Full text of "Catalogus codicum manuscriptorum Universitatis groninganae biblioghecae"

See other formats

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



¥ 



C-i ■ R S 



^ 



:;': r. ^,r \ i 



Q 



ri r t: ! ! ; ; ■. - f- 1 : 



CATALOGUS 



CODICUM MANU SCRIPTORUM 



UXIVERSITATIS GRONINGANAE BIBLIOTIIECAE. 



AlCToKF 



H. BRUGMANS. 

gfUNIiAM VSIW (illONlNli. Hllll... .MNl IIIIIL. iUUilAK liAUKNSIS srill-R \KKKrTO. 



(■ 



■ i' 



(iiKoNiNciAK Ai»rr) .1. n. woi/rKus, mixccxcvjh. 






/. 






iOr > 



V' 



CATALOGUS 



CODICUM MANU SCRIPTORUM 



UXIVERSITATIS «liONINGANAE JJIBLIOTHECAE. 



L. S. 



Iluuc cafaloffum ciHUcim manu acriptorum in lucem tradm^ 
aucfori ct omnibu^s qui vi perhumaniter suppetHtarunt f/ratias 
Uffo quam majhna^, in primis eius successori mro doctissimo 
T. DE lioEK I. F. qui non solum plurimos locos cmendavit 
et locupletavit sed etiam indices adiecif. 

1. W. G. VAN IIAARST, 

Unir. (ironiutj. Bihl. Praejcrinn. 



mNOfFJUM 25 ig/ 




THE NEW YORE 

PUBHC LIBftA&l 

599386B 

A8I0B. UBKeX AND 
lUKN FOUHDAXlBlli 

B 1951 L 



TypiK J. J*. WdltiTs. 



L. S. 



Ilunc cataloffum codicum manu sciiptorum in lucem tradens 
auctori et mnnihus qui ei perhumaniter suppeditarunt fjratia^ 
ayo (piam nuiximaSy in primis eius successori viro doctissimo 
T. DK lioEU I. F. ([ui non solum plurimos locos emendavit 
et locupletavit scd etitmi indices adiecit. 

I. W. G. VAN IIAAKST, 

Univ. iironimj. Bihl. IS^arJv.Hua. 



MINOFFJUN 25H 



ARGUMENTUM '). 



(!odex (wrnecus, N^. 1. 

Cf. NX iir>— ij»s, L>()i ->{)[), 

Codices Latini, NO. 2—214. 
Bihlia, No 2—4. 

Cf. N». 4:»0. 
Patres occlesiastici ; scriptoros moilii aovi, N'\ 5—27. 

Cf. N'». 101 -1(.):>. 
Theologia et Philosnphia rocoiitioris temporis, N<1 2S — 71 

(7. N". 74, KM — ir>S. 
lurisprudentia, N^. 72—90"; H. B. 1—3; P. E. 1—2. 

Cf. N>. 14:j. 
Physica, Cheniia, Historia naturalis, N^. 07 — 101. 

cf. N». !(;:{ -i(;7. 
Mathesis , Astronomia , N'*. l o 1 — 11 X 
Historia, Geogniphia, N<». 114-ir)6; P. E. 3—5. 

Cf. N". 18(), 207. 
Littei-ae, N". 157—214; P. E. (i -7. 

cf. N'». 1 is, i:.(). 
Codiccs Bel^ici, N^>. 215-155. 
Theologia, N<». 215—229; P. E. S— 10. 

Cf. N". :{(>. 



1) 1». H. n: I»iI)li()tlH>ca rmckjTiaiin. 

V. K. zz niltliothcca S<M'i»*tatis Pn» Kx(t)l«>iiil(> lurc Pairio. 



CODICES LATINI. 

2. Memhrminc, 11 yH x 17. S72 foL 2 col. LUteris pietls et oimame^itis 

7n(tr(/i?falifni.^ dlstinebis, Sa/ic, XIIL 
Hililia Lntiiia ox vorsione S. Hioronynii, continons: 

Fr)l. 1 —2^'**'*«". Primuni prolognm S. Hioi-onymi. 

Fol. S— rjr^'*'**"'. renlateuohuni pniemipso j^rolofifi) S. Hioronynii. 

Fol. 50^«''"^" -G7. Lihrum losuae oum prolop) S. Hieronymi. 

Fol. 67 — 71. Librum ludicum. 

Fol. 74 — 75. Librum Ruth. 

Fol. 75 — 110. Lihros IV Repira rum pi*olo^o S. Hieronymi. 

V(A. IIU — riS. Libros II Paralipomonorum oum proloji^o S. Hioronymi. 

Fol. 128 — 135. Libros II Esdrac praemisso prolop«> S. Hioronymi. 

Fol. 185 — 1:{7^**'"'*". Libnim Nohemiae praomisso pi*oln^o S. llioronymi. 

Fol. i:{7^*'^" — 141^*''^". Libruni ludith ouiii praefationo S. Hioi-onymi. 

Fol. 141^'*'»"^" — 144. Librum Esthor cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 144 — 151. Libnim lob oum duobus prologis S. Hienmymi. 

Fnl. 151 — 100^'«'"'". Libnmi Psalmoruni cum praofationo S. Hioronymi. 

Fnl. IGO^'*'''''»— 17r». Parabolae Salomonis ouni duobus proloji^is S. Hioronymi. 

Ful. 170 — 17S. Ecclosiastem. 

Fol. 17S- -17i). Canticum Cantic/)rum. 

Vo\. 170— is:5. Librum Sapientiao. 

Fol. 1S:{— 195^*-'"^". Ijibrum Ewlosiastioum oum prolo^o S. Hioroiiymi. 

Vo\. 1 0.5^''-' •*'» — 2O0. Vaticinia losiiiac cum prolop» S. llioronymi. 

Fol. 200 — 225^'*'"-. Vaticinia ct L-unontationt^s Icn^miae cum prolo^o 
S. Hioronymi. 

Fol. 225^ •'''•'*••- -227. Librum Haruch. 

Fol. 227^'''^"- -241. Vaticinij» Ezt.M'hiolis <'uni j^roloi^o S. Hioronymi. 

Fol. 241— 24G^«'''**". Vaticinia Danielis cum ]>rolo^o S. HitM-onymi. 

Fol. 2ir)V«Ms.. — 258. Vatirinia duodocim niinoruni proj)hotaruni (?uni pro- 
logo S. Ilicrcjnymi. 

Fol. 25S -^^P'*'-^". Libros II Machabaooruin. 

Fnl. 272 — 2S()v«M-.» Evan^^oliuiii Matthoi cum prolopo S. HitTonymi. 

Fol. 2sn^<*"'"' — 2S5^'*''^". Evangeliuin Marci cuin proloi^^o S. Hioronynii. 

Fol. ^S^^**»^^" — 204^'''"^". Evangolium Liicao cuin prologo S. Ilieronynii. 

Fnl. 2!H^"'''-" -:{01^'''''^'». EvMngelium Ic^hannis «•uin pn»lo^<» S. Hioronyini. 

ViA. :{(»1^'''^" — \\\x. Epistr)las Paulinas cuin prologo S. Hioronymi. 



Fol. :US — :V27. Aota Apostolorum cum praefatione S. Hieronymi. 
Kol. :V27 — :-^:U. Epistola» oatholicas oum ])raefationc S. Ilieronymi. 
Fol. ;VM — 3:U>. Apocralypsin eum praefatione S. Hieronymi. 
Fol. 331 — 'M'2. Tndex nominum Hebraeorum cum versione Ijatina. 
Folia quae primus scriba vacua reliquerat postea saeculo XVI diversis 
manibus inscripta sunt sententiis theologicis. 

I). VI Martii anni UilO Jfnwhimus AUituj consul Gronintjnuus hunc rotiict*in 
Ihhliothecae lionavit. 

In liijntura liijnra corio intcrta naec. XVI cum fihulis cupreifi ^ summis fohis auratis. 



3. Membranae, 10,2 x 15. 676 foL 2 eoL LitterL^i et flguris pietts 

orfiatiis. Saee. XIIL 
Hiblia Latina ex versione S. Hieronynii. 

Continet eosdem libros ac jn-aecedens et eodom ordine: index se^uitur 
ut supra. 
Fol. 671—676 lacerata simt. 

Anno 1fVh2 in avctione viri docl. A. S. Werumei nihliothecae acifuisitus est {Cf. 
tUit. Mss. 'fi. .1.). 

In liijatura saec. XVI lignea cnrio fusro intccla tiislincta m^namentisniarginalihus, 
ct^piosis et auratis; in media litjalura sculum auratum in tjuo matei* in sttlio sedens 
fticta est. infanti mammnm dans^ cum trihus aliis pueris; fjost solium firocul monles 
et citstra. In dorso eatleiu iutaijo ftntfiemodutn eraniila. Ilhulae rupreiw amissae sunt. 
Sumnui folia aurata. 



4. Memhranae. 12,4 x 16,9. S97 foL 2 eoL LitterUi et fifjyrUi nitidis- 

sime pietis omatus. Saee. XIIL 
Biblia Ijatina ex versione S. Hieronynii. 

Continet eosdem libros ac praemlons: sofMmdus autem lil^er Esdrao in 
in fine cx)dicis positus est. Index ut supra. 

Ex legato viri d^t. Michaelis Uossal {Hn"} — tl't'i) professoris Groninijani. 

In ligaturn ligrmi corio fusco intecla cuius frous ostemlil inuiginem Valientiae 
et litteras \. \\. T). V. B. T. K.; in dorso emhlenui Tetnfterantiae el significalio: Anno 
MnLill: utrumque rircumdalum margine iu ijuo sgmhola musirae el agrirulturae: 
haec omnin niliilissitne aurata nernon et summa folia. Fihulae cuftreae amissae sunl. 



Membranac. IS^S x 19,6. 126 foL hiitialihu.^ et tituli.s' pietis ornatna. 
Sasc. XIIL 
Petri (*omeHtoris Hintoria seholastica. 

Fol. 1. Historia Vetoris Testau)onti. ImjK*mtorio maiostatis ost in i»:datio 
tres haliero mansionos .... Fnl. l()7^'*-'*^" .... fortur losno }i[)posuisso. 
(Sefiuimtur obs(M*vationos brovt^s tninsoriptoris. Fnl. lt)S. Indox librnruin 

I* 



Veteris et Novi Tesfaimenti). Fol. 108^'««^" vac^it. Fol. 109. losue. Ineipit liber 
l<)sue beth (.svV) Nnn. Liber iste non intitulatnr .... Fol. 12G . . . . faoiebat 
ijuod sibi reetum videbatur. Fol. 126^'«>'*\ Incideneia iudicum (Sunt breves 
observationes). 
Continet hic codex librns sacros a Genesi us(iue ad ludicum. 

fn fol. 1 leijHur ninnn siv*cuii XVf: Moiuisterii Wibliiigensis {in \Vurtt*nihn'tfin'). 
Manus saectiU XVII in fronte notas aiiijuot lie Petro Comesi/)re el ilr lioc codice 
insrrii^sit. Post annuni 18H in Bihlioilwcani (Jroninijnnam pervenit. 

In iirfiUura memhranncea saeculi X VII. 



6. Chartac. nonnullUi foliis mmibra^meev^. 21^2 x 28^5. 408 foL 2 

coL Titulis rulrriSj litteris initialibus euiusque eapituli colorilms 
diversis pieti.^, littiTa iiiitiali primi eapituli aurata, ASaec. XV 
exeuntis. 
S. An^iistini Do civitate Dei libri XXII. 

Fol. 1. Ex libro retractaci(»num sancti Augustini. Interea Roma Gothonun 
irrupcione .... Fol. iverso .... Gloriosissimam civitatem Dei. In Christi 
nomino amen. Incipit liber primus beatissimi Aurelii Augustini de ci\itate 
Dei. Capituium primum. Gloriosissimam civitatem Dei .... Fol. 40S .... 
mecum gracias congratulantes agant. Explicit hic liber «|uem scriptor finit 
amtinter. 

(iriginis ince.rtae (e hihliolheca ecclesiae S. Martini (h'oninijiie'^) : in rataloijo anni 
itHyj inveniinr. 

In liijaliira liijnea corio Jlavo intecta saecnli XVI cinn /ihulis cupreis. 



7. Chartac. 22 x 29^0. 80 foL 2 eoL Litteris initiaiihus ruhris ornatus. 

Saee. XV 11440). 
\\. Ure^orii Papne Dialoirornni lihri IV. 

Fol. 1. Incipit liber primus Dyalogorum beati (iregorii pape. ^.hindam 
die nimiis quorumdam seculariiun tumultibus .... (Fol. i:{v'rsn partim 
vac^it sine lacuna narnitionis. Fol. ^O^^»"^'^ vacat omnino). Fol. 7G . . . . si anto 
morteui Deo hostia ipsi fuerimus. Amen. Deo gratias. Explicit libor «luartus 
dyalogorum beati Gregorii pape. (Fol. 7()V«'»«'» et 77 vacant. Fnl. 7rvcixi, 
Rrevcs annotationes eiusdem tf'in[>oris. Fol. 7s, SOv^tso vac^nt.) 

\n fol. 7li siijnipcatio anni 1 444). In cittalofjo a. Itidii invenilnr. incertae oriijinis 
ie hihliothecii ecclesiae S. Martini Grvnimjae'?). 

In liijatiira liijnea CAtrio fnsco intecta saeruli XVI, Jihulae i-u^hwac ilc.snnt. 



o 



8. Membjamu\ 21 X »?0,5. 327 foL Fof. /— 52'''«% 37 in dnns colu- 

mnait divisay fol. 33^"''''*" bi tre^, Titulia et initialibuH rubris et 
picfi.H et figuris astronomi^iis omatm. Ihiabus manibus exa- 
ratus: sa^cuii X (fol. 34—I77''''''''''^ quae sunt 3 foLy 17 qnater- 
niones et 5 fot.) et ])anlo recenfiore mtmu saeculi X vel XI 
(fol. 178 327'"'^^', quae sujit 10 quateniiones et 2 fol.l. Index 
saeculo XIV (foL 1-33''*^'»") addita est. 
Isidori HlHpalensfH Ori^tnam sivo fityniolo^iarani librl XX. 

Fol. 1 — B^^^"^'». Index. In fol. H3 le^tiir litteris ma^niis: In vitro fi-agilis 
i*eniiniscere uoncionalis nnix(?). Fol. 33^'*"^^ Secniulus index libelli de natiira 
i-erum «pii est in tertio libro ae^ue saec. XIV. 

Fol. 34. Tnictatus Cassiani de {iJJrgihiJe). Procerum animal et in effigiem 
pucherrime (sir) s])eculationis erectum .... Fol. 36^'*''*'*" .... visuali cog- 
nicione certissimus est. Quod in hac pagina capi non potuit tinis libri in 
ante[»enuItinio folio tibi reddit. (Cf. infra fol. 326^^"^— 327ver»o). Yo\. 37. Ut 
valeas «jue itjquiris in hoc corpore invenire hec tibi lector pagina monstrat 
de «juibus rebus in liViris singulis conditor huius codicis disputavit .... 
(Seijuitur conspectus libronim XX usque fol. 37^6^0. YoI. 37v«rso — 40, 
Quinque epistolae, quarum tres scriptae ab Isidoro ad Braulionem episcopum 
Caesaraugustanum duae aiiae ab hoc ad Isidonim.) Fol. 40. Incipiunt iibri 
Ysidori lunioris Spalense episcopi ad Braulionem Cesaraugustanum episcopum 
s<Ti])ti. Kn tibi sicut pollicitus sum .... conscripta stilo maiorum. (Fol. 
40 — o9^«rso. Liber I capitnlonim 26 praemisso indice. Fol. oO^ei-so — 73. 
Liber II capitulorum 21 et 10 praemisso et intei-posito (fol. 66) indice. 
Fol. 73 — 85. Liber III capitulorum 10, 9, et 49 praemissa praefatione 
et praemisso et interposito (fol. 77 et 80) indice. Fol. 85 — 105. Liber lY 
capitulorum 58 et 13 praemissa praefatione praemisso et interposito (fol. 100^**'"**®) 
indice. Fol. 105 — 115. Liber V capitulorum 30 praemisso indice (index in 
fol. 110^'«»^o est subdivisio). Fol. 1 1 ov^^rsn^i ^^vt^rso. i^ij^^er VI capitulorum 9. 
Fol. 126^'''^^ — UO^^»^^. Liber YII ciipitulonim 14 praemisso indice libro- 
rum VII usque ad X. Fol. UO^ers.. — 152. Liber VIII capitulorum 9. Fol. 
152—1 66 v«'-8o. Liber IX capitulorum 7. Fol. 16()^«'rso_i7(j, j.ii^er X capi- 
tulorum 20.) Fol. 170. Argumentum quomodo mensis novorum ct embolis- 
momm paschalium lune sine ullo errore invenire possit .... Fol. 177 ... . 
licet hebreis indubitanter pascha celel)iare. (Sequuntur:) Epitafium Pape 
Damasi: it. Beate Monnice: et fol. 17 7 ^*''"'**^: it. Sancti (Tregorii pape ; it. 
eiusdem; In iconia Sancti Petri : In basilica stincti Pauli : In velo quod a 
Chintilaiie rege Rome dictum est; ('armen Eucheriae (sine titulo). (Fol. 
178— nsverso. Conspectus librorum XI— XX. Fol. 179—102. Liher XI 
capitulorum 4. Fol. 192 — 210. Liber XII capituloruni S piaemisso indice. 
Fol. 210 — 220. Liber XIII capitulorum 12 praemissis indice et praefatione. 
Fol. 220~234v»^"'». Liber XIV capitulorum 9 j)raemisso indice. Fol. 234v»-«-^'^— 249. 




A8I0B, LDIOX AND 
CUIN rOUPDAHM 

X 1951 L 



Typis J. 15. Woltors. 



/.. s. 



Jlunc cataloffum codicum nmnu scriptorum in luccm tradens 
auctori ct mmihus qui id perhumaniter suppeditarunt ffratias 
ago quam tmiximas, iri primis cius successo7'i viro doctissimo 
T. DE HoEK I. V. qui non solum plurimos locos emmdavit 
et locupletavit sed e.tiam indices adiecit. 

I. W. G. VAN IIAARST, 

Univ. (.iroaiutj. Hihl. Pracjcriu^. 



MfHOFFJUM 29 



lurisprudentia, NO. 230—346; B. B. 2—40; P. E. U— S7, \io. 

Cf. No. 14G, 224, 358, 3^"); P. E. <J3. 
flistoria, Geographia, NO. 347—403; B. B. 41—44; P. E. 88-93, 111. 

Cf. NO. 120, 125—128, 142, 207, 2.58^, 405; P. E. 30, 34, 45, 54, 55, 58— (30, 07. 
Litterae, NO. 404—430; B. B. 45—49; P. E. 94. 

C% NO. 11)3; P. E. 85, 87. 
Medicina, Historia naturalis, NO. 431 — 434«. 
Mathesis, Astronomia cet. , NO. 435 — 445. 
Cf. NO. 103, 405. 
Codices Frisici, NO. 404; P. E. 13, 14, 19. 

Cf. NO. 253; P. E. 12, .3», 94. 
Codices Gcrmanici, NO. 446 — 453. 
Codex GaUicus, NO. 454. 

Cf. NO. 132, 408. 
Codices Hcbraici, NO. 455—457. 
Codices Arabici, NO. 458—478. 

Cf. No. 482—484. 

Codices Persici, NO. 479—481. 
Codices Turcici, No. 482—493. 

a. NO. 471—474. 
Libri typis imprcssi cum notis mss., NO. 494—594: B. B. 50—57; P. E. 90-110. 



OATALOfiUS 



CODICUM MANU SCRIPTORUM 



1) 




mH BlllLlfllill. 



■ 

I 



CODEX GRAECUS. 



1. Memhranac. 10,5 X //>. 189 foL Tituli eplstolarurn omamentis 

marginalibus distincti, Saec. XV. 
Rpistolae Paulinae graece. 

Continet hic codex omnes ' epiHtulas Paulinas; desnnt autein haec: Rom. 
16, 8—1 Cor. 1, 6 (inter fol. 34 et 85), 2 Cor. 13, 5— Gal. 1, 1 (inter 
fol. 87 et 88), 2 Tim. 4, 18— Tit. 1, 5 (inter fol. 156 et 157), Hebr. 18, 
18-25 (post fol. 188), fol. 189 continente Rom. 16, 8—20. 

Hoc de codice vide: Novum testamcntum graece, ed. Tischendorf, ed 
Vni, vol. in, pag. 678; Franz Delitzsch, Fortgesetzte Studicn zur Ent- 
stehungsgeschichte der Complutensischen Polyglottc, pag. 20; ContrsilhUitt 
ffir Bibliothekswesen IV, pag. 562. 

In catalogo a. i833 invenitur. 

In ligatnra chartacea saeculi XV!!! dorno men\bmnc^'eo. 



Codice» Groninrf. 



CODICES LATINI. 

2. Memhrnnac. 11 ^Z) X 17. 372 fol. 2 col. Llfferijt pwtis ef ojmamentin 

inarginaUbus distinctiis. Saec. XIII. 
Hihlin Latinn ex verHione S. Hieronynii. c.ontinens: 

Fol. 1 — 2^'*^'''**". Primnni prolop^nm S. Hieronymi. 

Fol. 3— r)9^'^'""^. Pentateuchnni praemisso prolo^o S. Ilieronynii. 

Fol. !')0^'*''"*<^ — 67. Libnim losnae cum prolo^o S. Hieronyini. 

Fol. 67 — 74. Libnim Indicnm. 

Fol. 74 — 75. Librum Ruth. 

Fol. 7o — 110. Libros IV Re^um cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 110 — 128. Libros II Paralipomenorum cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 12H — 135. Libros II Esdrac praemisso prologo S. Hioronymi. 

Fol. 135 — 137^'*""^". Libnim Nehemiae praemisso pi-ologo S. Hicronymi. 

Fol. 137^'*^''^^— 14lv^'"«". Libruin ludith cum praefatione S. Hieronyini. 

Fol. 141^'**"^" — 144. Librum Esther cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 144 — 151. Librum lob cum duobus prologis S. Hieronymi. 

Fol. 151 — l^O^'^'*^". Libmm Psalmoruin cum praefatione S. Hioronymi. 

Fol. 160^'*^'*^'^— 176. Parabolae Salomonis cuni duobus prologis S. Hioronyini. 

Fol. 176 — 17H. Ecclesiastem. 

Fol. 17S — 179. Canticum Canticorum. 

Fol. 179 — 183. Librum Sapientiae. 

Fol. 183 — lO^^*'^'^*^ Librum Ecclesiasticum cum prologo S. Ilioronymi. 

Fol. If)^^'*?''^" — 209. Vaticinia lesaiae cum prologo S. Hioronymi. 

Fol. 209 — 225^''*'"^^. Vatioinia et liamentationes leremiae (Miin projogo 
S. Hieronymi. 

Fol. 225^ *^'-^"— 227. Librnm Baruch. 

Fol. 227^'*^''^" — 241. Vaticinia Ezechielis cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 241— 246^'»*'*^*^. Vaticinia Danielis cnim proiogo S. Hioronymi. 

Fol. 246^'*^'*'^" — 258. Vaticrinia duodecim ininorum ])rophotannn cnni pro- 
logo S. Ilioronymi. 

Fol. 25S — 27 1^»^'**'". Lil)ros II Machabaeoruni. 

Fol. 272 — 2S()vtM<», Evangoliuin Matthei cnm prologo S. Hioronymi. 

Fol. 2S(rt*«-**" — 2S5^'^'*^". Evangelium Marci cum prologo S. Hieronynii. 

Fol. 285^*''*^" — ^^^^^^i^^". Evangolium Lnc^c (;um prologo S. Hioronymi. 

Fnj. 294^'''''^" --^(H^'»''*^*^ Evangolium lohannis cum prologo S. Ilioronymi. 

Fol. 3oivns„ — 'ji.v; Kpistohis ]*aulinas cuin prologo S. Hioronymi. 



8 

Fol. 31 S — ;\21, Acta Apostolornm eiiin praefatione S. Hieronymi. 
Fol. .'527 — ;^^1. Epistolas (•iitliolicas onm pmefatione S. Hieronymi. 
Fol. 331 — 330. Apocalypsin cnm praefatione S. Hieronymi. 
Fol. 337 — 372. Index nominnin Hebraeorum cum versione liatina. 
Folia quae priinus scriha vacua reliquerat postea saecMilo XV^I «liversis 
manibus inscripta sunt sententiis theologicis. 

I). VI Martii amii IfilO Jttnrhimns Aitinff ronauf Groningnuns hunc rtulici^m 
Itihliothecae ^totmoit. 

In litjnlnrn tiijnea corio interta miec. \VI cnm fihuUs cu/jreifi , snmmia foliis nnrntis. 



3. Membranac, 10,2 x 15, 676 foL 2 coL Litterh et figuris pictis 

omatiis. Saec, XIII, 
Biblia TjRtina ox ver^ione S. Hif^ronynii. 

Continet eosdera libms ac praecredens et eodem ordine; index sequitiir 
nt supra. 
Fol. 671—676 lacerata snnt. 

Anno ISfhJ in nncticme viri doct. A. S. Wernmpi liihliothecae ncifnisitns est {Cf. 
Cnl. Mss. V^. .1.). 

In liyatnra saec. XVI lignen corio fnsco intectn ilistincta ortiamentismarijinalihns^ 
copiosis et anratis; iti niedia ligatnrn scnfnm anratnm in ifno mnter in solio sedens 
ftictn est, itifnnti mnmmnm dnns^ cnm trihns nliis pneris; post soliinn priKudmontes 
et castrn. In dorso endem imngo f^rOf^etmHlnm ecanidn. Fihnlae rnpreneatnissne sunt. 
Sinntna folin anrata. 



4. Memlrrana^. 12,4 x 16,9, S97 foL 2 col, Litter'is et figur'ts nitidis- 

sime pictis omatus, Saec, XIII, 
Riblia Latinn ox verHione S. Hioronynii. 

Continet eosdem libros ac praecedens: socundns autem libor Es<lrao in 
in fine codicis positus est. Index ut supra. 

Ex legato viri doct. Mirhaelis Uossal {Itil''} — /7i)) professoris Groningani. 

In tigntutn ligtiea corio fnsco intecta cnins frons ostetniit innujinem Vntientine 
et litterns I. M. D. V. B. T. K.: iti dorso ettihlettw Tettiftemtitine et sigtiificntio: Anno 
MDl^lII; ntrnmgne arcnttidatnm mnrgine in gno sgmhola ttinsicae et agrirnltnrne: 
haec otntiia nitidissime anrata necnoti et sntmnn folin. Fihnlne cnfttu*ne nttiissne snnt. 



5. Mefnt^ranac, 13,8 x 19,6, 126 foL Initialihus et titulis pictis 07*^nn.tus, 

Saec, XIIL 
Petri (^oniOHtoris Hi»toria soholastioa. 

Fol. 1. Historia Vetoris Testamonti. Imponitorie maiostatis ost in pahitio 
tres hal»ero inansionos .... Fol. 1(>7^''*'"^" .... fortnr losno :ip|»r>snisso. 
(Se<inuntur ohsorvatinnos hrovos trjuisoriptoris. Fol. loS. In<lo\' lihrnnnn 

\* 



Veteris et Novi Testaraenti). Fol. 108^'««*' vaeat. Fol. 109. losue. Inoipit liher 
' losne beth (w) Nun. Liber iste non intitulatur .... Fol. 126 .... faciebat 
quod sibi rectum videbatur. Fol. 126^«»*»*^. Incideneia iudicura (Sunt breves 
observationes). 
Continet hic codex libros sacros a Genesi usque ad ludicura. 

Tn fol. i legitur nianu meculi XVI: Monasterii Wibliiigensis (in Wurteniheiyia). 
.\fanus ftaeculi XV II in fronte notas aliquot de Petro Comestore et de hoe codice. 
insrriitsit. Post annuni 4841 in Bihliothecam Groningnnani pervenit. 

In ligatura menihranacea saeculi XVII. 



6. Chartdc. nonnullis foliis memhrandceUi. 21^2 x 28^6, 408 foL 2 

coL Titulis mhriSy litteris initialibus eulusque capituH coloribus 
diversis pictis, littera initiali primi capituli aurata, Saec. XV 
exeuntis. 
S. An^uHtini De civitate Dei libri XXII. 

Fol. 1. Ex libro i*etractacionum sancti Augustini. Interea Roraa Gothonira 
irriipcione .... Fol. ivereo .... Gloriosissimam civitatem Dei. In Christi 
nomine araen. Incipit liber priraus beatissimi Aurelii Augustini de civitate 
Dei. Capitulum primum. Gloriosissimam civitatem Dei .... Fol. 408 .... 
raecum gracias congratulantes agant. Explicit hic liber quem scriptor finit 
amanter. 

Originis incertae (e hihtiotheca ecclesiae S. Martini Groningaef) : in ratalotjo anni 
i(i6() invetiitur. 

In ligatura lignea corio flavo intecta saecuti XVI cum fihulis cupreis. 



7. Chartac. 22x29,6. 80 foL 2 coL Litteris initialibus ruM.^ or?iatus. 

Saec. XV (1440). 
\\. Gre^orii Papac Dialo^orum libri lY. 

Fol. 1. Incipit liber priraus Dyaiogorum beati Gregorii pajje. Quadam 
die niraiis quoruradara seculariuni turaultibus .... (Fol. l3verso partim 
vaait sine lacuna narrationis. Fol. 20^***»^« vacat omnino). Fol. 7G . . . . si ante 
moi-tem Deo hostia ipsi fuerimus. Araen. Deo gratias. Explicit liber quartus 
dyalogorura beati Gregorii pape. (Fol. TG^^"*»** et 77 vacant. Fol. "7'''*'^'^. 
Breves annotationes eiusdem temporis. Fol. 78, 80^'«"*« vacant.) 

In fol. lii significatio anni 1440. lu catalogo a. t()69 invenitiir, incertae originis 
(e hihliotheca evclesiae S. Martini Groningaef). 

in ligatiira lignea corio fnsco intecta saendi XVI, fihul^te lupreae desinit. 



8. Memhrana<\ 21 X 30,5. 327 foL FoL /— 52*"'«", 37 m dua^ colu- 

mna^ divisay foL 55*"'*'*" in tres, Titulis et initialihus ruhris et 
pictis et figuris astronomicis ornatus. Duabus manibus exa- 
ratus: saeeuli X (foL 34 —177^'*'^ ""'^ quas sunt 3 foL, 17 qunter- 
niojics et 6 fol,) et paulo recentiore manu saeculi X vel XI 
(foL 178 327^"''^'^^ quae sunt 19 quaterniones et 2 folJ, Index 
saeculo XIV (foL /-55"'-'«V addita eM, 
Istdori Hf»<palensis Ori^inaiu sivo Ktymolo^iarani libri XX. 

Fol. l — 82ver8*\ Index. In fol. 8H le^tur litteris maj|i;nis: In vitro fragilis 
i-oininisc^re concionalis milx(?). Fol. SS^'*-'*"**". Secumlus index libelli de natura 
i-enun «lui est in tertio libro ae<iue sacc. XIV. 

Fol. 34. Tnu'tatus Cassiani de {iUjcgihik). Procerum animal et in effigieni 
pucherrime (sir) speculationis erectum .... Fol. 36^ ^-^^*'*' .... visuali c(>g- 
nicione certissimus est. Quod in hac pagina capi non potuit Hnis libri in 
antepenultimo folio tibi i-eddit. (Cf. infra fol. 326ver«o— 327verHo). YcA. 37. Ut 
valeas «jue requiris in hoc corpore invenire hec tibi lector pagina monstrdt 
de «juibus rehus in libris singulis conditor huius codicis disputavit .... 
(Se^uitur conspectus librorum XX usque fol. 37^'«™«. Fol. 37^«»^ — iO. 
Quin<iue epistolae , quarum tres scriptae ab Isidoro ad Braulionem episcopura 
Caesaraugustanum duae aliae ab hoc ad Isidonim.) Fol. 40. Incipiunt libri 
Ysidori lunioris Spalense episcopi ad Brauiionem Cesaraugustanum episcopum 
s(!ripti. En tibi sicut pollicitus sum .... conscripta stilo maiorum. (Fol. 
40—59^«»"««. Liber I capitulorum 26 praemisso indice. Fol. 59ve»-«o__73. 
Liber II capitulorum 21 et 10 praemisso et interposito (fol. 66) indice. 
Fol. 73 — 85. Liber III capitulorum 10, 9, et 49 praemissa praefeitione 
et praemisso et interposito (fol. 77 et 80) indice. Fol. 85 — 105. Liber IV 
capitulorum 58 et 13 praemissa praefatione praemisso et interposito (fol. lOO^'**'"**^^) 
indice. Fol. 105 — 115. Liber V capitulorum 30 praemisso indice (index in 
fol. UO^erso est subdivisio). Fol. ll5vcr8o__i26^'e''«". Liber VI capitulonim 9. 
Foi. l^^v»'"*»*® — 140^«»^". Liber VII capituJonim 14 praemisso indicc libro- 
rum VII usque ad X. Fol. 140^*^'«^' — 152. Liber VIII capitulorum 9. Fol. 
1 52—1 66 v»-'-»". Liber IX capitulorum 7. Fol. 166^^''"' — 170. Liber X capi- 
tulorum 20.) Fol. 176. Argumentum quomodo niensis novorum et embolis- 
morum paschalium hme sine uUo orrore invenire possit .... Fol. 177 .... 
licet hebreis indubitanter pascha celebrare. (Sequuntur:) Epitahum Pape 
Damasi: it. Beate Monnice; et fol. MV''^: it. Sancti Gregorii pape ; it. 
eiusdem : In iconia Sancti Petri ; In basilica sancti Pauli ; In velo quod a 
Chintilane rege Rome dictum est: (.'armen Eucheriae (sine titulo). (Foi. 
178— 178verso. Conspcctus libronim XI— XX. Fol. 179—192. Liber XI 
capitulonim 4. Fol. 192 — 210. Liber XII capituloruin S praemisso indice. 
Fol. 210 — 220. Liber XIII capitulorum 12 praemissis indice et praefatione. 
Fol. 220— 23 tv*"»"»"'. Liber XIV capitulonim 9 praemissoindice.Fol.234v*^'»-^'^— 249. 



6 

Lil»or XV rapitulunim IT) praemissn indice. Fol. 2411 — 200. Libcr XVI 
uipitiilorum 20 pniemisso indic^. F(»l. 206 — 284^'*>*s«^ Liber XVII ca]»itul<>nnn 
11 iiidice pi-aemisso. Fol. 284^'«»^"— 296. Liber XVIII capitulorum 9 indice 
praemisso. Fol. 296 — H15. Liber XIX capitulonim 11 indiee praemisso. FoL 
31 T) — 324ver8u. Liber XX capilulorum 15 indice praemisso.) Fol. 324^^''»" .... 
istius morbi ignis ardore siccetur. Finiunt feliciter libri ethimologinnim. 
(Se«[uitur conspectus librorum omnium (— fol. 325). Fol. 325^«"". Exsecratio 
scriptoris. (Sequuntur haec:) De triumpho Moisi .... Assiriorum XVI 
Ascathades annos XL huius regni . . . . Fol. 326 .... Haec iianHiue ex 
losephi decersimus (.v/V) historia. Fol. 320^'***^'^ Ibi vcritas superia .... 
Fol. 327^'^*^^ .... compendiosa brevitate condatur (hic est finis tractatus 
Cassiani. Cf. supra fol. 34— 36^«»"««). 

Cp. vir. doct. J. W. Beck in Mnemosyne 270 se«i. 

fn Utjaturae pavte interiore legitur manu aaeculi XVI: Libor iiioiiasteiii Neiiiori> 
beute Marie virginis ofdinis canonicoruni regulaiium pi-opc Northoorn (\onihorn in 
ComitatH Henthemiensi). (juem eidem monasterio legavit pix» tcstamento venerabilis 
presbitcr dominus .lohannes Hossmit. Quomotio hic code^r eu' eomonattterioGronitujam 
pervetierit, tu)n litfuet, Saeculo XVIf ineutUe erat Gronitigae. nam suhiicitur haer 
aniuitatio: Hectore Herm. liavenspergo vetusto hoc codice seu encyclopedia Hibliothccam 
Acudemicam amico adfectu auxit vir honoratissimus ot spectatissimus .lustus a ('icvoii 
Oroninganiis. Scripta ad XVI d. Septembns aniio ('b.)IOCXXl. Forsitan hir fuerit iltv. 
Joest van CJeveti^ tjui atmo Ioi't „taetnuin'\ annis lolllH et l^tSii rationalis erat a 
ijuo tnatjistratu eo antu» a lietinetibenjio remotus est; postea annis KtiMijl ^ /.MfJ ct 
1000 dcnuo rationatis fuit^ anno Y.V^ cotisui fuit Gronintjtui. Aut fuit alius eiusUrm 
notninis^ ijui annis IVri^l et ''2'f novitius rationalis Groningae fuit. Cui suspitiotii 
favet (fuod nonuin supet*ioris Joest van Cleven haud posterius tjimm antio I(Kh3 in 
documentis archivi Groningani invenitur {Cf. llegister ran het Arrhief vati Grimingen. 
1002, n*K rj). 

1n ligatura lignea ttuntdtrfttM ititertu sactuti XVt cum flbulis e rorio factis. 



9. Chartac, 14,6 X 20,9, 214 foL Iniiialibm et titulis ruhr'is ornatm. 

Saec. XV. 
S. Hernardi Claraevallensis Sormones. 

Fol. 1. Incipiunt sermones beati Bernardi abbatis ]>er estatem <le tcmporo 
et de ali<|uibus sanctis valde boni et notabiles. Incipit sermo primus in 
die primo sancto Pasche de (^ppn^briis et ccmtumeliis iudeorum .... Fol. 
2i4v«r»o .... donec re^uiem resurrectio donec sabbatum pascha sequatur. 

Fol. t: Iste libor pertinet fratribus tertii ordinis saiicti Fmncisci in Traieclo Mosc 
C(»mmor<intibus in platea viiigariter dicta die VVitinekei-straet. Iti frotite: Pertinct 
fratribus tciric legiilc Sancti Hartholomei in Tmiecto |)€r fratrcm Adaiii coriini mini- 
stniiii ptesbvteiiim piocidatus. Fol. I: Hibliothecac patruni Heggardoruin Traiecti 
{nujtnu Saer. XV t). Cf. de patribus tertii orditiis S. Franrisci Traierti nd Mosam 
gui etiam Beggardi appellabantur: fieusau. Korte geschiedetiis der Kloosters te 



^fatislricht {l*ttNivntions de la Societt* hisloriijne el arvheobnfifjue . . . de Liudtourij y 
XXXh p. U scij. Donum Ministerii llegii. In rataloijo anni JS^/I invenitur. 
In liijatura lignea corio fnsvo interta saecali XVI Jibtilis capreis deperilitis. 



10. Chartac, 21,8 X 29,5, 251 foL a scriba^ ntunerata, 2 col. Litteriji 

initialibus pictis ornatus. Saec. XV (14551. 
Hng^oniH de Folieto Libri IV de clanstro aniniao. 

(In frcinte index librorum quos hoc voluincn continet manu Hiieculi W. 
Inferius:) Incipit prologus magistri Hugonis in libnim de claustro matoriHli. 
Foi. 1. Kogasti nos, frater amantissime .... Fol. 77 ... . fortitudinem 
immortalitatis bcnedictus Deus. Amen. 

Hui^onis de 8ancto Victore Soliloqniuni de arrha aniinao. 

F<»1. 77. Incipit arra anime, ^uam compilavit Hug«> dc Sancto Yictore. 
L(Hiuar sccrete anime mee .... Fol. 86 ... . Ikkj totis desideriis concupisct». 

Isidori Hispalensis Sententiarnm sive Do suninio bono libri III. 

Fol. BS^^"^. (Praefixus est index capitulorum; deinde:) Incipit iiber piimus. 
Quod Deus summus et incommutabilis sit. Capitulum primum. Summum 
bfmum Deus est .... Fol. 138^'e»"»*'. Et mortuo nc fraudes misericordiam. 
Amen. Expiicit liber tertius. 

Eiusdein Synonymorum sive 8olilo<iuioruin aniniae peccatrieis libri IL 

Fol. 138^'®™°. (Praecedunt prologus et ipsius Isidori praefatio. Sciiuitur:) 
Incipit lit)er. Homo. Anima mea in angustiis est . . . . Fol. 152 .... supra 
vitam meam places. Explicit solilociuium Ysidori llispaniensis {sic) episcopi. 

Hugonis de Sancto Victore Liber do substantia anioris. 

(Fol. lo2vert«o — 153. fndex capitulnnun. Fol. 153- ir)3^*^>^'». Prol(»gus.) F(J. 
153ver8o. Ut creator ametur a sua creatura. Capitulum 1. Nicliil dignius 
quam ut . . . . Fol. 170 ... . «luam in virtutibus esse dilectionem. Explicit 
liber magistri Hugnnis dc aniore. 

Eiusdein(?) Liber de disciplina claustraliuni. 

Fol. nO—noveJ'»^ Prologus. Fol. 170^«?»*«". Incipit liber inagistri llug(»nis de 
disciplina claustralium. Primum scire debetis .... Fol. IsIvcm-so . . . . ut 
nobis det Deus. Amen. 

£iusdein(?) Liber de tribus dictis. 

Fol. 181^«"*®. Incipit liber eiusdem de tribus dictis. Verborum bonum et 
vita sapiens .... Fol. 104 .... octavus ])ertinet ad rcsurrectiniics. Ex- 
plicit liber magistri Hugonis de tribus dictis. 

Kiusdeni(V) Liber de oratione. 

Fol. 104. Incipit liber eiusdcm dc omcione. (^uo studio ct quo aHcctu. 
.... Fol. 108^'®r8«i .... per omnia secula seculorum. Amcn. 



S. Boaaveatarme Soliloqninni de qnatnor neDtalibns exercitiis. 

F'»l. 198*«**. Incipiiint quatuor exercicia. Flecto f^nua mca ad preces .... 
r«»L 222^««> .... unus benedictus in secula. Auien. 
S. Beniardi C*laraevaUeD9«it!i Meditationes piitftfimae ad hnmanae conditioniH 
co^itionem. 

¥<*\. 222**^. Indpiimt meditaciones beati Bernardi abbatis. Capitidum 
primum. FfA. 223. Midti midta sciunt .... Fol. 248 . . . . ad celestem 
patriani se transfugere. 
S. An^nstini Mannale. 

Fol. 248. Incipit nianuale beati Augustini. Quoniam in medio laqueoiiini. 
.... FoL 251 .... quam terrestrium occupacitkne. 

Ad calcem: Finiti sunt .... )>er nie loliannem Wolteri pre:>bvteruni ecclesie Ijeate 
Walburgis. Anno domini millesimo quadringentesimo quinquagesimo quiuto feria 
tertia ante festum beati Thome apostoli. Codex hic oriundus ejr ecclesia Sanctac 
Walbiiryis Groniwjae . in catalogo a. idOU invenitar. 

In ligaiura lignea corio fusco intecta sacculi XVI fibuiis cupreis depeniitis. 



11. Charta^c. 14^7 X 22. 148 fol. Litteris pictis et ntbris oniatus. 

Saec. XV (1443 aut 1444/. 
Richardi de Sancto Victore Tractatus de XII patriarchi». 

(Tractatus hic etiam appellatur: Benjamin minor: sive: De praei>aratinne 
animi ad amtemplationem.) FoL 1. Incipit tractatus magistri Kichaidi de 
XII patriarchis. Benyamyn adolesoentidus in mentis excessu .... FoL 
44ver»o .... divine revelacione huinana ratio applaudit. FoL 45 — 47^^*^ 
vacant. 
Hngonis de Sancto Victore Libellntf de archa Xoe. 

FoL 48. Incipit libeUus magistri Hugonis de archa N<«e. rrefacio. Oum 

aliquem sedereni in conventu .... hoc magis gi^ata esse eognovi. Incipit 

liber primus. Primo igitur demonstrandum est . . . . FoL 90^^'^ . . . . si 

venira fastigium non timerem. FoL 97 — 97^^*^ vacant. 

Hieronynii presbyteri Epintola ad Demetriadem de Vir^nis conversatione. 

Fol. 98. Incipit epistola beati Jeronimi presbyteri ad Demetriadem de 
virginis c^>nversacione. Prima virginis una primum «luod studium scientie. 
.... FoL 117 .... qur> gloria etemitatis acquirit Amen. Explicitur 
epistola beati Jeronimi ad Demetriadem virginem de vita et conversacione 
Virginis. FoL 117^««^ vacat. 
S. Hieronymi Increpatio contra Monachnm. 

FoL IIS. Increpacio Jeronimi contra Monarhum. Fratres 1»enigni inundus 
in periculo positus est . . . . FoL 1 1 9^'«***'*^' .... gloria in secula seculorum. 
Amen. FoL 120— 121^«"o vacant. 



9 

Traciatus de spiritnnli perfoctione. 

FoL 122. Incipiunt capitula opuscuii subse^uentis .... incipit trdctatus 
de spirituali i^erfectione. Et primo divisio proccssus et ostonsio (^uod sit 
esse perfectum. Oapitulum primum. Beatus Tliomas de A^uino defirnums. 
.... Fol. 148^er8o .... 80 non cssc perfectum. In quo presens opusculum 
tiniatur a me Doo gratias. 

In fronte index. 

FoL OGverso .... (initus per iiiaiius Api^ollouii l^couis Auno ilouiini M". ('CCC® 
XIJIII'» in profcsto S. Bernanli ubbatis .... FoL r/Sferm anni ,si//M//Jt(i/to 144:^. /n 
ciUalogo anni 1000 inuenitur hic roiiex oriyiniti inrertac {e bibliothera S. Marlinif). 

In liyatura tignea corio fuaco intecta saecuti XVI /ibulis cupreis atnissis. 



12. Chartac. 29 x 30^9, 196 foL 2 coL Litteris pictis et fiyuris inar- 

ginalibus omatus. FoL 1 rescisHUs, Saec. XV. 
Alberti Magni Sniiiiiiae theolog^iae pars I. 

Fol. 1 (quond leyibilc:) .... sacmnim litterarum omnis cxcellit . . . . 
Fol. l92vcr8o . . . . ita sedet ludas in inferno. Et sic cst linis. (F(»l. 193— 
196v«rw». ludex XIII tractatuum, qiubus pars I compnsita est (Divisio usi- 
tata est in XX tractatus).) 

Oriqini» inccrtae {e bibtiotheca S. Martini Groniwjae:*) in calaloyo anni lOOif 
ovcurrit. 

In tigatura rhartacea dorao e vorio fiisro facto saeriili X Vli. 

\.B. Pars II seiuper in Bibliotiiera ilecrat. 



13. Chartac. (primo folio voL II mernbrayiaceoj 29 X 39,9. 2 vol. 184 et 

258 fol. 2 coL Litteris pictut et fiywris maryi7ialibu^ oryiatus. 
Saec. XV. 
Alberti Ma^ni ('oiumentarii in libroH I ot IV Sontentiaruni. 

Vol. I. Fol. 1. Ego ex ore altissimi prodii .... Fol. 177^®»'*'*^ .... im- 
perium in omnia secula seculonim. Amen. Fol. 178 — 184^^'^. Index. 

Vol. II. Fol. 1. Scientia editicavit sibi domum .... Fol. 240^*^''«" . . . . 
ctgloria in secula secuiorum. Amen. Fol. 250 — 258. Index. Fol. 258v<^'''^" vacat. 

Originis incertac (e Biblotheca S. Marlini Groningnc'?) in catalogo anni lOlil) invenitur. 

In lignturn vhartacen dorso c rorio fusr.o ficto saeculi XVll. 

X.B. Commentarios in tibros II et UI Bibtiotheca nunquam vitletur posseiiissc. 



14. Chartac. 14,5 X 21,6. 163 foL Humore marcidus. LitterLs rubri^s 

omatus. Saec. XV. 
Henrici de Relle liiber do Hoptein .««acraniontis. 

Foi. 1. Speciali araico suo Johanni plebano ecciesie in Ijovenich Henricus 



10 

<le Belle cIoricuH pastor oiusdem ecclesie Saluteni iu eo a ([Uo omnis 
sapientia derivatur .... Fol. 29 .... veniani de obmissis. Fol. 29^'*-'"**". 
Incipit summa de casibus ntatrimonialibus. (^uoniam matrimonium spousalia 
pi-ecedere consuevei-ant .... Fol. 37^®''**" .... quod etiam quemlibet sepai-et. 
Fol. 38. Incipit minima de casibus. Quoniam inter omnia occiesiastica sy- 
uiouiac^i heresis optinet .... Fol. lOOverso . . . . «i i^uis episc(^pis oxuat. 
Fol. 101 — loever^^ Index. Fol. 107—109 vacant. 

lA)venich est Leuvenum in Vphui diicalus Gelriae {van (ler Aa VII ^ ■^tiJO). 

Ilayiiiundi de Pennaforto Snnima. 

Fol. 110. Incipit Sunima lliiymundi. Sapiens scribit sapicntie ciipitulc» 
«piarto .... Fol. I(j3 .... lirnuitur in secula seculorum. Auien. Ameu. 
Explicit Sumnia Raymundi. 

In ratalogo anni lOiiif invenitur oriyinis incertae (e hibtiotheca S. Martinif). 
In lujatura litjnea rorio fusco intecla saeculi X VI /ibutis cupreis atnissis. 



15. Chartac, 14 J X 21^4, 292 foL LitterUi rubrw et pictis pauci^qu^ 

omamentin ntarginalibus diMinctus. Ilumore marcidus. Saec. 
XV (1450—1462). 
Johannis WallenHis Oollationos ad omno ^eniis honiinuiii. 

Fol. 1. Prologus. Cura doctor sive predicator Evangelicus .... Fol. 
3 . . . . prudontis statem ponderabuntur. Prime pailis distinctio prima .... 
Fol. 207^®"^^ .... Ad i\\\Q nos perducat qui sine fine vivit et regnat. 
Amen. Explicit hic liber collacionuui fratris Johannis Wallensis qui intitu- 
latur ad orane genus hominum. Fol. 208 et 209 vacant. Fol. 210 — 226. 
Epitome et index. 

Tractatus hic vuUjo voratur Cortiniuniloquium sive Summa roltationum. 

Petri Alfonsi Liber de diseiplina clericali. 

Fol. 227. Incipit prohemium secundi philosophi in libellum moraleni <pii 
intytulatur clericalis disciplina. Dixit Petrus Anfunsus(?) servus Christi Jhesu 
corapositor huius iibri .... Fol. 227^''-''*'*^ .... porfectum putat philosophus. 
Incipit hic tractatus ex proceribus philosophorum editus. Enoch philosophus 
qui lingua arabica wjgnominatur .... Fol. 256^^*'**" .... est honor et 
gloria in secula seculorum. Ainen. Et est finis. Explicit iiic libellus Petri 
Anfunsi de clericali disciplina. Deo gracias. 
Henrici de Gorinchem Tractatus de divina praedeHtinatione. 

Fol. 2.^)7. Tractatus de divina predestinacione magistri Henrici de (Torinehem 
ainie universitatis Colrmiensis vicecancellani. altitudf^ diviciarura sapientie 
et scientie dei . . . . Fnl. 270 . . . . et unus por cuncta secula Ijenedictus. 
Anicn. Explicit Tractatus . . . . de predestinacione divina editus et confectus 
a . . . . raagistro Henrico de Gorichera sacre theologie professore eximio 



11 

iieijnon vieccancclhmo alme univcrsiliitis Coloniensi.s condigno .... (Lineae 
aliqiiot atramento nibro exstinctae sunt). 
AristoteliH Secreta Hecretoruni. 

Fol. 270^«*^. Incipiunt Secivta secretorum AristotiJis. Domino suo cxrcl- 
lentissimo per cultum religionis Christiane strenuissimo Guidoni dc Valcncia 
civitato Tripolis glorioso pontifici Philippus suorum minimus clericorum .... 
Foi. 271 ... . quam omnis aliarum nationum gentes. De distinctione regum 
Capittulum primnm. Regum genera sunt quatuor .... Fol. 280^*******^ . . . . 
operando sibi iudicium intellectus. Et sic est finis libii de i-egiminc piinci- 
pum cditus ab Aristotile philosophonuu philosopho. Trdnslatus a quodam 
uKigistro nomine Philippo de arabico sermone in latinum. 

Vidmtur Fabncius-IIarleH ^ Jiibliotheca graeca II J , "2^. 

Tractatus de AristoteliH vita et niorte. 

Fol. ^SOv*'''»^. In aliquibus sententiis antiquonim invenitur .... Fol. 
292 .... animam hominis tam ducere et porficerc. Et est finis. Expiiciunt 
hic auctoms meliores abbreviatas dc pomo et mortc Aristotilis philosophoruni 
cxcellentissimi. Deo gracias. Sicut cantat vencnibilis Ancelmus .... Fol. 
292^'*^'^' .... discesserint per omnia rogna. 

FoL "JCn^fcfifo .... Scriptus et rmitiis |»er nie Johaiinuiii lic Nussyu iii opido Cii-otiiiignisi. 
Aiiiio (ioniini iMW^ rrastino visitutioiiis Virjrinis jilorios*» .... Fol. •?.>/'*'''*•'*♦• . . . . 
Sfiiptiis v\ linitiis Anno «totnini inillcsitiio 4iiadi*injn^ntcsitiio so\a^»»sinio '.\^. iii piolostn 
cnttieili-c siiiii-ti I*ctri .... pcr inaniis .lohunnis Nii^sye. Fol. ^/10 .... Soriptiis p*T 
me .lolianiuMn Niissic ct liiiitiis anno doniini 14rt9 iii pmsablmto iiiit<' piiiirirationis 
Wcatc Miirie Virftinis .... Verisimiiiter CiHle.r Grouitujac pernuuisit {^in hibliothrcti 
S, Martinif). In ratnlotjo anni liiOU invenitur. 

In ligatutxi lujnea corio intecta saeculi XV J fibulis cupreis amissis. 



16. Chartac. 21,8 X 29,8, 287 foL 2 coL InHlalihus pictis omatus, 

Saec. XV (1466), 
Roberti Holkot Posiilla super librum sapientiae. 

(Fol. 1 — 12vereo, Index capitulorum.) Fol. 13. Incipit postilla a . . . . 
magistro Roberto Holkotli supcr librum sapientie, ordinis fratruni predica- 
tonim doctore Cantabrigye de Anglia. Dominus petra niea et robur meinn. 
.... Fol. 2S7^*'"'o .... qui sine tine vivit ct regnat. 

Fol. I^iverno ad fnwm indicis: .... Scripta et linita per nie Joliannem de Niissyji 
anno (lomini iUjk} crastino Anthonii abbatis. Fol. ^ifnverao .... SciijtUi et linita pei 
tiie .loliannem de Nussya in opido Groningensi .\nno doinini millessimo qiiadriii<;eii- 
tesimo LXVl feria V» ante Ocnli .... Verisimillime code.v hic Groningain nuntiumn 
relitfuit {e bibliothccn S. Martinif): invenitur enim iam in antiquissinui cataloijounni HHAK 

In lujatura liijnea corio fusco intecta saeculi XVI fibulis cupreis amissis. 



12 

17. CharUw. 21 x 29,2, 2 voL 130 et 212 foL 2 roL Litteris pictis 

ornatus. Saec, XV (1460). 
rbertini do ('asali Arboris vitae crneifixao lesu toiiii 1 ct 111. 

Tom. I. (Fol. 1 — G. Primus prologiis. Fol. — 7^"*"»". Socumlus j»n)lo^us. 
Fol. 7^'*^"^^ — 8. Index libri I.) Fol. 8. Jhesus ex patrc genitus. Duui audis 
Ilicsum .... Fol. 80 ... . est radix Deo gracias. (Scquitur indcx libri 
II. Fol. 80— ^U^^'^'^. Proiogus libri II.) Fol. ^Ovtrso. Ihesus conforinis patribus. 
Capitulum primum. Infans igitnr Iliesus Dei verbum .... Fol. l^Ov*^****^' .... 
et altum oxemplura Deo gracias. Explicit lil)or secundus arboris criicifixe 
vite Ihesu. Deo gracias. Amen. 

Tomus 111. (Fol. 1— iverso. i,i(]ex libri IV.) Fol. \^^'^^\ Ihesus ivx orbis 
vcnicns. (■apituluui primuin. Attendc <iuod in hoc facto .... Fol. 155^**»»^" .... 
in secula scculorum. Amen. Explicit iiber rpiadus arboris crucitixc vite 
Fhcsu devoti Hubertini. I^aus Deo in secula scculonim. Amcn. (Fol. 150. 
Tabula libri V. Deinde:) De cursis aiiqualiter actibus .... Fol. 211 ... . 
in secula secidonim. Amen. Fol. 212 — 212^^»^" vacant. 

FoL "itl—^iil^-i-rsn .... Expliciiiiit .... aiino (loiiiint M".('(Xr''»LX'» iii profeslo 
hoatr iSmbuiv xir^inis ct iniitris do vcs|H*re in piiiii*to iiore septiinae ium* iikiiiiis Henrici 
liiii l-iii^beiti prcsliyteii lic«'t iiiutilis c^inoiiici in Naihlwycli .... In fronlo nlrinsffne 
tuihaninis: IVrtiiiet conventiii sororuin tortii ordinis in (Troiiin^tieti. Kst conrrntns 
Clarissarinn^ vnlfjv roratnff Conrcntns nntitjnns. tUuliccs hi (ironinijac pcrinnnsisse 
viilcntKr^ intni in (tntiijnissinni catnloijo anni Jikiif inveninntur. 

in liijalnra liijnea corio fnsco inlecta saccnli XVI JibnUs caprcis aniissis c.nctita 
nna in Umio I. 

S.B. Tomns II in Bibliothcca Gronimjana nnnijuain vulctur fnisse. 



18. Chartac. 28 X 40. S68 foL 2 col. Litten\s pictis et rtibris ontatus. 

Pleraque folia fnutilata sunt. Saec. XV fl470). 
Kaynorii Pisaui Pantlieologiae toinns I. 

(Fol. 2- -3. Prologus fratris Jacobi Florentini ordinis Minorum ad Bi-amluni 
cardinalcm episcopum Sabincnsem ..Piacensem vulgaritcr nuncupatum , pi-o- 
tcctorem singularissimum ordinis Prcdicatorum''. Fol. 3—4. Alius prologus 
(ipsius Haynerii?). Fol. 4v^'r»<>. Index capitulorum. Fol. 4— 7^'«'*'^". Tcxtus 
biblici. Fol. 7^'*^r8o — j^. Exhortatio ad lcctionom ct studiuiu libri se«|uciitis. 
Fol. 8^'«rso vacat.) Fol. 9. Capitulum primum. Absolutio. Circa absolu- 
tionem «juatuor per ordincm .... Fol. ^^H^'®»'*'^ .... ^t carne exemplo 
Christi. Explicit j^rima pars Summe doctoris Raynerii .... us<iuc ad lit- 
teinni C. inclusive. Fol. 344— iUiSveiHo. Addcnda ct cerrigenda. Fol. 344 .... 
Absolutio. Capitulum primuin. Circa absolutionem «luatuor sunt notanda .... 
Fol. 3(iSverso .... Priino luibent rationes vindicationis etc. 

/*/ litlcra iniliali inrla in fol. i* lcijitur: Fniter .loiiannes Claos incepit istnm primHni 
luirtem Anno lioniiiii inillesinio llil^^I.XX. hi fol. I: Iste Iil)er pertinet conventui fratrum 



13 

onliiiis Sanotue rnir.is oj>i«H Tniiectensis Leoiliensis «lyocesis. Hic ronventns anno 
MCCCCXXXIV fundatus anno MDCCXCVI Ipgihns aallicis dissolntus nst. IMtpr hic 
secnndwn Catalotjmn anni 1S^/I , uhi primum appnnH^ ,,ox dono Ministerii Hepii" in 
Uihtiothpcam pen^enit. 

In ligatura lignea aaeculi XVI ornata hullis cupreis fibulis amissis. Insn*iptiu 
in fronte: Pautheologia A. B. C 



19. Chartac. 21,2 x 29,1. 5 voL, 284, S59, 299, 282 et 295 fol. 

2 coL Litteris pictis et titulis rtibrLs ornatus. Saee. XV (1472). 
Raynerii Pisani Pantheolo^iao tomi II— VI. 

In fronte cuiuaque tomi index capitulonim. 

Tom. II. Fol. 1. Caritas. Circa c^ritatem consideranda sunt .... Fol. 
284^®*^ . . . . in corpore «juam in fine. Sequitur Ebrietas. 

Tom. IIT. Fol. 1. Ebrietas. Circa ebrietatem considerare debemus . . . . 
Fol. 3r)9v*^'^ .... articulo novo. Se<|uuntur dicta facta supra. Et primo de 
Laude Dei. 

Tom. IV. Foi. 1. Laus Dei. Circa laudem Dei tria considerare debemus . . . . 
Fol. 290vor8o .... primi et tercii argumenti. Sequitur Pasaio. 

Tom. V. Fol. 1. Passio. Circa passionem Cliristi sex in ordinem . . . . 
Fol. 282vo'»o . . . . et gloriose virginis Marie. Amen. Sequitur Raptus. 

Tom. VI. Fol. 1. Raptus. Circa raptum consideranda simt .... Fol. 
29r)ver8o . . . . in secula secuiorum. Amen. 

Ad calcem tomi VI: Explicit Pantheologia scripta et finita per me Oerhanhnn 
doliatorern de Metelen Anno domini MiUesimo quadringentcsimo septuagesimo secundo 
cnistino Thomo Apostoli pro .... Hernianuo de Langhen .... decano ecclesie Mona- 
steriensis. /n d^rso ligaturae cuiusgue votuminis legitur rtuinu saecuti XVI: Liber 
fr.itrum Sanctae Crucis nionasterii Montis Orientis {in vol. II addita sunt liaec: in 
comitatu Tekeneborch; in vol. III — V: Osnaburgensis dyocesis). Datus atque legatus 
a . . . . Hermaimo de l^angen .... Monasterium Montis (}rientis in cmnitatu 
Tectilenlmrg tempore Hefontmtionis saecularisatum est. Ita factum est , ut Pantheo- 
login haec migrarct in hihliothecam comitum Benthetniensium , tjui etiam comitatum 
Tecklenhui^ij possidelxmt. Anno Kr^ Arnohius lusfuscotnes Ifenthemiensis (HXMi — l(>^/:l) 
liihliothecae Groninganae dono dexiit. 

In tigatura saeculi XVI tignea corio fusco intecta cum /iguns impressis uhi nomina 
Ihesus et Maria insunt cum fihulis cupreis. 

\.IK Tomus I yiunquam oidelur fuisse in Hihliotheca Croningana. 



20. diartae. 21,5 y, 29,5. II et fJ28 fol. 2 coL Camnotis maryinalibn^. 

Litteris picti.s et ruln^is oniatns. Saec. XV (1463 — 1475). 
f rancisci de Villa Postillae. 

(F(^l. I — IIvtTsu Tniet^itus theologici fi-af^montum.) Fol. 1. noniinica prima 



14 

adventus domini. Erunt aigna iu sole et luna .... Fol. 100 .... quod 

oireumdederunt me. Et est linis. Expliciunt hic postille fratris Francisoi 

de Yilla abbatis. 
lohanni» Orsnae Serniones. 

Fol. 100. In adventum Domini sermo primus. Exui-ge in adiutorium 

michi .... Fol. 211 ... . Sermo Johannis de Ursna Fol. 2^*2^*^^^, 

Tn die ascensionis Domini sermo lohannis de ITrsna .... Fol. 280 .... 

qui sine fine vivit et regnat. Amen. Fol. 280v«**«o vacat. 
EiiLsdem Sermones alii. 

Fol. 281. Johannis Orsna. Misereor super turbam .... Fol. :517 . . . . 

per infinita seculonim secuia \ivit et regnat. Amen. Expliciunt hio aliqui 

sermones satis pulchri fratris Johannis de Orsna ordinis Predicatonim c^n- 

ventus Zozaciensis. 
Tractatulns de institia. 

Fol. 317^«*^. lustitia est quadruplex .... Fol. ,319^«?"« .... Rex iustus 

eriget terram. 
Kxonipla e priinn parte Vitamni Patmni. 

Fol. 319v<^>*»<>. Nota quod ista sequentia exempia .... devoeioni collectoris. 

Fol. 320. Fuit quidam vir magnus .... Fol. 328^erso . _ ^biit sanus. 

Hic est finis. 

Fol. ItMi .... Kinite j)er me lohaniicin de Nussva anno doinini 1463 feria secun<la 

ante nartholomci apostoli .... Fol. :iil .... finiti \\e.v me Johanncm de Nnssia iii 

oppido Groningensi Anno domini 1475 in vigilia Sancti Bartholomei .... Cixirx hir 

igitur vei^simiUime in nliqun erclesin nut convetitu exnrntns videtur GronitKjnm 

ntnnqnnm reliquisse. In ratnlogo Bihtiotfifcne nnni KitJff invenitur. 

In lignturn lignea rorio fusco saecuti XVI fibulis rupreis nmissis. 



21. Chartae. 15 X 21,1. 271 fol. Initialihus niMs et ptetis orttatns. 

Saec. XV (1459—1462). 
Gerardi Ma^ni Tractatus de niatrimonio. 

(Fol. 1. Index capitulorum.) Fol. Iverso. Incipit hic prologus .... magistri 
Gerardi Groet . . . . in tractatum de matrimonio. Carissime qui diu celebs 
et lucens venerabiLiter .... Fol. 2 .... cautelam scribere oogor. Que 
sir.t advertenda in cuiuscumi^ue status mutacione. Capitulum I. In omni re 
incipienda .... Fol. 40 ... . clarificata in secula seculorum. Amen. Ex- 
plicit Tractatus de matrimonio, .... confeetus ab . . . . magistro Geranio 
Groet ad quendam notabilem et solempnem vinuii in etate sine matrimonio 
provectum directus, quia nubere voluit et consuetam continenoiam infringero 
in grave periculum aniine sue. 

Typis excusus est hic ti-actatus ox hoc^ codico in Arohit^f V(»or kerk. 
Gesch. VIII, 155 seq. 



ir» 

Ein»detn R|ii»tola de statn nioderno preHbyterornni. 

Fol. 40. Incipit tiiiedam cpistola compendiosa ab oodein odita et missa 
cuidam sao^rdoti seculari honesito jiro sua informacione. Fol. 40^'**rso Aniico 
in Christo. Solus ille, qui tibi in Christo amicus est . . . . Fol. 42^'«'»^ . . . . 
et carismatibus et noscere et repellere. Et sic est finis istius epistole. 

Typis excusa est haec opistola ex hoc codice collato cndico Tmjectino U, 
1. c. III, App. , 5 seri. 

Einndeni epi»tola de quodaiii volente beneficiniii cnratnni aecipere. 

Fol. 42^««^^ Alia epistola eiusdem quam scripsit cuidam iuveni volenti 
accipere beneficium curatum ob paupertatem suorum parentum. (j»ueritur a 
me cur dissuadeam cuidam iuveni .... Fol. 4!^ . . . . iuiperium in secula 
seculorum. Amen. 

Typis excusa est haec epistola ex hoc codice collato codice TrajectinoA, 
1. c. III, App. , 13 seq. 

Materia de indnlgentiis proinerendiH. 

Fol. 48. Frater Henricus Kaltisen magister sacri Palacii apostolici Fol. 

56 pro mercede devocioni legenti recommissus haberi. Et est finis. Explicit 

improbacio aliquorum articulorum cum mauifestacione quonmdam viciorum 
cur indulgencias et maxime anni quinquagesimi iubilet. Fol. 56^**'"«" vacat. 

Gerardi Magni Traetatns <lo presbyteris fornicariis et foc^aristis. 

Fol. 57. Inductio theraatis pro sequenti materia. Recedite, recedite, (»xite 
inde .... Fol. 116^*^'^ .... benedictus in secula seculorum. Amen. Sic 
est finis istius tractatus de fomicatoribus presbyteris et focaristis. 

Typis excusus est hic tractatus ex hoc codice collatis duobus codicibus 
Traiectinis, A et C, 1. c. l, 364 seq., II, 307 seq. , YIII, 5 seci. 

lohannis Gersonii Tractatus de contractibns eniptionis et venditionis. 

Fol. 1 17. TractatuB de conditionibus empcionis et vondicionis item magistri 
Johannis Gerson. Qui volunt divites fieri .... Fol. ll7vorso . . , , ,p,i 
[►etitus est attinget et absolvet. Primus quaternarius incipit. Contnictuum 
bonitatem aut maliciam .... Fol. 145^0»"»^ .... tam divino quam humano 
iure dampnatum. Explicit hic tractJitus quidam de contractibus .... magistri 
Johannis de (larsono .... 

Henrici de Ovta Tractatns de contractibns redditnnni. 

Fol. 146. Tractatus de contractibus reddituum. Diligite iusticiam qui iu- 
dicatis terram .... Fol. 204^*"»"**" .... datum sit et ratum habuit pignus 
valebit. Explicit hic tractatus quidam de (^ontractibus editus a magistm 
Henrico de Oyta (ioctore sacre theologie. 

Tractatns de plnralitate beneficiornni. 

Fol. 205. Incipit tractatus quidam de pluralitato beneficiorum n(>n abim- 
dantia et est pennultum notabilis. Lata, est pori^i ot spaciosa via .... Fol. 
243 .... ct ben»*dictus per inmortalia seculnrum sorula. Anion. Explirit 



16 

hic tractatulus quidam compendiosus de pluralitate l»enetioiorum .... Fol. 
24averHo_240v«rH*^ vacant. 

Tractatus de obHervatione festomm. 

Fol. 247. Incipit de observacione festonnn. Quia mateiia de festonim 
observacione .... Fol. 253 .... que succedunt croram festa etc. Est finis 
hanim propositionum de observacione festonim. 

Tractatus dc procoHsionibns ecclesiasticiH. 

Fol. 253. Ad laudem et gloriam benedicte et individue trinitatis beateque 
Marie semper virginis ac tocius c^lestis curie. Altissimo inspirante venit in 
memoriam .... Fol. 205 .... unus Deus per omnia secula seculonim. 
Amen. Supradicta sunt coUative posita circa fructum ecclesiasticanim proees- 
sionum que libenti animo suhmitto corrigenda iudicio meiius decemencium 
per quos seuiper diri^i cupio et informari ad gloriam Domini m^stri Jhesu 
Christi salvatoris nostri. 

TractatnH de superHtitionibus resccandis. 

Fol. 266^*'^. In lectione noWssima vestris obligavi dilectionibus .... Fol. 
271 ... . quamvis philosophatur et scandalizabantur. Et est tinis harum 
propositionuni de supersticionibus resecandis. 

Foi. itO^^^^THn: Anno domini 1459. Fol. JA.^i^^ersu ,- , . . Si!nptus et rmitii.s anno doinini 
inillesiino ((uadringentesiino sexagesimo 2®. crastino Petri et I*auii . . . Fol. "Kf^vtirtto , . . 
Sci-iptus et fmitus per manus Johannis Nussw in (rroningen morantis. Anno domini 
1462 in pmfesto Marie Magdalene . . . FoL "2^:1 . . . Soriptu> et (iiiitus \tev me Johan- 
nem Nussye in opido Groningen Aniio doinini 14C2 ntistino beate Marie Magdalene . . . 
[n fronte index tractatuum et sic legitur: Liber domini et magistri Aibt^rti Rartholomei 
[«•esbyten ecclesie Sancti Martini in Groninge, cuitis post niorteni in errle.sia retnan- 
sisse et cum libris illius ecclesiae in Bibtiotheram pervenisse verisimile est. Anno 
ICiOO in Catalogo invenitur. 

In ligatura lignea corio fusco intecta saeruli XVI ubi nomina Ihosiis et .Maiiu et 
alia insunt; fibulae cupreae amissae sunt. 



Chartac. 13,0 X 19,2. 131 foL Saec. XVII. 
WosHeli Gansfortii Tractatns de oratione doniinica. 

(Tn fronte titulus.) Fol. 1. Prologus venerabilis Magistri Wesseli (ii-oningensis 
Doctoris exiuiii in librum suum de Oratione Dominioa incipit foliciter. Pro 
instituendis suscitandis tixandis orationibus meis .... Foi. iverso . . . . 
Et priino de oratione in generali. Explicit prologus. Inoi])it lil)er ejusdein 
Doctoris de Oratione Dominica .... Quoniam itaque Dominus oraro jus- 
sit .... Fol. 125 ... . ([uo in liberatem tilioruiu ab omnibus malis lil>eri 
]>er\'enianius. Amen. Respice finem. Fol. 125 — \'M. Index «ipituni. 

Typis exousus ost hic traotatus in libn^ qui insoribitur: M. Wessoli 
Gansfortii Opera. Groningae apud Joh. Sassium. KiM. pag. 1 so«|. 

In Cataloyo anni IS^tl primum invenitur. 
In ligatura membranaceti saecttli XVII. 



17 

23. Chartac, 15 X 21,8, 190 foL Quatuor ma7iilyu.<i exaratus (fol, 1 — 97 ; 

98—112; 112—176; 177—190. Litteris initialibus et aliis pictis 
omatu^, Saec, XV (1446 et postea), 
Speculnni disciplinao. 

Fol. 2. Incipit prologiis in speculuni discipline seu libelum de luinimis ad 
novicios. Speculum discipline ad honesta tendentis .... Fol. 2^««"««^ .... 
evidenciam ampliorem. Fol. 3. Incipit tractatus qui vocatur speculum disci- 
pline ad novicios Et primo de veteris hominis deposicione. Deponendus est 
vetus homo secundum apostolum .... Fol. oo .... honor et gloria in 
secula seculonim. Explicit de disciplina. 
Epistola ad quendam novicium insolenteni. 

Fol. 55. Epistola ad quendam novicium insolentem et instabilem in Ihesu 
Christo sibi carissimo fratri. Vidi carissime faciem tuam apud montium 
castrum venerabili .... Fol. 61^'®™*^ . . . . et de pena (^uisquam sublata est 
Regnla S. Angustini. 

Fol. 6lverao, Haec precepta (jue subscripta sunt .... Fol. 97^'®**«^ .... 
Laus tibi sit Christe quoniam libet. 
Vita beatae Chfistinae de Hasbavio. 

Fol. 98. Incipit prologus in vitii beate Christine de opido Sti Trudonis 
de Haabavio. Memorabilis vir^iuis Christine Christi vitam scribere dispo- 
nentes .... Fol. ^S^erso . . . . ct indubitabili relatione didicimus , exequamur. 
Incipit vita beate Christine cjognomine mirabilis. Igitur memorabilis Christi 
virgo .... anno ab incarnatione domini M^CC^XL*. (Deest finis). 
Typis excusa est in Actis Sanct Jul. V, pag. 637 seq. 
Vita S. Odgeri. 

Fol. 110. Vita Sancti Odgeri diaconi. Fuit in Britannie partibus vir vite 
venerabilis .... FoJ. 112 .... et gloriatiu» deus per infinita secula. Amen. 
Typis excusa in Actis Sanct. Sept III. pag. 612 seq. 
Vita S. liebnini. 

FoL 112. Vita sancti Lebuini presbiteri et confessoris. Anglorum patriam 
quam pio beati pape Gregorii studio .... Fol. 115verso .... operabatur 
usque in hodiemum diem. 
Vita S. Wilholmi. 

Fol. llS^erso. Incipit vita Sancti Wilhelmi ducis Aciuitanie et comitis 
Pictaviensis. Scriptunis vitam servi tui . . . . Fol. 125 .... impugnacione 
defendi per dominum. 
Vita S. Douiinici. 

Fol. \2b^^^, Incipit prologus in vitam Sancti Dominici primi prioris 
ordinis fratrum predicatorum. Multiphari multis(|ue mo(iis .... Fol. 
159ver8o .... premonitus pluribus revelavit. 

Videtur ali(|uantum congruere cum opere Theoderici de A])olda. (Acta 
Sanctor. Aug. I, 562 seq.). 
Codices Gronimj. 2 



16 

liic tractatidus <|uidain compendiosus de plunditate I»eneficioruni .... Fol. 
24:iverso_240vorsi» vacant. 

TractatuH de obHervatione festornni. 

Fol. 247. Incipit de observaciono festoruni. Quia inat^ria de festoruni 
observacione .... Fol. 253 .... que succadunt corain festa etc. Est finis 
harum propositionum de observacione festonim. 
Tractatns de processionihns eccleHiasticiH. 

Fol. 253. Ad laudem et gloriam benedicte et individue trinitatis beateque 
Marie semper virginis ac tocius celestis curie. Altissimo inspirante venit in 
memoriam .... FoL 205 .... unus Deus por omnia socula seculorum. 
Amen. Supmdicta sunt coliativc posita circa fructum eoclesiasticarum proces- 
sionum que libenti animo submitto corrigenda iudicio molius deo^mencium 
per (luos semper dirigi cupio et iiiformari ad gloriam Domini n<>stri Jhesu 
Christi salvatoris nostri. 
Ti*actatus de superstitionibus rosecandis. 

Fol. 2G6verHo^ Xn lectione novissima vestris obligavi ciilectionibus .... Fol. 
271 ... . quamvis philosophatur et scandalizabantur. Et est finis harum 
propositionum de supersticionibus resecandis. 

FoL fNii***^*": Aiiiio domini 1459. Fol. M.lwwi; . . . Sciiptus pt (Initus anno clomiiii 
iniUesiino (|uailringentosiino soxagesiino ^2P. cnLstino Petii ct I*auli . . . Fol. "^f^/i^t^rso . . . 
Scriptus et rinitu*<^ [ter inaniis Jolmnnis Nussyc in (ii-oningen inorantis. Aiino doinini 
140*2 in pmfcsto Marie Magiialcne . . . Fol. "^-Ixi . , . Scriptiis et (iiiitii> \hm me .lohaii- 
nem Nussye in opido Gi-oningen Anno doinini 14C2 ri*astino beate Maric Magdalene . . . 
fn fronte lmfe.r tractatuum et sic leyitnr: Liber doiiiini et mngistri AibtMti 1IarthoIoin«M 
pitjsbyteri ecclesie Sancti Martini in Oroninge, cuiiis post itiortnn in errlrsia renuin- 
sisse et cum libris illius ifcrlesitte in fiihtiotfierafn pervenisse verisimile est. Anmt 
HUiO in (Mtalogo invenitur. 

fn ligalura litjnea corio fusco intecta saeruli X VI uhi nominn Ilio^^iis et Maria et 
alia insunt; fihulae cupreue amissae simt. 



22. Chartac. IS/J X 19,2. ISl foL Sufc. XVIL 

WesHcli GanHfortii TractAtns dc oratione doniinica. 

(Tn fronte titulus.) Fol. 1. Proiogus venerabilis Mjigistri Wesseli (Ironingensis 
Doctoris exiniii in librum suum de Oratione Dominica incipit foliciter. Pro 
instituendis suscitandis tixandis orationibus meis .... Fol. Iverso . . . . 
Et priiiio de oratione in generali. Explicit prologus. Inoipit liber ejusdeiu 
Doctoris de Oratione Dominica .... Quoniam ita<[ue Dominus oraro jus- 
sit . . . . Fol. 125 .... (|U0 in liberatem tilionnn ab omnibus nuilis libori 
pen^eniamus. Amen. Respice tinem. Fol. 125— -i:U. Index c^ipituni. 

Typis excusus est hic tractatus in libro «pii inscribitur: M. Wessoli 
Gansfortii Opera. Oroningae apud Joh. Sassium. KU 1. pag. 1 so.j. 

fu ('.tttaloffo anni fS41 primutn inrenitnr. 
fn liyatura inemhniniweu saeculi XVff. 



17 

23. Chartdc. 15 X 21^8. 190 foL Quatuor manibtis exaratus (foL 1—97; 

98—112; 112—176; 177—190. Litteris initialibus et aliis pictis 
omatus, Saec. XV (1446 et postea). 
Speculaiii disciplinao. 

Fol. 2. Incipit prologus in speculum discipline seu libolum de minimis ad 
novicios. Speculum discipline ad honesta tendentis . . . . Fol. 2^^^ .... 
evidenciam ampliorem. Fol. 3. Incipit tractatus qui vocatur speculum disci- 
pline ad novicios Et primo de veteris hominis deposicione. Deponendus est 
vetus homo secundum apostolum .... Fol. 55 .... honor et gloria in 
secuia seculorum. Explicit de disciplina. 
Epistola ad qaendain noviciani inHolenteui. 

Fol. 55. Epistola ad quendam novicium insolentem et instabilem in Ihesu 
Christo sibi carissimo fratri. Vidi carissime faciem tuam apud montium 
castrum venerabili .... Fol. 61^'®"»*^ . . . . et de pena quisquam sublata est. 
Regola S. AnguMtini. 

Fol. 61^«"«. Haec precepta que subscripta sunt .... Fol. 97^®™<^ .... 
Laus tibi sit Christe quoniam libet. 
Vita beatae Chfistinae de Hasbavio. 

Fol. 98. Incipit prologus in vita beate Christine de opido Sti Trudonis 
de Hasbavio. Memorabilis vir^inis Christine Christi vitam scribere dispo- 
nentes .... Fol. 98ver8o .... etindubitabiii relationedidicimus,exequamur. 
Incipit vita beate Christine cognomine mirabilis. Igitur memorabilis Christi 
virgo .... anno ab incarnatione domini M*CC®XL*. (Deest finis). 

Typis excusa est in Actis Sanct. Jid. V, pag. 637 seq. 
Vita S. Odgeri. 

Fol. 110. Vita Sancti Odgeri diaconi. Fuit in Britannie partibus vir vite 
venerabilis .... Fol. 112 .... et gloriatur deus per infinita secula. Amen. 

Typis excusa in Actis Sanct. Sept. in. pag. 612 seq. 
Vita S. Lebnini. 

Fol. 112. Vita sancti Lebuini presbiteri et confessoris. Anglorum patriam 
quam pio beati pape Gregorii studio .... Fol. 115^'«*^® .... operabatur 
usque in hodiemum diem. 
Vita S. Wilhelmi. 

Fol. llSverso, Incipit vita Sancti Wilhelmi ducis Aquitanie et comitis 
Pictaviensis. Scripturus vitam servi tui . . . . Fol. 125 .... imj)ugnacione 
defendi per dominum. 
Vita S. Doniinici. 

Fol. 125^®»^. Incipit prologus in vitam Sancti Dominici primi prioris 
ordinis fratrum predicatorum. Multiphari multisque modis .... Fol. 
159ver8o .... premonitus pluribus revelavit. 

Videtur ali([uantum congruere cum opero Theoderici de Apolda. (Acta 
Sanctor. Aug. I, 562 seq.). 

Codices Gronintf. 2 



Vite S. Victopini et Severini. 

Fol. 160. Hiicusque nos presbyteris patris Iheronimi dicta roferentes . . . . 
Fol. 165^0^80 . . . . in unitate spiritus sancti per omnia secula seculorum. 
Amen. 
Vita S. Christinae virginiH. 

Fol. 105^«»^. Incipit vita sancte Christine virginis. Erat quedam sancta 
et sacra puella .... Fol. 176^®"^ .... Explicit passio sancte Christine 
virginis. 

Confer Acta Sanct. Jul. V, 495. 
PasHio S. Dorotheao virgini». 

(Initium narrationis scriptum in fol. 177 et repetitum in fol. 178). Fol. 178. 
Passio sancte Dorothee virginis. Gloriosa virgo et martus Dorothea .... 
Fol. 182 .... spiritu sancto in secula seculonim .... 

Confer Acta Sanct. Febr. I, 772 seq. 
Vita S. Ladovici Tolosani. 

Fol. 182. lohannes episcopus servus servorum dei venerabilibus fratribus .... 
Fol. 187^®*^^ .... Datum Avinionis VII idus Aprilis pontificatus nostri anno 
primo .... 

Est bulla Johannis XXII papae d. VII Aprilis a. 1317, (lua Sanctus 
Ludovicus Tolosanus canonizatus est. Confer Acta Sanct. Aug. III, 789 se*]. 
et Raynaldi Annales Eoclesiasticos , t. XV. 
Vitae 3Iariae et Marthae. 

Fol. 187^®"°. Fuit in Iherusalem nobilis (luidam de stirpe regia .... 
Fol. IGO^e»"»» .... ,|ui est benedictus deus in secula. 

FoL97ver8o: Explicit iste in festo Liice Jan. pro scriptorc rogate. M^.CCCC^XLVP. 

Legitur in fol. iveno: [ste liber pertiuet ad domum confessoris sororum antiqui 
convcntus in Groningen; seqHente indice, Ctim in antiquissimo Catalogo anni 1060 
inveniatnr sine originin imliratione^ verisimiliter e bibliotheca Conventus in Acadetniae 
tmnslatus est. 

In liffntiira tignea corio ftisco intectn saeculi XVI fibulis cupreis amissis. 



24. Chartac. 21,2x29,6. IV et 202 fol. 2 col. Litteris pictis et titulis 

rubris omatus. Saec. XV. 
Tractatns de soptein vitiis caiiitalibus. 

(FoL I — 1. Synopsis capitulorum.) Fol. 1. Incipit tractatus moralis 
de septem viciis capitalibus ct dc peccato lingue. Dicturi de singlis viciis 
.... FoL 164 .... tacere vero nunquam. Et sic est finis. Fol. 164^««^ 
vacat. 
Kxcerptnin o libro de illustribus viris. 

FoL 165. Ex libro de illustribus viris. Ilic hortatur nos omnem cupiditatem 
et negligen(;iam declinarc et ordinis disciplinani sollicite observare. Libet 



11) 

nunc si opcio darotur .... Fol. 202'^«'^« . . . . ob utilitatem audiencium 
plurimis enarravit. 

Originis incerUte (e bibliotheca S. Martini Groningaef)^ in catalogo a. 1009 occurrit. 

In ligatura lignea saeculi XVI corio fusco intecta fibulis cupreis amissis. 



Chartdc. 21^4 x 29^5. 246 foL Paucis litteris rubris omatus, Sa£c. XV. 
Sermones in varioH textus. 

Fol. 1. Sume tibi iibrura grandem .... Fol. ^iG^^i^so . . . . in secula 
seculorum amen. Deo gracias. 
Anno i84I erat in Bibliotlieca Groningana. 
In ligatura lignea meculi XVI corio fusco intecta fibulis cupreis amissis. 



26. Membranac. 25 x 35. 206 fol. 2 col. Litteris et figuris marginaMlms 

pictis et auratis omatus. Sa^c. XV ineuntis. 
Lectionariam. 

(In initio folia aliquae desunt.) Fol. l . . . . vi adhibuit ministeria iumen- 
torum .... (quod est pars ultima lcclionis nonae). Fol. 124 .... remedia 
maiora percipiant. Et feria per Dominum. Fol. 125. Nota cum festum Omnium 
Sanctonim venerit .... Lectio prima. Tu autem fili hominis .... Fol. 
195vereo .... iratus es contra nos vehementer. Fol. 196 vacat. 
Antiphonariuui. 

Fol. 196v«"o. Gloria patri et ftlio et spiritui sancto .... Fol. 206 .... 
Gloria patri et ftlio et spiritui sancto. (alia manu:) . . . e decet laus. 

Oum notis musicis. 

/n dorso ligaturae: In Zyloe ad Sanctam Catherinam prope Groeningen toe Zelwert 
Quo anno in Bibliothecam Groninganam pervenerit, non liquet; reperitur enim 
in ntUlo catalogo. 

In Ugatura lignea corio fusco intecta figuris impressis saeculi X Vlfibulis cupreis amissis. 



27. Membrana^c. 14,5 X 20,5. 63 fol. Initialibus ca^ruleis et rubris 

altematim et titulis rubris omatus. In fol. 1. Littera B pul- 
cherrime aurata et ca^rulea picta. Fol, 48: Littera T pulcherrime 
aurata et ca^erulea picta, in qua effigies haec: Christus precans 
in horto Oethsemanae antequam prehensus est, in angulo 
discipuli dormienteSf procul Hierosolyma. Folium hoc insuper 
circumdatum est omamentis marginaliims , in quibus aves 
floresque. In fol. 58^*^ crux aurata et caerulea picta. In fol. 
87—46'^'^, 55—57, 57"^^— 58 notae musica^e. Saec. XV. 
Missale Romanum. 

In eadem ligatura liber cui titulus: Quadniplex missalis expositio . . . . 

2» 



20 

(in fine:) Impressum Basilee per Michaelem Furter Anno salutifere incar- 
nationis millesimo quingentesimo quinto Kal. Septembris. 

In fronte manu saeculi XVI: Ad usum Egidii a Wachtendonck Canonici Reg. in 
Thabor (Est conventus prope Sneek). Quomodo liber hic in archivum Groningae urbis 
pet*venerit incertum. Anno i833 ibi certe erat^ unde anno iSQl in Bibliothecam 
Universitatis per comnwdatum translatus est, 

In ligatura lignea corio fusco intecta saeculi XVI fibulis cupreis amissis. 



28. Chartac. 17^1 X 22 fi, 363 fol. Septem manihua exaratiLS (fol. 1 — 

20; 20^^^^—142et344--363; 142—191^^; 192—222; 223— 
269; 271-^281^^^; 281^*^^^—343); foL 222^^% 270 et 343^^^ 
vacant. Saec. XVI (post 1568). 
Observationes ex praelectionibuH Theodori Bezae in Euangelium lohannis 
anno 1568. 

In fronte legitur: „Sum Mensonis Altingii", ut videtur manu ipsitis Altingii. Hunc 
autem ipsum Genevae lectionibus Bezae affuisse^ non verisimile est. Emmius enim 
dicit (Vita Mensonis Altingii^ Gron. iTHS^ pag. 5), Altingium ad initinm mensis Sep- 
tembris anni i507 ad pascendam Ecclesiam Leishelsheimensem in Palatinatu missum 
esse^ eoque munere per triennium functum esse. Praeterea non in Albo Universi- 
tatis Genevensis inscriptus est. Altingius igitur codicem hunc tantum possedisse^ 
non scripsisse videtur. Post eius mortem {iOI^) codex in familia permansit. Sic venit 
in possessionem Adami Mensonis Isinck (1608 — i727) professoris Groningani , qui ex 
Altingiorum stirpe natus erat. (Vide Dedicationem ante Vitam Altingii). Is /lunc 
Bibliothecae donavit ante annum i7^22 quo tempore in catalago apparet. 

In ligatura membranacea in qua notae musicae cum textu saeculi XV. 



29. Chartac. 19,8 x 28,9. VIII et 602 fol. Saec. XVI (1588). 
Dictata P. loannis Deckerii in primam partem Summae S. Thomae. 

P. Joannes Deckerius S. J. (iSGO — iOiO) fuit professor theologiae et philosophiae 
in collegio Aquicinctino Duaci. Ex eius ore dictata haer scripta sunt anno i5Hfi a 
Hermanno van Moeusyenbrouck Dordraceno. 

Anno i857 Bibliothecae dono data sunt a viro cl. R. J. Schierbeek. 

In Hgatura membranacea cum figuris impressis saeculi XVII. 



30. Charta^. 17,2 X 20,3. 1421 pag. Octo manibua exaratus (pa^. 1 — 

486, 611—625, 666—696, 743—899, 935—943, 949—957, 
1113—1115, 1295—1421; 487—506, 1115—1294; 507—611, 
625—665, 943—949; 697—742; 900—935; 957—963; 963— 
983; 983—1112). Saec. XVII (1608—1616). 
Conradi Vorstii in Epistolas Paulinas Commentarii. 

Ad Romanos (pag. 1—210), ad Corinthios I (210—388), II (389—486), 



2\ 

ad Galatas (4?S7 — 5(56), ad Ephesios (5()7 — GtJ4), ad Philipi>euses (GG5 — 741; 
pag. 742 vacat), ad Colossenses (743 — vS44), ad Tliess;donicenses I (845 — 
95G), II (957— lOlS), ad Timotheum I (1019—1112). 
Eiasdeiii in Epistolam lacobi Commentarii. 

(Pag. 1113— 11G7; pag. IIGS N-acat). 
Eiu2!idem in Epistola^ Petri Commentarii. 
I (Pag. 1169—1240), II (1241—1294). 
Eiu8dem in Epistolas lohannis Commentarii. 

I (Pag. 1295— 1.3S4), II (1385-1396), III (1397—1403). 
BiuHdem in EpiHtolam ludae Commentarii. 
(Pag. 1404—1422). 
In initio totius volnminis index verborum et rerum. 

Atinonwi significationes hae inveniuntur: 1616. 11 Novonih. {in fmnte). llHX 
Johan Peth scnbehat {p<ig, /), Haec si*rij>sit amicus iiumis siii^iihiris Kiif:enK»rtiis a 
Pepenpden Livonus Nobilis S. S. L. L. stuiliosus {png. f'''?). Abs«>lula 4 Si*ptcmb. 
n». 1609 {pag. 1018), Anno 1600 26 Ortob. incepit {pag. iOW\ Aiiiio Um Maitii !2i 
hora 4 {pag. i'2hO), Anno ir>08 10 Maitii {pag. hm). 

Conradus Vorstius {ioO!) — 'iO^i^i) ab atino /;W usqiie ad iOOi) fuit professor theologiae 
Steinfordiae. Fortasse anno iOiO dictata haec collecta sunt. 

In cataU>go anni iOOO coii&r hic invenitur. 

In ligatum membranacea , in qua notae musicac cum tcctu i^utino sai*cidi XV, 



31. Chartdc. 16 X 20,7. 202 inscripta et multa vama relicta fol. 

Saec. XVII. 
MiHcellanea theolo^ca. 

Inveniuntur in hoc codiee dissertationes breves theologicae, desurapfcie ex 
operibus aut e dictatis nonnullorum virorum doctorum, «luorum nomina in 
margine inscripta sunt. Sunt hi Daniel Tossanus (1541 — 1602) prof. lleidel- 
bergensis, Constantinus rEmpereur (1591 — 1648) prof. Hardrovicensis ivostea 
Lugdunensis, Araandus Polanus (1561 — 1610) prof. Basiliensis, Petrus 
Calaminus (1556 — 1598) prof. Heidelbergensis , Franciscus Gomarus (1563 — 
1641) prof. Lugdunensis postea Groninganus, Jac. Arminius (1560 — 1609) 
prof. Lugdunensis, Lucas Trelcatius (1570 — 1607) prof. Lugdunensis, Franc. 
Junius (1545 — 1602) prof. Lugd. , et Hermannus Ravensperger (1586 — 1625)» 
prof. Gron., Joh. Maccovius (1588 — 1644) prof. Franekeranus. 

Fol. 46 — 48ver8o, 60— 67^«*^, 184— 185ver8o vacant. 

in catalogo anno iOOi) invenitur, 

in ligatura utemhranacea saeculi XVii. 



32. Chartac. 10,6 X 16,5. 12 fol. Saec. XVII. 
Summa doctrinae Socinistarum. 

Scripta a Gerardo lohanne Vossio (1577 — 1649). 



oo 



Anno IfMHi .'\t)tsteIod(uni ah Archivo Gvonimjnno acqHiaita, unde anno 180(7 in 
Bibliothecani Groninyanatn transtata est. 
In ligatura chartiwea viridi figuris auratis ornata. 



33. Chartac. 21 x 82. 6 foL Saec. XVII inmniuf. 

Contra Ariiiinii ct Utenbogartii Rationcs Synodi futurae praeparatorias 
pro Kcclesiis rcforiiiatis Discussio. 

[n ft^nte noitien: .1. Wittc, in lifjatura: l*io riariss. Doiiiiiio EmiiuMiio. Aniw ISliO 
acquisita cst Amstelodanii ab Archivo Gronitvjano unde in Bibliothecam translata est 
anno J8in. 

Sine ligatura. 



34. Chartac. 20^4 X 31,9. 261 scripta folici et compluria innumerata 

vacua. Duabiis manib^is exaratus. (fol. 1 — 226; 230 — 251). 
Saec. XVIL 
Francisci Goiiiari Loci coniiiiuncs theologici. 

Hae dissertationos non in Oporibiis Gomari reperiuntnr ; sod de diversis 
nuiteriis hic tractatis exstant . theses in parie III Francisci Gomeri Openim 
theologicorum omnium (Amstclodami 1G44.). Dist-ipuli tres, qui opera ma- 
gistri ediderunt , in procmio liacc scripserunt : ,.Nam quod Loci (quos vocant) 
comraunes et explicationes quorundam Novi Testamenti doctoruin quae in 
midtorum manibus versantur, inter posthuma haec Fr. Qomari opera non 
compareant; causa est, quod eonim nuda tantum diagrammata, eacjue maxi- 
mam partem, tam intricate, tam minutis descripta literis, ut vix ac ne 
vix quidom legi possint, invenerimus: at<iue ilhid etiam satis constet , autorem 
ea, non de verbo ad verbum, quod in reliquis factum, auditoribus dictasse : 
sod libei*a oratione, re tantum praemaeditata , dixisse. Unde factum, ut ea 
a studiosis , prout alii aliis scribendi celeritate , et dicentis mentem assequendi 
dexteritatc praestarent, varie excepta, et ab aliis descripta simt." Codex 
hic igitur verisimillime a studioso quodam ex ore Gomari scriptus est. 
Eiusdeni Coninientarius in Epistolani Jacobi. 

Fol. 230. Quoniam epistola Jacobi a Pontiftciis .... Fol. 251 . . . . 
non ad convertentem pertinet. Fol. 19, 20. 

Commentarius hic in utcunque alia forma typis excusus est in Gomari 
Operibus II, 381 seqq. Aeque ac loci communes supradicti a studioso quodam 
conscriptus cst. 

Originis incertae codex hic anno JtHH) in catalogo invenitur. GouMrus (Joik) — Ky^l) 
ab anno JiVtH usgue ad Jd^iJ professor theologiae Groningae fuit. 
In ligatura tneinbraruxcea saeculi XVII, 



23 

35. Chartac. 15,5 x 20,9. 355 fol. Saec. XVII (1689). 
Henrici Altingii Theologia theoretica. 

(Titulus est :) Theologiae problomaticae pars prima , complectens theoretica , 
quae insignis theologus Henricus Altingius olim in Heideibergeusi Academia 
ad calamum dictavit, in Groningensi et Omlandica vero limavit auctioremque 
dedit. Anno 1639. 

Typie excusa est in Altingii Scriptis theologicis Heidelbergensibus , II , 1 seq. 

In nullo catalogo invenitur. 

In ligatura meinbranacea saeaili XVII. 



36. Chartac. 22/2 x 30,3. 17 fol. Saec. XVII. 

Subiunctus tomo libellos inipressos lohannis Dutnei (Iiyj.jlO — lOf^)) rontiueiUi^ qui 
per totam suam vitam conatus est diversas ecclesias Protestantes coniunfjere. tnsupcr: 

9Ianu8cripta lohannis Duraei et de eiu8 conniliis: 

Fol. 1 — 2. ludicium facultatis theologicae in Academia Leidcnsi de Duraei 
consiliis, Postridie Calendas Novembres ClpIOCLVI. Copia. Typis excusum 
in Bibliotheca Bremensi Cl. I fasc. VI. 

Fol. 3 — 4. Idem facidtatis tbeologicae Groningensis , XIII Nov. MDCLVI. 
Subscriptum a Matthaeo Pasore, facultatis decano. 

Fol. 5— G. Idem facultatis theologicae Ultrajectinae , Vll Kal. Oet. MDCLVl. 
Copia. Typis excusum in Bibliotheca Bremensi ut supra. 

Fol. 7. Epistola Duraei facultati theologicae Groninganae, quacum mittit 
iudicia supradicta facultatum Leidensis et Ultrajectinae et facultatis iudicium 
rogat. Leowardiae 6/16 Nov. 1656. Autographum. 

Fol. 8. Extract uit het Resolutieboeck der .... Staten van Stadt Oro- 
ningen en Ommelanden. Martis den 9 Decemb. 1656. Ordines reddunt libel- 
lum Duraei non nuncupatum facultati theologicae Groninganae considei-andum. 
Copia verificata a Nicolao Busch, secretario Ordinum. 

Fol. 9. Epistola Duraei Samueli Maresio professori theologiae Groningano 
qua eum de statu conatuum suorum certiorem facit, Amstelodami 25 Jan./4 
Febr. 1657. Autographum. 

Fol. 10. Pensa ad unitatem evangeliconim promovendam elaboranda. Alia 
manu ac Duraei. 

Fol. 11. Postulata quae theologi Sueci loh. Duraeo tradiderant tanquam 
conditiones ad promovendam pacificationem necessarias. Eadem manu ut supra. 

Fol. 12. Extract uit een missive van d'fleere Johan Schulenborch geschre- 
ven aen d' . . . . Staten van Stadt ende Lande, ofte derselver .... Gede- 
puteerden in den Hage den 4 Septemb. N. S. 1656. Mittit iis libellum 
Duraei de unitate ecclesiarum Protestantium. Copia verificata a Nicolao 
Busch secretario Ordinum. 

Fol. 13. Epistola Duraei Ordinibus Deputatis Groningae et Omlandiarum, 



24 

qua eos adhortatiir iit coniunctioni ecclesiarum Protestantium faveant aeque 
ac ceteri Ordines Reipublicae, Groningae .... Novemb. 1656. Autographum 
Belgico sermone. 

Fol. 14. Extract uyt 't register der resolutien van de . . . . Staten Geiie- 
rael .... Mercurii den 23« Augustii (sic) 1656. Ordines Q^nerales lecta 
remonstrantione Duraei referunt hanc Ordinibus provinciarum. Copia. 

Fol. 15. Extract uyt het Register der Resolutien vande .... Staten 
Genei-ael .... Martis den 7®" November 1656. Lecta secunda remonstran- 
tione Duraei Ordines referunt requestrantem Ordinibus provinciarum. Copia 
verificata a Praeside et Actuaiio Ordinum Qeneralium. 

Fol. 16. Resolutio Ordinum Deputatorum Ultrajectinorum , qua pollicentur 
conatibus Duraei se fauturos esse, 8 Oct. 1656. Copia Belgico sermone. 

Fol. 17. Extract uyt het daegelyxe resolutie boeck van de . . . . G^de- 
puteerde Staten van Vrieslant. Donderdach den 6. Novemb. 1656. PoUicentur 
idem quod Ordines Ultrajectini. Copia verificata a secretario Ordinum. 

Primum in catalogo anni iSS:) invenitur liber hic originis incertae. 

In ligatura e corio fusco facta saeculi XVJII. 



37. Chartae. 15,8 X 20,1. 282 fol. Saec. XVIII (1748— 1794). 
Nicolai Guilielmi Schroeder Dictata in antiquitates Hebraean. 

Autographa. 

Nic. Guil. Schroeder {ll^^I — J7iM) fuit profcssor lingtiarum Orientalium Groningae. 
Acquisita haec dictata sunt in auctione viri doct. van Eerde anno 1830 (Catal. n^. €968). 
In ligatura chartacea saeculi XVIII. 



38. Chartac. 10,1 X 16. 84 fol. Saec. XVIII (1750). 

Eiusdeni Observationcs philologicae in Hoseani. 

Autographae. 

Verisimillime e legato nepotis eius Nic. Guil. Schroeder Steinmetz {J703 — 1826). 

In ligatura c/uxrtacea saectili XVIII, 



39. Chartac. 10,1 x 16. 28 fol. Saec. XVIII (1750 et 1761). 
Eiusdem Observationes philologicae in I libruni Samuelis. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



40. Chartac. 10,2 X 15,7. 41 fol. Saec. XVIII (1751). 
Eiusdeni Observationes philologicae in libruni Deuterononiii. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra^ 



25 

41. Chartac. 10,6 X 16,8. 2vol. 99 et 34 foL Saec. XVIII (1751 et 1766). 

Eiusdeiii Observationes in librum Thi*enoraiii. 

Autographae. 

Orifjo ut supra. 

Vol. I sine ligatura^ vol. II in lifjatura chartacea. 



42. Chartac. 10,2 X 15,9. 331 fol. Saec. XVIII (1752—1756). 

Eiusdem Annotationes in leremiam. 

Autographae. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartiwea. 



43. Chartac. 16,1 x 20,4. 3 vol. 269, 257 et 470 fol. Saec. XVIII 

(1752—1783). 
Eiusdem Praelectiones in antiquitates Uebraeas. 

Vol. I. 1757—1783. Vol. U. 1777. 
Eiusdem Praelectiones in antiquitates ecclesiasticas et politicas. 

Vol. III. 1752—1754. 

Autographae. 

Ac<fuisita haec dictata sunt in auctione viri doct, van Eerde antw 1836 {Cat. 6007). 

Vol. I et II in ligatum chartacea saeculi XVIII ^ voL III sine ligatum. 



44. Chartac. 16 X 20,3. 241 fol. Saec. XVIII (1757). 

Eiusdem Observationes philologicae in lesaiam. 

Autographae. 

Verisimillime e legato tiepotis eius Nic. Guil. Schroeder Sleinmetz {1793 — 18*26). 

In ligatura chartacea saeculi XVIIL 



45. Chartac. 16,3 X 20,8. 108 fol. Saec. XVIII (1758). 
Eiusdem Dictata in Uoseam. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



46. Chartac. 10 x 16,3. 24 fol. Saec. XVIII (1760). 
Eiusdem Observationes philologicae in librum Genesis. 

Autographae. 

Origo ut supra. 
iSine ligatura. 



26 

47. Chartac. 16 X 20. 369 fol. Saec. XVIII (1764}. 
Eiusdeiu Observationes in Psalmos. 

Autographae. 

Videtur esse pars secunda, quia tantum de psalinis 39 us<iue ad 150 agitur. 

Origo ut siipra, 

In iigatura cfuirtacea saec. XVIII. 



48. Chartac. 16,5 X 20,3. 220 fol. Saec. XVIII (1767L 
Eiusdeui Dietata in loelem, Amosum et Obadiam. 

Autograplia. 

Origo et ligalura ut supra. 



49. Chartac. 16,3 X 20,9. 94 fol. Saec. XVIII (1769). 
Eiusdem Observationes in Nahumum et Habacucum. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



50. Chartac. 16,4 X 20,2. 100 fol. Saec. XVIII (1769 et 1770). 
Eiusdem Observationes in Zefaniam, Haggai et Zachariam. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut stipra. 



51. Chartac. 16 X 20,4. 2 vol. 240 et 190 fol. Saec. XVIII (1771 et 1772). 

Eiusdem Dictata ad Ezechielem. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



Chartac. 15,8 X 20. 218 fol. Saec. XVIII (1778). 
Eiusdem Observationes exegeticae in Hoseam et loeleni. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



53. Chartac. 16 X 20. 119 fol. Saec. XVIII (1779). 
Eiusdem Observationes exegeticae in Amosum. 

Autographae. 

Origo et iigatura ut supra. 



27 



54. Chariac. 16 X 19,5. 14 fol. Saec. XVIII (177 9j. 

Eiusdeiu dictata in Obadiaui. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



55. Chartac. 16 x 20,2. 110 fol. Saec. XVIII (1780). 
Eiusdeni ObHervationes philologicae in Nicham. 

Autographac. 

Origo et ligatura ut supra. 



56. Chartac. 16 X 20,4. 461 fol. Saec. XVIII (1781). 

Einsdem Observationes in librum Psalniorum. 

Autographac. 

Origo et ligatura ut supra. 



57. aiartac. 15,7 X 19,8. 82 1 fol. Saec. XVIII (1784— 1786). 

Eiusdem Prolegomena et Observationes in leremiam. 

Autographa. 

Origo et ligatum ut supra. 



58. Chartac. 15,8 X 20. 365 fol. Saec. XVIII (1787—1789). 
Eiusdem Observationes philologicae in Pentateuchum. 

Autograpliae. 

Origo et ligatura ut supra. 



59. Chartac. 16 X 20,3. 213 fol. Saec. XVIII (1790). 

Eiusdem Observationes selectae in loca difficiliora libri Psalinoruui. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



60. Chartac. 15,5 X 19,5. 194 fol. Saec. XVIII (1792). 
Eiusdem Prolegomena et Observationes in leremiam. 

Autographa. 

Ori^o et ligatura ut aupra. 



61. Chartac. 16 X 20. 17 fol. Saec. XVIII (1798). 

Eiusdem Observationes quaedam in librum Threnorum. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



28 



62. Chartac. 10 x 16,2. 14 fol. Saec. XVIII. 
Eiusdein Observationes in lonani. 

Aiitographae. 
(hngo ut supra. 
Sine ligntura. 

63. Chartac. 10 x 16. 23 fol. Saec. XVIII. 
Eiusdem Observationes ad Malachiani. 

Autographae. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartacea naeeuli XVIJJ. 



64. Chartac. 16,2 x 21,4. 627 pag. Saec. XVIII (1762— 1764). 
Pauli Chevallier Institutiones theologieae. 

Paulus Chevallier {J7^2 — J79(j) fuit professor theologiae Groninganu^. 

Codex est donwn Ilenrivi Guilielnii Tydenuin professoris Lugdunensis anno J8M). 

In ligatura c/uirtacea saeculi XVIII dorso e corio facto. 



65. Chartac. 16,1 X 21,3. XVI et 228 inscriptae pag. et multa non 

inscripta fol. Saec. XVIII. 
Eiusdeni Coninientatio de naturalistis et naturalismo. 

Praecedit scheina commentationis. 
Origo et ligatura ut supra. 



66. Chartac. 16,7 x 21,1. 43 fol. Saec. XVIII 
lacobi de Rhocr Dictata in epistolam Pauli ad Romanos. 

Autographa. 

De Rhoer (Jl^lS — iHJS) fuit profesaor linguaruni classicarum et historiae Groninganus. 

Anno iSM acquisita in auctione viri cl. H. J. Arntzenii (Cat. n^. i(j05). 

Sine ligatura. 

67. Chartac. 16,8 X 21. 50 fol. Saec. XVIII. 
Eiusdem Dictata de stilo Sanctae Scripturae. 

Origo ut supra {Catal. n^, iOOo). 
Sine ligatura. 

68. Chartac. 16,7 X 21,5. 47 fol. Saec. XVIII. 

Antonii Brugmans Dictata in Logicam ad ductum cl. "s Gravesande. 

Antoniu^ Brugnuins i^ilSi — 1180) fuit professor logicae et physicae Franekerae 
postea Groningae. 

Acquisita in auctione viri doc. H. J. Amtzenii anno 1832 {Cat. n9. 1594). 
Sine ligatura. 



29 

69. Chartac. 16,6 X 21,2, 327 pag. Saec, XVIIL 

lohannis Ruardi Dictata in epistolani Hocundani Pauii ad Corinthios. 

Ruanli {tlMy — iHiri) fuit t/ieologiae professor Groninganun. 

In nullo catalogo invenitur. 

In ligatura chartacea saec. XVIII dorso e corio facto. 



70. Chartac. 13,5 X 22. 176 pagg. Saec. XIX (1822). 

Institutiones hernieneuticae Veteris Foederis auctore Hernianno Mun- 
tinghe. 

Hemmnnus Muntinghe {ilii^i — iH^lA) fuit theologiae professor Groninganus. 
Discipulus qui dictata haec scripsit fuit Petrus Hofstede de Groot qui a. iS73 
Bibliothecae donavit. 

In ligatura chartacea saec. XIX, 



71. Chartac. 14 X 22. 199 pag. Saec. XIX (1821— 1824). 

Annotata ad loca selecta Vetcriis Foederi» eodeni auctore. 

Ad calcem legitur: Huousque perveneraiaus ante ferias Paschales anni 1824, iii 
quibus mors acerba vinnn optimum 24 Aprilis Leovardiae aetatis anno 71 nimis eii iin 
eito, nobis eripiiit. 

Origo et ligatura ut supra. 



72. Chartac. 15,8 X 21,3. 315 fol. Saec. XVI (1587). 

Abeli Coendern de Uelpinan Quaestiones et observationeH ex iure civili. 

Scriptae sunt Marpurgi anno i587 autographae. 

Abel Coenders natus est a. i504, erat consul Groninganus a. i6i9, tneinbrum 
Consilii Stattis et Ordinum Generalium et obiit a. iOiO. Vide Nobiliarium Groniu' 
ganum Guilielmi Coenders, ed. H. 0. Feith, pag. 85 et locm ibi citatos. 

Codex etnptus est in auctione viri doct. H.A, Werumei antw i783{Catal. MSS. 4®. W.). 

In ligatura metnbranacea saeculi XVII. 



73. Chartac. 16 x 20,1. 2 vol., 535 et 166 et compluria folia non 

inscripta. Saec. XVI (1596). 
Mellaei Brunsemae Oratio pro nova iuridica facultate Groningae insti- 

tuta perlectione. d. VI Julii 1596. I, Fol. 1—11. 
Kiusdem Dictata in Institutiones lustiniani. I, Fol. 1 — 535 et II. 

Vide de hoc professore qui dotmit antequam Academia ipsa Gi^^ningana condita 
eraty Jonckbloet^ Gedenkboek^ '/7. 

Codex hic donum est Rodolphi Wycheritige senatoris Groningani Academiae 
curatoris antw lO^H). Fortasse ipse fuit discipulus Mellaei Jirunsemae et scripsit 
haer dirtata. 

In iigaturis metnbratuweis saeculi XVII. 



30 

74. Chartac. 16 X 21,5. 181 fol. Autographum. Saec. XVII (1657— 1664). 
Egberti Bergmanni Disputatio inridiea de iure antichretico. Fol. 1 — 106. 
Fol. lOBverso vacat. 

FoL i: Auiica Fris. Orienf. 1664 mense Septembr. inchoate. 

Einsdem Cessio Schwartzenbergica sen Responsnm iuridicnm de ces- 
sione .... inter .... Greorgium WUconem, libemm Baronem in 
Schwartzenbergh et Hohenlantsberg , Grietmannum Dongriae Orien- 
talis cum socio cedentes et Geor^um Friedericum, Colonellum etc, 
Beetchumanium cessionarium. FoL 109 — 140. Fol. 140^^^»^ vacat 

Fol. 109: Aurica Fris. or. Ar. 1657. 

Eiusdem Disceptatio de Coena Domini et anima rationali contra Petrum 
Drenhuisen, theoL cand. Fol. 141— IvSl. Fol. 18lve«o vacat 

FoL iM): Leovardiae, '20 Mart. 1659. FoL il8: Dabam in castro Holdingano ad 
pagum Aenjumensem mense April. Ao. 1659. 

Anno 183*2 codex hic acquisitus esi nb Archivo Groningano in auctione viri cl. H. 
J. Amtzenii {CataL n*. iOOO) ei anno i897 tranalatits in Bibliothecanu 

In ligattira niembranacea saeculi XVII, 



75. Chartac. 21,2 X 33. 2 voL 842 et 595 pag. Saee. XVII. 
Adversaria iuridica. 

Literarum ordine disposita. Vol. I: Ignorantia — Pupillus. Vol. II: Qua- 

Utas — Uxor. 

Originis incertae anno 1888 provenit e ludicio cantonnali Appingedamensi et 
in Archivum Groninganum positus est codex^ unde anno i8!f7 in Bibliothecam 
Universitatis translatus est. 

In ligaturis chartaceis saeculi XVIII. 



76. Chartae. 16,1 X 20,6. 273 fol. Saee. XVIII. 
Forum Gronin^num. FoL 1 — 95. FoL 95 — 99^«^ vacant 
Processus luris vel Modus procedendi breviter et compendiose compre- 
hensus, quantum potuit secundum usuni ac observantiam , in Camera 
Hovetmannorum caeterisque ludiciis inferioribus Onilandiae. FoL 
100—247^«^. Cum additionibus , FoL 248— 273^«^. 

Anno 1888 aequisitus est codex nb Archivo Groningano e libris viri d. J. S. G. 
Koning ^ unde anno iSSH in Bibliotheoam translatus est. 
In ligntura chartacea dorso e corio facto saeculi XIX. 



77. Chartac. 16,3 X 21. 54 fol. Saec. XVIII (1751— 1752). 

Christiani Henrici Trotz Compendium iuris naturae secundum Hngonis 
Grotii De iure belli ac pacis. 

Christ. Henr. Trotz (/70/ — i77S) fuit professor Franekerae postea Traiecti ad Rhenum. 
Acquisitum in auctione viri doct. H. J. Amtzenii anno 18^ {CataL n*. iOO^). 
Sine ligatura. 



31 

78. Chartac. 15^5 x 20,2. 451 pag. Saec. XVIIL 
Eiusdem Dictata in ius publicuin. 

Origo ut supra. (Catal. n9. 1584). 

Jn ligatura chartacea saeculi XVIII dorso e corio facto. 



79. Chartac. 15,5 X 20,2. 177 inscripta et compluria vacua relicta fol. 

Saec. XVni. 
Eiusdem Dictata in ius feudaie patrium. 

Apparet dictata haec virum doct. Trotz professum esse in Academia Ultra- 
jectina. 

Origo ut supra {CataL no. iij84). 

In ligatura ut supra. 

80. Chartac. 20,8 X 33,4. XVIII et 930 pag. Saec. XVIII (1762— 63). 
Frid. Ad. van der NarclL. Resolutiones quaestionum et dubiorum luris 

Naturae, luris publici universalis et Politices Generalis a praestantissimis 
auditoribus suis inter familiares sermones propositorum die Octobr. 1762 
usque ad diem Julii 1763. 

Praeoedit index quaestionum cet a die . . . . Nov. 1763 usque .... 

Nomina studiosorum qui quaestiones posuerunt adiuncta sunt. 

Frid. Ad. van der Marck {iliO — i800) fuit Professor iuris Groninganus. 
Originis incertae^ post a. i84i in Bibliothecam pervenit. 
In ligatura ckartacea saeculi XVIII. 



81. Chartac. 20,8 X 32,8. 11 pag. Saec. XVIII. 

Eiusdem Commentatio de contractu quem nostrates Beklemminge vocant. 

Transscriptum et colkUum cum originali a Carolo Christano Paehlig^ pfof. Gro- 
ningae die VII Julii a. i809. Quo anno commentatio haec a van der Marck scrtpta 
sit non liquet, sed videtur tenipore quo Paehlig atudiosus Groningae erat et dis- 
ciptUus viri doct. van der Marck {il68 — illA). Paehlig mortuus est a. I8i4, sed 
demum post a. i84i in Bibliothecam codex pervenit. 

In ligatura chartacea dorso linteo saeculi XIX. 



82. Chartac. 16,5 X 21,2. 5 voL coniunctim 1370foliorum. Sasc. XVIII 

(1776 seq.). 
Dionysii Godefridi van der Keessel Praelectiones de iurisprudentia 
criminali. 

Est autographum ipsius van der Keessel {il38 — i8iG) qui professor erat Groningae 
et {inde ab a. i770) Lugduni Batavorum. Erat post eius mortetn in manibus discipitli 
et propinqui Angeli lacobi Cuperi^ donec in huius bibliothecae attctione emptum est 
anno i83i. 

In ligaturis chartaceis saeculi XIX dorsis e corio factis. 



32 

83. Chartac. 21 x 33,3. 734 pag. Saec. XIX (1804). 
Car. Christ. Paehlig Dictata in Institutiones lustiniani. 

Autographa. 

Car. Christ. Paehlig {1754 — 1814) fuit Professor iuris Groninganus. 

Originis incertae, post a. 1841 in Bibliothecam pervenit. 

In ligatura chartacea. 



84. Chartac. 21,4 x 33,5. 224 fol. Saec. XIX (1804— '06j. 
Eiusdeni Dictata in praxin forenseni. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



85. Chartac. 21 X 33,5. 523 pag. Saec. XIX (1805—1809). 
Eiusdeni Dictata in Pandectas. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



86. Chartac. 21,1 X 33,3. 162 fol. Saec. XIX (1812 et '13). 
Eiusdein Dictata ad Codicem de ordine iudiciorum civilium. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



87. Chartac. 20,5 X 33,3. IV et 585 pag. Saec. XIX. 
Eiusdeni Dictata in Institutiones lustiniani. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



88. Chartac. 22 X 28,5. 272 pag. Saec. XIX. 
Eiusdem Dictata in locos difficiles Institutionuin. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



89. Chartac. 16,7 X 20. 362 pag. Saec. XIX (1834). 

Seerpii Grataina Dictata in ius naturale. Pag. 1—292. Pag. 293 — 297 vacant. 
Eiusdem Dictata in ius sociale. Pag. 298 — 362. 

Scripta ab Henrico Octavio Feith Jre. anno 1834. 

Seerpius Gratama (1757 — 1837) fiiit professor iuris Harderovici , deinde Groningae, 

Origo et ligatiira ut supra. 



33 

90. Chartac, 16,8y20j9. 2vol. 154etl41pag. Saec. XIX (1834— 1836). 
Biiisdeni Prolegomena luris Publici Universalis. 

Scripta ab Henrico Octavio Feith Jre anno academico i834l5. 
Origo et ligatura ut aupra. 



91. Chartac. 16,6 X 20,5. 269 fol. Saec. XVin (1787). 

Henrici Jani Amtzenii .... Specimen de origine et progressu iuris 
Belgici ciyilis. 

Continet hic codex duo exempla huius speciminis quod anno 1787 Qro- 
ningae apud Jacobum Dikema typis excusum est Alterum (fol. 1 — 81) est 
manuscriptum e quo liber typis excusus est. Altenim (fol. 82 — 269) est 
correctum et emendatum e quo prius transscriptum est. 

H. J. AmtzeniuSy auctor huius libri^ non eat professor illius nominis^ sed filitis 
eius iurisconsultus Groninganus^ qui patri suo illud opus dedicat. Ex eius auctione 
in Bibliothecam, pervenit anno 1832 (fiatal n*. i609). 

Sine ligatura. 

92. Chartac. 16,7 X 21,3. Saec. XIX (1820—1822). 
Dictata varia Cornelii de Ranitz studiosi Groningani. 

1. Comelii Adriani van Eriscliut in Encyclopaediam Juris. 1820 — 1821. 
257 pag. 

2. Seerpii Gratama in lus Naturae. 1820—1821. 620 pag. 

3. Eiusdem in Historiam luris Romani. 1821 — 1822. 290 pag. 

4. Eiusdem in Institutiones lustinianeas. 1821 — 1822. 217 pag. 

5. Eiusdem in Institutiones lustinianeas. 1820 — 1821. 226 pag. 

6. Eiusdem in Pandectas I 1821—1822. 221 pag. 

7. Eiusdem in Easdem II. 1821—1822. 322 pag. 

8. Eiusdem in Easdem m. 1821—1822. 229 pag. 

9. Alb. Jac. Duymaer van Twist over het Wetboek Napoleon I. 422 pag. 

10. Evenzoo II. 313 pag. 

11. Evenzoo III. 349 pag. 

12. flendrik Nienhuis over het Burgerlijk Wetboek I. 319 pag. 

13. Evenzoo 11. 212 pag. 

14. Evenzoo HI. 245 pag. 

15. Van denz. over het Wetboek van Burgeriijke Rechtspleging I, 218 pag. 

16. Evenzoo II. 213 pag. 

17. Seerpii Qratama in lus pul)licum. 110 pag. 

18. (3abini de Wal in lus publicum et gentium. 1821 — 1822. 205 pag. 

19. Seerpii Gratama in lus criminale. 195 pag. 

20. Gabini de Wal in lus criminale. 1822—1823. 386 pag. 

Donum viri doct. S. M. S. de Ranitz notarii publici Winsumani m. Oct. a. 1800. 
In ligaturis charlaceis. 

Codices Groning. 3 



34 

93. Chartac. 16,8 x 20,8. 348 pag. Saec. XIX (1833?). 

Gabini de Wal Introductio ad universam iurigprudentiaui sive Encyclo- 
paedia et Methodologia iuris. 

Dictatum scriptum ab Henrico Octavio Feith Jre anno i8S3 {?). Ipse annx sifjnifi- 
cationem 1834 in fronte codicis inscripsit; cum autem de Wal d. XXII Sept. a. 1833 
obierity in numero videtur erravisse. Gabinus de Wal {il8o — 1833) fuit professor 
iuris primo Franetjuerae, deinde Groningae. 

Donum viri doi^t. J. A. Feith anno 1896. 

In ligatura chartacea saeculi XIX dorso e corio facto. 



94. Chartac. 16,6 X 20,5. 352 pag. Saec. XIX (1834). 
Jacobi Herinanni Philipse Historia iuri» Roiiiani. 

Dictata scripta a viro cl. Ilenrico Octavio Feith Jre anno 183'i. 
Jacobus Hermannus Philipse {1797 — 1875) fuit professor iuris Franeijuerae ^ deinde 
Groningae. 

Origo et ligatura ut supra. 



95. Chartac. 16,3 x 21. 350 pag. Saec. XIX (1835). 

[Eiusdeni] Dictata in libros XX usque XXXVI et XLII partis IV Insti- 
tutionuiu. 

Scripta ab Henrico Octavm Feith Jre anno 18.*in. 
Origoet ligatura ut supra. 



96. Chartac. 16,7 x 20,9. 289 pag. Saec. XIX (1834—1836). 
Cornelii Star Xuman Scholae de iure criminali, 

Dirtatum scriptum ab Ilenrico Octavio Feith Jre nnnis 183^4 — 1830. 
Cornelius Star Numan (1807 — /Ai>7) fuit profcssor iuris Gmningae. 
Origo et ligatura ut supra. 



97. Chartac. 15,8 x 20,3. 176 fol, quonim complura va4*mtt. Insuper 

post secundum quodque folium foUolum insertuin e^it. Saec. 
XVII (1675). 
Annotationes in physicam. 

Scriplae sunt antw /675 ab Edzardo Smith phil. stud. Hic autem Kal. luliis 
n. /<*7.> Groninga*t in .Mbo Academico inscriptus est Gi^ninganus. Anno 107:") Gro- 
ningae physicam doeelmt Gerhardus Lammers {ICtH — 1119). Post annum Ifl^ii codex 
hir in liibliothecam pervenit. 

In ligatura membranacea saectdi XVII. 



35 

98. Chartac. 16,3 x 20. 214 fol. Saec. XVIII (1713). 
Hermaniii Boerhave Tractatus collegii chemici. 

Dictatum anni iliO, anno ili3 a quodam Medero descriptum. Qui fueritne is 
J. C. Meder zootogus qui a. il45 obiit^ non liquet. Legitur in fronte: Ex MSS. R. 
Pabus 1733. Rudotphus Pahus Groninganus V. D. M. in pago Farmsum obiit anno 
il69. Haud prius quam in catatogo a. i84i codex hic invenitur. 

In ligatura e corio facta sasculi XVIIL 



99. Chartac. 22,5 X 27. 6 foL Saec. XVIII. 

Jacobi Theodori ELlein Tentamen methodicae dispositionis echinodermatnm. 

Jac. Th. Klein (i685 — i759) fuit Reipublicae Gedanensis secretarius et zoologus 
celeber. 

Post annum i84i in Bibliothecam pervenit. 

In ligatura chartacea dorso e corio facto saeculi XVIII. 



100. Chartac. 11 x 16,3. 309 fol. Saec. XIX (1833). 

Thunberg, Plantae Japonicae, in ordinem redactae ab Henrico Comelio 
van Hall. 

Van Hall (iSOi — i876) fuit professor botanices Groningae. Donum viri honorat. 
R. J. Schierbeek R. J. f, circiter aanam 1800. 
Sine ligatura. 

101. Charta^. 14,6 x 20,9. 333 fol. Oum patccis initialUms pictis. Saec. 

XV. (1487—1489). 
Aristotelis Uber de coelo. 

(Fol. 1 — 2. Observationes breves. Fol. ^verso vacat.) Fol. 3. Liber de coelo. 
De natura scientia fere plurima videtur circa magnitudinos .... Fol. 
52ver8o . . . . Et finiuntur libri de coelo. 

FoL 5^ver»o: Scripti per manus Johannis Groningensis sub venerabili VII artium 
magistro et sacre theologie professore eximio magistro Jacobo de Amersfordia in alma 
universitate Coloniensi regente in famosissima bursa Laurentii Groningensis anno 1487. 

Eiusdem Liber de generadone et de cormptione. 

Fol. 53. De generatione autem et corruptione secundum causas naturales 
.... Fol. 86 .... Et nunc finitur secundus liber de generatione et 
oorruptione. Fol. 86^®"® vacat. 

Fot. 86: Scriptus per manus Johannis Alberti de Groninghen .... {utsupra) . . . . 
Anno domini 1488. 

Einsdem Meteorologica. 

Fol. 87. De primis quidem igitur causis nature et de omni .... Fol. 
131ver8o . . . . Et finiuntur libri metheoricorum per mentem doctoris magni. 

FoL iSiverao . . . . In Colonia 1488 .... scripti per manus Johannis Groningensis 
sub . . . . {ut supra). 

3* 



36 

Eiusdem Xatnralia parva. 

Fol. 132. Quoniam autem de anima secundum se ipsam .... Pol 203 . . . . 
quod naturalia longo tempore sicut sunt. (Fol. 203^®*^<*. Observatiunculae.) 
Fol, i60t>er8o et ili: Scriptus per manus Johannis Groningensis .... {ut supra), 

Alberti Magni Tractatus de anima. 

Fol. 204. Honorabilis Albertus Magnus. Bononim honorabilium noticiam 
opinantes .... Fol. 332^®«^«» . . . . In hoc finiuntur copulata trium libronim 
de aniraa sive mente Magni Doctoris Alberti. (Sequuntur annotationes breves.) 

Fol. 332*^90 .... ipsa die qua studentes Coloniensis celebrabant festum apostolis 
qui fuit octava epiphanie domini 1489. 

Omnes hi tractatus sunt elucidati commentariis et paraphrasibus. Jacobus de 
Amersfordia sive Thymaeus eral saeculo XV exeunte professor theologias et ecclesi- 
asticus Coloniae. Jofuinnes Alberti Groningensis ignotus est. Forta^se est ille Johannes 
Alberti qui anno /524 notarius erat Groningae. {Vide Register Arch, Gron. f5J^, n\8). 

De origine codicis nihil notum est, Anno i669 in catalogo apparet, 

In ligatura lignea sasculi XVI corio intecta fibula amissa, Intra ligaturam frag- 
menta missalis sasculi XV cum notis musicis. 



102. Membranac, 16,5 X 25,1. II et 139 foL Litteris rubris etpictis item 

figuris astronomicis omatus. Duatms manibus exaratus (foL 7, 
II, 1-73, 134—139; et foL 74—133). Saec. XIV. 
Arzachelis Canones nniversales translatae a Gerardo de Cremona. 

(Fol. I et II Tabulae astronomicae.) Fol. 1. Incipiunt canones universales 
Arzazelis quos transtulit magister Gherardus de Cremona .... Fol. ^G^erso .... 
Expliciunt canones. (Fol. 37 — 73 tabulae astronomicae.) 
Excerpta canonum Johannis de Lineriis. 

Fol. 74. Excerpta canonum Johannis de Lineriis ( — fol. 88). Passim ta- 
bulae astronomicae. Sequuntur aliae tabulae (fol. 89 — 133). 
Tabulae astronomicae variae. Fol. 134 — 139. 

Cndex hic erat in bibliotfteca Jacobi Christmanni (1554— i6i3) professoris lingua- 
rum orientatium Heidelbergae. Deinde erat Joachimi Borgesii scholae Groninganae 
rectoris qui eum vendidit Bibtiothecae Academicas anno i6W, 

In ligatura mertxbranacea quae est fragmentum missalis cum notis musicis 
saeculi XV, 

103. ChartoAi. 10,3 X 14. 274 foL Titulis et initialibus rubris. Saec. 

XVI ineuntis. 
Alberti Magni Specolnm astronomiae. 

(Fol. 1 — 3. Index manu saeculi XVII.) Fol. 3. Incipit speculum astronomie 
Alberti Magni de scientiis prohibitis et concessis .... Occasione quonmdam 
libronmi apud quos .... Fol. 13^®"^»° .... nigromanticorum et specula 
hinc inde. Explicit libellus domini Alberti Magni quod speculum astronomie 
dicitur .... 



37 

Ananymi Snfficientia divisionis mathematicae. 

Fol. ISv®*^. Incipit quedam sufficientia divisionis mathematice in suas 
species . . . . Et porro de auctoribus et viciis librorum mathematice concesse 
ac licite. Fol. 14. Scientia mathematica prima sui divisione .... Fol. 
Igverso .... in quo suut quatuor litere. Item hic positi sunt libri nigro- 
mancie ut cavere possint si aliquem ad manus venerint 

Bxcerptnm ex libro \^ Fortalitii fidei. 

Fol. 19. Item ex 5® libro fortalicii fidei consideracione secunda capitulo 
2^, Item artes magice vel divinaciones .... Fol. lO^ereo .... indecretorum 
26 questione 5* canones. Hec ex fortalicio fidei. 

Bxcerpta ex libro qni dicitnr Mallens maleiicamm Jacobi Sprenger. 

Incipiunt quedam excerpta ex libro qui dicitur malleus maleficarum edito 
a fratre Jacobo Sprenger ordinis predicatorum in Colonia, Inquisitione here- 
tice pravitatis examinata et approbata a doctoribus in Colonia. Aliqui nituntur 
probare quod non sit catholicum .... Fol. 67^«"** .... bracchio seculari 
tanquam hereticus impenitens. Expliciunt quedam excerpta ex tercia parte 
mallei maleficarum. 

Nicolai Orayme Tractatns de intensione qnalitatnm. Cum figuris geometricis. 
Fol. 68. Incipit tractatus de intensione qualitatum editus per ingentem 
Nicolaum Orayme .... Cum ymaginaciones meas de imiformitate et dif- 
formitate .... Fol. 95^0*^® . . . . Et hec omnia que dicta sunt ex qualitate 
parentum .... (continuata in fol. 119:) de velocitate dici .... Fol. 
12iver8o . . . . est in altitudine sibi dupla ad. (continuata in fol. 123 :) prima 
et tertia ad secunda .... Fol. 123^«^ . . . . Ac de uniformitate et diffor- 
mitate intensionum sit tractatus. Explicit tractatus de intensione qualitatum 
magistri Orayme Nicolai .... 

Rogerii Baconis Perspectiva applicata natnralibns. Cum figuris geometricis. 
Fol. 96. Incipit perspectiva magistri Rogerii Bachon applicata naturalibus 
perdistincta. Propositus radicibus sapientie tam divine quam humane .... 
Fol. 118^e»o .... pupillas in oculos ordinis si con — (continuatainfol. 128:) 
tingat unum prout videri duo .... Fol. 144^©rso .... ignorans veritatem 
non possum sustinere. Explicit perspectiva Bacconis applicata natuialibus. 
(Sequitur appendix usque ad fol. 145.) 

Roberti Lincolniensis Tractatns de fractionibns radiomm. 

Fol. 124. Incipit tractatus Linconiensis de fractionibus radiorum. Utilitas 
consideracionis linearum et angulorum .... Fol. 127^®"^®° . . . . at multi- 
plicacionis academie nobis satis (continuata in fol. 122:) est cognita in 
operibus suis .... quod vivere non possemus. Explicit tractatus Linconiensis 
de fractionibus radiorum. (Sequitur :) Ex 2» parte tractatus de iteracione qua- 
litatum magistri Nicolai Orayme de effectu musicali .... (usque fol. 122^«^°.) 

Caroli Bovilli Liber de circnU qnadratnra. Cum figuris geometricis. 

Fol. 145v©rso, Caroli Bovilli Samarobrini liber de circuli quadratura. Si 



38 

linea recta nullo suonim punctorum .... Fol. 147^®"^ .... quadrato 
circuli est dividue. Finit libellus de quadratura circuli. 
Eiusdem Ldber de cabicatione sphaerae. Cum figuris geometricis. 

Fol. 147v®"o, Incipit liber Caroli Bovilli de cubicacione sphere. Quod cir- 
culus est in planis .... Fol. 149^«™° . . . . in spatium eidem equivalens 
convertitur. Finit liber cubicacionis sphere. Fol. 150 — 152^0«« vacaiit. 
Nicolai Cnsani Tractatns de mathematicis complementis. Cum figuris geo- 
metricis. 

Fol. 153. Incipit tractatus domini Nicolai de Cusa . . . . de mathematicis 
complementis, Ad beatissimum papam Nicolaum quintum prologus. Tanta 
est potestas summi tui pontificatus .... quo sequitur adipisci. Primo ad- 
vertendum quod in figura multangula .... Fol. 166 .... et vaioris tri- 
angulos equare. Et hec sufficiant. Explicit secundus liber de mathematicis 
complementis Nicolai de Cusa. 
Eiusdem Liber de mathematica perfectione. Cum figuris geometricis. 

Fol. 166. Incipit liber eiusdem Nicolai de Cusa de mathematica perfec- 
tione ad dominum Anthonium cardinalem .... prologus. Sollicita est nobilis 
mens vera .... quam istorum libello supplex asscribi deposco. Intereo 
est ex oppositorum coincidentia mathematica .... Fol. 169 .... corri- 
gantur asscriptas proposiciones. 

Eiusdem Tractatns de reparatione kalendarii. 

Fol. 169. Incipit tractatus domini Nicolai de Cusa de reparacione kalen- 
darii. Ad laudem omnipotentis Dei .... Fol. 177^^**^** . . . . ad etemam 
transferri memoriam. Explicit tractatus .... domini Nicolai de Cusa .... 
de reparacione kalendarii. 

Eiusdem Ideota de staticis experimentis. 

Fol. 177ver8o. Ideote de staticis experimentis liber incipit editus a domino 

Nicolao de Cusa. Frequentabat consorcium ydeote orator Fol. 182^«"° 

Ydeota. Si me anias diligens esto et vale. Deo gracias. Finit ydiote liber de 
staticis experimentis .... Amen. 

Johannis de Muris Tractatns de correctione kalendarii. 

Fol. 182^'®»*^°. Sequitur tractatus magistri Johannis de Muris de correctione 
kalendarii. Sanctissimo in Christo patri .... Clementi sexto .... summo 
pontifici .... Fol. 183 .... eiusdem sua recidivacione corrigatur. Explicit 
epistola. Incipiunt quedam perambula. Nota ad correctiones calendarii .... 
Fol. l^^v®'*^*^ .... quod posita est primus. Explicit libelius quatuor trac- 
tatuum magistri Johannis de Muris de correctione kalendarii. (Sequuntur 
annotationes breves.) 

Anonymi de progressione nnmerorum. 

Fol. 194. De progressione numerorum. Notandum quod quatuor regule . . . . 
Fol. 194v«"<> .... quod discontinue complectentur. 



39 

Anonymi Aeni^a de progressione. 

Fol. 194ver8<>. Sequitur quoddara enigma de progressione .... innuraerorum 
resultate. 
Anonymi de mensnratione per numeromm proportiones. 

Fol. 194^®*^. Sequitur de mensuraciono per nuinerorura proportiones .... 
per foraraina. 
Nomina stellamm iixarnm. Fol. 195—196. 
Notabilia aliquae de signis complexionum hominum et aliae dissertationes 

breves. Fol. 196ver8o_201ver8O. 

Excerpta ex Specnlo natnrali Vincentii Bellovacensis. 

Fol. 201^®"<>. Sequuntur alique notabilia ex speculo naturali Vincentii 
Belvacensis. Ex quarto libro capite 92®. Guilhermus de conchis .... Fol. 
207 .... clavium mosaicarura et tabularura. Hec de coniputo sufiiciant. 
Boethii Geometriae liber II. Cum figuris. 

Fol. 207^«"«^. Incipit liber secundus geometrie Boecii. Rubrica prima. 
Superioris vero tractatu volurainis omnia geometrice artis .... Fol 214 ... . 
eiusdem quantitatis in omni loco .... 
Excerpta ex Boethii Geometriae libro I. Cum liguris. 

Fol. 214. Item sequuntur alique excerpta ex primo libro geometrie Boecii. 
Item mensuTd est quidquid pondere .... Fol. 216 .... rainores consti- 
tuunt numerura. Hec ex primo libro georaetrie Boecii. 
Excerpta ex Boethii Arithmeticae libris I et II. Cum figuris. 

Fol. 216. Iteni sequuntur alique excerpta ex primo libro arithmetice 
Boecii. Item capite 3® difiinitur .... Fol. 219 .... Hec predicta ex primo 
libro Boecii de arithraetica; quo vero sequuntur ex secundo libro eiusdem 
spherici excerpta .... Fol. 22lver8o .... Hic ex secundo iibro arithme- 
tice Boecii. 
Regulae de mntationibns aeris ad plnviam. 

Fol. 222. Incipiunt aliquo regule de niutacionibus aeris ad pluviam. Si sol 
fuerit in hemispherio australi .... Fol. 223ver8o .... Item quere in laterem. 
Excerpta ex Petri Criniti libro XXP de honesta disciplina. 

Fol. 224. Item de stadio ex libro 21 Petri Criniti de honesta disciplina 
capite primo. Quo vices sit accipienduni stadiura .... Fol. 224^^'^'^ .... 
18 calami et 3 pedes. 
Nicolai Cusani Determinatio carenae quadragenae et septenae. 

Fol. 225. Determinacio .... Nicolai de Cusa . . . . circa karenara qua- 
dragenara et septenam. Scientie est quod de carena .... Fol. ^^o^ei-so .... 
obtinens carenaui unde. 
Excerptum ex anonymi tractatu de musica. 

Fol. 225^®"^ .... Sequitur pulchrum excerptuni ex tractatu de musica. 
Nova est regula que de omni cantu .... Fol. 230^®"«* .... etiam in parte 
modus ipsius corrigendi. Et sic est finis. Jilxplicit excerptum ex quodam 



40 

tractatulo de musica. Et ipse tractatiilus habetur ad plenum in libello fratris 
nostri Henrici Goude cum litera Y signato. (Sequuntur notae musicales.) 
Excerptnm ex Paali de Middelburgo X qnaestionibTis propositis Johanni 
Lichtenberger. 

Fol. 231. Ex Pauli de Middelburgo in supersticiosum vatem videlicet 
Johannem Lichtenberger lucubracione seu invectiva de 10 questionibus quas 
eidem Johanni solvendas proponit, ante prognosticum suiun 20 annorum 
quod ipse dominus Johannes male allegavit. Ceterum Nerilinum tuum et 
Reynaldum tuum Lollardum .... Fol. 232 . . . . Ex Urbino kalendis 
Januarii anno 1492 per Paulum de Middelburgo Zelandie. Item hic Paulus. 
Canon fratris Everhardi de Warendorp. Cum figuris geometricis. 

Fol. 232. Incipit canon fratris Everhardi de Warendorp in Ezens. Incipit 
canon resolvendi quamvis arcus quadrantis portionem .... Fol. 232^«"® .... 
describatur arcus f m c quem queris. 
Excerpta ex Margarita physica de lineis. Cum figuris. 

Fol. 233. Incipiunt quedam excerpta ex mergarita phisica de lineis .... 
ut in mergarita phisica dicitur. 
Abacus de metromm pedibus. 

Fol. 233ve"<>. Abacus de metrorum pedibus. Item sequuntur aliqua de 
pedibus versuum seu metroruin sumpta ex libris beati Augustini de musica 
sua. Item decastichon est carmen decem versuum. 
Tabnlae de ordinato ac debito victnalinm foro. Fol. 234 — 239. 
Tabnlae de mensnratione terrarnm secundum modum Hollandorum et cete- 

rarum regionum. Fol. 239ver8o — 242. 
Taf el van onderdeelen van roeden , voeten en dnimen. Ned. Fol. 242ver8o — 243. 
Tafel van morgens en pondematen. Ned. Fol. 243"^^^^, 
Tafel van landhnren. Ned. Fol. 244—246^6^80. 
Tabnla longitndinarnm calamornm in Westergoo. FoL 247 — 248. 
Tabnla talentatornm Frisicornm. Fol. 248ver8o_267ver8o. 
Verhandeling over qnadraten en cirkels. 

Fol. 268. Hier volghen sommighe practiken van quadraten ende circulen. 
.... Fol. ^^^ve"^** .... van die vorseide cubicacq. 
Manier om ronselen te maken. 

Fol. 268verso. J5iei. na volghet een constelike manier om menigherleye ron- 
selen te maken van 6 of 7 of 8 of 9 of van 10 staven of oec van meer .... 
Fol. 270 . . . . of 7 of 8 of 9 of van 10 staven. Fol. 270^0*^ onbeschreven. 
Calcnlatio areae circnli. Fol. 271. 
Tabnla cordarnm mediatarnm. Fol. 27 1^®*^. 
Residnnm tabnlae. Fol. 272—273. 

Tabnla differentiae minntornm proportionalinm. Fol. 273^6^80. 
Verklaring der tabnla cordarnm mediatamm. Ned. Fol. 274. Fol. 274^««^ 
onbeschreven. 



41 

FoL 274. Hier begint een curte bedudinghe van de tafel cordarum medi- 
atarum. 

Codex hic videtur scriptus esse in Frisia, 

In fol. 3 legitur: Walterus ab Enchusen (nianu saeculi XVII), qui ut videtur 
tabulam contcntorum adiunxit {fol. i — 2). In catalogo anni 1841 codex primum invenitur, 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



104. Membranac, 11,7 X 15,7, 46 foL Cum initialibus piciis, titulis 

rubris et figuris astronomieis. Saec. XIV. 
Johannis de Sacrobosco Algorismus. 

Fol. 1. Incipit algorismus. Omnia que a primeva rerum processerunt .... 
Fol. 6^®"** .... tam in numeris quadratis quam in cubicis. 
Eiusdem Compntns ecclesiasticns. 

Fol. 7. Nova computatio compoti magistri Johenis de Sacrobosco incipit. 
Compotus est scientia considerans tempora .... Fol. 26^®^ .... opus 
hoc per temporis evum. Amen. 
Binsdem Tractatns de sphaera mnndL 

Fol. 26^^^^. Incipit . tractatus de spera. Tractatus de spera in quatuor 
capitulis distinguimus .... Fol. 36^®*^ .... aut mundi machina dissol- 
vetur. Explicit tractatus de spera. 
Post fol. 32 et 34 pauca folia desunt. 
Tabnlae et iignrae astronomicae. Fol. 37—40. 
Calendarinm anni 1307. Fol. 40^®^«« — 46^®««. 

Anni significatio hic in fol. 46^®"^ invenitur. 

Codex hic originis incertae non ante annum 1841 in catalogo apparet. 

In ligatura chartacea dorso e corio facto saeculi XIX. 



105. Chartac. 14,1 x 20,5. Ad initium et ad finem laeeratu^. 49 fol. 

Tribus manibtcs exaratus: fol. 1 — 8 ; 9 — 36; 37 — 49. Cum 
titulis et initialibus rubris et figuris astronomicis. Saec. XV. 
libellns arithmeticns. Fol. 1 — S^^^. Initium et finis desunt. 
Liber chronologicns. Fol. 9— 36ver8o, 

Invenibns in arte dictandi non bene veritas, qnoddam opnscnlnm. Fol. 
37 — 49^®"«». Deest finis. 

Originis incertae. Post annum 1877 ab Archivo Groningano acquisitus est^ unde 
anno 1897 in Bibliothecam translatus est. 
Sine ligatura. 



42 

106. Chartac. 21,5 X 32 J. 120 foL Saeculi XVn. (1612). Autographum. 
Nicolai Mulerii Tabularnm Frisicarnm pars altera planetamm, limae et 
solis motns, constrnctarnm a. 1612. 

Nicolaus Mulerius (i504—i64!j) fuit professor medicinae et matheseos Groningae. 
Prima pars tabularum Frisicarum edita est Alcmariae apud Jacobum Meesterum 
anno i6ii. 

In cutalogo a. i72^2 invenitur, donum viri doct. Ad Mens. Isinck, P^^f' (rron. 
(i668—i727). 

In tegumento membranaceo. 



107. Chartac. 9J x 15,3. 61 fol. Saee. XVII (1655). 

Gnidonis Ubaldi e Marchionibns montis Planisphaeriorum nniversalinm 
theoria. 

Fol. 10—39 vacant. 

Guido Ubaldus Beneamatus anno i653 mortuus est. In foL 6iverso legitur: Sciipsit 
Petrus a Schooten Hagae Comitis Anno i655 mense Septembri. 

Donum Jacobi Baart de la Faille medicinae professoris. In catcUogoanni i833invenitur. 
In ligatura chartacea sasctUi XVII. 



108. Chartac. 15 x 22,5. 103 fol. Saee. XVII (1632). 
Problemata i^eometrica Francisci a Schooten. 

In fronte : Problenia astrononiicum et geometricum , voorgestelt door Johan 
Stampioen de Jonghe Mathematicus .... Gedrukt met MS. aant. 

In ligatura est index contentorum saeculi XIX. 

/n fol. i legitur: Franciscus a Schooten Auno i632 5 Decembris. 

Franciscus van Schooten Sr. (i58i — i646) fuit consul et matheseos professor Lug- 
duni Batavorum. Filius eius eiusdem nominis (f i66i) eodem munere functw est. 
Uter codicetn scripserit^ non liquet. 

Origo et ligatura ut supra. 



109. Chartae. 10,5 X 16,5. 108 fol. Saec. XVII 

Francisci a Schooten libri IV Matheseos nniversalis. Fol. 1 — 102. 
Eiusdem pars altera, qnae est Arithmetica. Fol. 103 — 108. 

Origo et ligatura ut supra. 



110. Chartae. 19,7 X 29,7. 22 fol. Cum multis figxiris geometrids. 

Saec. XVIL 
Petri et Francisci van Schooten fratrnm varia arithmetica. 

Petrus van Schooten (i6M — i679) aeque ac paler et frater fuit professor mathe- 
seos Lugduni Batavot^ni. 
Origo et ligatura ut supra. 



43 

111. Chartac. 16,3 X 21. 138 fol. Saec. XVII. 

Buclidis Elementa explicata a Petro a Scliooten. 

Origo et ligatum ut supra. 



112. Chariac. 21,8 x 33. LXIV et 383 pa^. Cum plerisqtie figuris 

geometricis. Saec. XVII. 
Petri van Schooten Specimen problematnm algebraicomm. 

Origo ut supra, 

In ligatura membranacea saeculi XVII, 



113. Chartac. 17 X 21,4. 129 fol. Oum figivris geometricis. Sasc. XVIII. 
Antonii Bmgmans Dictata in Euclidis Geometriam. 

Antonius Brugnuxns (1732 — 1789) fuit viatheseos professor Gronifiganus, 

Anno 1832 acquisita in auctione viri clarissiini H, J. Atmtzenii (Catal, n®. 1504). 

Sine ligatura. 

114. Chartac. 16 x 21,2. 108 fol. scripta. Saec. XVII (1656—1662). 

Autographum. 
Mensonis Altingii Notulae itineris mei per Germaniam , Helvetiam et Galliam. 

Ut ex dierum significatiofie apparet iter hoc susceptum est inde a d. XXIX Fe- 
bruarii anni 1656 usque ad mensem Aprilis a. l^O"!, 

Menso Altingius {1637 — 1713) per annos 1672—1678 fuit praefectus iudicii Selwer- 
densis et postea saepius rationalis et consul Groningae. 

Verisimillinie liber hic in auctione Altirigii acquisitus est a civitate Groningana 
{Catal, n^, 10^27) , qnae anno 1807 eum Bibliothecae Universitntis commodavit. 

In ligatura chartacea saeculi XVII, 



115. Chartac. 20,5 x 33. 179 fol. Saec. XVII (1692— 1693 et postea) 

Autographum. 
Hensonis Altingii Geographia de Batavis et Frisiis eommque conter- 
minis. Fol. 1— Qlverso. 

Fol, 1: Coepta MlOCXCll in Majo .... explicita MIOCXCIII iii Martio. 

Eiusdem Liber de itineribns per Graeciam cum adjacentibus regnis et 
insulis. Fol. 92— nOvorao, 

Primum opus typis excusum est emendatum et auctum sub titulis: Des- 
criptio, secundum antiquos agri Batavi et Frisii sive Notitiae Germaniae 
inferioris. Amstelaedami , apud Henr. Wetstenium 1G97. fol. et: Descriptio 
Frisiae inter Scaldis portuin veterem et Amisiam .... quae est Pai*s altera 
Notitiae Germaniae inferioris. Apud eundem, 1701. fol. 

De Mensone Alttngio vide n®. 114. VerisimiUime acquisittis est codex in nuctione 
ipsius Altingii (Catal. n®. 451) a civitate Groningana^ ex cuius archivo anno 1SU1 in 
Bibliothecam Universitatis per commodatum translattis est. 

In ligatura chartacea saeculi XVIII. 



44 

116. Menibranac, in parte priore^ mox ehartac. 14 y 22,7. XII folia 

chartacea et 50 membranae. ; haec sez quaiemionibus divisa 
in 193 columnas. Duabus manibus exaratus: col. 1 — 96 med. 
(. . . . nec feminis reverentiam exhibuerunt/ atque coi. 96 usqtie 
ad finemf probabilissime Menconis. Paueis rubricis omatus. 
Saec. XIII, cum notis et additamentis saec. XHI—XIX, inter 
aJia Ubbonis Emmii. 

Chronica Emonis et Menconis abbatnm in Wittewienun. 

(Fol. m habet notas aliquot saeculi XVn et XVIU. Fol. m^™> et IV 
vacant. FoL rv^«"o^ Copia primae paginae codids ab Emmio exarata.) Col. 1. 
Incipiunt Cronica et primo de fundatore et fundatione novi claustri quod dieitur 
Floridus Hortus. Fuit vir quidam moribus pie vivere volentium dignus recor- 
datione .... (Col. 70 spatium trium linearum. CoL 113. In calce: Explidunt 
cronica et soliloquia magistri Emonis. CoL 125 spatium fere trium linearum. 
CoL 133 dimidia et 134 omnino vacant. CoL 143 dimidia et 144 omnino vacant. 
Inter coL 169 et 170 est folium solutum insertum. CoL 170. annotationes 
aliquot de annis 1710 et 1711. Inter ooL 174 et 175 folium solutum inser- 
tum. CoL 180 spatium unius lineae. CoL 188. spatium septem linearum. 
CoL 192 Spatium unius lineae.) Col. 193 . . . . et qiiidam etiam subitanea 
morte moriebantur. Sum scriptor talis , monstrat mea litera qualis. Expliciunt 
cronica Magistri Menconis Domini (?) Abbatis tercii. (FoL V. Copia paginae 
ultimae ab Ubbone Erainio. Fol. Vverso__xn vacant Fol. XII^'««>. Annotationes 
aliquot manu saeculi XVIII scriptae.) 

De hoc codice vide introductionem in editionem Feith et Acker Stratingh 
(Werken Hist. Gen. N. R. 4.) p. IX seq., introductionem in ed. Weiland 
(Mon. Germ. Script. XXIII.) p. 460 seq., Aem. W. Wijbrands, De abdq 
Bloemhof-te Wittewiernm (Verh. Kon. Akad. Lett XV) p. 177 seq. etMuller, 
Lijst, p. 78. (Ubi addenda sunt: Gelhom, Die Chronik Emo's und Menko's. 
Diss. GSttingen 1872; A. Pannenborg in Neues Archiv der Ges. f. &ltere 
deutsche Gesch. I, 199 seq.; Wattenbach, Deutschlands Gteschichtsquellen 
4, II, 329 seq.; Wijbrands, ut supra.) 

Ctxiex hic ex aecunda parte ut videtur exaratus a Mencane abbale in Wittewierum 
(7*24:5?— y-?7,j) verisimiliter in bibliotheca coenobii pemuinsit ustjue ad a. i56i ^ cum 
ultiiiius abb<is Cornelius Hemianni monasterio sublato {Cf. Wijbrands L c. p. i77) 
Groninfjam se conlulit codicem ut videtur secum ferens. Bethmannus enim anno i840 
(Cf Mon. Germ. Script. XXIir, p. 461) et Weilandus a. 187-2 (p. 460) vix discreverunt 
in pagina ultima manu saeculi XVI: Sum Cornelii Ho . . . . quoiidam abbatis in 
Wittewerum: nunc autem nihil legi potest. Post aliquot annos erat Magistratus 
Groningani qui illum Ublmii Emmfo mulnum dedil (Cf. introductio^iem in ed. Feith et 
Acker Stratinyh p. IX nola). Exeunte saeculo XVII in manibus erat Mensonis Altingii 
consulis Groningani a quo Malthaeo edilionis suae causa datus est (Cf. dedicationem 
in editionem Matthaei in Analectis II). Saeculo XIX autem ineunte erat viri doct. J . R, 
van Eerde professoris Groningani quo mortuo a. i8S7 vir rev. Fr. Koppius V. D. M, 



45 

in vico den Ham codicem emit ei transcribi a Bethmanno a. tS^tO permisit (Cf, 
Pertz Archiv VIII, 38 seq.). Fr. Koppio deniqm ynorttio a. 185'2 pater eiwi vir b. 
m. W. J. Koppius sen. codicem Bibliothecae Universitatis Groninganae obtulit 
(Cf. eiu8 epistolam d. d. XIX Martii 1852, fol. I—II). 
In ligatura membranacea saeculi XVI. 



117. Chartac. 20,1 X 30,3. X et 78 pag. Saec. XVI. 
Chronica Emonis et Menconis abbatnm in Wittewiernm. 

(Pag. I. Ubbonis Emmii iudicium de Emone. Pag. I^erso — villverso vacant 
Pag. IX. Titulus. Pag. IXverso— Xverso vacant.) Pag. 1. Fuit vir quidam 
moribus pie vivere volentium dignus recordatione .... Pag. 58 ... . per 
villas fecit primo annuatim celebrari. Pag. 59. De capella in Crewert et 
qualiter sit constituta. Fuit quaedam vidua .... Pag. 61 ... . tamen suam 
obtinuit volimtatem. Pag. 61 — 78 vacant. 

Inter pag. 14 et 15 folium solutum insertum in quo manu viri cl. D. F. 
J. van Halssema vemaculo sermone annotationes quaedam inscriptae sunt 
Passim in margine notae. 

Codex hic continet chronica Emonis et Menconis addita continuatione 
anonymi, ita ut historiam Frisicam inde a saeculo XIII ineunte usque ad 
annum 1296 describat Chronica Emonis et Menconis a transcriptore ex 
parte in artius contracta sunt 

De hoc codice cf. introductionem in ed. Feith et Acker Stratingh (Werken 
Hist Gen. N. R. 4.) p. IX seq. , introductionem in ed. Weiland (Mon. Germ. 
Script XXIII) p. 463 seq. et Wijbrands , De abdij Bloemhof te Wittewierum 
(Verh. Kon. Akad. Afd. Lett. XV) p. 177. Neque Pertz (Archiv VIII, 588 
seq.) neque Muller (Lijst, 78 seq.) hunc codicem novisse videntur. 

Origo codicis incerta est. Saeculo XVII erat Johannis van der Waeyen theologiae 
professoris Franequerae (1639 — 1701). (Cf. Dedicationem in editionem Matthaei in 
Analectis 11). Fortasse etiam Johannes van der Waeyen Joh. F. theohgiae professor 
Franequerae (1676 — 1716) eum possedit. Saeculo XVIII exeunte fuit D. F. J. van 
Halssema iurisconsulti Groningani 1736 — 1784 (vide supra). Postea erat J. F. M. 
Herbell iudicis Snecani (1752 — 1819) e cuius bibliotheca anno 1819 acquisitus est. 
(Cat. MSS. fol. n«. 33). 

In ligatura membranacea saeculi XV IL 



118. Chartac. 20,2 x 29,8. 86 fol. Saec. XVI. 

Joannis de Beka Chronicon de episcopis Ultraiectinis. 

Fol. 1. Johannis de Beke canonici Ultraiectini Epistola dedicatoria ad 
Johannem Episcopum Traiectensem et Wilhelmum Ducem Palatinum, Priii- 
cipem Hollandiae. Praefatio. Reverendis patribus et praeclaris principibus 
dominis .... FoL 2"^^^ .... nostrum stylum inchoare principaliter debe- 
amus. Chronicon Johannis de Beca. Igitur ab anno plasmationis Adae . . . . 



46 

Fol. Ib^^no . . . . ad exteras partes et provincias abduxerunt. Initium comi- 
tatiis Hollandiae. Anno domini DCCCLXIII Carolus agnominatus Calvus .... 
Fol. 80^«'^ .... Florentio de Vivelkoven supradicto subdecano Coloniensi 
de ecclesia Monasteria supradicta. Finis. Fol. 81—81^®"^ vacant 

Codex continet chronicon Bekae usque ad annum 1346 (usque ad fol. 80 ... . 
Vilhelmo duci sive Palatino suo filio commendavit) , cum brevi oontinuatione 
us([ue ad annum 1364. Transcriptus est e vetustiore a viro imperito qiii 
saepius erravit sed cuius menda ab alio aliquo ad exemplum correcta sunt. 
Hic qui videtur fuisse Suffridus Petri in margine notas plures quam in 
editionibus reperiuntur addidit. 

Cf. de Johannis de Beka Chronico Muller, Lijst p. 36 (ubi addendum est: 
Lorenz, Deutschiands Geschichts<iuellen 11, 42 seq.) et hoc de codice 
1. c. p. 38. 

/n fol. 92 — ST) reperiunlur rationes expensorum viri ignoti inde a die XXV Januarii 
usque ad diem IV Junii anni non indicati sed certo saeculi XVI exeuntis in quibus 
praesertim nomina Frisica occurrunt. Codex igitur saeculo XVI in Frisia fuisse, 
fortasse scriptus esse videtur. Fortasse erat Suffridi Petri {iuiJ — 1307) ^ atius nomen 
in fol. SOverso apparet et qui tres codices manuscriptos Johannis de Beka possidebat 
{Cf. Epistolam dedicatoriam ante editionem Bernardi Furmerii, Franequerae i6ii). 
Cerlo non erat codex quo hic ad editionem suam tisus est. Neque Buchelius qui denuo 
lUiktim edidit (UUraiecti 16-^43) hunc codicem videtur cognosse. 

A nno iHiO acquisitus est e bibtiotheca viri cl. J. F. M. IlerbeU (Catal. MSS. fol. n«. 52) 

In Ugatura membratuicea saecuU XVII. 



119. CTiariac. 13 J X 20^5, 116 foL Quatiior manUms exaratus: foL 

j—S^HTs,,; 9—80^rso. 81—113; 115—116*'^. Paucis lUteris 
rubris omatus. Antiquissima manus Sa£C. XVI ineuntis (foL 
81 — 113), ceterae recentiores. 
Joannis cle Boka Chronicon de epiHcopis Ultraiectinis. 

(Fol. 1 — 8^«»^^ Fragmonta iuridica de iurihus sanguinis cet.) Fol. 9. Reve- 
rendis patribus et preclarissimis principibus dominis .... Fol. 9^«*^ .... 
nostrum stilum inchoare debeamus. Igitur ab anno plasmationis Adae .... 
Fol. 80verHo .... laus Deo , etema requies labori moo. E (?). G. A. H. S. A. 
Codex continet chronicon Bekae usque ad annum 1393 quoad typis ex- 
cusum est a Furmerio (Franequerae 1611) et Buchelio (Ultraiecti 1643). 
Paucae annotationes marginales adiunctae simt. Incertum est an Fiirmerius 
et Buchelius codicem hunc cognovissent. 

MuUer (Lijst, p. 36 seq.) hoc manuscriptum non memorat. 

Idzardi Gravii Chrouicou Frisiae iude ab anno 763 nsque ad annum 1383. 

Fol. 81. Anno domini DCCLXIIP tempore beati Grogorii Traiectensis 

episcopi .... Fol. 113 .... wenienti itaque lohanni de Diest armis 

(sequentia alia manu :) depositis porta panditur, sedes episcopatis (sic) osten- 



47 

ditur in qua sollemnitate praecipua collocatur. Fol. 113ve«o — n^verso vacant. 

Chronicon hoc compilatum est e chronico Johannis de Beka, Annalibus 
Egmundanis et chronico Wilhelmi Procuratoris. Auctor est Idzardus, qui 
anno 1511 pastor in Grouw (unde appellatur Gravius) fuit, de quo cf. librum 
Suifridi Petri qui inscribitur de Scriptoribus Frisiae, 1593, p. 70 seq. 
Caroli Magni Privilegium Frisioram. Fol. 115 — 116ver8o, 

In calce legitur: Home in quadam antiquissima bibliotheca ad Sanctam 
Mariam de Ministeria hanc copiam privilegii Frisiorum ego (postea illaium) 
dominus Idzardus Oravius Phrisius Agricola inveni .... 

Privilegium hoc Idzardus Gravius in fronte chronici posuit; huic codici 
autem recentiore manu in fine adiunctum est. Typis excusa apud Richt- 
hofen, Friesische Rechtsquellen , p. 351 seq. 

/n fol. 9, 8i et ii5 monogramma: M. A. (Menso AUingf). De historia codicis nihil 
apparet. Anno i834 erat in archivo civitatis Groninganae^ unde anno i897 in Bi~ 
bliothecam per commodatum translatus est. 

In ligatura membranacea saeculi XVIII, 



120. Membranac. 17 J X 25,3. 40 fol. Saec. XV (post a. 1472). 
Chartnlariam diplomatnm praecipue de Ordine S. FranciHci. 

Fol. 1 — 5. Charta quae vulgo vocatur 'vidimus' data ab lohanne de Meerlo 
offlciali ecclesiae Traiectensis et publico Imperiali auctoritate notario, bullae 
Nicolai Papae qua regulam fratrum et sororum de poenitentia sive tertii 
ordinis Sancti Francisci approbat, d. Reate XVI Kal. Sept. pontificatus 
nostri anno II (d. 18 Aug. 1289). D. XXVIII Februarii 1414/5. Cf.Potthast, 
Reg. Rom. Pont. n». 23044. 

Fol. 5— 13^®**°. Petrus Nardi de Berallestis archipresbyter S.S. Celsi et 
Juliani de urbe executor et commissarius papalis promulgat duas bullas 
Eugenii IV papae quarum prior est charta vulgo 'vidimus' vocata bullae 
supradictae Nicolai IV papae , secunda autem est nova confirmatio statutorum 
ordinis supradicti. Dtraque data est Romae apud S. Petruni XVII Kal. Dec. 
(15 Nov.) 1431. D. XXVin m. Aprilis a. 1432. Cum confirmatione Bertoldi 
Helmici clerici Coloniensis diocesis et publici apostolica auctoritate notarii. 

FoL 13^®"«^ — 14. Bonifacius IX papa privilegia tribuit fratribus et sororibus 
tertii ordinis S. Francisci in civitate et diocesi Traiectensi. Romae apud 
S. Petrum VI Kl. Oct. pontificatus nostri X. (d. 26 Sopt. 1399.) 

Fol. 14 — 15. Idem iisdem alia privilegia tribuit. Romae apud S. Petrum 
XV Kl. Febr. pontificatus nostri anno XII (18 Jan. 1401). 

Fol. 15 — 15^®^. Idem iisdeni scribit se eos protegere velle. Romae apud 
S. Petrum VIII Kl. Oct. pontificatus nostri tertio decimo (24 Sept 1402). 

Fol. i5v«"o — IS^®'^*^. Everardus Foeck, decanus ecclesiae S. Salvatoris 
Traiectensis promulgat duas epistolas a se receptas quibus Johannes XXIII 



48 

papa privilegia fratnim et sororum tertii ordinis S. Frandsci in diooesi 
Traiectensi confirmat d. Bononiae II Kl. Aprilis pontificatns nostri anno IV 
(d. 31 Mart. 1414) et decreta papae observanda iubet. D. Traiecti in capella 
S. Cnicis ecclesiae S Salvatoris Traiectensis contigua, d. XXV Maii 1414. 
Cum confirmatione Johannis Meerioe, clerid Traiectensis publici Imperiali 
auctoritate notarii. Cum mandatu Frederici III episcopi Traiectensis d. 
XX Vm Sept 1414. 

Fol. IS^erso — 22ver8o, Swederus episcopus Traiectensis promulgat duas 
epistolas a se receptas quibus Martinus V papa privilegia fratrum et sororum 
tertii ordinis S. Francisd confinnat d. Romae apud SS. Apostolos XII 
KI. Apriles et X Kl. lulii pontificatus nostri anno XIII (d. 21 Mart. et 22 
Junii 1430) et decrota papae observanda iubet. D. in oppido Culenburgensi 
in collegiata ecclesia S. Barbarae primo die Sabbato Februarii 1431 (3 Febr.). 
Confirinata a Gherardo de Melenheym, clerico Coloniensi publico Imperiali 
auctoritate notario. 

Fol. 2'Jver8o — 23. Martinus V papa scribit Ministro Generali et universis 
fratribus et sororibus tertii ordinis S. Francisci se eorum privilegia confir- 
mare. Romae apud S.S. Apostolos X Kl. Martii pontificatus nostri XIII (20 
Febr. 1430). 

Fol. 23 — .'4^e»^. Emmelricus de Kerpena guardianus fratrum ordinis mi- 
norum domus Coloniensis chartam vulgo 'vidimus' dictam dat buUae Johannis 
Y XTI papae qua privilegia fratnim et soronim tertii ordinis S. Francisci 
confinnat, d. d. Avinione VII Kl. Martii pontificatus nostri anno III (23 Jan. 
1319). Confinnata ab Henrico Loef de Medebach, clerico Coloniensi diocesis 
publico Imperiali auctoritate notario d. XXI Junii 1399. 

Fol. 25 — 25^®"^. Concilium Basileense confinnat onmia vetustiora privi- 
legia tertii ordinis S. Francisci in diocesi Traiectensi. XVI Kl. Aug. (17 
Julii) 1439. 

Fol. 25^®"<* — 26^««^. Epistola eiusdera Conciiii Walravio electo ^traiectensi 
qua eum edocet, quomodo fratres et sorores fugitivi ordinis tertii S. Fran- 
cisci tractandi sint. XVI KI. Aug. (17 Julii) 1439. 

Fol. 26^«"® — 29^6"«. Epistola eiusdera Concilii archiepiscopo Colonienai 
episcopo Monasteriensi et abbati monasterii Egmondensis de iuribus ipsius 
Concilii. HI Non. Martii (5 Martii) 1435. 

Fol. 29ve«o. lulianus cardinalis legatus Ministro generali tertii ordinis 
S. Francisci diocesis Traiectensis suam benevolentiam pollicetur. Basileae d. 
I Sept. 1434. 

Fol. 30 — 31. Fredericus III episcopus Traiectensis universis et singulis 
provisoiibus, decanis etc. coramendat, quoniodo fratres et sorores ordinis 
tertii S. Francisci fugitivi tractandi sint. Traiecti D. XXV Maii 1408. 

Fol. 31 — 31^®^". Eiusdera eiusraodi cpistola universis curatis etc. Traiecti 
d. XXV Maii 1408. 



4d 

Fol. 31^®'^** — 32. Eiusdem epistola ininistro et fratribiis ac sororibus ordinis 
tertii S. Francisci in diocesi Traiectensi de discordia in hoc ordine. D. 
XXVI Julii 1414. 

Fol. 32 — 33^'er8o^ Swederi episcopi Traiectensis epistola ad eosdem qua 
eorum privilegia confirmat, d. XXI Martii 1430. 

Fol. ^^v®**»® — 34^«*^. Rodolphi episcopi Traiectensis epistola universis et 
singulis provisoribus decanis etc. qua eos docet quomodo fratres et sorores 
tertii ordinis S. Francisci fugitivi tractandi sint. D. ultima Febr. 1454. 

Fol. 34^®"° — 35^®"**. Eiusmodi epistola Davidis episcopi Traiectensis. D. 
Sabbato post festum SS. Symonis et Judae apostolorum (30 Oct.) 1456. 

Fol. 35verao_36ver8o, Eiusdem episcopi epistola universis et singulis Christi 
fidelibus qua privilegia ordinis tertii S. Francisci confirmat D. In castro 
nostro de Duerstede d. XXVIII Decembris 1471. 

FoL 36^«»^ — 37. Jan van Beieren bevestigt voor Henegouwen, Holland en 
Zeeland de privilegiSn van de derde orde van S. Franciscus en beveelt aUe 
broeders en zusters , die zich zonder verlof verwqderd hebben , aan te houden. 
Inden Haghe 27 Jan. 1423 na den loep van onsen hove (dus 1424). 

Fol. 37 — 39^«'^. Vidimus van een dergelijken brief van graaf Willem VI 
van Holland d. inden Haghe 31 Juli 1414, den 18 Juli 1472 uitgevaardigd 
door den officiaal van de Utrechtsche kerk, bekrachtigd door Arnoldus filius 
Amoldi de Culenborch, clericus Traiectensis diocesis, publicus Imperiali 
auctoritate notarius. 

Incertae originis, in catalogo Bibliothecae anni 1660 invenitur. 

In ligatnra lignea corio fusco intecta saeculi XVI. 



121. Chartac. 21,9 X 30,8. II et 85 fol. Saec. XVI. 
De origine ducnm Brabantiae, pars II. 

(Fol. I Annotationes aliquot de hoc codice manu saeculi XVII et XVHI). 
Fol. Ivereo — ixverso vacant. Fol. 1. Incipit secunda pai-s de origine nobilis- 
sima Ducum Brabantie prosapia videlicet Caroli magni. Caput primum. Quia 
Mathei decimo tertio Dominus .... Fol. 83. Interea Leodienses Philippi 
inimici efficiuntur. Fol. 83ve™o— 84 vacant. Fol. 85. Heere Sinte Merten, 
Heilich Sant, Goede platte mispelen, wassen in u lant. Kirioleys Vid. cap. 
XCVII (manu saec. XVII). 

Chronicon hoc C capitibus historiam regni Franconim et deinde ducatus 
Brabantiae inde a Clove rege usque ad a. MCCCCLXV describit. Nondum edi- 
tum est. 

Vide Pertz, Archiv. f. alt. deutsche Gesch. VIII p. 589. 

Codex acquisitus est in auctione viri cl. J. V. M. Herbetl anno 1819 (Cntal. MSS. fol. 35). 
In ligatt^ra membranacea saeciili XVII. 



Codices Groning. 



50 

122. Chartac. 20,8 x 50,7. VJ et 223 foL Duabus manUms exarattis 

(foL 1—145'^'^ et foL 147—213'^'^) quarum posterior videtur 
esse Suffridi Petri , qui etiam notas marginales in priore parte 
adiunxit. Saec. XVI. 
Chronicoii dacum Brabantiae, cum appendice Snffridi Petri. 

(Fol. I. Observationes aliquot de hoc codice manu recentiore.) Fol. Iverso — y 
vacant. Fol. 1. Chronicon ducum Brabantiae. Quoniam de ducibus Brabantie 
multa fabulosa .... Fol. 145^e**<> .... defunctus atque Bruxellae sepultus. Fol. 
146— 146ver8o vacant. (Fol. 147. Titulus sequentis historiae.) Fol. 147^«"« vacat. 
Fol. 148. Chronici Ducum Brabantiae Appendix ex obitu Caroli Burgundi 
deducta usque ad hanc aetatem nostram. Authore Suffrido Petro Leovardiensi 

Frisio. V. I. C. Cum in Carolo Burgundo Philippi filio Fol. 213^««o 

ac remissus est, raense Julio sequentis anni. Fol. 214 — 223^®"*» vacant. 

Codex hic continet historiam Brabantiae inde ab Aenea usque ad annum 
1482, appendix Suffridi Petri historiam continuat usque ad annum 1506. 

Cf. Pertz, Archiv Vm, p. 589. 

In fol. i. legitur: Autographum huius erat ex Bibliotheca GemblacensL Suffridtis Petri 
(/527 — inOT) autem in illo monaslerio coninioratus eat circiter annum i570 {Cf. van 
der Aa, Biographisch Woordenboek , XV, 240). Videtur igitur ille chronicon tran- 
scribendum curavissej annolationibus marginalibus locupletasse et appendicem sua 
manu adiunxisse. Quid de codice post mortem Suffridi factum sit ignotum est. Circiter 
annum ilOO Matthaeus , cum chronicon hoc edere vellet , hoc usus est codice quem suo 
aere redemerat. (fif. dedicationem in editionem suam^ Lugd. Bat. ilffl.) Acquisitus 
est e bibliotheca viri cl. J. F. M. Herbell anno i8i9. {Catal. MSS. fol. n». 3fJ). 

Tn ligatura membranacea saeculi XVII, 



123. Chartac. 21,5 X 32,8. IV et 98 pag. Saec. XVI. 
Chronicon ducum Brabantiae. 

(Pag. I. Annotationes aliquot de hoc codice manu saeculi XVUI). Pag. 
II__.IVver8o vacant. Pag. 1. Brabantiae chronicon ad annum Christi CIOCCCCX 
autore .... monacho Affligemensi. Liber primus. Quoniam de Ducibus 
Brabancie multa fabulosa .... Pag. 98 ... . ipsum Sigismundum unani- 
miter elegerunt. 

Codex hic idem chronicon continet ac superior, sed in artius contractus et 
ex alio codice transcriptus. Tractat historiam Brabantiae inde ab Aenea 
usque ad annum 1410. Cf. Pertz, Archiv VIU, 589. 

Origo codicis ignota est. Anno iSiO acquisitus est e bibliotheca viri cl. J. F. M. 
Herbell {Cat. MSS. fol. n». 30). 

In ligatura chartacea saeculi XVIII. 



124. Memhranaxi. 47,5 x 29,8. In plano. Saec. XV (1445). 

Bulla Eugenii IV papae data Johanni Vredewolt praeposito loci de Emeda 



51 

Monasteriensis diocesis , qua ei et aliis utriusqiie sexus in dicta praepositura 
protectionem suain pollicetur contra violentiam Concilii Basiliensis. Romae 
apud Sanctum Petrum, XI Kal. Jul. MCCCCXLY. 

Prima line^ characteribus prolongatis venuste<|ue omatis exarata. In plica : 
pro Jo, de Papia; inferius: Joc. Corneio. 

Cum sigillo plumbeo filis sericis rubri flavique coloris appenso. 

Est e bibUotheca viri doct. J, \V. Keiser {vide Catalogum^ n^. iii) et in eiua atictione 
a Bibliotheca Groningana acquisita (J80i). 



125. Chartac. 20,2 x 27,5. 463 foL TrihiLs manibus exaratus: fol. 

1—88; 89-452^^^; 454—463^^^^. Saec. XVI. 
Wopperi Thaboritae Cliroiiici Frisiae libri I — III. 

Fol. 1. Ex Cronicis Woperii de Remsmageest {sic)^ prioris in Thabor. De 
situ, quantitate et qualitate terre Phrysie. Caput primum. Phrysia est regio 
inferioris Ghennanie .... Fol. ISverso .... sed etiam a Phrysiis originem 
habuisse. Secundus cronicae Phrysiae liber tractans et docens quando et per 
quos Christiana religio praedicata sit in Phrysia. De genealogia Karoli magni. 
Caput primum. Anno domini Quingentesimo sexagesimo fuit op {sic) Haspes- 
gouwen .... Fol. 49ver8o .... dederunt illam episcopos {sic) Traiectensibus. 
Fol. 50. Incipit liber tertius cronicae tractans de bellis et gestis Phrisiorum 
et principibus illos impugnantes {sic). De exordio comitatus Hollandiae. Caput 
I. Comitatus Hollandiae exordium habuit .... Fol. 88 ... . sine magno sui 
exercitus damno. Albertus dux secimdo rediit dominio Phrysiae potitur. Fol. 
SSverso vacat. 

Worp van Thabor, Kroniek van Friesland, boek IV. 

Fol. 89. Hier begint dat vierde boeck der Croniken van Yrieslant .... 
van .... anno XIIIcXCIX tot .... anno XIIIIcXCVIII. Dair nae dat 
Hertoch Albert .... Fol. IBOverso — iq\ onbeschreven , waar het jaar 1441 
ontbreekt. Fol. 208— 208ve»-so evenzoo, v66r het jaar 1473. Fol. 210veiso 
evenzoo, v66r het jaar 1474. Fol. 351 — 351ver8o evenzoo, v66r het jaar 1496. 
Fol. 452ver8o .... mer niemant heeft watt gecregen. Fol. 453— 453ver8o 
onbeschreven. Fol. 454— 463^«"®. Geextraheert vuyt den register van Oost- 
vrieslandt ab anno XIIIcXCVIII tot Jaere XIIIIcXXI. Aan het slot: Gecol- 
lationeert tegens gelijck extract ende is daermede bevonden taccordieren by 
my J. C. Delphus. 

De eerste drie boeken van deze Kroniek zijn namens het Friesch Genoot- 
schap in 1847 door dr. J. G. Ottema uitgegeven, het vierde desgelijks in 
1850, het vijfde evenzoo in 1871. Ygl. over dit HS. Muller, Lijst van 
Noordned. Kronieken, blz. 54, Avaaraan toe te voegen is: Ottema in De 
vrije Fries, V, blz. 78 vlg. 

Voorin het gegraveerde wapeti van .farges, gccarteleerd met dat van Coendcrs, 
benevens een hartsrhild^ waarop een hond^ zijnde het wapen van Bawe Coenders 

4* 



52 

rl(r28—I0i)S), den '29 Aug. t6o8 gehwvd mei Eiso Jarges (i&28—i091) , aan wie dtis 
dit handschrift heeft toebehoord. In iSS:i becond het zirh op het Archief der Stad 
Groningen, vanwaar het in 1891 aan de Acadeinische Bibliotheek in br»ikleen is 
gegeven. 

In nde-eeuwschen perk. band. 



126. Chartac. 20,8 x 29,2. 272 foL Saec. XVL 
Worperi Thaboritae Chronici Frisiae libri I — III. 

FoL 1. Titiilus. Fol. V^^ vacat. Fol. 2. De situ, quantitate ac qualitate 
tenrae Frisiae. Frisia est regio inferioris Oermaniae .... Fol. 22 ... . 
sed etiara a Frisiis originem habuisse. Libri primi finis. Fol. 22^'«^. Titulus 
libri secundi. Fol. 23. Incipit libri secundi de genealogia Caroli magni. 
Caput I. Anno domini quingentesimo sexagesimo fuit in Haspesgouuen .... 
Fol. 58^®"<* .... dedenint illam Episcopis Traiectensibus. Fol. 59. Incipit 
liber tertius Cronicorum Frisiae tractans de bellis et gestis Frisonum cum 
principibus illos impugnantibus. De exordio comitatus Hollandiae. Caput I. 
Comitatus Hollandiae exordium habuit .... Fol. 95^«^ .... sine gravi 
sui exercitus damno. Albertus dux secundo rediit et dominio Frisiae potitiir. 
Fol. 96—99^'«^ vacant 
Worp van Thabor, Kroniek van Friesland, boek IV. 

Fol. 100. Hier begint dat vierde boeck der Cronycken van Vrieslandt .... 
van .... anno .... duysent drye hondert ende negen ende tnegentich 
tot .... Anno veertien hondert ende acht ende tnegentich. Daemae dat 
hartoch Albert . . . . Op fol. 138—140 is plaats opengelaten voor de Statuten 
van Oostergoo, Westergoo en de Zevenwouden van bisschop Rudolf van 
Diepholt (Fol. 141—141^'«'^ opengelaten, achter het jaar 1440. FoL 1G3^«^__ 
1G4 onbeschreven , na 1470. Fol. 166^'^»^ — 167verso gedeeltelijk onbeschreven 
na 1474 en in 1475. Tusschen fol. 204 en 205 ontbreken biijkens de oude 
folieering 20 fol., waarin het slot van 1492 en de jaren 1493 en 1494 
werden behandeld (in dc uitgave van Ottema blz. 195 — 232), welke folia 
achter fol. 224 volgen (fol. 225—244).) Fol. 272^'erso _ _ niaer nyemant 
heeft watt gecreghen. Finis. 

Uitgegeven als boven. Vgl. over dit HS. Midler, Lijst, blz. 54, waaraan 
toe te voegen is: Ottema, in de Vrije Fries, V, blz. 79. 

Voorin: ao 4573. Sydts van Botnya, gevolgd door eenige spreuken. Deze SycUi van 
Botnia hituxie in i^ll en stierf 20 Maart lOlCi; door zijn overgrooUnoeder^ Kinsck 
Worpsd. Tjaerda van Rinsutnageest uns hij veruHint aan den schrijver der kroniek. 
fn iSSi bevond zich het HS. op het Archief der Getneente Groningen ^ door wie het 
in iSni aan de Acadeniische Bibliotheek in bruikteen is gegeven. 

In ilde-eeuwschen perk. band. 



53 

127. Chartac, 20 X 31,3. 146 foL Duabus manibus exaratus: fol. 1 — 

24ver8o^ 42—70^^0^ 79—85^^'', 97—146; 15—40''''''»^, 70— 
77verso^ 86—96^^^. Saec. XVI. 
Wopperi Thabontae Chronici Frisiae libri I— III. 

Fol. 1. Liber primus. De situ , quantitate et qualitate terrae Frisiae. Caput 
I. Phrisia est regio Inferioris Germaniae .... Fol. l^^erso .... sed et a 
Phrisiis habuisse originem. Libri primi Cronicorum Vorperii finis. Fol. 15. 
Secundus Chronicae Liber, tractans et docens quando et per quem Christiana 
Religio praedicata est in Phrisia. De Grenealogia Caroli M. Cap. Primum. 
Anno domini 560 fuit ab Haspesgowen .... Fol. 42 ... . Carolus secundus 
Imperator 29. Fol. 42^«*^ vacat. Fol. 43. Liber Tertius Cronicorum Vorperii 
Prioris in Thabor. De Exordio Comitatus Hollandiae. Caput primum. Comi- 
tatus Hollandiae exordiura habuit .... Fol. 70 ... . sine magno sui exer- 
citus damno. Finis tertii libri. *t Vervolch van 't Derde Boek is in een 
ouder MS. van Vorperius, alhier op Duytsch ingevoegt uyt de Hemelumer 
Chronike; Ende luydt, als volgt: Daer waeren oeck ytlick schepen .... 
Fol. 72^®»*»*^ .... zoe naemaels gesecht zal worden. (Gedrukt in 't Latijn 
in de uitgave van Ottema, blz. 192 — 196.) 

Fragnient uit de Kroniek van Hemelam. (1400—1417). 

Fol. 73. Hier begint het Vierde Boeck vande Hemelumer Cronike. Als 
de Vriesen haer dus weder vrighemaect .... Fol. 76 ... . veel uyt den 
voorvluchtighe voorslaeghen. Hactenus ex Chronico Hemelumano. 

Fragnientum e Chronico Henrici Goude (1417 — 1457). 

Fol. 76. Quae porro desiderantur usque ad annum 1457 apud alterum 
Thaboritam Heinricum Goude latine sic se habent: Anno XIIII^XVII die 4 
Aprilis in Compinghen obiit lohannes Delphinus .... Fol. 77^®"® .... 
Combustum est oppidum Snekense pro maiori parte. Uti apud Vorperium. 
Fol. 78— 78ver8o vacant. 

Fragment nit de Kroniek van Worp van Thabor, Boek IV (1464—1463). 

Fol. 79. Philippus van Burgundien begeert den Vreessen myt bede ofte 
gewelt under synn subiectie tho brengenn. In desenn tijdenn was Philippus 
van Burgundien .... (uitg. van Ottema blz. 91) ... . Fol. ^S^e"^ .... 
unde gingen tho Nyedam over de Sylen (uitg. van Ottema, blz. 110). 
Fraginentum e Chronico Henrici Goude (1467 — 1498). 

Fol. 86. Henricus Thaborita Latine pro M. Donya contra Janko .... 
Fol. 96^®*^ .... Saxonici Kegiminis per Frisiam, Henrico indictis. 
Fragment uit de Kroniek van Worp van Thabor, Boek IV (1498). 

Fol. 97. Woe dat hertoch Albert van Sassen eerst in Brabant ende Hol- 
landt is gekomenn unde doer wat oersaeke dat heni Co. Mat. Vreesslandt 

hefft gegevenn. Hertoch Albert van Sassen was IVEarckgraeff van Mijssen 

(uitg. van Ottema, blz. 279). Fol. ll^^erso .... maer niemant kreech watt. 
Finis libri quarti Cronicorum Vorperii. (uitg. van Ottema, blz. 324). 



Fni^eBt ait de Kroniek yaii Worp van Thabor. Boek Y. (1499—1504). 

Fol. 113. Liber quintus. Dat hartoch Albert van Saxszenn mjth hertoch 
Henryek synn soene eerst inn Vreisslandt is gekoemenn ande in alle Stedenn 
iss gehuldiget. Int Jaer ons Herenn dusent veerhundert negen unde tnegen- 
tich .... FoL 146 . . . . iss he by een wyff gekomenn daer (uitg. van 
Ottema, blz. 89). Fol. U6^^"o onbeschreven. 

Vgl. over dit HS., Muller, Lgst, blz. 55, waaraan toe te vo^jen is: 
Ottema in de Vrije Fries, V, blz. 79 vlg. 

Voorin deze opmerking tfan Mr. H. O. Feiih Sr.: Op het vergane perkament van 
den vorigen hoomschen band stond met eene oude hand op de binnenzijde de uavol- 
gcnde aanteekening : Dit Cronicken Boeck kom|»t to Johan d* Mepsche op deu Hani 
dcr junger, Donationc Viduae loannis lloi-enken anno 1587. Ultraiecto. Johan de Mepsche 
van den Ham was in den aanvang der Ildeeeuween manvaninvloedinStadenLande. 
Johan Horenken was in i5t!7 hurgemeester van Groningen. In 183S becond het HS. 
zich op het Stadsarchief van Groningen, vanwaar het in 1897 aan de Universiteits- 
bihliotheek in hruikleen is gegeven. 

In iOde^eeuwschen perk. hatui. 



128. Cfiartac. 21,2 x 29,5. 531 fol. Saec. XVI (1571). 
Worperi Thahoritae Chronici Frisiae libri I — III. 

Fol. 1. Ex Chronieis Worperii de Rinsmageest, prioris in Thabor: Liber 
primus. De situ, «juantitate et qualitate terre Phrj-sie. Caput primum. 
Phr}'sia est r^o inferioris Gennanie .... Fol. 15^^^ .... sed etiam a 
Phrisiis originem habuisse. Fol. 16 vacat Fol. 16^*^'»<*. Secundus Chronici 
Phrysie liber tractans et docens, «juando et per «^uos Christiana religio pre- 
dicata sit in Phrysia. De genealogia Caroli Magni. Caput primum. Anno 
domini 56u fuit ab Haspegouwen .... Fol. 46 ... . Imperatores dederunt 
illam Episcopis Traiectensibus. Fol. 46^'«'^. Incipit Liber tertius Chronici 
Worperii de Reinsmageest prioris in Thabor, tractans de Bellis et gestis 
Phrysiorum et principibus illos impugnantes {sic). De exordio Comitatus Hol- 
landie. Caput primum. Comitatus Hollandie exordium habuit .... Fol. 
77verso .... sine magno sui exerc-itus damno. Fol. 78 — 79^^"^ vacant 
Worj) van Thabor. Kroniek van Friesland. boek IV. 

Fol. So. Hier begint dat vierde boeck der Chronycken van Vrieslandt .... 
van .... anno 1391» tot .... anno 1499. Nae dat Hertoch Albert van 
Beyeren .... (Fol. 112 ontbreken de statuten van Rudolf van Diepholt voor 
Friesland, waarvoor fol. ITJ^^i^-^ — 113 opengelaten zijn. Fol. 114 bijnageheel 
opengelaten.) Fol. 227 ... . nier niemant kreech watt. Fol. 227^«»^'— 229^'ereo 
onbeschreven. 

Uitgegeven als boven. Ygl. over dit HS. MuUer, Lijst van Noordned. kro- 
nieken, blz. 54, \(raaraan toe te voegen is: Ottema in de VrijeFries, blz. 81. 



55 

Kempo van Martena, Landboek van Friesland. 

Fol. 230. Hier begint die prologe inden landtboeck van Vrieslandt, ende 
wat persoenen bevoelen is tzelve te maicken. Inden name Goodts ende van 
zijnre geboerten .... Fol. 230v®"o .... tot exempel, nut ende profqt 
ende wetenschap onser naecoemende. Wat dat Landtboeck den lande gecost 
heeft . . . . als den landen believen sal. Vanden jaere Xmic ende XCVIII. 
Sommeerlicken vanden Regimente in deze landen wesende voorden jaere 
Ximc XCVm .... FoI. 231 .... op conditien naevolgende. Fol. 231^«««. 
Die overcomste tusschen hertoech Aelbrecht van Sassen ende den West- 
vrieslanden. Wij Aelbrecht van Goodts genaeden .... Fol. 525^®"° .... 
opten lesten Augusti inden jaere voorschreven. 

Op fol. 465^'®»^° eindigt het jaar 1530, waarmede Martena besloot: .... 
Ende die Coninck stelde den Hertoege van Bourbon weder in sijnen goeden 
ende possessie. Dit gedeelte wijkt hier en daar aanmerkelijk af van het offlci- 
eele, door Schwartzenberg gebruikte exemplaar. Op fol. 467, waar het jaar 
1531 begint, deze opmerking: Hier ontbreecken sekere articulen van desen 
landtdage salmen diligentie doen om die te crijgen ende hier schrijven. 
Fol. 467ver8o onbeschreven. Fol. 487 op het jaar 1534: Hier behoort te volgen 
het Regiment van Munster. Ende hier hoort oeck te volgen die reekeninge 
van Oestergoe, Westergoe ende Seeven Wolden tot den Schenck, K. Mat. 
gedaen tot die somma van veertich duysent Karolus gulden, daer gheen 
schaede aff en hadden die daer over gingen . . . . In dese ijdell quateeme 
salmen schrieven vande jaeren XXXV , XXXVI , XXXVII ende XXX Vm , 
soe wat dat men deraff crijgen mach. Fol. 487^®*^ — 489ver8o onbeschreven. 
Dan volgt op fol. 490 het jaar 1539, (— fol.498; fol. 498ver8o onbeschreven) , 
op fol. 499, 1540 (— fol. 505^6«©^ (oi. 506—510^«*^« onbeschreven) , op fol. 
511, 1542 (— fol. 516ver8o)^ op fol. 517, 1545 (— fol. 525ver8o^ foi. 526— 
527ver8o onbeschreven). Ten slotte volgen in een andere hand de besUssing 
van Alva in het geschil tusschen Stad en Lande van 7 Aug. 1571 (fol. 
528— 529ver8o ^ gedr. bij Feith, Oldermansboek , blz. 39 vlg.; fol. 530—531 
onbeschreven) en een omslag over de Friesche steden van 10,000 gulden, 
van 22 Juni 1571 (fol. 531). 

Dit HS. ligt niet ten grondslag aan de uitgave van Schwartzenberg 
(Placaatboek van Vriesland II, 1 — 203). Evenmin is het een der andere, 
door hem bij die uitgave gebruikt. Het heeft eenige overeenkomst 
met HS. n\ 369. Vgl. Muller, Lijst van Kronieken, blz. 59, die dit HS. 
niet kende. 

Fol. 2^27: 28 Juli. 7i. Fol. ^5: 15 Aug. 71. Voorin deze opmerking van Mr. H. 
0. Feith Sr.: Deze exemplaren van de Kronyk van Vorperius en het Landboek van 
Kempo van Martena zijn afkomstig van den huize Rensumageest in Vriesland, dat 
gesleten staat te worden , en zijn ten behoeve van het Provinciaal Archief van Gro- 
ningen, op eene openlijke boekverkooping , gehouden binnen Groningen den 22en October 



56 

\f<Xiy aaiigekocht .... Vandaar U het HS. in 1897 overgebracht naar de Acade- 
miache Bibliotheek. 

In ilde^eeutcschen perk. band nxet groene linien. 



129. Chartac. 13,5 x 19,6. XX et 649 foL Laieris rubris omatus. Saec. 

XVI (1522). 
Henrici Gonde ChroDicaraDi Hollandiae. Zeelandiae et Frisiae libri XIX. 

(In fronte titulus saeculi XTII. Fol. I — XVIIL Tabula in ordinem alpha- 
beti digesta primae partis chronici sequente epitoma libroram I — VI. Fol. 
XVni^®*^ — XX^«"<>. Narrationes e libro Geneseos breves.) Fol. 1. Incipit prefacio 
cronici se^[uentes (sic) Hollandiae , Zelandiae cet Laudemus viros gloriosos et 

parentes nostros. Fol. Iverso ^e aiictoritate se«|uentium librorum. Ex speculo 

historiae. A fonte bonitatis omnis procedit .... Fol. 224^"^^ .... sempitemam 
pacem ac perj^etuam gloriam. Amen. Explicit pars prima cronicarum HoUandie , 
Zelandie et Frisie .... (finis libri VI). Fol. 22b—>2o^^^ vacant (Fol. 226. 
Xomina monasteriorum Frisie Orientalis a fluvio Amaso usque ad Lavicam 
fluvium ad Gherkensbrug. Se*|Uimtur etiam nomina monasterionim Frisie occi- 
dentalis. In fine: Anno domini 1529. Fol. 226^«^ vacat Fol. 227— 237. Tabula 
secundae partis chronici in ordinem alphabeti digesta. FoL 237 — 239^»^. 
Historiae variae breves). Fol. 239^®*^. Liber VII. Cap. L Theodricus secundus 
factus fuit comes HoUandie .... Fol. 431 .... ut felicitatem etemam 
recipiat pro suo labore. Fol. 431^«"o—433^«'^ vacant (Fol. 434 — 441^«^. Tabula 
tertiae partis chronici in ordinem alphabeti digesta). Fol. 442. Incipit 3«^ 
pars cronicanim Hollandie Zelandie Frisie etc. incipiens a 13 libro eanmdem. 
Capitulum primum, superiori libro tractavimus qualiter .... Fol. 649 .... 
de Burgundia et capti et pauci fugierunt. Fol. 649^'®"**. Epilogus (vide infra). 

Chronicon hoc est versio Latina chronici vemaculo sermone scripti quod 
vocatur 'Divisiekroniek' additis paucis excerptis ex archivis Ultraiectensi , 
Leidensi et Egmundano. Cf. Muller, Lijst, p. 25. 

Fol. iil legitur in littera maiuscala H: Henricus Goude. Fol. '^v^ersi»: .... per 
mc fratrem Henricum Goude canonicum regularem in conventu Thabor prope Sneke 
in Oestfrisia. Anno virginei partus 4522, Fol. 4Si : .... Completus est autem liber 
istc anno Domini 1522 feria 3» post dominii^m ludica in 4' ante festum Leonis pape, 
quod tunc accidit feria 6 ante Palmarum. Fol. (>'fih'*^rso ,- Has cronicasHollandie, Zelan- 
dic, Frisie cet. complevi Deo donante ego fi-ater Heinricus Goude canonicus regularis 
professus in Thabor monasterio Sancti Salvatoris, anno virginei partus 1522 currente 
feria 6ta ante festum Penthecostes altera die sancti Bonifacii episcopi et socionim eius 
martynim. Ex cronicis impressis in nostra lingua ti^nstuli sine premeditatione simpli- 
citer sicut inveni in latinam linguam. Et brevissimo tempore, infra spacium unius 
anni pci-feci, nihil omittcns dc vitu reguhiri celcbracionc ac frequentacione chori. 
Anno iK*i3 erat in Archivo Groninganae civitatis, unde anno i807 in Bibliotheoam 
Universitatis per commodatum Iranslatus est. 

In ligatura memhranacea saeculi XVIL 



57 

130. Membranac. 16 X 21^8. 55 foL Litteris caeruleis et rubris omattis. 

FoL 1. Titulus litteris auratis; in medio imago iurisiurandi 
adactionem exprimens; infra duo monstra marina scutum 
tenent; cum omamentis marginalibus. Duabus manibus exa- 
ratus esL Saemli XVI (foL 1—29, 52—55) et XVII (30— 47). 
FoL 48—51 vacant. 
Ordo commissioiiis Petri Marcelli Procuratoris Sancti Marci. 

Fol. 1. Incipit Ordo commissionis Nobilis viri Domini Petri Marcelli Pro- 
curatoris Sancti Marci Quondam Magnifici et Clarissimi Domini Aloysii 
super Commissariis De ultra Canale constitutis: luramentum. luro ad Evan- 
gelia sancta dei . . . . Fol. 25 ... . capta in consilio rogatorum Die XXII 
Junij 1459. Per Decoro et ornamento de questo Amplissimo statto et accio. 
.... Fol. 29 ... . deli danari dele Commessarie. Die XXIIII Decembris 
1522 posita fuit In maiori Consilio. Fol. 29ver8o vacat. Fol. 30. Die XI mensis 
Junij MDXXXI In Maiori Consilio. Fu preso in questo conseglio .... Fol. 
37 .... di osservar sotto debito di sacramento : Serenissimus Princeps .... 
Jo Bap^ Basadona. Fol. 37^'*^''»^. Quod non fiant chartae securitatis de libris 
decem et ab inde infra .... Fol. 47^®"^^ . . . . et presa nel nostro Mazor 
Conseglio. MDXLVII Die XXI Augusti in Maiori consilio capta fuit pars 
suprascripta. Fol. 52-55. Index capitum. 

Hoc opus est capitularium chartarum Venetanim inde ab aimo 1319 
usque ad annum 1522, continuatum usque ad annum 1531 adiunctis deinde 
chartis ab anno 1347 usque ad annum 1547. 
Post annum 1841 in Bibliothecam pervenit. 
In ligatura e corio rubro saeculi XVII omanientis distincta, summis foliis nuratis. 



131. Chartac. 19,2 x 28,7. 191 foL Saec. XVI cum notis saec. XVI—XVIH. 
Petri Luytgen iunioriH Brevis Gelriae descriptio. 

Fol. 1. Brevis et succincta de origine et progressu Ducatus Geldriae de- 
scriptio descripta ex Manuscriptis R. D. loannis Grouwelii et aliis auctoribus 
per Petrum Luytgen iuniorem Geldrensem (alia manu saec XVI). De situ 
et fertilitate et Gelriae amoenitate fluminibus et civitatibus. Geldria anti- 
quorum Sicambrorum .... Fol. 191 .... descripta esse dignoscuntur 
quare his supersedeamus. 

Codici huic folia vacua inserta sunt , in quibus passim (usque ad fol. 107^^**^*^) 
supplementa in textum ab alia manu, aeque saeculi XVI, exaratasunt, quae 
inscripta sunt: Gelriae gentis Praefectorum Comitum Ducumque fragmenta 
ex vetustissimis monumentis. 

Historiam Gelriae tractat a temporibus remotis usque ad cessionem Caroli 
V Imperatoris (1555). Scriptum est hoc opus, post 1567; auctor enim in 
fol. 191 dicit de Philippo II: Penes quem Geldria usque ad controversiam 



58 

horum scismatum in summa tranquillitate et pace mansit De auctore Petro 
Luytgen Juniore nihil aliunde notum est 

In dorso ligaturae videtur scutum familiae nobilis cum sententia: time ne timeas, 
Codex acquisitus est in auctione viri cl. J. F. M. Herbell anno iSiO {Catal. MSS. fol.37)' 
fn Ugalura membranacea saeculi XVII. 



132. Ckartac. 15^4 x 20, 73 foL Quinque "maniims exaratus (foL 1 — 

4Phtho'^ 4lverso — i^verso . 45 > ^Q^^Q ; 71—73). Saec. XVI exeuntts. 
Cornelii Gualtheri Gandavensis Civitatis Doisburgensis primordia. 

Fol. 1. Civitatis Duisburgensis quod vetus Teutoburgum est, primordia 
renimque eius historicorum testimonia. Comelius Grualtherus Gandavensis 

historicus Duisziburgum , hodie in Clivensis ducis clientela Fol. 41^®"® 

unsers gnedigen herm Wilhelms, hertzoch zu Cleve, Ghulich und Berge etc. 
Fol. 42ver8o__44 et 45 — 45» vacant Fol. 41^6^80 — 42, ^^vereo^ 45vereo annota- 

tiones breves. 

Chronicon hoc historiam Duisburgensem enarrat ab origine civitatis usque 
ad annum 1580. 
Relatio niiracnlomm Sancti Gniberti confessoris. 

Fol. 46. Incipit relatio miraculorum Sancti Gruiberti confessoris, que a 
decessu suo usque ad sui corporis elevationem .... Fol. 72 . . . . et 
sancto iugiter pio affectu adhesit. Fol. 72ve«o vacat. 
Extraict hors du III^ livre des Antiqoites de la Ganle belgicque. 

Fol. 73. Extraict hors du lU® livre des antiquites de la gaule belgicque 
intitulez de par M. richard de wassebourg, archidiacre en leglise de verdun. 
.... Fol. 73^'«*^<* .... pour raison des grans miracles quil faisoit par 
chascum iour. 

Codex acquisitus est anno 1819 e bibliotheca viri cL J. F. M, Herbell. {CataLMSS. 
4«. no. '21). 

In ligaturn metnbranacea s(MecuU XVII. 



133. Charfae. 14,8 X 19,9. 27 foL Saec. XVI exeuntis. 

rornolii Gualtlieri Gandavensis Civitatis Duisburgensis primordia. 

Fol. l. CivitatisDuysburgensisquod vetusTeutoburgurgum ^^;^est, primor- 
dia do<iuo rebus eius testimonia historieorum. Cornelius Gualterus Gandavensis 
Historicus Dusziburgum hodie in Clivensis ducis clientela .... Fol. lOverso _ _ 
unsors gnodijron horrn Williolms, hertz«K»h zu Cleve Gulich und Berge etc. 
Fi>l. 'JO vaoat. Fol. 1\ — 21». (Sorios consulum Duisburgensium ab anno 1275 
usqiio ad aniium 15S2.) Fol. 2t^^'"^^' vacat. Fol. 27—27^'^. Cathalogus mor- 
tuorum Duysbin*gi oonsularium vinmuu (ab anno 1346 us»|ue ad annum 1583). 

.t(\/iiiNtriis txnno ISI*J in iiiio/i<>m«* riri d, /. F. M. Herbell {CataL MSS. 4*. no. W). 
/m liinitufw membrtvuu^M saecuti XV II. 



59 

(4. Chartac. 15,4 x 21,3. Saec. XVI (1566—1578). 
Georgii Westendorpii Diariam. 

Diarium hoc inscriptum est in libro typis excuso cui titulus est : Johannis 
Stadii Ephemerides annonim 1566 usque 1581. Incipiimt annotationes d. 
XXVn Martii a. 1566 et desinunt d. II Januarii a. 1578; scriptae autem 
simt in margine aut in plagulis insertis. Publicatum est hoc diarium cum 
prolegomenis a viro doct. H. 0. Feith in periodico: De Vrije Fries, N. S. I, 
pag. 41—73. 

Westendorpius syndicus Groninganae civikitis fuit (1560 — 1575) et postea Rationalis 
Curiae Frisiae {1575 — ?). Post Westendorpium Matthias Heymans^ qui annis 1500 — 
1581 substituttis actuarii Curiae Frisiae fuit^ librum hunc possedisse videtur; at 
saUem propc diem XVI 11 Aug. a. 1581 scnptum est alia inanu ac Westendorpii: 
A9 4604 Filius meiis Matthias Heymans natus est vesperi circiter horam decimam. 
Deinde in fronte legitur: Johannes Nijsingh me possidet ex donatione soceri mei T. 
Veldtman die Decemb. 4744. Postea erat Henr. Joh. Nautae, iuris consulti GrO' 
ningani^ ex cuius legato in Bibliothecam Groninganam pervenit (± 1775). 

In ligatura membranacea saeculi XVIII. 



\5. Chartac. 15,5 X 19,3. 88 pag. Saec. XVIII. 
Vitae ac genta abbatum Aduardensium. 

Pag. 1. Tempus et Occasio fundandae Abbatiae Aduerdiensis. Anno Domini 
1192 Non. Jun. S. Bonifacii Episcopi .... Pag. 88 ... . requiescat in 
perpetua pace. Amen. 

Continet historiam abbatum omnium XXXII ab anno 1192 usque ad 
annum 1578. 

Haec historia typis excusa est in Historia Episcopatus Groningensis , p. 
32 seq. et a Francisco Koppio, Diss. Grron. 1850; translatio Belgica reperitur 
in Oudheden en Gestichten van Groningen, p. 211 seq. 

De hoc codice vide prolegomena in editionem Koppii, p. XIV et MuUer, 
Lijst, p. 80. 

Codex hic est copia manuscripti sequentiSy exarata a Theodoro Adriani^ iudice in 
Houwerderzijl^ qui anno 17*i6 eum Bibliothecue Groninganae donavit. 
In ligatura membranacea saeculi XVIII cum scuto Academiae. 



16. Chartac. 10,5 X 16,5. 50 pag. Saec. XVII ineuntis. 
Vitae ac gesta, abbatum Adaardensium. 

Pag. 1. Tempus et occasio fundandae Abbatiae Aduerdiensis. Anno Domini 
1192 Non. Jim. S. Bonifacii Episcopi .... Pag. 50 .... requiescat in 
perpetua pace. Amen. 

Codex hic continet historiam omnium abbatum ut supra. Ex hoc videtur 
edita esse in Historia Episcopatus Groningensis p. 32 seq. atque translata 
in Oudheden en Gestichten van Groningen, p. 211 seq. 



60 

De h'V_- codice vide prolegomena in editionem Koppii p. XIV et Muller, 
Lgst. p. SO. 

Inennie ^aeculo XVIII hunc codicem iuriscomulti cuiusdam M. C. fuisse probabHi 
raiione ^tatuitur. iCf. Ilistoriam supradictam p. 3:?). Saeculo XVIII erat Henrici 
Johannis Xautae. i»iriscffn.sulti Groningani ex cuius iegaio in Bibiioihecam Groninga- 
nam ftervenit (x 171 o). 

In ligaiura chartacea saectdi XVII. 



137. Chartac. 16,4 X 20,8. I et 99 foL Saec. XVI (1587). 

l.l>boni!$ Emmii Hisitoria Fri.«<iae Occidaae ab aiino 1499 ad ann. 1564. 

Autograplia exceptis fol. 34 — 42^««^^ et 96—99. 

(Fol. l. Titulus. Fol. 1^«»^ vacat.) Fol. 1. Anno 1524 die 27 Febr. in conii- 
tiis Le<»Tardiae .... huius rei plena potestas. FoL i^wso vacat Fol. 2. Ex 
chronica Frisiae oociduae. Ao. 1409diee«Kiem 19Julii .... Fol. S^^'*» . . . . 
eam»|ue impetravit: cuius hoc est exemplum. Fol. 33 — 33^'^^ vacant. (Fol. 
34 — 42. Diplomata tria Maximiliani Imperatoris de Frisia, d. XXI Sept. , 
XXVIII Oct. 1513 et XV Aprilis 1514, quae omnia, ut et amplaui anno- 
tationem de statu Frisiae id temporis, alia manu ac Emmii exarata sunt, 
ipse notis marginalibus instruxit). Fol. 43. Interea per sex septimanas copiae 
illae .... Fol. 95^^«^ . . . . ad medium Septemb. et in diem S. Mathiae con- 
tinuatiiin. (Fol. 96 — ^T^^"^. Xomina urbium, terrarum, pagonim et coeno- 
biorum Frisiae , alia manu saec. XVI. Fol. 98 — 99 Annotationes breves tertia 
manus saecnli XVI exaravit subscripsit^ue: Ubbo Udonis. Passim foliola 
inserta sunt cum annotationibus Emmii ^ qui etiam notas marginales adinnxit.) 

Codex liic est ex maxima parte (fol. 2 — 87^*^^) translatio Latina libri V 
Chronici Worpii Thaboritae (trpis excusi aSocietateFrisicaanno 1871). Prae- 
mittitiir fol. 1 annotatio de Annalibus Kemponis de Martena. Chronicon Worpii 
histr»riam i^erdiicit in annum 1523. Deinde Emmius historiam Frisicam anno- 
rum 1524 — 1536 accuratius describit, ex nescio quo fonte haustam (fol. 88 — 
94vers-.). annos 1539 usque ad 1564 brevissimis notis tangit(foL95 — 95^«™*^). 

Fol. itl^'*'^»*: Ex Chronico Frisiae occiduae descriptum Auno 1587 mense Febniario 
et in initio Martii Nordac {manu Emmii). yotum esi Emmium eo anno Chronicon 
Worpii legisse {Cf. Mtihlmann. Kritik der friesischen Geschichtschreibung ^ 01). 
Ilic cofle.r in bonis fumiliae Ennnianae permansit usque ad annum ISo"^, donec H. 
Wolthers meti. dr. qui Emmium inter maierni generis majores numerabat^ Bibiio- 
thecae dono dedit. 

In ligatura e corio facta saeculi XVIII. 



138. Chartac. 13,6 X 19,6. 66 foL Saec. XVI (1689). 
Eia}«dem Kerum Groningensiuni commentarii breyen. 

Autograplii. 

FoL 1. Rerum Groningensium commentarii breves memoriae causa exoerpti 



61 

e vetusto ac pene attrito codice luanuscripto .... Fol. Iverso. Excerptum 
e Crantii Metropoli. Fol. 2. Sub Keinoldo G^eldriae extitere factiones .... 

Fol. 24vers«— 25, SOverso^ 33ver8o_35ver80 ^ 40^6^0^ 44_46ver80 vacant . . . . 

Fol. 65 .... et (luosdam navicatorios occidit. 

In margine et in foliis insertis notae ab Emmio adiunctae sunt 

Codex hic est epitome versa translatione chronici Groningani , quod res gestas 
annorum 1110 usque ad 1525 enarrat (fol. 1 — 65). His Emmius ex alio 
fonte adiunxit annotationes breves de anno 1536 (fol. 65). Chronicon e quo 
hausit Emmius , periisse videtur ; sed cum aliis chronicis etiam nunc servatis 
passim congruit. Cf. prolegomena in ed. Chronici Sickonis Benninghe a viro 
doct. Feith (Werken ffist. Gen. N. R. n». 48), p. XVni et Zuidema in: 
Bijdragen en Mededeelingen v. h. ffist. Gen. XII, p. 95 seq. 

Fol. i: Anno MDLXXXIX Ubbo Emmen. 

Acquisitus est hic codex in auctiane viri cl. A. J. de Sitteranno i863{Catal.n^. i54). 

In ligatura chartacea saeculi XVII dorso e corio rubro facto. 



139. Chartac. 13,8 x 19. 70 foL Saec, XVI exeuntis vel XVII ineuntis. 
Eiusdem Extracta ex Andreae Cornelii Chronico Frisiae. 

Autographa. 

Chronicon hoc „in quo", ut ait recte Emmius „plura fabulosa quam vera", 
anno 1597 primo Franequerae typis excusum est Non liquet, Emmius e 
libro typis excuso an manuscripto aliquo haec extraxerit 

Origo codicis incerta. Anno 1866 verisimiliter Amstelodami acquisitus est ab Archivo 
Groningano^ unde anno iSOl in Bibliothecam translatus est. 

Sine ligatura. 



140. Chartac. 21,3 x 33,2. 126 fol. IX manibus exaratus: fol. 1 — 

Jverso 112 123' 7^^^ ^ ^verso QJverao QQverso 7^ ^'^verso 

100— 11 1"^^^; 17—28^^^; 29—32, 70—7T>^^; 52«^««— 4/; 
4t^4Yver8o. 48—50^^'', 61—67; 51— 60^^"^, 88— 99^^^; 126— 
126^^^. Saec. XVI. 
Anonynii Nordani Chronicon Frisiornm. 

Fol. 1. Chronicon Frisionum. Praefatio ad Lectorem. Quemadmodum in 
omni vita utile est . . . . Fol. 2 . . . . et honestis fave conatibus. Vale. 
Fol. 3. De situ, quantitate ac qualitate terrae Frisiae. Regio est iVisiae 
Inferioris Germaniae .... Fol. 126^®»^ . . . . tot betringe mochte worden 
beweehrt. Amen. Fol. 125^6^80 vacat. 

Chronicon hoc historiam Frisiae praesertim Orientalis tractat a temporibus 
antiquissimis usque ad annum 1587. Prima pars extracta est e chronico 
Worperii Thaboritae. Cf. Muller, Lijst van Noordned. Kronieken, p. 62. 



62 

De origine codicis nihil apparei. Anno 1833 ercU in archivo Groninganae civi- 

tatis , unde anno 1897 in Bibliothecam Groninganam per commodatum translatum est. 

In ligatura membranacea, in qnn inscriptum est fragmentum misseUis saeculi XV. 



141. Chartac. 15,8 X 20,8. 45 fol. Tribtts manibus scripttis (fol. 1 — 5««^; 

S — i^"^^; 5 — 45^^J, quarum tertia est Ubhonis Emmii. Saec. 
XVI {1597 et 1600). 
Ubbonis Emmii Annotationes de Frisia Orientali et orbe Emdana. 

Fol. 1 — 2^«"^. Fragmentum epistolae anonymi ad Regem qiiendam, cui 
gratias agit pro benefeciis in se et patrem snum oollatis. Fol. 3—4^«»^. 
Fragmentum versionis Latinae metricae loci ex libro VI Iliadis, ubi Hector 
Andromachae valedicit. 

Annotationes Emmii pertinent ad historiam Frisiae Orientalis inde ab anno 
1370 usque ad annum 1595, extrema parte amissa. E (luibus fontibus Em- 
mius hauserit, non apparet 

Fol. 1 manu Emmii: De Frisia Orieutali scriptum auno 1597. Fol. 3 eadem manu: 
Aliud de Krisia Orientali scriptum anno 4600. Ad calcem: Hocce MS. Ubbonis Emniii 
dono dedit H. Wolthers med. dr. qui illustrissimum illum vinim inter materni generis 
niajores numeraL Groningae Calendas Octobres 4852. 

In ligatura chartacea dorso e corio facto saeculi XVIII. 



142. Chartac. 20,6 X 32. 172 fol. Saec. XVII ineuntis (1606, 1607 

et 1662). 
Acta Emdana inde a Martio 1606 u^que ad finem anni 1607 ut et com- 
mercium epistolicum Ubbonis Emmii. 

In fronte: Scutum, in quo ursus et literae T. H. D. Acta a Martio anni 
1606 usiiue ad finem anni 1607. Dem Erentfesten und wolgelerden Ubbe 
Emmen Rectoer in Giwningen. 

Fol. 1 — ^S^"^. Burg. en Raad van Emden aan de Staten-Generaal. 4 Maart 
1606. Copie. 

Fol. 4 — ^f^^, Memorie door Daniel Alting, afgevaardigde derstadEmden, 
aan de Staten-Generaal gericht 7 April 1606 stilo veteri. Copie. 

Fol. 10 — llverso^ Carou, gezant der Republiek te Londen, aan de Staten- 
Generaal. z. d. Copie. 

Fol. 12 — l4verso. Consules et Senatus civitatis Embdanae ad Jacobum I, 
Regem Magnae Britanniae. 27 Februarij anni 1606. 

Fol. 15 — 15verso. Jacobus I, Rex Magnae Britanniae ad Ennonem III, 
Comitem Frisiae Orientalis. 29 Aprilis anno Dom. 1606. 

Fol. 16— 18^«rso. Idem ad Consules et Senatus civitatis Embdanae. 30 
Aprilis anno D. 1606. Copia. 

Fol. 19 — 21>^^. Extraet idt de Resoluti6n der Staten-GeneraaL 6 Mei 



63 

IGiJd. (GeL) £. Tmn Ittosam. Ter ordoniuuitie Tan de Toora. Heen^n Stsiten 
Geiiend. C. Aerssen. 

FoL 22—23^«^. Enno m, Graaf Tan Oost-Friesland aan de Stsiten- 
GeneruL 22 Juni 1606. Copie. 

Fol. 24— ^S^'»». Dez. un Burgemeesteren en Raad Tan Emden. 22 Mei 1606. 

FoL 29— Si)'^*». Andree aan de Staten-Oenenal. Emden. 17 27 iVtober. 1662. 

FoL 31— 32^^«*>. Ortgise Ton Wersabe aan Graaf Enno IIL 19 Jidi 16i>6. 

FcL 33—33^^«^. Extract ut grafF Ennen briefif (aan de stad Emden). Z. d. 

FoL 34 — 35^^«^. Ordo et methodus feriarum in comitatu Frisiae Orien- 
talis. cum decreto Ennonis m Comitis> XXVI Augusti anni 1606, missa 
ad Ubbonem Emmium. 

FoL 36 — 38^^««**. Der angehaltenen Junckem und Doctoren Urpheile, 1 
Aug. 1606. 

¥oL 3Sa — 3Sa^^«^. Lijst Tan paarden, koeien en schapen, door den Graaf 
bg Leer gerei|uireerd. Z. d. 

FoL 38 — 39^^<*~. Punten darauff B. end Rahts auch der Tiertaiger specialis 
expressa resolutio b^ert wirt. Z. d. 

FoL 40 — 43^^«^. Endiiche erklehrunge Burgermeisteren , Raths und Viei-t- 
ziger ufT die den 7 octobris einkommene schrielEtliche Antwort D. B. Riitthos 
und deputierten. Inliggend foL 41: Verclaeringe der Stadt Norden tegen do 
Deputatje Tan BorgenL Wermetskerken. 4 feb. 1662. 

Fol. 44 — 44^^«^. Anonymus („T. quem nosti" , ut Tidetur frater Emmii) ad 
Emmium. 10 Not. 1606. 

FoL 45 — 46^«™o. Extract Der Stenden conclude op het 8 art cap. 1. in 
puncto justitiae. Der Graeffl. antwoordt Den 17 May 1662. 

FoL 47 — 47^'®«^. Blz. 29 — 36 van een gedrukt stuk, bevattende: Specialia 
Gravamina der Stadt Aurich; benevens fragmenten van derg. der steden 
Emden en Norden. 16 Martij 1594. Bygeschreven : Anno 1607. 

Fol. 48 — 57^«^. Overeenkomst van Enno m van Oost-Friosland en z^n 
onderdanen in 23 artikels. Z. d. Copie. 

FoL 58 — 59^®"^. Machtiging van Eggeric Beninga, Albertus Pauli, en 
Victor Haen door Enno m , om hem te vertegenwoordigen op de conferentie 
met Winwood te Emden. 17 Sept 1606. Copie. 

Fol. 60 — 64^«"*>. Publicatie van Burg., Raad en Veertigen van Emden, 
waarbg zij voor de veiligheid der te houden conferentie te Emden instaan. 
Bevestigd door Winwood, namens koning Jacob I en gecommitteerden der 
Staten-Generaal. Z. d. Copie. 

Fol. 65—65^6^8«. Publicatie van Enno III daarover. 13 Sept 1606. Copie. 

Fol. 66 — 69ver8o. Ortgise von Wersabe en Caspar Harssebruich tegen de 
verstoorders van den vrede. 13 Sept 1606. Copie. 

FoL 70— 70ver8o, Enno m aan Burg. en Raad van Emden. 7 Jan. 1607. 

FoL 71— 7lv®"<>. Dezelfde aan? 19 December z. j. Copie. 



64 

Fol. 72 — 73^'«™^. Yerklaring der gebroeders Johan, graaf van Ritberg en 
Christoffel, beide graven van Oost-Friesland , aangaande Emden. 19 Dec. 
1G06. Copie. 

Fol. 74— 7 6^««^. M. aan Frederik Coendere van Helpen. Emden, 23 De- 
cember 1606. 

Fol. 77— 79^e"o. Wenschen van den Landdag te Emden. 1 Nov. 1606. 
Get door afgevaardigden der Ridderschap, van de steden Emden en Aurich 
en van den „Hauszmansstand". Copie. 

Fol. 80 — 80^«^. Althusius, syndicus van Emden aan Winwood, 1 Nov. 
1606, met antwoord van dezen. 2 Nov. 16U6. Copie. 

FoL 81— 82vef«>. Landdagsbesluit van 3 Nov. 1606. Copie. 

Fol. 83 — 83^®"®. Verklaring \-an Winwood, namens koning Jakob I, en 
van Abel Coendera van Helpen en V. Camminga, dat zij den Landdagtegen 
Graaf Enno III zullen handhaven. 10 Nov. 1606. Copie. 

Fol. 84—85^'«^. Enno m aan den Landdag (?). 18 Nov. 1606. Copie. 

Fol. 86— 87^««o. Dezelfde aan Denzelfde (?). 19 Nov. 1606. Copie. 

FoL 88 — ^93^®*^. Unser Johan imd Cristoffer, gebrueder, Graffen undt 
Heren zu Ostfriszlandt und Ritperg .... K5niglieher Maytt zu Hispanien, 
auch Polen und Schweden bestalten Kriegsobristen Instruction und Befelch. 
23 Nov. 1606. Geverifieerde Copie. 

FoL 94 — 99^*"<*. Sixtus van Amama (syndicus der Staten van Oost-Friesland) 
aan Ubbo Emmius. 12 Dec. 1606. 

FoL 100— 100^««^. Landdagsbesluit van 15 Dec 1606. Copie. 

FoL 102— 103^'«"«>. Besluit van Enno III. Concept. Dec. 16<K>. Copie. 

FoL 104— 105ver8o, Publicatie van Enno III. 16 Dec, 1006. Copie. Blijkens 
het adres in dorso aan Emmius gezonden. 

FoL 106—106^"^. H. Boyer ann Emmius (?). 23 Dec. z. j. met copie van 
een besluit van graaf Enno III van 17 Dec. 1606. 

FoL 107— 107^™>. Enno III aan de stad Emden (?). 16 Jan. 1607. Cop. 

Fol. 108 — 108^«^. Memoriael voor mqn Heer. Sijn Gen. 19 en 20 
Jun. 1607. ^ 

Fol. 109 — 110^*«"®. Micault van Indevelde, drost van Ldngen aan Bemard 
MuUer e. a. 9 Maart 1617. 

FoL 111 — 114^«^. Instructie van Enno III aan Enno van Diepholt, en 
anderen, „zum collecten wercke verordneten". 15Jan. 1607. Geverifieenie Cop. 

FoL 115—115^«««. Enno m aan den Landdag (?). 22 Jan. 1607. 

Fol. 11&*^ — 116^*«"^. Gravamina van de Stenden van Oostvrieslandt ende 
in specie van de stadt Embden wegens sijne Hoogh Graefilijke Genaeden 
van Oostvrieslandt en vice versa. Waeroover de Decisie van Haere Hoogh 
Moc^ende werdt verwacht 

Het voorgaande is bl^kens aant op foL 115*> in dorso afkomstig van 
Reinoldus Reiners „general Landtesfeuermeister". 



65 

Fol. 117— llSverso, Antwoord van Enno III aan de stad Emden. 19 Febr. 
1607. Copie. 

Fol. 119. Erklerung uff die neben Instruction. 20 Febr. 1607. Copie. 

Fol. Il9ver8o_i20v«'^. Proclamatie van Graaf Enno III , verbiedende nieuwe 
tumulten en oneenigheden. 19 Febr. 1607. Copie. 

Fol. 121— 125ver8o, Proclamatie van Graaf Enno III. 1 Mei 1607. Geveri- 
fieerde copie. 

Fol. 126— 127ver8o. jakob I aan Aartshertog Albert. 17 Febr. 1607. Over 
de Oostfriesche zaken. Copie. 

Fol. 128— 129ver«o. idem ad Rudolphum II Imperatorem. 20 Febr. 1607. 
De Frisia Orientali. Copia. 

Fol. 130— 131^«««. Idem ad Philippum III Regem Hispaniae. 20 Febr. 
1607. De iisdem rebus. Copia. 

Fol. 132— 133^«»^. Enno III aan Burg. en Raad vanEmden. 12Maartl607. 

Fol. 134— 135ver8o. Dezelfde aan Denzelfde. 22 Maart 1607. 

Fol. 136 — 139. Johan Adolf, bisschop van Liibeck, hertog van Sleeswijk- 
Holstein aan de Staten-Generaal. 18 Juni 1607. Met antwoord der Staten- 
Oeneraal. 6 Juli 1607. Over de Oostfriesche aangelegenheden. Copie. 

Fol. 139ver8o. De Staten-Generaal aan de stad Emden. 4 Juli 1607. Copie. 

Fol. 140 — 141. Dez. aan {;raaf Enno III. 3 Juli 1607. Sommatie tot na- 
koming zijner beloften. Copie. 

Fol. 14lve"<>. Jakob I aan Johan Adolf van Sleeswyk-Holstein. 12 Juli 
1607. Copie. 

Fol. 142 — 142vor8o^ Verklaring van Enno III betrefPende Haico Suren, 
burger van Greetsiel. 13 Febr. 1607. Copie. 

Fol. 143— 143^"o. Pas voor dezen Haico Suren. 13 Febr. 1607. Copie. 

Fol. 144. Copie van hetzelfde stuk. 

Fol. 144vereo — i45ver«o. Copic vau het stuk, op fol. 142 vermeld. 

Fol. 146 — 146verRo^ Verklaring der Staten-Generaal met betuiging van hun 
goede gezindheid jegens de stad Emden. 20 Aug. 1607. Copie. 

Fol. 147 — 147^®*^. Gednikte proclamatie van Enno III, waarbij aan Leer 
een vrije weekmarkt wordt geschonken. 8 Sept. 1607. 

Fol. 148 — 149ver8o, Wilhelm von Inhausen und Knyphausen aan EnnoIII. 
den Haag 7/17 Oct. 1607. 

Fol. 150—151. Abel Coenders aan ? 8 Nov. 1607. Copio. 

Fol. 15lver8o. Dez. aan ? den Haag 24 Nov. 1607. Copie. 

Fol. 152 — 153ver8o. Sixtus van Amama aan Eramius. 8 Nov. 1607. 

Fol. 154 — 154^er8o^ Copie van korte besluiten van Gravin-woduwe Katharina 
van 28 Oct. 1607 en van Graaf Enno III van 3 Nov.. 1607. Aan Emmius 
gezonden. 

Fol. 155 — 156ver8o, Romonstrantie van Gedeputeerden der stad Emden. 
18 Nov. 1607. Copie. 



Codices Groning. 



5 



Fol. 157 — ISSv®"'^». Resolutie der Staten-Oeneraal naar aanleiding daarvan, 
hun voornemen te kennen gevende het accoord tusschen den Graaf en Emden 
van 1603 en het Landschapsbesluit van 10 Nov. 1606 te zullen handhaven. 
8 Dec. 1607. Officieel extract. 

Fol. 159 — 160ver8o, Vorschlach provisioneel opte zaken differential tusschen 
den welgebooren herre Grave von Ostfrieslandt ende Burgermeisters , Re- 
gierders ende Raedt der Emdern. 10 Dec. 1607. 

Fol. 161 — 161^«"^ Verklaring der Staten-Oeneraal betreffende deze punten. 
14 Dec. 1607. Copie. 

Fol. 162 — 162^®"*». De Staten-Oeneraal aan de Veertigen e. a. vanEmden, 
houdende aanraaning om goede Magistraten te verkiezen. 18 Dec. 1607. Cop. 

Fol. 163 — l^^verso^ Proclamatie van Burg. en Raad van Emden , betreffende 
hun door Oraaf Enno afgenomen schepen. 19 Dec. 1607. Copie. 

Fol. 164 — 164^«rao, Brief van Mr. H. 0. Feith, archivaris van Oroningen, 
aan Mr. A. A. Oanderheyden , Oriffier bijj het Hof aldaar, betreffende de 
historische waarde van de volgende aan Emraius gerichte brieveu. 24 
Sept. 1847. 

Fol. 165—166^«»^«. „T. quem nosti" (vide supra Fol. 44) ad Emmium. 3 
Dec. [1606]. 

Fol. 167— 169ver8o. ,,Manum nosti" (eadem manu) ad Emmium. 5Dec. [1606]. 

Fol. 168 — 169^«"**. „Agnoscis manum" (ni fallor S. van Amama) ad Emmium. 
7 Dec. 1606. 

Fol. 170— nOverso. ideni ad eundem. Sine subscriptione. 24 Febr. [1607]. 

Fol. 171 — 17 1^«"®. Idem ad eundem. Sine subscriptione et dato („Accepi 
27 Febr. 1607"). 

Fol. 172— 172v«»"8o. Sixtus van Amama ad eundem. 27 Febr. 1607. 

Pleraeque notae marginales et annotationes in foliis solutis ab Emmio 
adiunctae sunt. 

His litteris documentisque Emmius usus est cum scriberet Historiam 
nostri temporis (Oroningae apud Jacobum Sipkes, 1732). 

Hanc syllogen possedit docl. A. A. Ganderheyden Groningani (vide supra). Quo 
mortno anno 1855 Uagae Comitis in auctione apud Ny/ioff {vide Jonckbloet^ Gedenk- 
boek. I^uensberichten der Groninger professoren, p. 6 nolam) videtur efnpta esse a 
viro doct. J. A. Grothe Ultraiectensi ^ qui eam Bibliothecae Groninganae dono dedit 
anno 1SS9. 

Sine ligatura. 



143. Chartac. 19,8 x 31 J. VI et 706 pag. Saec. XVII (1674). 
Ubbonis Emmii Vindiciae iuris populi contra usorpationem Comitis. 

(Fol. I. Titulus. Pag. II— IV vacant. Pag. V. Novus titulus. Pag. Va— 
VI vacant.) Pag. 1. Vindiciae iuris Populi contra usurpationem iniquam 
Comitis. Deut. c. 17 de rege etc a possessione sua. Pag. 2. Pro vin- 



67 

diciis justis populi contra iniquam usurpationem comitis. Pag. 2G . . . . £n 
rationes Vindicarum (sic) Populi contra iniquam usurpationem Comitis. Scrip- 
tum a® 1593. Primus (»ic) diebus mensis augusti Lerae. Pag. 27 et 28 vacant. 

Vide Tjaden, Das gelehrte Ost-Friesland , II, 109 seq. 
Adhortatio ad plebem rusticam. 

Pag. 29. Plebi rusticae oportunae nunc petendam postulandamque onerum 
multorum levationem. Primum quia res .... Pag. 45 ... . perpetuo im- 
munem manere. Pag. 46 — 50 vacant. 

Vide Tjaden, II, 106 seq. 
Ubbonis Emmii Historia nostri tempori^. 

Pag. 51. Duplex ex (sic) controversia est: si modo controversia nominanda 
est . . . . Pag. 336 .... hanc mentem et sententiam essc. Pag. 337 et 338 vacant. 

Vide Tjaden, II, 132 seq. Typis excusa est Groningae apud Jacobum 
Sipkes, 1732. 
Apologia nrbis Emdanae contra Comitem Frisiae Orientalis. 

Pag. 339. Senatus Populus Embdanus omnibus lccturis salutem. Quam 
infelix et acerba fuerit conditio nostra .... Pag. 400 . . . . in populum 
subjectum arbitretur. Finis. Pag. 401—404 vacant. 

Non haec sed alia apologia Theodisco sermone typis excusa est Groningae 
apud Gerhardum Ketel anno 1602. Vide Tjaden, II, 115 seq. 
Emesti Friderici a Wicht Annales Frisici. 

Pag. 405. Annales Frisici ab Ernesto Friderico a Wicht. Ad annum Christi 
1602 perducti, qui ipsi fatalis fuit. Pag. 406 vacat. Pag. 407 — 418 Anno- 
tationes breves aliquot de turribus, coenobiis cet. Frisiae orientalis . . . . 
Pag. 410 .... Aenigma testudinis . . . . et fabulis abhorrens. Pag. 411. 
Praefatio ad lectorem. Quemadmodum in omni vita .... Pag. 415 ... . 

ac honestis conantibus fave. Pag. 416. Frisia est regio inferioris Germaniae 

Pag. 706 .... moritur anno aet. 44. Finis. 

Vide Tjaden, I, 174 seq. M5hlmann, Kritik, 9 seq. et de hoc codice cf. 
Pertz, Archiv. VIII, p. 590. Hi annales nondum typis excusi simt. 

Fol. 410: Anno 1674 descripti. Fol. 407. Sum Hectoris Johann Ado\p\\ siVficUteadem 
mami ac totus codex, Cum etutm in aliia codicihus inveniuntur, videntur i*er6a haec 
transcripta esse ex codice originali^ qui erat Hertoris Johannis Adolphi a Wicht, 
consanguinei annalium scriptoris. Bibliotheca emit hoc manuscriptum in auctione 
viri cl. T. D. Wiarda anno ISH (Catal. n». i:m) 

In ligatura membranacea saeculi XVIL 



4. Chartac. 20,5 x 29,7. 142 fol. Saec. XVIII ineuntis. 
Ubbonis Emmii Hi»toria nostri temporis. 

In fronte titulus. Fol. 1. Duplex controversia est . . . . Fol. 141 . . . . 
hanc mentem et sententiam esse. (Fol. 141 — 142. Annotationes alia manu 
excerptae ex historiarum libro Emanuelis van Meteren.) 



5* 



68 

Opus hoc Emmii primum typis excusum est Groningae apud Jacobum 
Sipkes anno 1732. 

Anno i8S3 erat in archivo civitatis Groninganae^ unde anno iHOl per cofnmoda- 
tum in Bihliothecam Universitatis translatus est. 

In ligatura e corio ftisco facta Haeculi XVIII. 



145. Chartac. 16,8 y 21,1. 118 fol. Saec. XVIII ineuntis. 
Einsdem Historia nostri temporis. 

Fol. L Vacat. Fol. 2. Duplex controversia est . . . . Fol. 113 ... . hanc 
mentem et sententiam esse. Collat. accord. 

Typis excusa est ut supra. Codex hic videtur esse quem editor tertium 
dicit (vide praefationem). 

Nostro saeculo erat Rob. Keuch, Dinessen^ in cuius auctione anno i83^2 acquisitus 
est (Catal. MSS. 4». n». i4). 

In ligatut*a chartacea dorso e corio facto saeculi XVIII. 



146. Chartac. 21 X 82. 584 fol. Saec. XVII (1687— 88). 
Ernesti Frederici a Wiclit Annales Frisiae. 

(In fronte manu recentiore annotatio de fontibus viri cl. a Wicht. Fol. 1 — 3 
Annotationes breves alifiuot de turribus, coenobiis cet. Frisiae orientalis.) 
Fol. 3. Annales Frisiae ab Ernesto Friderico a Wicht Historiarum patriae 
studiosissimo comportati et ad annum Christi 1G02 qui ipsi fatalis fuit, 
perducti .... Aenigma Testudinis .... Fol. 3^®*^*» . . . . et fabulis ab- 
horrens. Praefatio ad Lectorem. Quemadmodum in omni vita .... FoL 
7 . . . . ac honestis conatibus fava {»ic). Frisia est regio inferioris Germa- 
niae .... Fol. 313 .... moritur anno aetatis 44. Finis huius libri. FoL 
313verso vacat. 

Cf. Tjaden, I, 174 seq. ; Mohlmann, Kritik, 9 seq. Annales hi nondum 
typis excusi sunt. 
Dednctio de agris allntis (theellanden) in Frisia Orientali. 

Fol. 314. Warhafftiger, Bestendiger, grundlicher Bericht .... was der 
anfang, Recht undt lobliche gewohnheiten der Theellanden in Norderlandt 

belegen seq FoL 329ve»^o .... Geben tho Behrumb am freitage 

nach Simonis et ludae Apostolonim Anno 1518. Ende des Theenrechts. FoL 
330. Lapsus libertatis patriae nostrae unde ? . . . Fol. ^^O^®*^ .... aut 
Rectoris titulo contentus. Hucusque Emmius. 
Genealogiae aliqnot nobilium Frisiae Orientalis, ex Enimio et aliis congestae. 

Invenimus genealogias gentium harum: Circksena (foL 331 — 386v«»^<>), 
Attena (fol. 387 — 402^®»'»*'), militum terrae quae dicitur Jever undt Wanger- 
landt (fol. 403— 414verso)^ inn und Knipphusen (fol. 415 — 425), Cankena 



G9 

(fol. 425^««^— 439) , thom Broke (fol. 439ver8o__452ver8o) ^ Oldersum (fol. 
453 — 463), Beninga (fol. 463^««^«— 474ver8o) ^ Howerda (fol. 475—480), Weer- 
dum (fol. 480^«*^— ^S^ve^^o), Tamminga (fol. 484 — 484ver8o), Ukena et 
Ripperda (fol. 485—496). Fol. 496^6^80 — ^g^verso vacant. Fol. 498— 534ver8o. 
Stemmata supradictanim familianim. Fol. 499verso ^ ^Ol^ereo— 502ver8o^ 504^«»^, 

506ver8o — 507 verso ^ 509verso — 510ver8o ^ 512verso — 5 ISverso ^ ^l^verso — ^lGverso , 
518ver80__519ver80^ 521verso — 522ver8o^ 524ver80^ 526^^«© — 527ver80^ 529ver80^ 

533verso__534ver8o vacant 

Fol. 5 . . . . descriptique manu E. Loringae. Anno Christi 1637 .... Fol.SSi .... 
E. Loringa pour passo (jsic) les temps .... Anno 1638. Videtur Eilardus Loringa 
(io84 — i(>43) Nordae in Ostfrisia anno iOSH ex his genealogiis librum confecisse 
cui titulus est: Genealogiae quaedam nobilium FHsiae Orientalis familiarum prin- 
cipalium. Fol. 3 . . . , Sum Hectoris Johan Adolph von Wicht, eadem manu ac c^tera ^ 
quae verba ex codice originali transcripta videntur, qui erat in manibus Hectoris 
Johannis Adolphi a Wicht^ consanguinei annalium scriptoris. 

Hic codex anno iH88 a viro nobilissi7)w R. M. A. de Marees van Swinderen^ do- 
mino de Allersma donatus est Archivo Groningano unde anno i807 in Bibliot/iecam 
Iranslatus est. 

In Ugatnra e corio fusco facta saeculi XVII. 



147. Chartac, 20 X SO. 4 fol. Saec. XVI exeuntis vel XVII ineuntis. 

Ubbonis fimmii Annotationes de privilegiis Brabantiae et de historia 
Flandriae. 

Autographae. 

Fol. 1. Ubbonis Emmen (manu saeculi XIX). FoL l^erso vacat. Fol. 2. 
Author historiae belli Belgici, lib. I. Praecipua privilegia inferioris Ger- 
maniae .... pro arbitrio et voluntate disponere. (Ex quo opere Emmius has 
notas collegerit, non apparuit.) Fol. 2^^^^. De rebus Flandricis et praecipue 
Gandavensibus ex Meyero. Otto Imp. sororius Ludovici Franc. regis .... 
Fol. 4^er8o .... quietem ac salutem civitati attulit. 

Jacobus Meyerus scripsit historiam Flandriae, editam sub titulo: Com- 
mentarii sive Annales rerum Flandricarum Libri XVII. Autore Jacobo Meyero 
Baliolano .... Antverpiae 1561 ; denuo edita est in sylloge , quae inscribi- 
tur: Annales sive Elistoriae rerum Belgicarum .... Francofurti ad M. 1580. 

Hunc codicem vir doct. H. WoUhers qui ex prosapia Emmii erat^ bibliothecae 
dono dedit. 

Sine ligatura. 



148- Ckartac. 16 X 21,8. 212 fol. Saec. XVIII 

Leonardi Offerhausii Observationes qnaedani in antiquitates Ronianas. 

Fol. 1— leS^erso. FoL 169— I72ver80 yacaut. 



70 

Eiusdem Monita qnaedam in epistolarum conscriptione observanda. Fol. 
173— lOO^erso. FoL 191— 192ver8o vacant. 

Eiusdem Monita qnaedam in orationibus conscribendis et pronuntiandis 
observanda. Fol. 193—212. 

Offerhausius {1699 — /779) fuit professor historiae et eloquentia£ Groningae. In 
fronte legitur: H. Cannegieter, qui tamen in Albo Academiae Groninganae non in- 
venitur. 

Hunc codicem Bibliothecn acquisivit anno i863 in viri doct, A. J.deSitterlibrorum 
auctione (Cf. Catal. n». 908). 

In liqatura chartacea dorso e corio rubro facto saeculi XVIII, sic inscripla: 
Manuscriptorum tomus VI. 



149. Chartac, 10^9 x 16,8. 289 foL, quorum plurima vacant. Sasc. XVIII. 
Petri Burmanni Secundi Index scriptorum historiae et aliorum rariornm. 

Bumvannus {17 i 4 — 1778) professor fuit Franequerae et Anistelodami. 
Anno 1833 hic codex erat in Bibliotheca Groningana. 
In ligatura chartacea dorso membranaceo saeculi XVIII. 



150. Chartac. 16,9 X 19,8. 826 fol. Saec. XVIII. 

Ludovici Caspari Valckenarii Dictata in antiquitates Graecas. Fol. 1—231. 

Fol. ^Slverso^^^iSv®»'»^ vacant 
Eiusdem Dictata in historiam litterariam Veterum. Fol. 249 — ^302. Fol. 

302verso«_303ver8o vacant. 

Eiusdem Dictata in grammaticam Graecam. Fol. 304 — 326. 

Valckenarius {17 15 — I78ij) fuitprofessorlilterarumclassicarumFranequerae, deinde 
Lugduni Batavorum. Non liquet^ quo anno neque ubi has lectiones habuerit. 

Dictata haec erant viri cl. van Eerde et in eius auctione anno 1836 acquisita sunt. 
{Cf. Catal. (mi). 

In ligatura e corio fcu:ta saeculi XVIII. 



151. Chartac. 16,5 x 21. 289 pag. Saec. XVIII. 
lohannis Ruardi Dictata in antiquitates Graecas. 

lohannes Ruardi (/746 — 1815) fuit professor litterartim classicarum Groningae. 
Ilaec sunt a^quisita dictala in auctione viri cl. H. J. Arntzenii {Catal. n^. 1596). 
Sine ligatura. 



152. Charta^c. 15,8 X 22. III et 84 pag. InitiaJibus rubris. Duabus 

manibus exaratu^. Sasculi XV (pag. I—III, 1 — 54) et XVI (pag. 

54—84). 



71 

Lndolphi Suchensis (rectius : Suthensis) Liber de itinere in Terram Sanctam. 

Pag. I — III. Registrum. Pag. 1. De terra sancta et itinere iherosolomitano 
et de statu eius et aliis mirabilibus que in mari conspiciuntur videlicet 
mediteraneo .... Baldewino de Steinvordia Padebomensis ecclesie episcopo 
Ludolphus parochialis ecclesie in Suchen rector .... Pag. 4 . . . . susti- 
nere non potest obstinata. De licentia apostolica. Igitur volens ire ad dictam 
terram .... Pag. 84 . . . . cui laus per infinita secula seculorum. Amen. 
Finit feliciter libellus de itinere ad terram sanctam. 

Annotationes breves manu saeculi XVII in fronte inscriptae sunt. 

Opus typis excusum est a Ferd. Deycks (Bibl. des Litt. Vereins in Stutt- 
gart, XXV). Neque Deycks neque Reinh. Rohricht (Bibliotheca geographia 
Palaestinae, p. 76 — 77) huius codicis mentionera faciunt. 

Acquisitus est anno i8i9 in auctione viri cL J. F. M. Herbeli {Cat. MSS. 4® n*. J^). 
/n ligatura membranacea saeculi XVII, 



153. Ckartac. 7,8 X 9,3. 36 foL Saec. XVI (1576 seq.). 
Ubbonis Emmii Itinerarinm in Genevam. 

Autographura. 

(Fol. lverso_2 vacant. Fol. 2ver8o. Titulus.) Fol. 3. Cum 19 Maii die Anni 1576, 
qui dies Veneris erat .... (Fol. 2lv«™o__22 vacant sine lacuna narrationis.) 
Fol. 27 .... tandem X Maii Genevae hora X reversi sumus. Fol. 27 ^®''^. 
Geneva discessi Basileam iturus die Veneris, qui erat dies XXX Mai . . . . 
Fol. 33 ... . Duxit inoffensos patriasque reduxit ad oras. Fol. 33^«"^ — 36 vacant. 

Typis excusum est hoc Itinerariimi in: Jahrbuch der Ges. ftir bild. Kunst 
etc. zu Emden VI, 1 pag. 37 — 67. 

Fol. i. Hocce MS. Ubbonis Emmii dono dedit H. Wolthers, Med. Dr. qui iUustrissimum 
illum virum inter materni generis maiores numerat. Groningae Calendas Octobres 1852. 
In ligatura e corio fusco facta saeculi XVII. 



154. Chartac. 18,6 X 29,9. XX et 176 pag. Saec. XVI (1589). 
Eb. Schelii Urbis Romae Topographia. 

Pag. I. Titulus. Pag. II — IX. Dedicatio. Pag. X — XV. Lectori candido. 
Pag. XVI— XX. Divisio Romae urbis. Pag. 1—162. Topographia. Pag. 163— 
176. Index (A-M; cetera desunt). 

Liher hic dedicatus est Knl. lanuariis a. io80 Guilielmo duci Brunsviciae el Lune- 
hurgiae Emesti filio Henrici nepoti qui procul duhio fuit Guilielmus IV {i 535 — 
1592) j filius Emcsti ducis Zellensis, nepos (ex matre) Henrici ducis Mecklenhurgen- 
sis. Menso lohanrtes Adriani Theol. Stud. XII Kal. Feh. a. i754 hunc codicem Bihlio- 
thecae Groninganae dono dedit. 

In ligatura saeculi XVIII e corio fa^ita cum monogrammate coronato. 



72 



155, Chartac. 15,6 X 20,3. II voL, 39 et 22 fol. Saec. XVIL 
Commeiitariiis in Ptolemaei Geo|craphiae libri II eapita II — ^VI. 

Autographus Isaaci Vossii. 

Domtm Wilh, Joach, Wicherts Abrejich, V, D. M. in pago Meeden. In catalogo 
OHHi IS:i3 invenititr. 

In Ugaturis chartaceis saeculi XVII. 



156, Chartac. 16 J X 21. VI et 540 pag. Saec. XVin (1746). 
Leonardi Offerhaus Adnotata in ^ofrraphiam novam. 

Leonartius Offerhai*s {ItW — /T75'> fuit professor Groninganus. In fine legitur 
1746, HauH.* exi-^q^i ex oiv Tiri i-vlebemini I- Offerhaus L. L. et Histonarum Profes- 
soris, K. P. Smith. 1- L. Stud. Edzarxius Pontpejus ^mith ^.gratis in honoreni patris 
senatoris'^ d. XXVIII Decetnbriii n. /7W in Albo inscriptus est. Hic codex post etnnum 
ifm in Bibtiothecam perv^enit. 

In /i<MlM#M chartacea saeculi XVIII dorso e corio facto. 



157. Mrmbrahac. et chartac. 'bina PMembranacca folia et dcna chfurtacea). 

2i\5 X :?^?,r^. Xomifia dramatufn per;^marNm mbra; versuum^ 
initiales rubrae et f!ai\ie. 134 fol. Saec. XV »1467 1; fol. 132^"^^ — 
134 maHH po^teriore. 
P, Terentii Afri Comoediae. 

Pn>honiium. FoL .?— 2^«^\ 

P. Ter^ntii Afrl vitau Fi>l. 2^«^ — 8. Trpis exousa e>t in AichiT fur Philo- 
l>cIo und l\iodapvik tJahns Xeiie Jahrbuohor. SuppL» XVni. p. 45. 
Arvrumonturr. Andrlao oraiiono solutau Fol. o — 3^^«^\ Typis exeusiiin 

l. o. pw 8-\ 

Kpitaphium Tok^.*:!!:. Fol. o^'^"*^. 

Andru. oum aivi;!r.«to ot pn>K>ev\ Fol. :>^^«^ — 2.\ 

Eunuohv.s. oum duobus prv^locis. arv:^;:i:or.:o ot dida&eilia. FoL 25 — 

He*utx^.t:nsvrumor.:^. oua: i:.U<oiIii. inniv.on:- o: rrlvcx FoLi^'"**-^ — 71. 
Ado>h:. oun: i:JLis^x&lU. annimo::: o: rr I:c:, F:l. 71 — 92^«*^. 
Htvyr». oua: d:lA>oiI:A o: tribus Arvr,i!noi:ti>w F 1. ^J»^«^* — li». 
l^>rr.::o. o::m diLkjOilii. du ^us A«r.i=Ki:::< o: ir:*c^. FoL 110 — 






I" Ir.o lositur: OjLl::r::> i^xx^^r.^::*!. 
LMtaai Diak^n inter Alexaadram HaaniKalem Minoem SrtfMonem emen- 
iit: o: Jku:u k Litiir.::. vers: Cf^ l^urju F v. Iv.*^^^^ 1^4. 



73 

Incarnationis dominice Anno Millesimo quadringenteno sexageno septimo mensis vero 
Decembris die quinto .... Dtix ille Clivensis est Johannes I (1419 — i48i)^ cuius 
filius primogenitus Johannes II {1458 — 1521). Anno 1682 Marcus Pels prof, et postea 
consul Gronitiganus codicem hunc Bihliothecae dotuivit, 

In ligatura ligtiea corio fusco intecta saeculi XVI fibulis cupreis amissis. 



158. Membranac. 7,8 X 11,1. 76 fol. In fol. 1 est littera mamscula 

coloribus et auro exomata, cum omamentis marginalHms. 
Ceteras initiales et tituli rubri et caerulei. Sasc. XIV. 
M. Tnllii Ciceronis Officiornm libri III. 

Fol. 1. Marci TuUii Ciceronis Arpinatis consnlisque Romani ac oratorum 
maximi ad Marcum Tullium Ciceronem filium suum Officionmi liber incipit. 
Prefatio generalis in omnes libros. Quamquam te, Marce fili, annum iam 
audientem Cratippum .... Fol. 75 .... si talibus monimentis preceptisque 
letabere. Explicit. Excellunt cunctos lybros piiylosophorum libri quos fecit 
tres Tullius Officiorum {alia inanu:) usque beatum Augustinum ut aiunt. 

Ad calcem manu Praedinii: Summus ille vir Wesselus Groningensis utebatur hoc 
libello, quemadmodum nunc est {et alia manu aeque saeculi XVI:) D. Regnero Prae- 
dinio (cuius ista manus est) acceptum refero. Alting 4. iO. 59. obijt 4. 18. 59. In 
fronte aeque manu Praedinii: Quae minutis hic literis sunt annotata, ea sua manu 
scripsit magnus ille Wesselus Groningensis , nam eius fuit hic libellus. Et etiam manu 
donatoris: Officia haecce Ciceronis manuscripta ex Bibliotheca Regneri Praedinii ad 
Altingianam translata familiam Almae Groninganae sacra vult C. Alting M. Dr. 
Historia codicis igitur haec est. Primus Wesselus Gansfortius (f 1489) possidebat, 
Annotationes in fronte atque ad calcem adiunxit. Saeculo sequenti erat in manibus 
Regneri Pra^dinii Rectoris Scholae Groninganae {1510 — 1559) qui paucis diebus 
ante mortem dono dedit Mensoni Altingio discipulo suo. Ita codex venit in fami- 
liam Altingiorum qtuie conservabat per plus quam saeculum donec Christianus 
Altingius medicinae doctor Groninganius anno 1683 Bibliothecao Groninganae 
dono dedit. 

In ligatura lignea corio fusco intecta, in qua figura impressa pelicani puUos suos 
satiguine suo nutrientis cuni inscriptiotie : Ihesus — Maria — Sum pellicano — 
similis factus. Cum fibula cuprea. 



159. Membranac. 9,7 x 14,8. 88 fol. Gum initialihus et titulis auratis; 

in fol. 1 omamenta marginalia. Saec. XV. 
Sex, Propertii Elegiarnm libri IV. 

Fol. 1. Propertii Nautae Mevan. Umbri Cynthia. Cynthia prima suis mise- 
rum me cepit ocellis .... Fol. 87 .... Cuius honoratis ossa vehantur 
equis. Cynthia facundi carmen iuvenile Properti, Accepit famam nec minus 
ipsi dedit (Id est luvenalis, VI, 7). Fol. 87verao«_s8vereo vacant. 



74 

Huius olim celeberrimi libri collationes fecerunt lanus Mellerus Palmerius 
(± 1580), Franciscus Modius (1546—1599), lanus Lernutius (1545—1619), 
loannes Livineius (1547 — 1599) (Yide praef. in ed. Broukhusii). Broukhusius, 
Petrus Bumiannus et nostro saeculo Lachmannus hunc magni fecerunt (vide 
praefationem in ed. Lachmanni, p. IX). Sed postea apparuit interpolatis esse 
annumerandum (vide Teuffel, GFesch. d. R6m. Litt. 5^ Aufl. p. 557). 

/n Italia scriptus est. In fol. i adscriptum est: ex libris Sambuci Pannon i. e. 
Joannis Sambuci (1531 — 1584). Sambucus autem dono dedit Joanni Posthio {ioSH — 
/597) poetae et medico^ a quo hic codex etiam Posthianus dicitur. {Vide epistolam 
Jani Broukhusii ad Joannem Mensingam n^. W9 huius catalogi.) Poatea Andreas 
Schottus (/55;? — iO^iO) qui senex Antwerpiae habitabat eum possedit {in fol. i : Ant- 
werpiae A. Schotti). Quo anno Bibliotheca Groningana acquisiverit non liquet, verisi- 
militer inter annos 16*28 — 1640 j nam in catalogo manuscripto antiquissimo qui libros 
et manuscripta per saeculum XVII acquisita exceptis annis i^^iS — 1640 enutnerat 
non invenitur. Fortasse e bibliotheca Schottana Groningam migravit , nam in catalogo 
typis expresso a. 1660 describitur. 

In ligatura e corio facta cum omamentis impressis saeculi XVII. 



160. Membranac. 16,5 X 23,7. 245 foL TrUms manibus exaratus: foL 

1—160; 161—227; 228—245. Litteris pictis omatus. Saec. XIII. 
Prisciani Caesariensis Institntionum grammaticamm libri XVIII. 

Fol. 1. Pretianus grammaticus Cesariensis Juliano consuli ac patricio. Cum 
omnis eloquentiae doctrinam .... Fol. Iverso .... discretis possit locis 
inveniri. Philosophi diffiniunt vocem aerem .... Fol. 160^®"«» (finis libri 
XVI) .... nec lucidus ethera siderea polus. Fol. 161. Precianus in minore. 
Quoniam in ante expositis libris .... Fol. 205^'®»^« .... pro mactus vir- 
tute. Explicit liber primus. (sc. liber XVII totius operis) Incipit liber se- 
cundus. Fol. 206. Liber secundus (sc. XVIII totius operis). In superiori 
libro de articularium dictionum .... Fol. 227 .... qui laudibus utriusque 
gloriari student doctrine (lib. XVIII, cap. XX; ed. Martim Hertzii II, pag. 
278). Fol. 227ver8o yacat. 
[Prisciani Caesariensis] de accentibns liber. 

Fol. 228. Precianus de accentu. Litera est nota elementi .... Fol. 237 .... 
acuetur ut pape et evax. — Fol. 237^®^° continet annotationes de cruoe 
Christi manu saeculi XV. 
Donati Artis grammaticae pars (de barbarismo; de soloecismo, cet.) 

Fol. 238. Barbarismus est una pars orationis .... (Grammatici Latini 
ed. Keil, IV, p. 392). Fol. 2^5'^^^'' .... Troianas vexit ad urbes. {cUia 
manu:) Explicit iste liber Prisciani (itenwi cUia nianu:) habito de proprie- 
tatibus dictionum. 

Ubicunque minoribus litteris sed eadem manu saeculi XIII notae margi- 
nales complures adscriptae sunt. 






In fronte manus saeculi XV annotavU: liber Johannis Lyndonensis. Hunc librum 
anno iG^Zi vir doct. Comelio Ptjnacker prof. Gron. Bihliothecae donavit. Petrus 
Bondam usus est {vid. Prisciani opera minonij ed. Lindemann^ XXVll). 

In Hgatura e corio facta saeculi XVI fihulis amissis. 



161, Membranac. 15,6 x 23,8. 142 foL InitiaJibtis nitide pictis omattis. 

Saec. XIII. 
Prisciani Caesariensis Institntionum grammaticarnin libri XVI. 

Fol. 1. Incipit liber Prisciani. Cum omnis eloquentie doctrinam .... Fol. 
Iverso .... sive ordlnatione partium orationis inter se. Incipit de voce se- 
cundum diversas opiniones. Philosophi definiunt vocem esse aerem .... 
Fol. 39 ... . Explicit tractatus de casibus hic brevi prologo, quiinquibus- 
dam codicibus invenitur, in quibusdam non. Breviter regulas tibi me 
iussisti, luliane consul ac patricie (vide ed. Hertzii, I, pag. 194). Fol. 
67ver«o .... deficiunt apud plerosque. Explicit liber sextus (i. e. sep- 
timus) Prisciani viri disertissimi gramatici doctoris urbis Rome Constanti- 
nopolitane de verbo tractatus incipit. Liber septimus de nomine explicit. 
Incipit octavus de verbo. Fol. 68. Verbum est pars orationis .... Fol. 
141ver8o .... nec lucidus aethera siderea polus. Prisciani viri disertissimi 
gramatici doctoris urbis Rome Constantinopolitane Tractatus explicit (id est 
finis Ubri XVI). 

In fol. 142 inscriptus est catalogus librorum spectantium ad scolas coenobii 
Oberaltaich anno 1348. (Vide Th. Gottlieb, Ueber mittelalterliche Biblio- 
theken, pag. 57). 

Passim in margine annotationes manu eiusdem saeculi adscriptae sunt. 

Erat hic codex anno 1348 in coenobio Oberaltaich Bavariae. Anno 1650 erat 
Maximiliani Henrici de Bavaria^ coadjutoris archiepiscopi Coloniensis^ cui ipso anno 
i650 successit. Hic enim codicem ligandum curavit. Anno 1782 vir doct. H. J. Aml- 
zenius prof. Gron. Bibliothecae donavit. 

In ligatura n^embranacea, ornata in fronte et in dorso scuto praedicti Maximiliani 
Henrici quo tempore coadintor necdum archiepiscopus erat {electus enim est Sept. 
1650)^ cum significatione anni 1650. 



162. ChartoAi. 14,5 X 20,5. 138 fol. Litteris rubris omatus. In fine 

laceratiLs. Saec. XV (1468). 
Gresta Romanomm. 

Fol. 1. Pompeius rex regnavit tam dives super omnia ac potens .... 
Fol. 136 .... qui sine fine vivit et regnat. Amen. Fol. 137 et 138. Index 
capitum. 

Codex hic continet CXX capita narratiuncularum cum epimythiis. Neque 



traDscriptns est ex ulio codice descnpto ab Oesteriey (Geeta Romanorum 
p. 9 — 197), neque e codice e^iXf* a Dick (Gesta BomaDCHiim, XII seq.). 
An congniat com nllo aliorum codicam enameiaUHnm ab Oesteriey (L c. 
5—8 et 750—751; cf. The Early En^h Veraons of the G. R. Early 
English Text Society, Extra Series XXXIII, IntrrKiaction , XXYII), du- 
bium est Inest etiam interpolata historia Apolionii Tyrii (foL 100^^««>. In- 
dpiunt inclita gesta Tim Appcdlonii regis .... Rex Antiodios a quo 
Antiochia dvitas nomen aceeperat .... FoL 122^«™ . . . . sic vixit omnibus 
diebus regni sui. Et sic est finis). 

Fol. 136: Finitum auino domini 1463. /n calct legitur: Iste liber perunet ad libra- 
riam eoclesie sancti Martini in Groningen ex legscione domini et magistri Bertoldi 
lerghes, qui obiit anno domini MHX^CC*LXX* die seriinda post Laurentii. /n cataiogo 
anni 1669 memaratus sub hoe titulo: Anonvmi MisceUanea Historico-Thec^ogicaL 

In Hgatura lignea corio fusco intecta saeeuli XVI fHmla cuprea amis*a. 



163. Chariac, 10,8 x 16,2. 87 foL Saee. XIT (1572). 
Ubboais Emmii Excerpta Aristotelica. 

Autographa. 

FoL 1. Ex libris novem Aristotelis de historia animalium .... FoL 
2 — 3. Dirisio animalium. FoL 3^'*^. Terrestria multa cibum ab aquis petimt. 
.... FoL 87 ... . Vives, animam in genere desinit, quod sit agens prae- 
cipuum, habitans in corpore apto ad vitam. 

Foiia alba et scripta altemant 

Fol. 1: Die XVI Decembris A* MDLXXII absol. Uunc librum possedit vir doct. 
Jac. Baart de la FaiUe prof. Gron. cuius post tiUfrtem in Bihliothecam pervenit 

In ligatura membranacea saectdi XVIII. 



164. Chariac. 15,7 X 20. 376 fol. Saee. XVI (1588 et 1589). 
Praefatio in explicationem lofricae. Sine anno. FoL 1 — 37^*^"^. 
Dictata in librum Porph>Tii. Sine anno. FoL 38 — 73^^^. 
' Dictata in Categorias Aristotelis*. Sine anno. FoL 74 — 104. 
FoL 104^««^. Titulus operis se^juentis: 
Dictata in Aristotelis libros xspl 8p|JLi;vsca^. Sine anno. FoL 105 — 127^«^. 
Dictata in eiosdem libros priomm analyticoram. Sine anno. FoL 127^««^ — 

205^er»o. 

Dictata in eini$dem libroi$ VIII topicomm. Sine anno. FoL 206 — 244. FoL 
244ver8o vacat. 

Ex ore lofiannis Engelini ; sequenlia enim dicuntur dictata csse ab ^fCodefn" Jo^ 
ftaitne Engelino. 



T7 

JohanniB Engelini Dictata in libros VIII Physicorum Aristotelis anno 

1688. Fol. 245—255. Fol. 255ver8o vacat. 

Ifae lectiones hahitae sunt Colonias {vide fol. 255). 

Marci van Doorn Dictata in libros priomm analyticomm annis 1588 et 

1589. Fol. 256—277. 
Einsdem Dictata in libros VIII Topicorum anno 1589. Fol. 277— SO.overso. 
Quaestiones in praedicamenta, dictatae ab eodem anno 1589. Fol. 806— 315. 

Ubi hae lectiones hahitae sint , non Hquet , netjue , quis Marcus ille van Doorn fuerit. 

Dictata de relationibns. Sine anno. Fol. 315 — 329. 

Nicolai Bonart Quaestiones de individnis anno 1689. Fol. 329vei-8o_347^ 

Nicolaus Bonart S. J. fuit professor t/ieologiae et philosophiae Duaci postremis 
decenniis saeculi XV L 

Fol. 347^«"«— 373 vacant. 
Registmm. Fol. 373ver8o_37G. 

Totus liher exaratus est a Laurentio Guilielmi Groningano. lam anno 1669 erat 
in Bibliotheca Groningana. 
In ligatura memhrana^iea. 



165. Chartac. 14,1 x 19,6. 291 fol. Saec. XVJ (1588— 1590). 

Francisci Platani Dictata in libellnm Porphyrii de logica annis 1588 et 
1589. Fol. 1— 182verso. Fol. 183— 184ver8o vaeant. 

Franciscus Platanus aeque ac Nicolaus Bonhart professor Duaci videtur fnisse. 

Nicolai Bonhart Dictata circa textnm Aristotelis in octo libros Physi- 
comm annis 1589 et 1590. Fol. 185—228. Fol. 228^«^«« vacat. 

Michaelis Viron Dictatain libros de coelo annis 1589 et 1590. Fol. 229— 240vor8o. 

Einsdem Dictata in lihros de ortn et interitu anno 1590 (?) Fol. 241 — 
263ver8o. Fol. 264— 264ver8o vacant. 

Michael Viron S. J. professor Duaci videtur fuisse. 

Disputatio de habitibns. Sine anno. Fol. 265 — 291. 

Idem Laurentius, qui dictata sub i64 scripsit, etiam haec litteris mandavit. 
Eodeni tempore atque nr. i6't in Bibliothecam hic codex pervenit. 

In ligatura membran^ea , in qua fragmentum alicuius operis tfieologici manu 
saeculi XIV inscriptum est. 



166. Chartac. 14,1 X 19,9. 189 fol. Saec. XVI (1589). 
Qnaestiones dictatae a Nicolao Bonhart anno 1589. 

Scriptae ah eodem Laurentio. 
Origo et ligatura ut supra. 



167. Chartac. 14,8 X 19,8. 189 fol. Saec. XVI (1589 et 1590). 

Einsdem Quaestiones in octo librosPhysicomm Aristotelis annis 1589 et 1590. 

Scriptae ab eodem Laurentio. 
Origo et ligatura ut supra. 



78 

168. Chartac. 14,1 x 19,8. 190 fol. Saec. XVI (1590). 
Einsdein Dictata in Aristotelis Metaphysicam anno 1590. 

Fol. 132ver8o_i35 vacant. Fol. 13r)ver«o__i9o inversa ligata sunt. 
Scripla ab eodeni Laurentio. 
Origo et ligatura ut supra. 



169. Chartac. 12 V 17,6. 151 fol. Saec. XVII. 

Jacobi ChriHtmanni Institntiones Arabicae et Turcicae linguae. Fol. 1 — 
123. Fol. I23v«»"80_i2r)ver80 vacant. 

Einsdem Meditationes sermonis Turcicae. Fol. 126 — 151. 

Videtur esse codex autographus. Confer: de Goeje, Catalogus codicum 
Orientalium n». 2710. 

Jacobus Christmannus {i5.'yi — 161.^ professor lingtiarum Orientalium Heidel- 
bergae fuit. Hic codex ex bibliotheca ipsius Jac. Christmanni emptus est anno i090 
per Joach. Borgesium^ Scholae Groninganae Rectorem. 

In ligatura membranacea in qua fragmentum psalterii manu saeculi XV inscrip- 
tum est. 



170. Chartac. 15,6 X 20,1. 4 fol. Saec. XVIL 

Oratio contra Magos Cambyse mortuo imperinm Persarum adeptos. 

Videtur esse excercitatio rhetorica. Dicitur esse Gerardi Jonnnis Vossii (1577 — 1649). 
Inest annotatio brevis de Gerardo Joanne et Isaaco Vossiis. Hunc librtim anno i866 

9 

Amstelodami acguisivit Archivum Groninganum^ unde anno iS97 in Bibliothecam trans- 
latus est. 

Sine ligatura. 



171. Chartac. 16,3 y 20,6. 2 vol. 424 et 375 fol. Saec. XVIL 

Thomae Reinesii Eponymologinm ; cognomina tam virilia qnam mnliebra 
Romanomm, Graecomm et barbaromm. 

Thomas Reinesius {ir»8n — iCtGT) medicujt fuit^ litteramm classicamm peritissimus. 
Non est autographus hic liber^ tamen ab ipso Reinesio inlerpolatus et correctus. 
Anno il8S Petrus Abresch, prof. theologiae Groninganus Bibliothecae obtutit. 

In ligaturis chartaceis dorsis e corio factis saeculi XVI 1. 



172. Chartac. 20,2 X 31,9. 287 fol. , quorumfere 140vacant. Saec. XVII. 
Annotationes alphabeticae de Graecis et Xeotericis anctoribus. 

Continentur hoc libro annotationes iu Polybium (ex versione Casauboni, 
1610), Thucydidem (ed. Baronis Enenkelii, 1614), Herodianum (ed. Angeli 
Politiani, 1585), Nicetam (ed. in fol. 1647) et Comminaeum (ed. in 12«, 1545). 



79 

Huiuft lihri auctor eat Martinus Eyhen^ fortasae filius Hieronymi Eyhen Groningani 
(f i648)j qui Christinam, filiam loachimi Altingii^ uxorem duxit. Bihl. donauit 
Jacobus Altingius^ qui altemis annis 1689 — ^707 juratus Groninganus^ annis 1693 — 
1103 secretarius ludicii Selwerdensis fuit^ quem anno 1707 mortuum esse credimtis^ 
quod ah anno 1708 inter juratos desinit memorari. Codex in catalogo anni 17*22 inest. 

In ligatura memhranacea saeculi XVII. 



173. Chartac. 21,8 x 18. 121 fol. Saec. XVII (1661). 
C. Coraelins Tacitus in ordinem alphabeticnm digestns. 

Martinus Eyhen a die XXVI Januarii usque ad d. I Junii 1661 hunc lihrum 
conscripsit, 

Origo et ligatura ut supra. 



174. Chartac. 22 x 33,2. 76 fol. Saec. XVII. 

Index in L. Flornm, Velleinm Patercnlnm et C. Sallnstinm Crispnm. 

Exaravit Martinus Eyhen. 
Origo et ligatura ut supra. 



175. CTiartac. 21,6 x 31,8. 442 fol. , quorum circa 220 vacant. Saec. XVII. 
Annotationes alphabeticae de Latinis scriptoribns minoribns. 

Scriptores sunt hi: Suetonius, Florus, Curtius (ed. 1591), Vellejus Pater- 
cnlus (ed. 1663), Salhistius, Plinius, Cicero (opera minora). Fol. 1 — 3. 
Tabiila chronologica quatuor monarchianira. Fol. 4. Calculatio pedum Ro- 
manonim. 

Scripsit Martinus Eyhen. Origo ut supra. 

In ligatura memhranacea^ cum vinculis e corio factis saeculi XVII. 



176. Chartac. 16,2 x 21,5. 48 fol. Saec. XVII. 

Libri Ciceronis de Officiis, de Senectnte, de Amicitia, Paradoxa, Som- 
ninm Scipionis, in locos commnnes conjecti. 

Fol. 'iiferso legitur nomen: Martinus Kyben, qui codicem scripsit. Origo ut supra. 
Sine ligatura. 



177. Chartac. 16,8 x 22,2. 34 fol. Saec. XVII. 
Index in C. Plinii Secnndi Epistolarnm libros X. 

Scriptus a Martino Eyhen (vide contra fol. 1). Origo ut supra. 
In Ugatura memhranacea saeculi XVII. 



80 



178. Chartac. 16 X 20,5. 78 fol. Saec. XVII. 
Inclex in Q. Cortinm Rnfnin. 

Et hunc scripsit Martinm Eyben {fol. ^verao), 
Origo et ligatura ut supra. 



179. Chartaxi. 10,5 x 16,5. 885 foL , quonim plurima va/^ant. Sa^culi XVII. 
A. Bunnanni AdverHaria lingnae et literaturae Latinarum. 

In catalogo anni 1833 invcnilur. 

In ligatura chartacea dorso menibranaceo. Saec. XVII. 



180. Chartac. 14,4 y 20,5. 49 fol. Saec. XVII. 

Arusiani Mes»i v. c. or. comitis primi ordinis Exempla elocutionnm ex 
Virg., Sallust., Terent, Ciceron., digesta per literas. Fol. 1 — 37. Fol. 
37ver8o vacat 

Liber cum alibi tum in Keilii Ghrammaticis Latinis (VII p. 449) editiis. 

Hic codex transcriptus est e codice Gudiano. Cf. annotationem quae inest 

viri doct. J. A. Worp. 

Avieni Descriptio orbis terrarum et orae maritimae collata cum MSo. 

exemplari manu Abrahami Ortellii descriptio (sic)j cui et Anreas (sic) 

Schottus et Petrus Scriverius quaedam adiecerant Fol. 38 — 49^«^«). 

Copia. Hic codex Ortelianus innotuit Wemsdorfio, qui eo usus est ad 
utrumque carmen edendum et publici iuris fecit emendationes quae Scriverio 
et Schotto hic adscribuntur. Cf. Wernsdorfii Poetae Latini minores V, 725 
seq., 1165 seq., 1157 seq., in primis Or. Marit 17 et 33 (p. 1169 et 1172). 
Inest epistola viri cl. C. M. Francken, professoris linguarum classicarum 
Groningae, d.d. 23 Aug. 1877. 

Hunc librum Amstetodami anno 1866 videtur emisse Archivum Groningnnum , 
unde anno 1891 in Bibliothecnm translatus est. 

In ligatura chartacea saeculi XVII darso membrnnaceo. 



181. Chartac. 15,7 X 20,2. 854 fol. Saec. XVII exeuntis. 
Catalo^s Bibliothecae Julsinghianae. 

Continet libros theologicos (fol. 1 — 35), manuscripta theologica (fol. 
35ver8o^ fol. 36— 38^«»^ vacant), libros iuridicos (fol. 39—104), foL 
lO^verso vacat), manuscripta iuridica (fol. 105; fol. lO^verso — i06vor»o va- 
cant), libros medicos (fol. 107 — 130, fol. 130v®^»<> vacat), libros misoel- 
laneos (historicos, geographicos , philosophicos , politicos, mathematicos , 
philologicos , oratoricos, poeticos) (fol. 131 — 236). In foliis 237 — 354, 
dominus illius bibliothecae quos alios libros postea acquisivit inscribere 



81 

voluit ut etiam in fol. 251, 297 et 300 feeit; in fol. 350 notavit: Memorie 
van eenige goede boecken; cetenim fol. 237 — 354 vacant. 

Liber in hoc catalogo novissimus est anni i()fJ7. Scriptus est paulo post illum 
annum, quia inanus est saectdi XVII exeuntis. Quis ex familia Julsingha bibliothe- 
cant collegerity non liquet^ verisimillime Johannes van Julsingtia^ gui ab anno 
iO()S usque ad annum ilOi saepius Consul Groningnnus et (^urutor Acadcmiac fuit 
Neque liquet, quomodo hic catalogus in Bibliothecam Groninganam pervenerit. Anno 
iSSi ibi fuisse^ ex catalogo eiij^s anni patet. 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



182. Chartac. 16,8 X 20,9. 28S pag. Saec. XVIII (1740). 

Petri Rnriiianni Secnndi DictatA in libros T et 11 Odarnm Horatii. 

Petrus Burmannus Secutulus i^iliS^illS) professor Franequerae aunis il.^lTf — 174*2 ., 
Amslelodami annis /7>2— i777. 

E bibliotheca Biedeliana^ cuius fundator llenricus Biedel {ilQG—tSli) ggmnasii 
Groningani conrector fuit. 

In ligatura chartwea dorso memhranaceo saendi XVIII. 



183. Chartac. 16,5 X 20,8. 6 vol. 78, 77, 76, 72, 42 et 62 fol. Saec. 

XVIII (1749— 1796). 
Nicolai Gnilielmi Schroeder IjectioneH pnblicae 

sic (livisae: 

I. VIII lectiones annorum 1749 — 1754. 

II. VIII » » 1755—1760. 

III. VIII * * 1760—1775. 

IV. VIII » * 1776—1782. 

V. Vm » y> 1783—1790. 

VI. X » * 1791—1796. 
Autographae. 

Nic. Guil. Schroeder (Jl^i — ilOH) professor linguanim orientalium Groningae fuit. 
Verisimillime e legalo nepotis eius Nic. Guil. Schrobder Steinmetz^ sed non ante 
annum i84i in catalogo invenitur. 
Sine tigatura. 



184. Chartac. 19,5 X 25,8. 203 fol. Saec. XVIII. 

Miscellanea philologica praesertini ad V. T. secnndum LXX spectantia. 

Haec sylloge oriunda esse videtur a viro doct. Valckenaer (/7/.'» — ilS.'») prof. 
Franequerae^ posteu Lugduni Bat. Ceteri hic taudati viri docti aeque ac VnlcUenacr 
professores Franequerae fuerunt: Wesselitujius (/^if/r? — /7<f^), Venema {iOi/7 — i7{fj) 
et J. D. van I^nnep {il-2't—illl). 

Sine ligatura. 



Codices Groning. 



82 

185. Chartae, 16,6 X 21. 40 foL Saec. XVJII exeuntis vel XIX ineuntis. 
Jacobi de Rhoer Dictata in Aristophanis Plntnm. 

Jacobus de Rhoer {il^iS — iSiS) profesnor linguanim Latinae et Graecae Groningae fuit. 
Acquisita anno iSiH in auctione lihrorum viri cl. H. J. Arnttenii {Catal, n*. i60S). 
In ligatura charUicea saeculi XIX. 



186. Chartac. 16,5 X 21,1. 59 fol. Sasc. XVIII exeuntis vel XIX ineuntis. 
Eiasdem Dietata in C. Snetoninm Tranquillam. 

Origo (Cat. n^. 1605) et ligatura ut supra. 



187. Charta^c. 16,5 X 20,1. 24 fol. Sasc. XVIII exeuntis velXIXineuntis. 
Einsdem Dictata in C. Cornelii Taciti De moribns Germanomm. 

Origo et ligatura ut supra. 



188. Chartac. 16,9 X 21,5. 54 fol. Saec. XVIII (1787). 
Johannis Rnardi Dictata in analo^am (irraecam. 

Fol. 53 et 54 vacant. 

Johannes Ruardi {ilA6 — iSiu) professor linguarum Latinae et Graecae Groningae fuit. 
Acquisita sunt in auclione librorum viri doct. van Eerde anno i836 {CatcU. n^. 695i). 
Sine ligatura. 

189. Chartac. 15,8 x 19,7. 45 fol. Saec. XVIII (1794). 
Eiasdem Dictata in Ciceronin Epistolan ad diversos. 

Origo ut supra (catal. 60^28). 

In ligatura membranacea saeculi XVIII. 



190. Chartac. 22,8 x 27,9. 72 fol. Saec. XIX. 
Dictata in Horatii libri 1 Odas 1 — 111. 

Praemissa est Vita Horatii (fol. 1 — 8). 

Manuscr. exaravit HenHcus Riedel. Qui cum d. XVIII Septemhris o. iS^ in 
Albo Universitatis Groninganae inscriptus sit, ibique creatus sit Doctor die XV 
Junii iSSi ^ verisimile est, dictata haec esse Jani ten Brink, professoris linguarum^ 
Latinae et Graecae {nati /77/, prof. i8i5, denati 1839). 

Ex bibliotheca Riedeliana {aequisita i87i). Cf. n*. i82. 

Sine ligatum. 

191. Chartax:. 17 X 21,3. 264 foL, quorumcompluriavacant. Saec. XIX. 
S. Wyngaerd Carae criticae in Horatiam. 

Wyngaerd Rector Gymnasii Campensis fuit. 
Origo ut supra. 
Sine ligatura. 



83 

192. Chartac. 16,1 X 19. 46 fol. Saec. XIX. 
Yiri clar. van Brakel Adnotationes in Horatiuin. 

Parum constat, quis van Brakel ille ftierit. Exaratus est lilternianu Uenrici Riedel. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartacea sa^culi XIX. 



193. Chartac. 10,5 X 16,5. 96 fol. Saec. XIX. 

Observationes qaibas via panditar ad origines Graecas investigandas. 

Fol. l — 50. Cum indice verborum et reruin. Fol. 51 — 55. Fol. 56 vacat. 
Observanda qaaedam in Horatii Flacci de arte poetica libellnm a . . . . 

Davide Rbankenio {sic) nobis praelecta. Fol. 57 — 81. 
Q. Horatius Flaccus Over de Digtkunde aan de Pisones. Fol. 82 — 96. 

Exaratus est liher manu Ilenrici Riedet. Qtii cum natm sit anno 1700, Ruhnke- 
nius antem annis 17^23 — 1798 viocerit^ haec dictata ah illo ex ore Ruhnkenii excepta 
esse non possunt. Versio Artis Poeticae ab ipso Riedelio facta videtur. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartacea dorso membranaceo saeculi XIX. 



194. Chartac. 13,5 X 21,5. 80 fol. Saec. XIX (1856—1859). 
Tjallin^i Halbertsmae Collationes codicis Toletani 100 — 9, Ciceronis Bru- 

tam continentis. 

Cf. Tjallingi Halbertsmae Adversaria critica, ed. van Herwerden, p. XXXIV. 
Tjallingius Halbertsma (/(Wf> — 180^t) inde ab anno 1817 professor linfjiuie Graecae fuit. 
E legato ipsius anno 1894. 
Sine ligatura. 

195. Chartac. 13,8 x 20,7. 65 fol. Saec. XIX (1856—1859). 
Biasdem Collationes et copiae codicum manuscriptorum classicorum, 

factae in Bibliotheca Imperiali Parisiensi. 

Fol. 1. Facsimilia delineata codicuui Parisiensium et Urbinatis. 

Fol. 2. Collatio codicis cuiusdam non indicati. 

Fol. 3 et 4. Collatio codicis Coisliniani 249 Aeschinis orationem contra 
Timarchum continentis, cf. 1. c. p. XV. 

Fol. 5 — 8. Scholia in Hippolytum e codice non nominato. 

Fol. 9. Varia. 

Fol. 10 et 11. Sophoclis Aiax e cod. chartaceo 493 Suppl. Cf. 1. c. p. XVI. 

Fol. 12 — 15. Aeliani Historia animaliuni e cod. 1756. Cf. 1. c. p. XVI. 

Fol. 16—19. Adversaria Kusteri e cod. 261 Suppl. Cf. 1. c. XVI. 

Fol. 20—21. Psalmi Graece et Latine e cod. Siippl. 385. fol. 156—244. 

Fol. 22 — ^23. ^uptivou rov ^iXo^ivov sU to T rijg (^erx rx 0u(n)ca ^ApiT- 
rorikou; xpxyfji.xrelx; lcpoioc. Descripta e cod. Coisliniano 161 fol. 266 
Cf. 1. c. p. XVI. 

6* 



84 

Fol. 24 — 28. Aeliani Historia animalium e cod. Suppl. 352 (olim Vatic. 
997). Cf. 1. c. p. XVI. 

Fol. 29—40. Excerpta e cod. Suppl. 352 (olim Vatdc. 994). Cf. 1. c. p. XVII. 

Fol. 41. Arriani Commentarius in Epictetum e cod. Suppl. 65. Cf. 1. c. p. XVI. 

Fol. 41—42. Theophrasti Characteres e codicibus 1983, 2977 et 291G. 

Fol. 43—44. Phocylides e cod. Bomb. 95 Suppl. Cf. 1. c. p. XVII. 

Fol. 45. Omissa a Bekkero in coUatione codicis X Demosthenis. Cf. 1. c. 
p. XVII. 

Fol. 46—47. Descriptio folii 138 codicis 497 Suppl. Cf. 1. c. p. XV. 

Fol. 48 — 57. Appiani Halieutica e codice Bomb. 498 Suppl. Cf. I. c. p. XV. 

Fol. 58 — 65. KiKipoovog Trep) (AvvifJiyiq Tf;^i//xi}^, e cod. Reg. 66 Suppl. fol. 
82. Cf. 1. c. p. XV. 

Origo et ligatura ut supra. 



196. Chartae. 15,8 x 22,7. 282 foL Saec. XIX (1856—1859). 

Eiusdem Collationes et copiae codicnm nianuscriptornm dassicoram , 
factae in Ribliotheca Escorialensi. 

Fol. l — 3. Gregorii Nazianzeni E/V toj iyix beo^pivix sIt ouv ysvibxix 
Tou jcupiov lifjt^uv ^lyfjov XptfTTOu^ ed. Aldina a. 1516, collata cum cod. III — 
(J)— 20, fol. 54— 61ver8o. 

Fol. 3 — 5v®fs<». Eiusdem Aiyo<; eU tijv xylxv TrsvTyiKotTTVjv ^ ed. Aldina a. 
1516 collata cum cod. supradicto fol. 308 — 318. 

Fol. 6— 7ver8o. Eiusdem Aiyog elc rx xyix cpuTX^ ed. Aldina a. 1516 col- 
lata cum cod. supradicto fol. i32verso_x45ver8o, 

Fol. Sverso — 9, Eiusdem Ai^^oc sU tJji/ jcxiviiv JcvpiXKifv xtA. ed. non nomi- 
nata collata cum cod. supradicto (?) fol. 280— 29lver8o. pol. Qverso yacat. 

Fol. 10. Eiusdem Elr to Trdtrx^ ^rX. ed. Basileae Hervagii collata cum cod. 
supradicto fol. 279. Fol. lO^»''»^ vacat. 

Fol. 11 — ISverso, Cyrilli archiepiscopi Alexandrini EJ^ to fivjTiKOv istTrvov 
Kx) eU TO vli^fAX^ descriptum e cod. supradicto (?) fol. 247^®*^ — 256. 

Fol. 19 — 23^«*"«^. Hesychii pi-esbyteri Hierosolymorum E/V t^v vTTOTrxvTviv 
TOv Kvpiov , descriptum e cod. supradicto. (?) fol. 188^«*^ — 194. 

Fol. 24 — 28^®**«*^. Procli archiepiscopi Constantinopolitani ^^yKUfMiov eU 
Tov xyiov TrpoiToiJLxpTvpx ^Ts^xvov ^ descriptum e cod. supradicto foL 
95—101. 

Fol. 29 — 33ve»"8o^ Gennani archiepiscopi Constantinopolitani Efe tjjv ttxvx- 
ylxv beoTiKOv xtA. , descriptum e cod. supradicto fol. 45 — 51. 

Fol. 34— 40ver8o, Eiusdem EyKcifAtov eU tiji/ xyixv kx) (Tsfiifrfiiov Koififjaiv 
Tijc vxspev^i^ov svXoyyift^Bvviq yifjt^uv bsoTiKOV kx} xstjrxp^ivou Mxpixg, De- 
scriptum e cod. supradicto fol. 351 — 359. 

Fol. 41 — 51verso^ Theodori EyKUfAiov sU to ysvi(riov Tijg xxvx^ix^ ivii^ov 



85 
^soTiKOv Kx) deiTrapbivov MxpUg. Descriptum e cod. supradicto (?) fol. 

9 vereo 20^^"^. 

Fol. 52—60. Amphilochii episcopi Iconii Aoyog eU rijv bsoroKOv kx) sU 
Tov ^vfJLS^vx Kx) ^Avvxv^ descriptum e cod. supradicto fol. ISO^erso — 
Iggverso. Fol. 60^««^« vacat. 

Fol. 61 — 67. Anonymi Wep) tov TXxvyibivToq irxi^og^ descriptum e cod. 
supradicto fol. 400 — 405ver8o. FqI. 67verso vacat. 

Fol. 68 — 70^6"^. Anonymi Uep) tov xyiov "EcppxifA^ descriptum e cod. 
supradicto fol. 405^«"^— 408. 

Fol. 71 — ^73^®"<>. loannis Chrysostomi A6yog sU rijv ykvvxv tgv Kvpiov 
Kx) sU Titv bsoTOKov iX^xfiviTog ^ dcscriptum e cod. eodem fol. {S2^^^^ — 65. 

Fol. 74 — 78^®*^. EJiusdem EJc tijj/ yivvxv tov Kvpiov ^fJLuv ''Ifjtrov XpKTTOv^ 
descriptum e cod. eodem fol. 65^6^80 — eG^^rso. 

Fol. 79 — 89verso, Eiusdem EU ro yevibxiov tov Kvpiov lyjtrov XpKrrov^ 
descriptum e cod. eodem fol. 69vereo_79, 

Fol. 89ver8o.— .93ver8o, Eiusdem EU ryjv XpKrrov yivvxv ^ descriptura e cod. 
eodem fol. 79--82ve«^o. 

Fol. 94 — 97. Eiusdem EU to ysvibXiov rov Kvpicv vifjiojv^ descriptum e 
cod. eodem fol. 83 — 86. 

Fol. 97^'®*^° — 100. Eiusdem 'EyKifjLtov (sic) sU rov xyiov Hricpxvov tov 
irpmofAxprvpXy descriptum e cod. supradicto fol. 86^®*^*^ — 89. 

Fol. lOO^^e*^— lOe^erso. Eiusdcm "EyKufJLiov eU rov xytov ZriCpxvov rov Trpoo- 
TOfJLxprvpx y descriptum e cod. supradicto fol. 89 — 95ve>*8o^ 

Fol. 107 — 119^®*^. Gregorii Nyssae episcopi EyKUfJt^iov sU rov xytov 
Zri^xvov Tov TrpuTOfJLxprvpx^ descriptum e cod. eodem fol. 101 — 113^®"^. 
Finis deest. 

Fol. 120 — 127^®**»®. loannis Chrysostomi Aoyog sU rx xytx bsocpxvtx^ 
descriptus e cod. eodem fol. l52ver8o — igQ, 

Fol. I27vers«— 139ver8o, Eiusdem Aoyog sU rx xyix STn^pxvtx etc, de- 
scriptus e cod. eodem fol. 160—172. 

Fol. 140 — 150^er8o, Eiusdem Aiyog eU rov rsrpxyifjispov Xx^xpov kx) eU 
rov vliv T>jg x^P^^* descriptus e cod. eodem fol. 215 — 225^^"?^ 

Fol. 150ver8o_i57ver8o. Eiusdem Aoyog sU rx (3xTx , descriptus e cod. 
eodem fol. 225ver8o_232ver8o. 

Fol. 1.57^®«^® — 166. Eiusdem Aoyoc sU rx (3xtx , descriptus e cod. eodem 

fol 232ver8o_241. 

Fol. 166 — 172. Eiusdem Aiyo^ sU rviv •jripvviv kx) sU to fJLvpov^ descrip- 
tus e cod. eodem fol. 241 — 247. 

Fol. 172ver8o — i79verso. Eiusdcm Aiyoc eU ryji/ xylxv TXpxtrKsviiv ^ de- 
scriptus e cod. eodem fol. 256ver8o_264. 

Fol. 180— 182ver8o. Eiusdem Aiyog sU ro xyiov Tcxfrx^'» descriptus e cod. 
eodem foL 282—285. 



86 

Fol. 183 — l^Gv®'*^^ Eiusdem Aoyoc slc to pfjTOv tov sbxyysKiov etc., de- 
scriptus e cod. eodem fol. 292ver8o_296. 

Fol. 187 — 190^®"™**. Eiusdem Aoyoc eU tviv xvxX>i\ptv tou Kupiov iifAosv "lyifrov 
XpKTTov^ descriptus e cod. eodem fol. 296 — 301, et collatus Madriti ciim 
editione Montfalc/)niensi , tom. III, p. 778. 

Fol. 191—198. Eiusdem Acyoc eU t>ji/ xytxv TrsvT^KOTniv ^ descriptus e 
cod. eodem fol. 301— 3U8. Fol. 198ver8o vacat. 

Fol. 199 — 202. Eiusdem "EyKUfJt.tov sU rovc xyiovc ttxvtxc^ descriptum 
e cod. eodem fol. 320—323. 

Fol. 202 — 211. Eiusdem Aoycg sU to yevibxiov tov irpoipifji^ou ^ descrip- 
tus e cod. eodem fol. 323— 332ver8o. 

Fol. 21lvers<> — 21Gver8o. Eiusdcm "EyKUfjLtov eU Tovg KOpvCpxiov^ Twv iircfr- 
TO)iuv niTpGV Kx) UxvXov^ dcscriptum e cod. eodem fol. 332^«^ — 337^®^. 

Fol. 216^®*^^ — 220. Eiusdem Ai^oc itg Tijv xyixv XptTrov tov ^sov vi(jlccv 
(jLeTXfJLop^poofTiv ^ descriptus e cod. eodem fol. 337^®''«** — 341. 

Fol. 220 — ^^^^®''^^ Eiusdem EU tviv XTOTOfiiiv tov iyiov "laivvov rdv 
Trpoipofzov Kx) ^XTTtfTTOv ^ dcscriptum e cod. eodera fol. 359 — 364^«^. 

Fol. 226— 232verso. Eiusdem E/V tov xtruTcv descriptum e cod. T — ^II — 9 
fol. 157^'«»^<> seq., coUatum cum cod. 4) — III — 20 fol. 411 seq. 

Cf. de hoc codice 1. c. p. XVII seq Quod vir cl. van Herwerden 

in foliis 219 — 233 (cf. 1. c. p. XXI) legit apparet esse fragmentum Gre- 
gorii Nyssae operis cui titulus est 'Eyx«/x/ov eic tov xytov ^tS^xvov tov 
TTpuTOfJt^xpTvpx, Nunc insertum est post fol. 106. 

Origo et ligatura ut supra. 



197. Chartac. 16,7 Y 22,8. 51 foL Saec. XIX (1856—1859). 

Einsdeni Collationes codicuni manuHcriptorum elas8icorum factae in Biblio- 
theca Escorialensi et alibi. 

Fol. 1 — iverso^ Spccimina codicum Escorialensium penna delineata. 

Fol. 2 — 8. Proverbiorum kxtx ffTOtx^^ov pars, descripta e fine codicis 
Escorialensis X- IV— 10 fol. 194— 203^«»^ et collata cum Apostolio Leutschii 
(Parfjemiographi Graeci, II). Cf. 1. c. p. XXXIII. Fol. ^vewo vacat 

Fol. 9 — 9verso. Xenophontis Libellus de Republica Lacedaemoniorum , de- 
scriptus e cod. Escor. 2 — II — 7 , fol. 325 — 329 et collatus cum ed. Stephani 
a. 1561, p. 393 seq. Cf. 1. c. p. XXXII. Fol. 10—10^6"« vacant 

Fol. 11. Lysiae Oratio contra Eratosthenem ed. Did., collata cum cod. 
Madrit. N. 88. Fol. ll^erso vacat 

Fol. 12— Uverso. xituli hxTxyfAXTuv codicis Esc.III— n— 15, quae non 
sunt Athanasii. 

Fol. 15 — 10^'®*^. Index opusculonmi Athanasii quae eodem codice continentur. 

Fol. 11—20''^^. Scholia in Iliados r usque ad vs. 207 et A usque ad vs. 27 



87 

collata e cod. Esc. non nominato cum scholiis Homericis quae edidit Imm. 
Bekkerus anno 1825. 

Fol. 21 — 26. Hermogenis rifp) /Sfwv, collatum e cod. Esc. non nominato 
cum ed. Sturmii 1571. Fol. 26ver8o yacat. 

Fol. 27— 28ver8o. Sigla cod. Par. Imp. N«. 352 Suppl. continentis Aeliani 
Yariam historiam. 

Fol. 29 — 32^«*^^ Annotationes Graecae e codicibus non nomihatis.- Fol. 

29verso__30ver8o ^ 31ve»*<>, S^verso vacant. 

Fol. 33 — 33^««^. Annotationes breves in Athanasium, e cod. Escor. 
m— n— 15. 

Fol. 34. Annotatio brevis de Dioscoridis Usp) Da>j^ libro III. Fol. 34y^^ 
vacat 

Fol. 35— 38ver8o, Annotationes Graecae e cod. Escor. III— R— 3. 

Fol. 39 — 40. Excerptum e cod. Madritensi N. 40. Fol. 40^6^0 yacat. 

Fol. 41. Annotationes breves Graecae e codicibus non nominatis. Fol. 
41vereo vacat. 

Fol. 42— 44ver8o. CoUationes Stobaei e cod. Escor. X— III— 14. 
Fol. 45. Annotationes breves Graecae e cod. non nominato. Fol. 45verso vacat. 
Fol. 46. Annotatio de codice Madritensi 0. 42. Fol. 46^6^80 vacat. 
Fol. 47. Item de cod. Escor. I— F— 18. Fol. ^l^^^so vacat. 
Fol. 48-51. Item de cod. Escor. X— IV— 10, Y— II— 6, Y— III— 10, 
Y— I— 13, R— H— 9 et 10, R— II— 11. Fol. 5lver8o vacat. 
Origo et Ugatura ut supra. 



198. Chartac. 16,3 X 22,5. 246 fol. Saec. XIX (1856—1859). 

Eiasdein Collationes codicnm mannscriptornm classicornni factae in Biblio- 
theca Escorialensi. 

Fol. 1— ivereo, Annotatio de codice Escorialensi non nominato. Fol. 2 — 
2ver8o vacant. 
Fol. 3 — 15^«"°. Athenaei Ilfp/ /x^;^<xj/;^/c.t<xTaji/ , descriptum e codice Y — 

m— n, fol. 1— 16ver8o. 

Fol. 16-25v«>-««. Collatio codicis Madritensis 0. 42 fol. 17-58^^^80 q^i 
idem opus continet cum codice Escorialensi supradicto et editione Parisiensi 
veterum mathematicorum anni 1693. Fol. 26— 26verso vacant. 

Fol. 27 - 51. Collationes Heronis Uep) TroXtopKixg e codice supradicto fol. 
82—131. Fol. 5lver8o vacat. 

Fol. 52 — 61. Collationes Heronis et aliorum mathematicorum e codice 
supradicto fol. 13lver8o_i4i. poi, (5iverso_52 vacant. 

Fol. 62^^^ — 88ver8o. Liber poliorceticus iiuidani exscriptus e codice supra- 
dicto fol. 141—160. 

FoL 89 — 212^«"®. Anonymi Uo^efJHKuv 7rxpx<rK€voov lixTx^iq descripta e 



88 

cod. supradicto fol. 162 — 257^®''^, et collata cum aliis codicibus et editionibus. 
Fol. 213— ^SS^^»^». Anonymi Usp) KXTXcritrsug XTrXviKTOv^ descriptum e 
codice supradicto fol. 258— 279ver8o. 

Fol. 239 — 245. Nicephori Imperatoris Uep) Trxpxipofzijg TroXifiov; codex 
supradictus comparatur cum editione C. B. Hasii , Bonnae 1828. Fol. 245^'«'^® — 
24Gver8o vacant. 

Hoc de codic^ cf. 1. c. p. XXXIII, ubi haec sylloge partim descripta est, 

Origo et ligatura ut supra. 



199. Chartac. 13,5 X 21,5. 37 fol. Saec. XIX (1856—1859). 
Einsdem Apparatus criticnn ad Synesii Hymnos. 

Est copia hymnonim, descripta e cod. Parisiensi bibl. Imp. 1039 fol. 
l(57verso — 176 et coUata cum editione Henrici Stephani anni 1568. Insuper 
copia hymnorum partim e codice Vaticano 1394 , partim ex editione Romana 
Brunelli, collato codice Vaticano 1390. Cf. 1. c. p. XVII. 

Origo et ligatura nt supra. 



200. Chartac. 17 X 22,9. 15 fol. Saec. XIX (1856—1859). 
Eiusdeni Inscriptiones aliquot Latinae in Hispania repertae. 
Cf. 1. c. p. XXXVI. 

Origo et ligatura ut supra. 



201. Chartac. 15,8 X 25,4. 77 fol. Saec. XIX (1856—1859). 

Eiusdeni Collationes codicum manuscriptorum classicorum , factae Toleti. 

Fol. 1 — 2. Cyrilli Alexandrini Lexicon kxtx frroix^lov. Fol. ^^erso vacat. 

Fol. 3 — 3^«"°. Specimina codicum Toletanorum penna delineata. 

Fol. 4 — 5v®*'8o. Annotationes breves e codicibus non nominatis. 

Fol. G — 9. Index manuscriptorum Toletanorum, extractus e catalogo Hae- 
neliano a viro cl. 0. J. Schreudero. Fol. 9^®»"»«* vacat. 

Fol. 10— lOverso, Annotatio de cod. 27—2, continente Eusebii Historiam 
Ecclesiasticam ; cf. 1. c. p. XXXIV. Fol. 11— llverso vacant. 

Fol. 12 — 13. Scholia in Ovidii Ibidem, descripta e cod. 102 — 10, cf. 1. 
c. p. XXXV. Fol. 13verso yacat. 

Fol. 14— IT^erso, Collationes Ovidii Ibidis, ed. Dan. Crispi Helvetii Venetiis 
a. 1779, ex cod. 102—10, cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 18 — 26. CoUationes eiusdem Epistolarum ex Ponto, ed. Verdusseni 
Antwerpiae 1685, ex cod. 102—10. Cf. 1. c. p. XXXV. Fol. 26ver8o yacat. 

Fol. 27 — ^S^erso^ Collationes eiusdem De tristibus librorum V, ed. Venetiana 
supradicta a. 1779, ex ood. 102—12. Cf. 1. c. p. XXXV. 



89 

Fol. 36 — 45. Collationes eiusdem Epistolanim ex Ponto, ed. Venetiana 
supradicta, ex cod. 102—11. Cf. 1. c. p. XXXV. Fol. SS^erso et ^O^erso vacant. 

Fol. 45vers«. CoUatio eiusdeni De somno i. e. elegiae V libri IIIAmorum, 
ed. Barton. Parisiis 1791, ex cod. 102—10. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 46 — ^^^«''so. CoUationes eiusdera De rcraediis amoris libelli usque 
ad versum 644 ex codice 102—11. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 49— 49ve"o. CoUationes Livii Ab urbe condita libri IX capitum I — ^III, 
ed. Tauchnitii a. 1848, ex cod. 51—2. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 50. Collationes Taciti Germaniae capitis I, ed. Lips. 1607, ex cod. 
49—2, fol. 1—34. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 50^«"^. Collationes Plinii Epistolarum inde a lib. I ep. 13 an^ ut 
solebat usque ad lib. IX incl., ed. Lips. Gesneri a. 1770, ex cod. 49—2, 
fol. 66—222. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 51 — 51^«"®, Annotatio de cod. 13 — 12, continente Boethii libellum 
acephalum de duabus naturis et opusculum astrologicura. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 52— 63v«r8o. Collationes Statii Papinii Thebaidos librorum IV postre- 
mos cum parte ultima libri VIII ex codice 101—39. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 64 — 64 v®»"»». Collationes Sallustii in Ciceronem invectivae, Ciceronis 
in Catilinam IV et eiusdem in Sallustium I, ed. in usum Delphini Parisiis 
1684, ex codice 100—16. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 65. Annotatio de codice 49 — 22, continente SaUustii Catilinam et 
Jugurtham. Cf. 1. c. p. XXXIV. 

Fol. 65ver8o, item de codice 49 — 24, eadem opera continente. Cf. 1. c. p. 
XXXIV. 

Fol. 66 — 67. Item de codice 49—23 eadem opera continente. Cf. 1. c. p. 
XXXIV. Fol. 66ve«o et 67ver8o vacant. 

Fol. 68. Item de codice 102 — 6, ad Herennium libros IV et Ovidii 
Metamorphoses continente. Cf. 1. c. p. XXXIV. Fol. 68''^^^ vacat. 

Fol. 69 — 69ve>^o. Item de codice 100—9, Ciceronis Brutum et Oratorem 
continente. Cf. 1. c. p. XXXIV. 

Fol. 70— 70ver8o. item de codicibus 103—6, 49—21 Thucydidem, 102— 
11 Ovidii Epistolas ex Ponto et Remedia amoris, et 99—13 Vitruvium con- 
tinentibus. Cf. 1. c. p. XXXIV. 

Fol. 71— 71ve>-so. Item de codicibus 47—4, Daretis Phrygii libellum de 
excidio Troiano, et 101 — 39 Statii Papinii Thebaidos libros IV postremos 
cum parte ultima libri VIII continentibus. Cf. 1. c. p. XXXIII et XXXV. 

Fol. 72— 72ver8o. item de codicibus 15—8, Isidorum, 27—2 Eusebium, 
et 15—9 Isidorum continentibus. Cf. 1. c. p. XXXIII, XXXVI et XXXTV. 

Fol. 73 — 73^'erso, item de codice 15—11, Isidorum continente. 

Fol. 74 — 76. Collationes lustini operum cum prologis, ed. Tauehnitii 1 et 
Fischeri Lipsiae 1767, ex codice 49— G. Cf. 1. c. p. XXXni. Fol. 76^ 
Annotationes aliquot. 



iverso 



9»> 

FoL 77. Annoutio de codice 49 — 5 lu^tioam contineiite. Cf. L c p. 
XXXIU. FoL 11'^'^'" vacaL 

Ortgo et hgat*ira ut tupra. 



202. Chartac. 16 x 22 J. 92 foL Saec. XIX ^I8o6--I869i, 
Oeon^i Hamartoli Chrouca. 

Exrjcripta ab eodem e «jodiee Eccorialensi I— C — 1. foL 155 — 187^'^^. 
Cf. L c. p. XXII. 

f}rigo et ligatura ut mpra. 



203. Ckariac. //,7 X 18,6. 6 folia inscripta et multa vaeua relieta. 

Saec. XIX '1866— \59i. 
Eiai«deni Collatio codici:* Urbinati:* III. 

Hic codex continet Isocratem : contnlit Halbertsma cum editione Benseleri 
<^»ratione5 z-:ir Sy,!j,i>tx:> , irps- yixzxXix , et yixzxkex. Cf. L c. p. XXXVI. 

Origo "t «npra. 

Jn ligatura chartace*A saecnli XIX. 



204. Oiartac. 17,3 X 22,6. 183 fol. Duabus manibtis exaratus: foL 

1—80^^^' et 81—183. Saec. XIX /1866—1869/. 
Eiosdeni Collationes codicani mannscriptoram classicoram factae ia Biblio- 
theca Escorialen^i. 

FoL 1. Annotatio de codicibus III — E — 11 et 12, Acronem continentibus. 
FoL l^«"o var^t. 

FoL 2 — 6. Hasilii Magni Doctrinae ad monachos pars descripta e cod. 
III — R — 23, cum annotatione de codiee ipso. FoL 6^'^*^ vacat 

FoL 7. Annotatio de codice III — F — 18, Boethii de consolatione philosophiae 
librfis V continente. FoL 7^®'^ vacat. 

FoL H-Ov-^^ Item de codicibus III— Q— 18, UI— F— 18, m— D— 21 et 
II -A — 16, Cassioflonim continentibus. 

FoL lu— lover^^i. item de codice IV — F — 18, Ciceronis libros de Inven- 
tione. Auctorem ad Herennium, cet. continente. 

FoL 11—12. Item de codicibus III— S— 29 et III— 0—25, Claudianum 
continentibus. FoL 12^'<^»^'^ vacat 

FoL l.'{— 13^*^»^'. Item de codice II -Q — 15, animadversiones grammatici 
ar^umenti continente. 

FoL 14 — 14^'*^'^'*. Item de codice II — P — 6, Guillielmum Octaviensem 
Cijntinente. 



91 

Fol. 15— leverso. jtem de codicibus rV-C— 21, ni— S— 10, n— F— 5, 
ni~S 20, II— L— 20, III— 0-24, III— S— 30 et ni— 0— 17, Horatdum 
continentibus. 

Fol. 17. Item de codioe III — F — 24, inscriptiones continente. Fol. 
17vereo vacat. 

Fol. 18—30. Item de codicibus III— P— 10, I— B— 10, I— K— 12, 
in-M— 3 , 1— B— 1 1 , 1— &— 3 , II— Q— 24 , 1— P— 7 , U- R— 11 , III— R— 9 , 
I— P— 8, I-&— 14, I— P— 6, I— &— 2, IV— F- 8, IV-C— 23,ni— C— 20 
et III — C — 17, Isidori opera varia continentibus , excerptis additis. Fol. 
aOverso vacat. 

Fol. 31—34. Item de codicibus III— S— 10, III— S— 16, non numerato 
aliquo, III— E— 13, III— S— 1, luvenalis, Persii, Horatii et Terentii opera 
varia continentibus. Fol. 34ver8o vacat. 

Fol. 35 — ^35ver8o. item de codice 111—^—27, Laurentii Ruzii Mai-es- 
calci Librum de equo et Hippiatricam continente. 

Fol. 3G. Item de codice IV — G — 22, nescio cuius librum niemorialem 
continente. Fol. 36^er8o vacat. 

Fol. 37— 39ver8o. item de codicibus I— g— 3, II— g— 3, I— g— 7, II— 
g-2, n-g-4, I-g-6, II-g-1, I~g-4, I-g-5, I-g-9, 1-7—4, 
I — g — 8, et I— g — 13, Livii decades varias continentibus. 

Fol. 40— 4lver8o. Item de codicibus III— G— 6, H— M— 8, ni— E— 14, 
II — M — 7 et III — — 28, Lucanum continentibus. 

Fol. 42— 44ver8o. item de codicibus III— E— 18, m— S— 5, IV— E— 14, 
I— Q— 1, III— M— 22, I— Q— 21 et II— N— 1, Macrobium continentibus. 

Fol. 45— 45ver8o. item de codicibus III— E- 16, II— S— 11 et II— M— 16, 
Martialem continentibus. 

Fol. 46— 46ver8o. item de codicibus II— E— 7 et I— Q— 15, Nonium 
Marcellum continentibus. 

Fol. 47 — 47ver8o. Item de codice III — G— 18, Onosandrum aliosque 
continente. 

Fol. 48— 50ver8o. item de codicibus III— G- 9, III— 0—31, et m— 
K — 12, Pauli Diaconi Opera varia continentibus. 

Fol. 51. Item de codicibus III— S— 16, III -S— 10 et III— G— 20, 
Persium continentibus. Fol. 5lverso vacat. 

Fol. 52— 53ver8o. item de codicibus III— E— 13, I— Q— 13, II— N— l et 
II — F — 8, Plauti comoedias continentibus. Fol. 53verso vacat. 

Fol. 54— 54ver8o. Item de codicibus I— V— 14 et I— Q— 4, Plinium 
Maiorem continentibus. 

Fol. 55— 55ver8o. item de codicibus III— N— 10 et II— 0—22, Plinium 
Minorem continentibus. 

Fol. 56— 56ver»o. item de codicibus III— 0—18 et 111—^—27, Pom- 
ponium Laetum continentibus. 



92 

Fol. 57— SO^e^-so. Item de codicibus 111—0—22, IV— C— 19, III— S— 19, 
Priscianum continentibus , additis excerptis ex postremo codice. 

Fol. 60. Item de codice IV— C— 22, Propertium continente. Fol. 
eOverso vacat. 

Fol. 61—63. Item de codicibus H- F— 6, II— F— 10, H— F— 17, Servii 
commentarios continentibus. Fol. 63^«*^^ vacat 

Fol. 64. Item de codice II— F— 21, Suetonium continente. Fol. e^^eno 
vacat. 

Fol. 65—70. Item de codicibus m— 0— 11, III— C— 2, ni— F— 11, 
IV— D— 4, II— 0—17, I-N— 1, II— N— 12, m— S— 3, m— S— 23, Te- 
rentii comoedias continentibus. Fol. 67 ^«'^«o et 70^«"^ vacant. 

Fol. 71— 7lver8o. item de codioe IV— C— 22, TibuUi, CatuUi, Propertii 
carmina, Ovidii Heroides, Galli Elegiam et partem Phoenicis continente. 

Fol. 72— 72ver8o. item de codicibus III— ^— 27, lU— 0— 29, ni— G— 20, 
Varronem aliosque continentibus. 

Fol. 73—79. Item de codicibus II— S— 15, I— F— 19, II— F— 22, H— 
F— 9, III— F—1, II— F— 18, II— F— 11, III— F— 13, III— F— 14, H— S— 20, 
III— F— 2, II— S— 19 et III— R— 4, Vergilii opera continentibus. Fol. 74verso 
et 79ver8o vacant. 

Fol. 80— 80ver8o. item de codice III— F— 19, Vitruvium continente. 

Haec omnia non exarata sunt manu Halbertsmae; a quo annotationes hae 
factae sint, non liquet, neque an descriptae sint e schedulis ipsius Halbertsmae. 
Videntur esse annotationes cuiusdam, qui manuscripta inspexit antequam 
Halbertsma in Hispaniam venit et cuius notis ille cl. vir usus est. Hoc mihi 
idcirco verisimile videtur, quia ipse Halbertsma annotationes partim de 
iisdem codicibus, qui supra enumerati sunt, reliquit. Quae iam sequuntur, 
illius manu exarata sunt. 

Fol. 81— 83ver8o, Excerpta e codice III — R— 23, Basilii Magni opera con- 
tinente. Cf. supra fol. 2 seq. Fol. 84 — 84ver8o vacant. 

Fol. 85. Annotatio de codice III — ^F — 18, Boethii de consolatione philo- 
sophiae libros V continente. Cf. supra fol. 7. Fol. SS^ereo vacat. 

Fol. 80—88. Excerpta e codicibus III— Q— 18, II— A— 16, III— D— 21 
et III— F — 18, Cassiodorum continentibus. Cf. supra fol. 8 seq. Fol. 88verso 
vacat. 

Fol. 89. Excerpta e codice IV — F — 18, Ciceronis libros de inventione, 
Auctorem ad Herennium cet. continente. Cf. supra. fol. 10 seq. FoL 89^er8o 
vacat. 

Fol. 90-91ver8o. item e codice III— S— 29 et III— 0—25, Claudianum 
continentibus. Cf. supra fol. 11 seq. 

Fol. 92— 92verso. item e codice II — Q — 15, observationes grammatici 
argumenti continente. Cf. supra fol. 13^^«*^. 

Fol. 93—94. Item e codicibus IV— C— 21, m— S— 10, H- F— 5, 



93 

HI— S-20, U— L— 20, m— 0— 24, in—S— 30 et m— 0— 17, Horatdum 
continentibus. Cf. supra fol 15 seq. Fol. O^^erso vacat 

Fol. 95— 105ver8o. Item e codicibus m— M— 3, m— P— 10, I— B— 10, 
I— K— 12 , I— B -11 , I— <&— 3 , II— Q—24 , 1— P—? , H— R— 11 , in— R— 9 , 
I— P— 8, l— &— 14, I— P— 6, I— &— 2, IV— F— 8, IV— C— 23,111— C— 20, 
III — C— 17, Isidorum continentibus. Cf. supra fol. 18 seq. Fol. 106 — 
lOeverso vacant. 

Fol. 107— 108ver8o. Annotationes de codicibus III— S— 16, IH—S— 10, 
m — S — 1 et m — E — 13, luvenalem, Persium, Horatium et Terentium 
continentibus , iuncto extracto e cod. primo. Cf. supra fol. 31 seq. Fol. 
lOyverso vacat 

Fol. 109. Excerpta e codicelll — S"— 27, Laurentii Ruzii Marescalci Librum 
de equo et Hippiatricam continente. Cf. supra fol. 35 seq. Fol. 109verao 
vacat 

Fol. 110. Annotatio de codice IV — G — 22, nescio cuius librum memori- 
alem continente- Cf. supra fol. 36. Fol. llOverso vacat 

Fol. 111—118. Extracta e codicibus. I— g— 3, II— g— 2, I— g— 8, I— g— 5, 
I— g— 4, I— g— 7, I— R— 4, I— g— 9, I— g— 13, II— g— 2, Livii decades 
varias continentibus. Cf. supra fol. 37 seq. Fol. ll^verso vacat. 

Fol. 119—121. Item e codicibus m-0— 28, m— G— 6, II— M— 8, 
II — M — 7 , III — e ~ 14 , Lucanum continentibus. Cf. supra fol. 40 seq. Fol. 
12ivereo vacat 

Fol. 122—124. Item e codicibus II— N— 1, III— P— 18, m— S— 5, 
IV— E— 24, I— Q— 21, I— Q-1, III— M— 22, Macrobium continentibiis. 
Cf. supra fol. 42 seq. Fol. I24ver80_i25ver80 vacant. 

Fol. 126— 126ver«o. item e codicibus III— E— 16, II—M- 16 et m— 
S — 11, Martialeni continentibus. Cf. supra fol. 45 seq. 

Fol. 127— 127ver8o. item e codicibus II— E— 7, I— Q— 15, Nonium Mar- 
ceUum continentibus. Cf. supra fol. 46 seq. 

Fol. 128. Itera e codice III — G — 18, Onosandrura aliosque continente. Cf. 
supra fol. 47 seq. Fol. 128ver8o vacat. 

Fol. 129— 138ver8o. Item e codicibus III— G—g, III— K— 12, et III— 
— 31, Paulum Diaconum et Fulgentium continentibus. Cf. supra fol. 48 
seq. Fol. 129ver8o^ 131— 13lver8o vacant 

Fol. 139. Annotatio de codicibus ni— S— 16 et III— S— 10, Persium 
continentibus. Cf. supra fol. 51. Fol. 139ver8o vacat 

Fol. 140— 140ver8o. Item de codicibus m— E— 13, I— Q— 13, H- N— 1, 
et II — F — 8, Plauti comoedias continentibus. Cf. supra fol. 52 seq. 

Fol. 141— 14lver8o. item de codicibus I— V— 14, et I — Q — 4, Plinium 
Maiorem continentibus. Cf. supra fol. 54 seq. 

Fol. 142—143. Item de codicibus m— N— 10 et 11—0—22, Plinium 
Minorem continentibus. Cf. supra fol. 55 seq. Fol. 143verso vacat. 



94 

Fol. 144. Item de codice III — — 18, Pomponiiim Laetum continente. 
Cf. supra fol. 56 seq. Fol. 144ver8o vaeat. 

Fol. 145—147. Excerpta e codieibus III— G— 22 , IV— C-19 etni— S— 19, 
Priscianum continentibus. 

Fol. 147^®"^. Item e codice II — P — 6, Guilielmum Octaviensem continente. 
Cf. supra fol. 14 seq. 

Fol. 148— 15lver8o. item e codicibus II— T— 6, H— T— 10, II— T— 17, 
Servii commentarios continentibus. Cf. supra foi. 61 seq. 

Fol. 152-1 52 verso. item e codice U— T— 21, Suetonium continente. Cf. 
supra fol. 64. 

Fol. 153— 157v«r«>. item e codicibus m— 0— 11, ni— C— 2, m— F— 11, 

ra-s-1, m— s— 3, IV— D— 4, n— 0— 17, i— n— i, ii-n— 12, m— 

S — 23, Terentii comoedias continentibus. Cf. supra fol. 65 seq. Fol. 154^«"«) 
vacat. 

Fol. 158— 159ver8o. item e codice IV— C— 22, TibuUi cet. carmina con- 
tinente. Cf. supra fol. 71 seq. Fol. 158ver8o yacat. 

Fol. 160— leOverso. item e codicibus m— 0— 29, m— G— 20 et m— 
^ — 27, Varronem aliosque continentibus. Cf. supra fol. 72 seq. 

Fol. 161—170. Item e codicibus m— S— 15, I— F— 19, H— F— 22, 

n_F— 9, m-F— 1, II— F— 18, II— F— 11, m— F— 13, m— F— 14, n— 

S— 20, III— F— 2, II— S— 19 et m— R— 9, Vergilium continentibus. Cf. 
supra. fol. 73 seq. Fol. 170ver8o vacat. 

Fol. 171. Iteni e codice m — F — 19, Vitruvium continente. Cf. supra fol. 
80 seq. Fol. nperso vacat. 

Fol. 172 — 175ver8o. Catalogus libronim aliquot MSS. Ijatinorum Bibliothecae 
Escorialensis. 

Fol. 176. Annotatio de codicibus m — E— 12 et m — E— 11, Acronem 
continentibus. Cf. supra fol. 1. Fol. l^^^e^^^ vacat. 

Fol. 177 — 177^e^^ Annotationes breves de nonnullis codicibus Escorialen- 
sibus. Fol. 178— 178ver8o vacant. 

Fol. 178 — 181. Index codicum, ut videtur, Escorialensium. Fol. ISperso vacat. 

Fol. 182 — 183. Annotationes breves de nonnullis codicibus Escorialensibus. 
Fol. 183^«^»° vacat Cf. de hac sylloge 1. c. p. XXII seq. 

Oti(jo ul supra. 
Sine ligalura. 

205. Chartac. 9,2 x 14,2. 22 fol. inscripta et multa vaxMa relicta. Saec. 

XIX (1856—1859). 
Einsdem Collationes codicum manuscriptorum classicorum, factae Pari- 
siis et in Italia. 

Fol. 1 — 6. Collatio Aeschinis contra Timarchum orationis ed. Bekkeri 
a. 1823 cura codice Coisliniano Parisiensi 249. Cf. 1. c. p. XV. 



95 

Fol. 6v®™<>. Annotatio de codice Par. Reg. 1741, Dionysium Halicamas- 
sensem continente. Cf. 1. c. p. XVII. 

Fol. 7. Item de codice Paris. 66, Suppl. Lucianum continente. 

Fol. 7ver8o_9ver«o. CoUatio Hesiodi Operum et Dierum, ed. Didot a. 1841, 
ex codice Paris. n^ 498 Suppl. Cf. 1. c. p. XV. 

Fol. 10 — 11. Excerpta e codicibus Barberinis 106et74, Statii Thebaidem 
et Achilleidem continentibus. 

Fol. llvereo. Annotatio de codice Barberino 36, Aristotelis Politica et 
Xenophontis Oeconomicum continente. 

Fol. 12 — 13. Item de codicibus Barberinis 98 et 31, Dionysium Hali- 
camassensem continentibus. 

Fol. 13^®»^. Item de codice Barberino 127, Senecae Quaestiones naturales 
continente. 

Fol. 14—15. Item de codicibus Barberinis 124, 85, 98 et 102, Sue- 
tonium continentibus. 

Fol. 15^««^ — 16. Item de codice Barberino 90, Scholia in quatuor Euri- 
pidis tragoedias continente. 

Fol. 16^®"^. Item de codice Barberino 88, Plinii Panegyricum continente. 

Fol. 17 — 19^®"*^. Scholia in Xonophontem, exscripta e codice Vaticano 
1335. In fol. 20 annotatio brevis. 

Fol. 20v®«*<>. Annotatio de codicibus Palatino 179 et Regio 91, Homeri 
hymnos continentibus. 

Fol. 21—22. Annotationes de codicibus Vaticanis 64, 1394, 94, et 1390, 
Synesium continentibus. Fol. 22^«'^« vacat. Cf. 1. c. p. XVH et XXX VH. 

Origo ut supra, 

In Hgatura chartacea Haeculi XIX. 



206. Chartac. 20 x 30,7. 4 foL Saec. XVII (1609). 

Epistolae duae UbboniH Emmii ad Sibrandam Labbertum aatographae. 

Fol. 1 — 2v«'"«<>. Emmius remittit Lubberto manuscripta et codicem impres- 
stim Socini, de quo male iudicat. Groningae die 13 Martii 1609. 

Fol. 3— 4^®"^. Denuo Emmius de Socino scribit, deinde de controversiis 
Emdanis, de rixis theologicis et de paucis rebus privatis. Groningae die 
28 Biartii 1609. 

Originis incertae. 
Sinf! ligatura. 

207. Chartac. 21 x 34. 99 fol. Saec. XVI et XVII (1595—1620). 
Epistolae Ubbonis Emmii aatographae. 

Fol. 1. Ad Everhardum Heidanum, Groningae d. XIV Aprilis 1595. 
Fol. 2. Ad eundem, ibidem d. XVI Aprilis 1595. 



96 

Fol. 3. Ad eundem, 9. 1. Cal. Maiis 1595. 

Fol. 4. Ad Frederieum Coenders ab Helpen, Emdae, Cal. luniis 1599. 

Fol. 5. Ad Arnoldum Tullichium , civitatis Amhemiensis consulem , Groningae 
d. VI Novembris 1599. 

Fol. 6. Ad Everhardum Reidanum, ibidem d. XII Novembris 1600. 

Fol. 7. Ad eundem, s. 1. d. IQ Decembris 1600. 

Fol. 8. Ad eundem, Groningae d. IX lanuarii 1601. 

Fol. 9. Ad eundem, ibidem d. XXIY lanuarii 1601. 

Fol. 10. Ad Arnoldum Martini, in ecclesia Groningana verbi divini mi- 
nistnim, ibidem d. XVIII lanuarii 1602. 

Fol. 11-12. Ad Abel Coenders ab Helpen, ibidem d. XI Maii 1602. 

Fol. 13. Ad eundem, s. 1. d. XII Maii 1602. 

Fol. 14. Ad eundeni, s. 1. d. XIII Maii 1602. 

Fol. 15. Ad Lambertum Hornkenum, in collegio Deputatorum assessorem, 
ex Musaeo meo, d. XV Maii 1607. 

Fol. 16. Ad Samuel van Wingene, consulem Emdanum, Groningae, d. 
VTTT Novembris 1609 (vemaculo sermone). 

FoL 17. Ad Nicolaum Mulerium, scholae Leovardiensis gymnasiarcham , 
Gix)ningae, d. XV Decembris 1609. 

Fol. 18. Ad Fredericum Coenders ab Helpen, s. 1. d. V lunii 1611. 

Fol. 19. Ad Henricum Eppen, in summo dicasterio Frisiae Orientalis as- 
sessorem, Groningae, d. XXIX Octobris 1613. 

Fol. 20. Ad Bartholdum Wichering, senatorem Groninganum, s. 1. d. 
XXVn Martii 1620. 

Fol. 2L Ad Eisonem Lanckes (?) in Vollen (Frisiae Orientalis), s. 1. et a. 
(vemaculo sermone). 

Fol. 22. Ad Mennonem Martinum, socerum Emmii in Ditsum (Frisiae 
Orientalis), Emdae, Cal. Octobribus, s. a. (vemaculo semione). 
Copiae et exempla epistolarum, ab Emmio missaram, autographa. 

Fol. 23—25 ? , s. 1., 1595. 

Fol. 26 ? , s. L, mense Februario 1600. 

Fol. 27. Mandatum, ab Emmio datum Johanni Althusio, syndico Emdano , 
Groningae, d. XXVIU Februarii 1611. 

Fol. 28. Item, ut vulgo dicimt, in blanco, ibidem, eodem die. 

Fol. 29. Ad loachim loannis, s. 1. d. XXIX Augusti 1611. 

Fol. 30 — 31. Ad loannem Althusium, Groningae, d. XVIQDecembris 1611 
(tantiun finis epistolae ab Emmio scriptus est). 

Fol. 32. Ad Matthiam Martinium, ibidem, d. XXVHI Maii 1613. 

Fol. 33. Ad loannem Wittenium, ibidem, d. VIII lulii 1613. 

Fol. 34. Ad Theodorum ? , ibidem, d. XIV lulii 1613. 

Fol. 35. ? , ibidem, d. XXIX Octobris 1613. 

Fol. 36. ? , ibidem, eodem die. 



Pol. 37. Ad Abel Coenders ab Helpen, s. 1. et a. (Pinis deest). 

Fol. 38. Epistola, ut videtur, ad Senatum Groninganum de demolitio- 
nibus in schola et in domo rectoris, s. 1. et a. (vernaculo sennone). 

Fol. 39. ? , s. 1. et a. 

Fol. 40. ? , 8. 1. et a. (vernaculo sermone). 

Fol. 41. ? , s. 1. et a. Epistolae tres posteriores de causis Frisiae Orientalis. 
Tesitimonia, ab Emmio data, antographa. 

Fol. 42. Henrico Guillielmi, praeceptori in schola Groningana, Groningae, 
d. XXX Martii 1599. 

Fol. 43. Antonio Strombergio, eodem munere fungenti, ibidem, d. XIX 
Aprilis 1599. 

Fol. 44. Eidem, ibidem, eodem die (paulum discrepant). 

Fol. 45. Gerardo Buningio, eodem munere fungenti, ibidem, d. XXVII 
Maii 1613. 

Fol. 4G. Alberto Hooftmanno, discipulo suo, ibidem, d. XVII lulii 1613. 

Fol. 47. Assuero Crone, discipulo suo, ibidem, d. XXII Septembris 1613. 
Notitiae breves antographae Emmii. 

Fol. 48. De paucis familiis Frisicis. 

Fol. 49. De antiquis iuribus Frisiorum. 

Fol. 50 — 51. Vanum esse Hamburgenses minuisse Emdanam libertatem. 

Fol. 52 — 54. Exemplum pacis inter Comitem Frisiae Orientalis et Emdanos 
(vemaculo sermone). 
Epistolae a Daniele Altingio scriptae ad Emminm. 

Fol. 55—56. Hagae, d. XVIII/XX VHI Octobris 1613. Recepta d. XXII Octobris. 

Fol. 57—60. S. 1. (Emdae), d. XV Decembris 1613. 

Fol. 61—64. S. 1. (Emdae), d. XIV lanuarii 1614. Cum postscripto. Re- 
cepta d. XTX lanuarii. 

Fol. 65—66. Emdae, d. XVIII lanuarii 1614. Recepta d. XIX lanuarii. 

Epistolae hae subscriptae sunt: „quem nosti" et „me nosti", sed ex annotationi- 

bus, quas Emmius in dorso adiunxit, apparet, Danielem Altingiuui eas scripsisse. 

Varia, quae sunt epistolae, poemata, propositiones cet., scripta a disci- 

polis, nt videtur, Emmii rectoris, in dorso et in margine ab eo 

notitiis autographis instrncta. Snnt antem hae: 

Fol. 67. Notitiae de controversiis in Frisia Orientali, d. d. 1595. 

Fol. 68. Exemplum epistolae ad Henricum Eppium, Groningae, Ipsis Cal. 
lunii 1600. 

Fol. 69. Exemplum testimonii dati eidem, discipulo suo , ibidem, postridie 
Cal. lun. 1600. 

Fol. 70. Item Tammoni Grerardi, discipulo suo, ibidem eod. die. 

Fol. 71. ? , 8. 1. , d. IX lunii 1600, varii argunienti. 

Fol. 72. Exemplum epistolae ad Sibranduni Lubbertum, Groningae d. XII 
lunii 1600. 
Codices Groning. 7 



d8 

PoL 73. Item de variis rebus, 8. L, d. XIU lunii 1600. 

FoL 74. Item (tantum finis exstat) & L, pridie Eal. Martias 1601. 

FoL 75. Exemplum testimonii dati Lamberto Henrici, ut videtur, prae- 
ceptori, 8. L d. IX Maii 1601. 

FoL 76. Item Bemardoloannis, discipulo suo, Ghroningae, d. IIU lulii 1602. 

FoL 77. Exemplum epistolae de Suffrido Petri eiusque operibus, s. L d. 
XXm Augusti 1603. 

FoL 78. Annotationes de expensis a se factis, d. IV et V Febniarii 1605 
(vemaculo sermone). 

FoL 79. Exemplum epistolae de rebus Frisiae Orientalis, s. L 1610. 

FoL 80. Exemplum testimonii dati Frederico ? , s. L et a. 

FoL 81. Nota ad Grotii libnim de antiquitatibus reipublicae Batavae. 

FoL 82 — 83. Item de controversiis Frisiae Orientalis. 

FoL 84 — 87. Exemplum epistolae de rebus Frisiae Orientalis aliisque, s, 
L et a. (Initium, ut videtur, deest). 

FoL 88. Item ad Mensonem Altingium, s. L et a. 

FoL 89. Notitia de expensis a se ^tis. 

FoL 90. Exemplum epistolae ad loannem Amelingium et Dothiam Wiardam , 
s. L et a. 

FoL 91. Item ad Casparum Peucenim, s. L et a. 

FoL 92. Item ad Mensonem Altingium, s. L et a. 

FoL 93. Itein de rebus Frisiae Orientalis, s. L et a. 

FoL 94. Item de lite quadam cum Tammone quodam, s. L et a. 

FoL 95 — 96. Notitiae de nonnullis chronicis Frisicis. 

FoL 97. Exemplum epistolae ad Davidem Chytraeum, s. L et a. Finis deest 

FoL 98. Copia obligationis hypothecariae , datae ab Ubbone Emmio cum 
uxore Frederieo Coenders ab Helpman cum uxore, quadringentorum floreno- 
mm et triginta denariomm, Groningae, d. VII Octobris 1608 (vemacula 
sermone, non manu Emmii). 

FoL 99. Excerptum ex epistola Altingii secretarii ad Gubematorem Gui- 
lielmum Ludovicum, Emdae d. XIV/XXIV lanuarii 1614. Non manu Emmii , 
sed ab eo brevi annotatione instmctum. 

Originis incertae, codex (intio iHQl ex Archivo Groningano in Bibliothecam 
translatus est. 

Sine ligattira. 

208. Chartac, 21 X 32,5, 3 foL Saec. XVII. 

Isaaci Vossii epistola autographa ad Nieolanm Heinsiam, s. a. 

Typis excusa in Sylloge Epistolamm, coUecta per P. Burmannum III, 
p. 611 seq. 

Anno 18lk} acijuisita est Aynstelodami nb Archivo Gronitigano ^ unde anno 1891 in 
Bibliothecam translata est. 
Sine ligatut^a. 



99 

SOd. Chartae. 16,3 X 22,5. 1 foL Saec, XVIL 

Jani Broakhusii epistola ad Joannem Menninga, d. VIII NovembriH 1687. 

Copia. 

Joannes Mensinga (i6S5 — i698) professor historiae et eloquentiae Groningae fuit. 
Epistola haec partim typis excusa est a viro doct. J. A. Worp in Jani Broukhusii 
Epistolis selectis pag. 52 {Programma Gymnasii Groningani iSHOjiSOO). 

fnvenitur in fronte exemplaris quod est in Bibliotheca Groningana editionia Pro- 
pertii Etegiarutn Broukhusianae {Amst. i7(}2). 



210. Charta^. 15,5 X 9,8. 279 fol. Paucis flguris omattis. Saec. XVII 

(1619—1628). 
Everhardi Avercampii Albam amicoram. 

Primum in hoc albo inveniuntur nomina multonim professorura et studio- 
sorum Academiae Oroninganae, inscripta inde a Kal. Maiis usque ad d. 
XV Junii a. 1619, deinde nomina inscripta inde a d. XIV usque ad d. 
XXVII lulii Campis, Roterodami d. XVI Augusti, denique inde a d. 
Xni Septembris anni 1619 usque ad d. XXIII Aprilis a. 1623 in Gallia, 
praesertim Andegavi, Aureliae, Parisiis, et Arausione. 

In fronte index nominum. 

Hoc de albo confer disputationcm viri doct. J. Nanninga Uitterdijk in 
Bijdragen tot de geschiedenis van Overijsel, VI, p. 219 seq. 

Avercampius^ fortasse circiter annum I.Vfij Campis natus^ d. XI lunii a. iGiO 
Groningae studiosus medicinae in albo inscriptus est^ ab anno iOiO per annos 
quatuor in Galtia moratus est, deinde cum Campis tum Meppelae habitavit et anno 
i066 verisimiliter Campis mortuus est. 

Anno i835 hoc album a viro cl. Johantie Potter van Loon datum est viro doct. 
Henrico Octavio Feith^ qui in archivum Groninganum deposuity unde anno iS07 
in Bibliothecam translatum esl. 

In duabus ligaturis chartaceis saeculi XVII inter se inversis ligatis, summis foliis 
aumtis. 

211. Chartac. 15,7 X 9,8. 167 foL, quorum plurima vacant. Saec. 

XVII (1623—1630). 
Petri Keachenii Albam amicorum. 

In fronte index nominum manu viri cl. H. 0. Feith Jris. 

Petrus Keuchenius {iOO') — i044) verbi divini minister Groningae fuit inde ab anno 
iO^. Inter amicos notantur Johannes Bogcrmannus ^ Joh. Crocius^ Joh. Jae. Gnj- 
naetiSj Joh. Pohjander a Kerchove^ Andreas RivetuSj alii. 

Atbum hoc hereditate a fllio Roberlo acquisitum est. Postea venit in manus huius 
filiae^ quae Petro Alberthomae nupserat. Huius slirpis ernt Anna Christina Alber- 
thonuij uxor Joh. Petr. Driessen et mater Roberti Keuchcnii Driessen , ex cuius librorum 
auctione {iH3Q) Bibliotheca Groningana album adepta est {vide Catal. MSS. oct. n^. iO). 

In ligatura e corio facta saeculi XVII. 



599386B 



100 

212. Chartac. 15 x 9^8. 244 foL, quorum tnulta vacua relicta. Cum 

paucis scutis armorum calamo delineatis. Saec. XVII (1656— 1658). 
Roberti Kenchenii Album amicornm. 

In fronte index nominum manuviri cl. H. 0. Feith Jris. 

Robertus Keuchenius (nattts post a. Id^, i* i680) inde ab anno 1604 verbi divini 
minister Groningae faity aeque ac pater Petrus Keuchenius. Inter amicos notantur 
Jacobus et Menso Allingii, Jac. Alberthoma ^ Joach. Borgesius , Gerhard%is^ Hemuinntis 
el Timannu$ Cocceji ^ Christ. Fred. et Joh. Georg. Crocii, Sam. Maresius^ Joh. Mar- 
tinus, Joh. de Mepsche^ Matlhias Pasor, J. M. Steinbergius , AMias Widnuirus alii. 

Origo ut supra. {Cf. Cat. Driessen, MSS. oct. n^. ii). 

In ligatura e corio facta dorso deaurato saeculi XVII. 



213. Chartac. 16,4 X 9,8. 250 pag. Saec. XVIII (1755). 
Chri8tiaiii Michaelis Merckelbach Albnm amicornm. 

In fronte nomen possessoris. Pag. 1 — 42 vacant. Prima inscriptio d. IV 
Augusti a. 1755 Idsteinae in Nassovia data est; sequimtur inscriptiones 
Groningae inde a d. IX Eal. Nov. a. 1755 usque ad d. XXIX lulii 1761 ; 
post has inveniuntur denuo inscriptiones Idsteinae et alibi inde a. d. XXIV 
Octobris a. 1753 usque ad d. IV Septembris anni 1755, denique aliae Gro- 
ningae scriptae inter eadem tempora et postea us<|ue ad VIII Id. Dec. a. 
1762. Pag. 242—250. Index nominum. 

Christian Michael Merkelbach, Bogelio-Cattus , theologus d. XV Oetobris a. 1755 
Groningae in albo inscriptus est. 

Inter annos iS^ et 1858 acqtiisitum est ab Archivo Groningano^ unde anno 1897 
in Bibliothecam translatum est. 

In ligatura e corio fusco saeculi XVIII fronte aurata. 



214. C^artac. 18,2 x 11,6. 258 pag., quarum multae vacuae relictae. 

Oum paucis scutis armorum coloribus et auro pictis. Saec. 
XVUI (1762—1800). 
P. W. C. Riedel Album amicoruni. 

P. W. C. Riedet d. IX Julii a. 1760 in albo studiosorum Groning€uio inscripttis 
est theologus; postea praeceptor Gymnasii Groningani fuit, Nomina in albo eius 
nuignam partetti sunt studiosoruniy commilitonum eius, sed etiam aliorum. 

Vir honorat. R. J. Schierbeek^ qui nepos viri doct. P. W. C. Riedel fuit, Biblio- 
thecae dono dedit a. i880. 

In ligatura e corio facta cum omamentis impressis deauratis saeculi XVIII. 



CODICES BELGICI. 

215. Papier en voor een klein gedeelte perkament, 14,1 x 20,2, VIII 

en 819 fol, 2 kol, Met gekleurdeenroodeinitialenenopschriften 
en eenige randversieringen, XV^ eeuw (1480^,), 
Nederlandsch Lectionariani. 

Bevat de in pericopen afgedeelde Evangelien (fol. 1 — 113^®**^), Paulinische 
(fol. ll^verso— 206ver«o) en Catholicke Brieven (fol. 206^6^80— 224ver8o), Han- 
delingen (fol. 224ver8o— 262) en Apocalypse (fol. 262—282) en ten slotte 
lectiones uit het Oude Testament (fol. 282— 319 v»»*»»). Voorafgaat de heiligen- 
kalender en de index op Matthaeus (fol. 1 — VII; fol. VIII onbeschreven). 
Op fol. 319^erso is later bijgeschreven : MCCC ende XXX (een verschrijving 
voor MCCCC ende XXX?). 

Geschenk van Prof. A. M. Isinck {iOOH — ilin). In den Catalogus van il^Z vernield. 
In den origineelen houlen met zwart leder overtrokken band^ niet een koperen 
haak; de atidere is verdwenen. 



216. Papier. 15 X 21,7. 78 fol, Enkele roode initialen en een weinig 

randversiering. Zeer geschonden, XV^^ eeuw (1430 of 1435). 
Bedndin^e nae den sinne van Sante Aagastinns regele. 

Voorin: Jhesus nazarenus rex Judeorum. Maria. Augustinus. Fol. 1. Hyr 
begint bedudinge nae den sinne van Sante Augiistynus regele. Dese nae 
ghescreven gheboede sjjn geheyten Regel .... Fol. 72^®*^«» .... ende dat 
hi in gheene becoringhe in gheleit en weerde. Amen. Amen. Araen. 

Fol. T2ver8o, Gheeyndt Int Jaer ons heren MCCCCXXXV des donredaghes voerSancte 
Gregorius dach: deo gracias. MCCCCXXX. Aan het slot: Dyt boeck hoert toe den 
regularissen int cloester bij Maeseyck. Tusschen i8.*iS en i84i geschonken door het 
Kabinet des Konings. 

In den origineelen houten hand met briiin leder overtrokken; de koperen haak is 
verdwenen. 



217. Perkament. 14,5 X 21, 121 fol, 2 kol. Met rood en blauwe en 

roode initialen en roode opschriften. XV^ eeiiw (1438). 
Het leven van Jezas. 

Fol. 1. Hyr beghint de ierste prologus des levens ons heren Ihesu Christi. 



102 

Ende dit boec hevet in LII capittele. Dicwile ende langhe heb ic in minen 
sinne .... Fol. ivereo .... dre personen ende een ghewaer God. Amen. 
Dit is de ander prologus van desen boke. Soe als die apostel sunte Pawel 
scrivet .... Fol. 7 . . . . van welken wi ierste segghen siillen. Wat ge- 
sciede eer onse here neder (iiiani. Dat ierste capittel. Als ene langhe tijd 
als vijf dusent iaer ende twehundert een iaer min .... Fol. 121 ... . 
dat ewighe leven mit hem te bruken ewelike. Ainen. Ho men denken sal 
van den leven ons heren op eLken dach, een sonderlinge materie . . . . 
Fol. 12lvers<> .... so segghe dese bedinge de hyr na volghet. Een guet 
ghebet. Om dese ende om alle saken .... ende des lives alre menschen. 
Amen. Hyr eyndet dat leven ons heren Ihesu Christi wes name altocs 
ghebenedijt si. Int iaer ons heren MCCCC ende XXXVni in witten 
Donredage. 

Capittel 25—33 onderbreken het leven van Jezus en bevatten een bespie- 
geling over de passie, gevolgd door raadgevingen omtrent de getyden van 
den dag. 

Op fol. 114verso, 115verso en 116verso leesaanwijzingen in dezelfde hand 
als het HS. 

Wordt uitgegeven in de Bibliotheek van Middelnederlandsche Letterkunde 
door Dr. J. Bergsma. Verg. ook Moll, Joh. Brugman, dl. II , passim. 

Fol. /i>/iv/-6o iti ccn XVI(fc.ceutvsche hand: Dit boek heeft HiUe Beroldij den sus- 
tereii iii den oldeii conveute in Groninghen geven, betet voer hoer. Dit ^yOlde convenV* 
is dat der Geesteiijke Maagden, thans het Boode weeshuis. 

In den Catidofjus van I8,*iS voor het eerst venneld. 

In dcn oriijineelen houten niet bruin schaapsleder overtrokken band. Vandekoperen 
haken is cen verloren. 



218. Papier, met perk. voorblad. 20 J X 28,8. 179 foL 2 koL Met 

gekleurde initialen en randversieringen. XV^ eeuw. 
Nederlandsche Sernioenen. 

Paraphrasen van plaatsen uit de Evangelien en Epistelen, die des Zondags 
weixien voorgelezeii , vaii den eersteii Zondag in den Advent tot den vier 
en twintigsten Zondag na Pinksteren. Een lijst der Zondagen met verwijzing 
naai* de serinoenen gaat vooraf. 

(>p een bandcrol voorin stant: iXoix? iii Holke heft dit screven. l)it boec hoert Joha. 
Dein. Ilet IIS. is aangekocht in IS0^2 op de auctie-A. S. Werumcus. {Catal. IISS. fol. 
B. Vijl. ook Cdtal. II. A. Werumeas. /7^. HSS. foL G.). 

In XVIIIiit-eeuwschen kartonnen band met iedeivn rmj. 



103 

219. Perkament. 12 x 17^8. 204 foL Versierd met frdaie groote in goud 

en kleuren geschilderde en met kleine roode of blauwe initialen. 
Hier en daar frame gebloemde randversieringen, FoL 14. Rijk 
in goud en kleuren uitgevoerde H^ waarin Maria met het god- 
delijk kind; in den rand de figuren van koningen, verbonden 
door bloemversieringen. Rijk in goud en kleuren uitgevoerd zijn 
verder foL 46, 64, 86, 106, 125, 130, 144, 176 en 180, 
waar nieuwe getijden beginnen. XV^ eeuw. 
NederlandHch Getgdenboek. 

Fol. 1 — 12. Kalender. Fol. 13 onbeschreven. Fol. 14. Hier beghint onser 
vrouwen ghetide. Fol. 45^®"*». Hier volghet nae die ghetide vander ewigher 
wijsheit. Foi. 63ver8o, gier nae volghet die langhe heiligho gheest ghetide. 
Fol. 85ve"o. Hier beghint alle heilighen ghetide. Fol. lOSverso. Hier beghint 
die langhe cnius ghetide. Fol. 124^®*^. Hier nae volghet die corte cruus 
ghetide. Fol. l^^^e"^». Hier beghint die seven salm. Fol. 143ver8o. Hier be- 
ghint die vighelie van neghen lessen. Fol. 175ver8<>. Hier beghint Sinte 
Ambrosius ghebet vanden heilighen sacrament. Fol. 179^®"*^. Soe wie staet 
in die staet der gratien ende leest voer die wapenen ons heren mit berou 
van sijn sonden de naeghescreven ghebeden die verdient XIII dusent iaer 
XXIIU iaer ende LXXX daghen oflaetes. 

Op fol i: Simon Abbes Gabbema, hist. Frisiae. ClOiyCLXXXVl, die ook een lijst 
der gebeden op het schutblad schreef. Dit IIS, schijnt uit zijn nalatenschap te zijn 
verdwaald^ daar zijn boeken en handschriften na den dood zijner zuster in het 
Gabbema Gasthuis zijn gekomen en thans bij het Friesch Genootschap berusten. 
Aangekocht op de auctie-A. S. Werumeus in 1802 (Catal. IIS. 4® G). 

In den origineelen houten^ met brnin leder overtrokken band. 



Perk. 10,4 X 15. XII en 191 foL Versierd met rood en blauw 

geschilderde initialen en opschriften; bij den aunvang van nieuwe 

getijden bovendien randversieringen. XV'^^ eeuw (Titels der ge' 

tijden benevens enkele aanteekeningen in rnargine XIX "^^ eeuw). 

Nederlandsch Getijdenboek. 

Fol. I— Xn. Kalender. Fol. XHverso. Ghetide onser Vrouwen. Fol. 46verso. 
Hyr nae beghinnet die ghetide vanden heilighen cruce. Fol. 74^^"^. Die 
ghetide vander wijsheit. Fol. ll^verso. Die VH psalmen. Fol. 135ver8o. flier 
na volghet die vighelie mit neghen lessen. Fol. 184. Gebed van Ambrosius. 

Fol. iOiverso in een latere hand: A» CIOCCC. en Anno 4300. 

Voorin in een XVIWc.eeuwsche hand : Casper van Santen. Door de Gron. Biblio- 
theek aangekocht op de auctie-Binger-Penon {Oct. 1800; Catal. n^. 47/). 
/ In den origineelen houten met bruin leder overtrokken band met twee koperen haken. 



116 

Olim fuit pars Bibliothecae Jacobi Marcus, quae publice devendita fuit Amstelodami 
4750. Vid. Catai. ejus Bibliothecae inter libros MSS. in 4to N» 409. Verder schreef de 
volgende bezitter: Ex bibliotheca cl. P. Bondam Catalog. pag. 240 n. 484. H. J. Arnt- 
zenius 1800. Op de auctie van dezen laatste in i832 door de bibliotheek aangekocht 
(Cat. n» iDi"!). 

Jn XVIId^-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



247. Papier. 15,1 x 20, VII en 192 beschreven, benevens talrijke on- 

beschreven foL Met roode opschriften, FoL 188 — l92^r8o zijn 
door een iets latere hand bijgeschreven. XVI^ eeuw. 
Copieen van stukken, voornamelijk betreffende Overgsel. 

Fol. I — Vlperso, Register aller des Lant Rechtes soe yn desen boeck 
begrepen. Het bevat evenwel alleen de stukken tot fol. 145. 

Fol. 1 — 8. Dit is dath Ankomen aan dath Recht. Regels voor de uitoefe- 
ning der rechtspraak. 

Fol. 8 — 9^®"^**. Landbrief van Vollenhove en Oramelanden , uitgevaardigd 
door Frederik van Blankenheim, 5 Juni 1406. In anderen vorm gedrukt b^ 
Dumbar, Analecta 11, 380 vlg. 

Fol. 9^'erso — lOverso, Rechtsbepalingeu voor Hasselt, Mastenbroek en Graf- 
horst, de laatste van Jan van Diest van des dinszdaghes nae Misericor- 
diasdach 1383. 

Fol. lOvereo — i^vereo, grief van Rudolf van Diepholt, belovende zijn be- 
scherming aan het Nedersticht, 5 Jan. 1428. Gedr. Matthaeus, Analecta V, 
blz. 446 vlg. 

Fol. 12ver8o — i^verso, Ecrste landbrief van Overijsel van David van Bour- 
gondie, up Sunte Lucasdach 1457. Gedr. Racer, Overijsseische Gedenk- 
stukken III, blz. 128 vlg. 

Fol. 15 — 23. Tweede landbrief van Overijsel van David van Bourgondig, 
6 Juni 1478. Met bqlagen. Gedr. t. a. p. III, blz. 139 vlg. 

Fol. 23 — 26^®^^. Landbrief van Overqsei van Philips van Bourgondig, 
9 Aug. 1518. Gedr. t. a. p. m, blz. 205 vlg. 

Fol. 26ver8o_36verso, Reformatie van het Landrecht van Overijsel van 7 
Nov. 1541. Gedr. t. a. p. m, blz. 234 vlg. 

Fol. 37—42. Eenige afzonderlqke ongedateerde bepalingen uit het Land- 
recht van Overijsel. 

Fol. 42— 45^®"«, Frederik van Blankenheim stelt eenige aanvullende 
bepalingen vast tot het Landrecht van Salland, 20 Mei 1406. Met eenige 
andere losse rechtsvoorschriften. Gedr. t. a. p. III, blz. 114. 

Fol. 45ver8o — 50, Omslag der belastingen in Overqsel, vastgesteld door 
Hendrik van Beieren opten dinxdach post Lucie virginis 1525. 



117 

Fol. 50^e>^ — 51^®*^. Dit sinnen de ghene de gedickt sinnen yn Mengeler 
ende Weyerscaer. 

Fol. 52 — 54^6»^. Dqkbrief van Terwolde, Nieuwbroek, Oene, Heerde en 
Vorehten, uitgevaardigd door Eduard, hertog van Gelder, op allerhilgen 
aventh 1370. Gedr. Nijhoff, Gedenkwaardigheden , II, blz. 257 vlg. 

Fol. 54ver8o — 57^ Wijziging van dezen dijkbrief door Adolf, hertog van 
Gelder, des manndages post Invocavit 1470. Gedr. Geld. Plakaatboek. App. 
col. 156. Met een korte aant. betreffende den dood van Karel van Gelder in 1538. 

Fol. 57 — 57v«"<>. Dit sint die gelden tot dat cleine seilken gelegen .... 
in Mastebroix dick. 

Fol. 58. Verbondbrief van Deventer, Kampen en Zwolle, up ten hilgen 
pinxter avennth 1452. Gedr. Dumbar, Kerk. en Wer. Deventer II, blz. 150, 
van Hattum, Gesch. van Zwolle I, blz. 415. 

Pag. 58ver8o — 69^ Dijkrecht van Salland, uitgevaardigd door Guy van 
Avennes, des dinxdages nae Pinxteren 1308. Een afwijkende tekst gedr. 
Dumbar, Analecta II, blz. 234 vlg. Benevens een bepaling van David van 
BourgondiS over de afwatering van Zalk en Kamperveen, de reformatie van 
het dijkrecht door denz., en nadere bepalingen van 1494, 1500 en 1535. 

Fol. 69^«"^ — 85. Overeenkorast van de afgevaardigden van David van 
Bourgondie, Salland, de drie steden Deventer, Kampen en Zwolle en de 
kleine steden over het dijkrecht, des dinxdages post Judica 1494. Met 
nadere bepalingen van 1537, 1535 en 1532. 

Fol. 85 — 94^®™*». Dijkrecht van Mastenbroek, vastgesteld door den bisschop, 
de steden Kampen en ZwoUe en Dijkgraaf en Heemraden, des maenndages 
nae Gregorii 1390. Met bijvoegingen van 1483, en 1439 — 1474. 

Fol. 94ver8o — 95ver8o, Verbondbrief van Deventer, Kampen en Zwolle, op 
belaickenn paissche 1524. 

Fol. 95ver8o__9(j. Extracten uit het Keizerrecht. 

Fol. 96 — 96ver8o^ Extract uit een Hanzereces, over pretensign van de 
burgers van de eene Hanzestad op een andere. 

Fol. 96verso — 99ver8o, Extractcn uit landrechten. z. d. 

Fol. 100 — 100^^*^^. Bepalingen over de uitvoering der vonnissen in Over- 
ijsel, 1531 en '32. 

Fol. lOO^®'^ — 103verso, Overeenkomst der gemeene erfgenamen van Liere- 
broick, 1476. 

Fol. 103^®"<* — 105v®"o, Overeenkomst der gemeene erfgenamen van den 
Dam en van Lierebroick over een molen, des Donredaechs nae Petri et 
Pauli 1491. 

Fol. 106 — 108. Lijst der erfgenamen, die recht hebben op den molen van 
Lierebroick. Met meer derg. lijsten. 

Fol. I08ver8o_ix2ver8o. Lijst dergencn , „de gelden totten ziell ter plaetenn 
ende ter ghere by der Stat ZwoUe" 1478. 



108 

Dit HS. is afkoiiistifj van Mr. J. \V. Keiser eti op diens auctie in 1801 aangekocht 
{Catal. n». 131). 

In XVnide-eeuwschen kartonnen banden met lederen rug. 



226. Papier. 21,5 X 27,2. 34 fol. XVIII^ eeuw. 

Extracten uit het Recneil der Synodale Resolntien van Stad en Lande 
(1595 — 1730), betreffende de kerkordening. 

Dit Recueil is volgens een aant. voorin door Ds. Alb. Alberthoma^ pred. te Appinge- 
dam y saamgesteld , in ll^M) door de Sijnode goedgekeurd en in 1131 aan de Gedepu- 
teerde Staten gezofiden. 

Afkomstig van Mr. J. \V. Keiser en in 1801 op zijn auctie aangeki>cht {Catal. n^. IW). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



227. Papier. 19 J X 24 J. 13 fol. XVIII^ eeuw. 

Aanuierkingen op het gedrag van D» Henricns Rnlaeus, predikant to 
Amsterdain , wegens de twee eerste deelen van de Historie der Refor- 
niatie van den Heer Gerardt Brandt. Als mede op het gedrag van den 
Heer Jacobus Leydekker, predikant te Middelbnrg .... nopende de 
vier deelen van de bovengemelde Historie der Reformatie .... Mits- 
gaders hoe zig D** Johan VoIIenhove , predikant der Haagsche kerken , 
jegens zijnen waarden vriend den voorn. G. Brandt .... heeft gedragen. 

De afkomst van dit HS. is onbekend. 

In XVIIId^-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



Papier. 21 x 32,7. 106 fol. XVIII^ eeuw. 
Stnkken, betreffende de zaak van den Arnhemschen predikant Johannes 
Ter Kinder, afgezet en vervolgd wegens echtbreuk en verkrachting. 
1781 en 1732. Alle door dezelfde hand gecopieerd. 
Bevat tevens een aantal gednikte stukfcen. 

De oorsprong van het HS. is onbekend. 

In XVIIId^'-eeuw8chen cartonnen band met rood lederen rug. 



Papier. 16,3 X 20,4. 115 bladz. XIX^^ eeuw (1817). 
Onderwijs in de Predikkunde van Prof. H. Muntinghe. 

Een inhoiidsopgave volgt. 

Dictaat van G. W. Stuivinga^ theoL stud.^ afgesloten den 11 Aprill817. Wanneer 
hct in dc Bibliotheek is opgenomen, is onbekend. 

In XlXde.eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



109 

230. Papier. 20^8 x 28, 297 foL 2 kol. Afvnssetend in verschillende 

lettergrootte geschreven (de tekst groot, de glossen kleiner) ; met 
vele roode en eenige in kleuren uitgevoerde initialen. XV'^- (1477) 
(fol. 1—282) m XVI'^ eeuw (fol 282^'^^^— 29 7"^"^^^). 
De Saksenspiegel in het Dietsch. (Vermeerderde tekst niet de glosse). 

(Fol. 1. Losse aant. in een IS^^-eeuw^he hand, die ook op fol. 2"^^^^ een 
inhoudsopgave van de achter den Saksenspiegel opgenomen stukken toe- 
voegde. Fol. Ivewo — 2 onbeschreven. Fol. 3 — 15. Inhoudsopgave der drie 
boeken.) Fol. 16. Godt de dar ys een begin .... Fol. 16^«'^» .... ende 
over ons allen gae. Amen. (Fol. IBverso — iq, Glosse bij den proloog.) Fol. 18. 
Twe swerden hevet God op ertriken .... (Daarop volgt boek I, ingedeeld 
in 83 hoofdstukken.) Fol. O^vereo . . . . dat onnosel bloeyt Christi richten .... 
Fol. 95. Hic incipit secundus liber istius tocius qui talis est. Wo hera de 
vorsten ende de heren .... (Volgt boek II, ingedeeld in 70 hoofdstukkon.) 
Fol. 199 .... doer een stede to holdet. Fol. 199ver8o. Hyr beghint dat 
derde boeck des rechten. Fol. 200. Um wat misdaden dat men huse 

borghe .... (Volgt boek III, ingedeeld in 77 hoofdstukken.) Fol. 282 

en mach nu noch nummer meer. Et sic est finis. 

Dit HS. behoort tot de 2^® familie van de eerste orde der 11« klasse van 
de manuscripten van den Saksenspiegel. Vgl. Homeyer, Die Genealogie der 
Handschriften des Sachsenspiegels in Abh. Kgl. Akad. d. Wiss. Berlin 1859, 
Phil. und Hist. Abth, blz. 120; de Saksenspiegel in Nederland, uitg. de 
Geer (Werken Ver. t. uitg. d. bronnen v. h. oude vad. recht, I Reeks, n". 
10) 2® stuk, blz. XV en de Geer, De Saksenspiegel in ons vaderland in 
Rechtsgel. Magazijn, 1888, blz. 60. 
Copieen van stnkken, meest Overijsel betreffende. 

Fol. 282ver8o_285v«r8o. Regels voor het vaststellen van ordels. 

Fol. 285verso — 287^«"°. Frederik van Blankenheym stelt eenige bepalingen 
van het Overijselsche landrecht vast, 5 Juni 1406. Gedr. by Racer, Overijs- 
selsche G^denkstukken VI, blz. 303 vlg. Benevens eenige andere ongeda- 
teerde bepalingen. 

Fol. 287^«*^^. Dergelijk besluit van denzelfde voor Salland, 20 Mei 1406. 
Gedr. t. a. p. III, blz. 114. 

Fol. 287^6"^, vervolgd op fol. 289. Verbondbrief van Kampen en Zwolle, 
op Palmendach 1385. 

Fol. 289 — 289^®«*»«. Eenige rechten van Mastenbroek, waaronder van „op 
Sunte Ghertruydendach (14?) 33". 

Fol. 289^61-80 ^ vervolgd op fol. 288 en 290. Charter van Floris van Wevelinck- 
hoven, betreffende de waardo van het Fransche schild enz. 4 Maart 1385. 

Fol. 290 — 2dl^^^^^, Charter van Arend van Hoom, bevattende voorrechten 
van de steden , kerken enz. aan deze zijde van den IJsel (d. i. Utrecht). Des 
Donredaghes nae Sunte Servaes 1385 (waarschijnlijk een verschrqving voor 1375). 



110 

Pol. 29lve>^<>— 292. Charter van Rudolf van Diepholt, belovende zijn 
bescherming aan de landen van het Nedersticht. Des groten vridages in 
Januario 1428. Gedr. Matthaeus, Analecta V, blz. 446 vlg. 

Fol. 292 — 293. Charter van denzelfde waarin hq zich verbindt den strijd 
tegen Zweder van Culemborg te vervolgen en zonder de kapittelen geen 
vrede te sluiten. Op Sunte Valentynsdach 1427. Vgl. de HuUu, Het 
Utrechtsche Schisma, blz. 58, noot. 

Fol. 293. Charter van denzelfde, verklarende, dat de kapittels van Oud- 
raunster, St. Pieter, St. Jan en St. Marie hem gunstig gezind zijn. 31 Jan. 1433. 

Fol. 293 v®»*^ — 294. Eerste landbrief voor Overijsei van bisschop David van 
Bourgondie. Op Sunte Lucasdach 1457. Gedr. Racer, III, blz. 128 vlg. 

Fol. 294 — 297^«"^. Tweede landbrief voor Overijsel van denzelfde. 6 Juni 
1478. Gedr. t. a. p. III, blz. 139 vlg. 

Fol. '28^2: Sub anno domini M»CCCCOLXXVll» quinta feiia ante Joliannis festum 
Baptiste. Fol. i.^verso; Ithem dyt boick hort too .... (onleesbcuir) ende hevet yck 
Henricus ipnleeshaar) myt mynen selves hant etc. 

Hel HS. is in i8.^2 aangekocht op de auctie-Amtzenius (Cat. n^. i^yS^). 

In XVIIl^^-eeuwscJien bmin lederen batui. 



231. Papier, 13,8 X 21,5. 38 fol. XVIIP^ eeuw (1775). 
Core van de Vier Ainbagten van Vlaanderen van 1242. 

Gedr. Scharp, Gheschiedenis en costumen van Axel, II, blz. 1 vlg. en 
Wamk5nig, Flandrische Staats- und Rechtsgeschichte , II, 2. Urkunden, S. 
186 vlg. 

Copie^ den 15 April 1775 vervaardigd door Prof. P. Bondam „uyt een copije, na- 
geschreven door Jan de Cliever uit het origineel, berustende op de GnflTie van ter 
Neuzen". Voorin: Ex BibUotheca cl. P. Bondam. Catalog. pag. 2G2 n®. 60. H. J. 
Arntzenius. 1800. Op de attctie van dezen laatste in iSfH aangekocht (Catal. n^. 1568). 

In XVIII^ -eeuwschen cartonnen Imiid met perk. rug. 



Papier. 16,5 X 21,1. 80 fol. XVIIP^ emw (1775). 
Dit sijn die Hantvesten der stede van Enehnsen. 

Afgeschreven den ^23 Juni 1775 door Prof. P. Bondam^ hlijkens het onderschinft. 
Voorin: Uit de Bibliotheek van Prof. P. Bondarn, Catal. pag. ^.'iS, n». 141. H. J. 
Amtzenius, 18<X). Op de auctie van dezen laatste in 183^2 aangekocht (Catal. n®. 1407). 

In XVIII^-eeuwschen kartonnen hand met perk. rug. 



233. Papier. 16,7 X 21,3. IV m 150. fol. XVIF^ eetiw. 
[Pieter de la Court], 't Welvaren der Stad Leyden. 

Fol. I. Titel. Fol. Verso^u.^^eno onbeschreven. Fol. III— 1. Opdracht. 



IU 

„Aan mqn Heer. Jlijn Heer J. E. Yeertig in Rade en Vroedschap der stad 
Leiden". Gheteekend: V. H. In Leiden den 15«" Septembris 1659. (J. E. is 
Johannes Eleman, zwager van de la Court. Cf. Wttewaal, IX.) Fol. ivereo — 
2verso onbeschreven. Fol. 3 — 148^6^80. *t Welvaren der Stad Leyden. Het 
wijkt af van het exemplaar, in het bezit der ^milie de la Court, dat een 
authentiek karakter draagt en dan ook door Mr. B. W. Wttewaal ten grond- 
slag is gelegd aan zijn uitgave. Terwqi dit in 81 capittels is verdeeld, telt 
ons HS. er slechts 69; ook de onderlinge volgorde is anders. In margine 
zijn hier en daar aanteekeningen in dezelfde hand toegevoegd; terwql nog 
los in het HS. liggen het 8»^ en 9^« Capittel, die echter niet moeten worden 
tusschengevoegd , daar het HS. reeds een 8»^ en 9<*® Capittel heeft, doch 
met anderen titel en inhoud. Dat echter deze twee kapittels bij het HS. 
behooren, blijkt uit de Inhoudsopgave , waar z\j aan het slot voorkomen. 
Waarschijnlyk moeten zij dus dienen, om later te worden ingevoegd. Fol. 
149—150. Inhoud. 

Excerptsgewyze uitgegeven door Wttewaal, Proeve van een onuitgegeven 
staathuishoudkundig geschrift van Mr. P. de la Court, Leiden 1845; eenige 
hoofdstukken bq van Rees, Verhandeling over de Aanwijsing .... van 
Pieter de la Court. (Utr. Diss. 1851) blz. 167 vlg. 

Van de afkoftist van dit HS. is niets bekend. Het is niet een van de beide HSS., 
door Wttewaal nevens dat der familie de la Court gebrtdkt. {t. a. p. A7, noot). In 
1895 aangekocht van de finna van Stockum en Zoon te '« Gravenhage (Catal. Land 
en Volk van Nederland. Algemeen ged. etc. n^. 16Si). 

In XVW^-eenwschen cartonnen band met letieren rttg. 



Papier, 21 X 33^2. 176 fol^ bmevens talrijke onbeschreven bladen, 
XVIW^ eefiw. 
Privilegien, Hantvesten, Octrooyen en Willekenren den Eilanden van 
Zuitbeveland .... gegeeven. 1339 — 1696. 

Yoorin een Iqst der voorhanden stukken van de hand van Mr. H. 0. 
Feith Jr. 

Het HS. komt voor het eerst voor in den catalogus t»an 1841. 

In XVlII^-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug waarop vergulden titel. 



Papier, 21 X 33,2, 364 fol. XVIIId^ eeuw, 
Privilegien, Handvesten, Willekeuren, Octroyen, Sententien, Accoorden 
enz. der Stede Goes .... gegeven. 1266 — 1775. 

Een Iqst der voorhanden stukken, met dezelfde hand geschreven , gaat vooraf. 

Het HS. komt voor het eerst voor in den catalogus van i84i. 

In XVlII^-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug , uxiarop vergulde titel. 



112 

236. Papier. 21^4 x 33^1, 620 heschreveny talrijke ongenummerde on- 

beschreven pag. XVIII^ eeuw. 
Rechten des RijekH ende Stads Nienwmegen. 1230 — 1648. 

Voorin een lyst der voorhanden stukken van de hand van Mr. H. 0. Feith Jr. 
Het HS, is afkomstig van Ptof. P. Bondam (Catal. MSS. fol. n». iSi , hlz. ^^2) en 
in i8.^2 aangekocht op de auctie-Amtzenius {Catal. n". iMiS). 
In XVIII^-eeuwschen cartonnen hand met perk. rug. 



237. Papier. 21,5 X 33,3. 386 fol. In verschiUende handen geschreven. 

XVIII'^ eeuw. 
Voorin een lijst der voorhanden stukken van de hand van Mr. H. 0. Feith Jr. 
Rechten van de g^raafschap Zntphen, 1493— 15G1. Fol. l— SOverso. Yo\. 

31 — 84^®"<* onbeschreven. 
Rechten van de Veluwe en van eenige daar gelegen kleinere gobieden, 
1328—1610. Fol. 85—97, 105—108^*^80^ 141—150, 166— 169verw FoI. 
98— lO^vereo^ 150ver8o__iej5ver8o^ 17()__186ver8o onbeschreven. 

Privileipenenkeiirenvan Arnhem, 1312—1684. Fol. 187— 188^«"^ 196—196^^^80^ 
198—314. Fol. 189— 195ver8o , 197 — 197^«««, 314^««« -361^*^80 onbeschreven. 

Willekeuren van Elbnrg, 29 Jan. 1636. Fol. 362— 373ver8o. FoI. 374—386 
onbeschreven. 

Het HS. is afkomstig van prof. Bondam (Cat. HSS. fol. n^. iSS) en in ifi^2 aan- 
gekocht op de auctie-Arntzenius (Catal. n^. i^t04). 

In XVIII^-eeuwschen cartonnen hand met perk. rug. 



238. Papier. 20,6 X 33,3. 129 fol. XVIII^ eeuw. 

Rechten, Coustuimen ende Gewoonten der stadt Tiel, 1659. 

Fol. 3— 4^«"*°. Besluit van Burg. , Schepenen en Raad van Tiel , houdende 
vaststelling van dit boek. 31 Aug. 1659. 
Fol. 5—92. Stadt-Rechten. Deel I. 
Fol. 93— 125ver8o id. Deel II. 

Fol. 126—129. Register. 

Het HS. komt voor het cerst voor in den catalogiis van i84i. 
In XVIIIcte-eeuwschen cartonnen hatid met hruin lederen rug. 



239. Papier. 15,5 x 20,5. 56 fol. XVII^ eeuw. 

Willekeuren und Statuten der stadt van Harderwijck, diemen alle Jaer 
met der uytspraeck afleest 

Op fol. 56 een register. 

Voorin: Uit de Hibliotlieck van pi*of. P. Hondam (Catalog. pag. 238, n®. 129). H. J. 
Arntzenius. 1800. In i8^f2 op de auctie van den laatste aangekocht (Catal. n^. iijOi). 
In XVIIde-eeuwschen perk. hand. 



113 

240. Papier. 16,5 X 21. 184 pag. XVin^^ eeuw (1765). 

Dit zijnn die Willekear der Stadtt van Harderwijek, die men alle jaer 
in Bnerspraecken Leesen und Knndighen sall. 

Pag, i34: P. Bondam descripsi haec Statuta Hardersvicena ex cod. MS. antiquo 
in 4^ quem mecum communicaverat Nobiliss. Militum Praefectus van Holtlie harum 
lautitiarum peritissimus aestimator. Aderant praeterea in eodem cod. lura Feudalia 
aliaque jura Gelrica antiqua, quae maxima ex parte incdita pi-aecipue inde a me 
descripta fuerunt. Harderovici a. d. XXI Noveinbr. 1765. 

Niet vemieUi bij Berns^ Rechtsbronnen der stad Harderwijk. 

Voorin: Uit de Bibliotheek van prof. P. Boudam pag. 238, n^ 128. H. J. Arntzenius. 
1800. In i832 op de auctie van dezen laatste aangekocht (Catal. n^. i501). 

In XVIlIde.eeuwschen kartonnen band met perk. rug. 



241. Papier. 16 X 20,9. 101 fol. XVIIP^ eeuw (1771). 
Willekenr nnd Plebiseiten der Statt Elbnrch. 

Afgeschreven door Prof. Bondam te llarderwijk den 7 Jan. 1111. 
Voorin: Uit de Bibliotheek van Prof. P. Bondam Catal. pag. 238 n«. 132. H. J. 
Arntzenius. In 1832 aangekocht op de auctic van dezen laatste (Catal. n^. lirX). 
In XVIII^^eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



Papier. 17 X 29,4. 86 fol. XVIIF^ eeuw (1779). 
Statuta Elburgensia antiquissima secnli XlV ad linem vergontis, 1392 — 
1400. 

Voorin een lijst der voorhanden stukken van de hand van Mr. H. 0. 
Feith Jr. 

Het HS. is den 24 Aug. 1119 door Prof. Bondam ten archieve te Elburg afge- 
schreven en tot zijn dood in zijn bezit gebleven. {Vgl. Catal. HSS. fol. n^. 218). In 
183fi aangekocht op de auctie-Arntzenius {Catal. n^. 1439). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met papieren rug. 



243. Papier. 17,5 X 29,4. 112 fol. XVIII<^ eeuw. 
Landrechten van Buren, 1368 tot 1608. 

Voorin een Ijjst der voorhanden stiikken van de hand van Mr. H. 0. 

Feith Jr. 

Geschreven door Prof. P. Bondnm en met zijn bibliotheek verkocht {Catnl. HSS. 
fol. n^. 224). In 1832 aangekocht op de auctie-Arntzenius {Catal. n°. /457). 

/n XVIIItt^-eeuwschen cartonnen band met papieren rug. 



Codices Groning. H 



114 

244. Papier. 17 X 20,7. 64 fol. XVTI^ eeuw. 

Dit zqn de rechten des lantz ende heerlickheit van Batenborch , ^niaeckt 

op den 4*" dach Xovenibris a® XV' \ierendertich. Citgevaardigd door 

Herman van Bronkhorst, heer van Batenburg. Fol. 1 — 14. 
Die Rechten van Maes ende WaiL In 1532 door Earel van Gelder verleend. 

Fol. 15—25. Gedr. Gr. Geld. Plakaatboek App. coL 17 vlg. 
Den brieff inhaldende, Dat die ghene soo in Maes ende WaU een mes 

trect off hantswering^e dnet sall broocken Een olden schilt. Van Amoud 

van Gelder, des donderdaechs nae dem heyligen pynxtdach 1436. FoL 26 — 27. 
Verdrach tnsschen mijnen E. Joncheren Heeren tho Batenborch ende 

der selver ondersaten to Batenborch. 20 Jan. 1545, bekrachtigd 22 April 

d. a. V. FoL 27—30. 
Twee stnkken van 6 en 3 Sept 1546, betreffende den dqk en de week- 

markt te Batenburg. FoL 30^««^— 32. 
Rechten der heerlijkheid Batenbnrg. Verleend door Herman van Bronkhorst 

op Meydach 1547, afgekondigd 19 Mei d. a. v. FoL 33 — 54. 
Rechten der heerlijkheid Horssen. Verleend door denz., 20 April 1546. FoL 

55—64. 

Voorin: Uit de Bibliotheek van prof. P. Bondam Catalog. pag. 238 n*. 133. H. J. 
Arntzenius. 1800. In iS32 op de aurtie van dezen laatste aangekocht {Catal, w*. 1489). 
In XVIlI^-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



245. Papier. 20,2 x 32,1. 181 foL XVIII^ eeuw (c. 1779). 

Stukken betreffende het geschil tusschen Gelderland en Utrecht oyer 
de Marsch. 

FoL 1 — G^e»^. Lijst der stukken an de zijde des moroboirs des Fursten- 
doms Gelre en Graafschap Zutphen gefurneert 

FoL 7 — 8^'®*^. Inventaris van stukken in zaaken compromittoriaal tusschen 
den Momboir des Furstendoms Gelre en Graafschap Zutphen an den Proc. 
Gener. des Lands van Utrecht over het Territoir de Marsch. 

FoL 9 — 44^'«"^. Memorie van den Momboir des Furstendoms Gelre .... 
tot adstnictie der Conclusie, wegens dezelve Provincie nopens 't territoir 
de Marsch genomen. 

FoL 45 — Ax)^^^^. Conclusie wegens de Provincie van Utrecht tot het 
district de Marsche genaamt op den 24 Meert 1777 door den Procur. Q^n. 
derzelver Provincie aan den Momboir van .... Gelre .... overgegeven. 

FoL 46 — lA^^-erso^ Memorie van de Procureur Gener. 's Lands van Utrecht 
ter adstructie der Conclusie .... (bovengenoemd). 

Fol. 75 — soverso Lijstc van stukkon an de zijde van de Procureur Gene- 
raal 's Lands van Utrecht gefumeerd. 



115 

Pol. 81 — 110^«*^. Solutien van Gelderland of van den Momboir . . . . op 
en tegens de Meiuorie van de Procureur Generaal .... van Utrecht ter 
adstructie van de Conclusie .... genomen. 

Fol. 111 — 181 v®*^*». Solutien dienende eensdeels ter nadere adstructic van 
de Conclusie wegens de Provincie Utrecht .... anderdeols tot refutatie 
van de positiven en middelen in de Memorie van den Momboir. 

In XVlIhtc-eeuwscheti cartonnen Ixind. 



Perkament. 15,3 X 22. 59 pdg. Met roode opschriften. XV*^^ eeuw. 
Cartularium, behelzende privilegebrieven aan Overijsel verleend. 

Pag. 1. Jan van Arkel bevestigt do oude privilegien van Twente, des 
saterdaghes na Onser Vrouwendach annunciacio 1346. 

Pag. 2 — 11. Landbrief van Twente, door Jan van Vemenborch geschonken , 
des maendages in den Cnicen dagen 1365. Gedr. bij Racer, Overijsselsche 
Gedenkstukken, III, blz. 1 vlg. 

Pag. 12. Floris van Wevelinchoven sclienkt de inwoners van Twente tol- 
vrijheid te Hardenberg en to Nyenbrugge, 21 Dec. 1391. 

Pag. 13. Frederik van Blankenheiui bevestigt de privilegifin van Twente, 
16 Juni 1411. Gedr. t. a. p. III, blz. 122 vlg. 

Pag. 13 — 14. Rudolf van Diepholt doet hetzelfde, in profesto visitacionis 
Marie virginis 1433. 

Pag. 14. David van BourgondiS doet hetzelfde, op der hilighen elven 
dusent meghede avent 1457. 

Pag. 15 — 29. Tweede Landbrief van Overijsel, door David van Bourgondig 
uitgevaardigd , 6 Juni 1478. Gedr. t. a. p. IIT, blz. 139 vlg. 

Pag. 30 — 46. Dyki^echt van Salland, uitgevaardigd door Guy van Avennes, 
des dinxdages nae pinxterdaghe 1308. Gedr. by Dumbar, Analecta II, blz. 
234 vlg. Pag. 47 en 48 onbeschreven. 

Pag. 49 — 57. Brief van Frederik van Blankenheim, waarbij een vrystoel 
wordt opgericht te Goor, krachtens een charter, door keizer Karel IV den 
XVm B^al. Maii 1361 aan Jan van Arkel verleend, houdende machtiging 
tot het oprichten van vrijjstoelen in Twente en Salland, welk charter in 
dezen brief is ingelascht, en waarby Hermannus do Anssem tot vrijgraaf 
wordt aangesteld, 20 Maart 1421. Lat. Gedr. Dumbar, Kerk. en Wer. 
Deventer I, blz. 574 vlg. 

Pag. 58 — 59. Keizer Sigismund bekrachtigt het voorafgaande charter, 17 
Nov. 1421. Gedr. t a. p. I, blz. 577. 

Bondam^ de vroegere hezitter van het IIS.^ teeketuie voorin aan: Com|»aravi mihi 
hunc codicem in auctione quae Swollis liabita fnit d. 2fi. 27. et 28 Novembris 1777 
per Bibliopolas S. Clement et W. tei* Rorch. Vid. Catalog. inter Libros in 4. N^ 144. 

8* 



116 

Olim fuit pars Bibliothecae Jacobi Marcus, quae publice devendita fuit Amstelodami 
1750. Vid. Catal. ejus Bibliothecae inter libros MSS. in 4to N» 109. Verder schreef de 
volgende bezitter: Ex bibliotheca cl. P. Bondam Catalog. pag. 240 n. 184. H. J. Arnt- 
zenius 1800. Op de auctie van dezen laatste in i832 door de hibliotheek aangekocht 
{Cat. n» /5/2). 

In XVII<^'eeiiWschen cartonnen band niet bruin lederen rug. 



247. Papier. 15,1 x 20. VII en 192 heschrevm, henevens talrijke on- 

beschreven foL Met roode opschriften, Fol, 188 — 192^»^ zijn 
door een iets latere hand bijgeschreven. XVI^ eeuw. 
Copieen van stukken, voornamelijk betreffende OverqseL 

Fol. I — VIIv®»^. Register aller des Lant Rechtes soe yn desen boeek 
begrepen. Het bevat evenwel alleen de stukken tot fol. 145. 

Fol. 1 — 8. Dit is dath Ankomen aan dath Recht Regels voor de uitoefe- 
ning der rechtspraak. 

Fol. 8 — d^vcrso^ Landbrief van Yollenhove en Ommelanden , uitgevaardigd 
door Frederik van Blankenheim, 5 Juni 1406. In anderen vorm gednikt bq 
Dumbar, Analecta 11, 380 vlg. 

Fol. 9^e"o — lOvereo. Rechtfibcpalingen voor Hasselt, Mastenbroek en Graf- 
horst, de laatste van Jan van Diest van des dinszdaghes nae Misericor- 
diasdach 1333. 

Fol. lOvereo — i^yeno^ Buei van Rudolf van Diepholt, belovende zijn be- 
scherming aan het Nedersticht, 5 Jan. 1428. Gedr. Mattliaeus, Analecta V, 
blz. 446 vlg. 

Fol. 12ver8o — i^verso, Eerstc landbricf van Overgsel van David van Bour- 
gondie, up Sunte Lucasdach 1457. Gedr. Racer, Overgsselsche Gedenk- 
stukken in, blz. 128 vlg. 

Fol. 15 — 23. Tweede landbrief van Overqsel van David van Bourgondig, 
6 Juni 1478. Met bglagen. Gedr. t. a. p. III, blz. 139 vlg. 

Fol. 23 — 2(}^^^. Landbrief van Overqsel van Philips van Bourgondifi, 
9 Aug. 1518. Gedr. t. a. p. m, blz. 205 vlg. 

Fol. 26^®*^ — 36^®*^<>. Reformatie van het Landrecht van Overgsel van 7 
Nov. 1541. Gedr. t a. p. m, blz. 234 vlg. 

Fol. 37—42. Eenige afzonderlijke ongedateerde bepalingen uit het Land- 
recht van Overijsel. 

Fol. 42— 45v«rs*». Frederik van Blankenheim stelt eenige aanvullende 
bepalingen vast tot het Landrecht van Salland, 20 Mei 1406. Met eenige 
andere losse rechtsvoorschriften. Gedr. t. a. p. III, blz. 114. 

Fol. 45^'«'^ — 50. Omslag der belastingen in Overqsel, vastgesteld door 
Hendrik van Beieren opten dinxdach post Lucie virginis 1525. 



117 

Fol. SO^erso — 5iver8o, Djt sinnen de ghene de gedickt sinnen yn Mengeler 
ende Weyerscaer. 

Fol. 52 — M^^^^, Dijkbrief van Terwolde, Nieuwbroek, Oene, Heerde en 
Vorchten, uitgevaardigd door Eduard, hertog van Gelder, op allerhilgen 
aventh 1370. Gedr. NijhofP, Gedenkwaardigheden , 11, blz. 257 vlg. 

Fol. 54^®f8<> — 57. Wijziging van dezen dijkbrief door Adolf, hertog van 
Gelder, des manndages post Invocavit 1470. Gedr. Geld. Plakaatboek. App. 
col. 156. Met een korte aant. betrefPende den dood van Karel van Gelder in 1538. 

Fol. 57 — 5T^o^^. Dit sint die gelden tot dat cleine seilken gelegen .... 
in Mastebroix dick. 

Fol. 58. Verbondbrief van Deventer, Kampen en Zwolle, up ten hilgen 
pinxter avennth 1452. Gedr. Dumbar, Kerk. en Wer. Deventer H, blz. 150, 
van Hattum, Gesch. van Zwolle. I, blz. 415. 

Pag. 58ve»*o — 69. Dijkrecht van Salland, uitgevaardigd door Guy van 
Avennes, des dinxdages nae Pinxteren 1308. Een afwijkende tekst gedr. 
Dumbar, Analecta II, blz. 234 vlg. Benevens een bepaling van David van 
BourgondiS over de afwatering van Zalk en Kamperveen, de reformatie van 
het dijkrecht door denz., en nadere bepalingen van 1494, 1500 en 1535. 

Fol. 69^®*^ — 85. Overeenkomst van de afgevaardigden van David van 
Bourgondie, Salland, de drie steden Deventer, Kampen en Zwolle en de 
kleine steden over het dijkrecht, des dinxdages post Judica 1494. Met 
nadere bepaiingen van 1537, 1535 en 1532. 

Fol. 85 — 94^*^rso, Dijkrecht van Mastenbroek, vastgesteld door den bisschop, 
de steden Kampen en Zwolle en Dijkgraaf en Heemraden, des maenndages 
nae Gregorii 1390. Met bijvoegingen van 1483, en 1439 — 1474. 

Fol. 94ver8o — 95ver8o, Verbondbrief van Deventer, Kampen en Zwolle, op 
belaickenn paissche 1524. 

Fol. 9c)ver8o_9G. Extracten uit het Keizerrecht. 

Fol. 96 — 96verso. Extract uit een Hanzereces, over pretensiSn van de 
burgers van de eene Hanzestad op een andere. 

Fol. 96verso_99ver8o. Extracten uit landrechten. z. d. 

Fol. 100 — 100^^'*^^. Bepalingen over de uitvoering der vonnissen in Over- 
ijsel, 1531 en '32. 

Fol. lOOv®'**^*— lO^v®''»^. Overeenkomst der gemeene erfgenamen van Liere- 
broick, 1476. 

Fol. 103^®»^ — 105^6^80. Overeenkomst der gemeene erfgenamen van den 
Dam en van Lierebroick over een molen, des Donredaechs nae Petri et 
Pauli 1491. 

Fol. 106 — 108. Lijst der erfgenamen, die recht hebben op den molen van 
Lierebroick. Met meer derg. lijsten. 

Fol. I08ver8o— 112ver8o, Lijgt dergencn , „de gelden totten ziell ter plaetenn 

ende ter ghere by der Stat Zwolle" 1478. 



118 

FoL 113 — 114. Evenzoo „tot den vorwerdenn bni^e toe Wie gelegenn." 

FoL 114 — 115. ,^oemen schiddich is min Frauwe van Essen hoertynstoe 
betalen", Sunte Martenns dach 1526. Met eenige andere bepalingen daarover. 

FoL 115 — 124^«™». „Yan den verloep tusschen den twen Steden Campen 
ende SchwoUe." Geschiedverhaal van 1520 tot 1528, waarin copie^n van 
origineele charters zgn ingelascht o.a. van die voorkomende bg Van Hattum , 
Gesch. van ZwoUe 11, blz. 193 vlg. en Nghoff, Gedenkwaardigheden VI, 
blz. 917 vlg. 

FoL 125 — 135^«^. Beeks bepaUngen omtrent Overgselsch huweUjks- en 
erfrecht 

FoL 136 — 146^«"®. Dergelijke reeks bepaUngen omtrent Overgselsch han- 
delsrecht FoL 147 — 148^er8o onbeschreven. 

FoL 149—158. Tractaat van Karel V met Overijsel, 28 Januari 1528. 
Vooraf gaat de machtiging om dit tractaat te sluiten, door Margareta van 
Savoye aan Floris van Egmond e. a. verleend, 7 Dec. 1527. FoL 158^«~ 
onbeschreven. 

FoL 159— 177^«"<>. Verdrag tusschen Karel van Gelder, Johan van Eleef 
en de Staten van Gelderland over de erfopvolging in het hertogdom, 27 
Jan. 1538. Gedr. Lacomblet, Urkimdenbuch IV, blz. 658 vlg. 

FoL 178 — 187. Tractaat van Venloo tusschen Karel V en WiUem van 
Gelder-GuUk, 12 Sept. 1543. Lat tekst Gedr. Lacorablet IV, biz. 679 vlg. 
Met de daarbij behoorende eeden. FoL 187 onbeschreven. 

FoL 188—191. BepaUngen door Hierges in het klooster Windesheim vast- 
gesteld betreffende de versterking der dijken in Overgsel, 20 JuU 1573. 
Gevolgd door bepaUngen van 22 JuU d. a. v. FoL 191^^«^ onbeschreven. 

FoL 192. Fragment van een klaring te ZwoUe. 

Dit HS. is UHUirschijnlijk afkomstig van prof. P. Bondam (vgl. Catal. blz. !i40^ 
n* 181). In 1833 is het aangekocht op de auctie-Artitzenius {Cat. n* 1507). 

In XVM^-eeuwschen houten^ niet bruin leder overtrokken band, uxuirop ingeperste 
figuren; de koperen haken zijn verloren. 



248- Papier. 16 X 19,8. V en 134 beschreven, henevens vele onbeschreven 

foL Met roode opschriften en initialen. XVI^ eeuw. 
Dat Landtrecht van SaUant 

Onder dezen titel is hier vei-eenigd: 

FoL I — V. Inhoudsopgave. FoL V^»^ onbeschreven. 

Fol. 1 — 11. Tweede Landbiief van David van Bourgondig, 6 Juni 1478. 
Gedr. bij Racer, Overijselsche Gedenkstukken III, blz. 139 vlg. 

FoL 12 — 16. Landbrief van PhiUps van BourgondiS, 9 Aug. 1518. Gedr. 
t a. p. m, blz. 205. 



119 

Fol. 16 — ISvereo. Eenige bepalingen, door Ridderschap en Steden op Spoel- 
derberch vastgesteld, z. d. 

Fol. ISverso^igverso. Verbondbrieven der steden Deventer, Kampen en 
Zwolle, op Pincxteravondt 1452 en op den belocken Paesschen 1524. De 
eerste gedr. bij Dumbar, Kerk. en Wer. Deventerll, blz. 150, Van Hattum, 
Gesch. van Zwolle I, blz. 415. 

Fol. 20 — 2lver8o, Eenige afzonderlijke bepalingen uit het Landrecht. 

Fol. 22 — 24. Brief van Frederik van Blankenheim over het huis te Coe- 
verden en 8 privilegifin van Deventer, Kampen en Zwolle, 26 Sept. 1389. 
Met een aanteekening omti*ent Drenthe. 

Fol. 24. Jan van Diest geeft de burgers van Zwolle en Hasselt het recht 
overal vrij door Twente te mogen varen, des Saterdaeghes nae Meydach 
1328. Gedr. Dumbar, Kerk. en Wer. Deventer I, blz. 494 vlg. 

Fol. 24ver8o_28verso, Eenige bepalingen „van wasteykenen toe nemen." 

Fol. 26— 31ver8o. Eenige verdragen en andere stukken, betreffende den 
overgang van Overqsel aan Karel V, 1527 en 1528. Fol. 32 onbeschreven. 

Fol. 32verso — 44ver8o, Reformatie van het Landrecht van Overijsel, begonnen 
door George Schenck van Tautenburg en voleindigd door Maximiliaan van 
Buren in 1541. Gedr. Racer, Gedenkstukken III, blz. 234 vlg. 

Fol. 45 — 51. Nieuwe Reformatie, den 8 Juni 1546 door Maximiliaan van 
Buren uitgevaardigd. Gedr. t. a. p. III, blz. 279. Fol. 5lver8o_54ver8o onbe- 
schreven. Fol. 55 en 56 ontbreken. 

AI deze stukken zijn doorloopend artikelsgewijze genummerd. 
Dat Dijckrecht van SaUant. 

Onder dezen titel vinden wij hier vereenigd: 

Fol. 57—60. Inhoudsopgave. Fol. 60verso onbeschreven. 

Fol. 61 — 72. Bekrachtiging van het dijkrecht van Salland, uitgevaardigd 
door Guy van Henegouwen des dynxedaeghes nae Pincxteren 1308, door 
Frederik van Blankenheim, die daarvan tevens vidimus geeft, 1400, z. d. 
Gedr. Dumbar, Analecta 11, blz. 234 vlg. 

Fol. 72ver8o — 73ver8o. Eenige bepalingen uit het dijkrecht van Mastenbroek. 
Fol. 74 onbeschreven. 

Fol. 74y^^—76, Reformatie van het dijkrecht van SaUand door David van 
BourgondiS, 13 Sept. 1487. Fol. 76^e»*8o onbeschreven. 

Fol. 77— 84verso, Nieuwe bepalingen omtrent het dijkrecht, vastgesteld op 
Spoelderberch des Dinxedaeges post ludica 1494. 

Fol. 85 — 85verso, Bepaling over hoofdgeld, vastgesteld door David van 
Bourgondie in 1494, goedgekeurd door Frederik van Baden in 1500 en door 
George Schenck in 1532. 

Fol. 86 - 87^*^80. Een ongedateerde Reformatie van het dijkrecht van Salland. 

Fol. 88—91. Ongedateerde verandering in deze Reformatie. 

Fol. 91ver8o_9(5, Een aantal bepalingen betreffende hoofdgeld van Dinxe- 



120 

dxh post Lamberti 1538 tot 10 Sept. 1542. Op fc4. 96 deze sk>topiiierkiiig: 
Ende des gfaehelen Dijckrechts myt allen Oiden ende n^en Refornuitieii wes 
tot Anno 15.>0. FoL 96^erso__n>4Tw«) <MibeschreTen. F<i 97—101 ontbre^ 

Erenals boven zijn aUe stokken artikeisgewjgze dooi^^ammerd. 
Dst Djekreckt vu KasteBbroeck. 

Bevat bepalingen uit de jaren 1390 tot U73. FoL 109~134^^~. Vooraf 
gaat een inhoodsopgaTe, foL 105— 108^^«~. 

/ft 1836 is dil HS. aangekochi op de auctie-tm Eerde iCai. m* OSSSh 
In XVll^-eeuwtehen perk. band. 



249. Papier. 16 x 22 J. Vm en 105 foL Met 2 handen gegckreven: een 

XVl^-eeuwsche ffoL 1—76^-^ en 84—95) en een XVn^-eeuwsehe 
ffoL 77—83'^ en 96—105). 
Dat Laatreeht van Zallant, van Vollenko, van Twentke, van Drentke 
ende van Gron^mge myt anderen priTil^en des landes van Oyerqssele 
ende dat Dqekreeht van Zallant 

Onder dezen titel vinden wij hier: 

FoL I— l^en» Register. 

FoL P'«^ — Yrerso, Tweede landbrief van Overysel van David van Bour- 
gondie, 6 Jiini 1478. Gedr. bg Racer, Overgsselsche Gedenkstukken UI, 
blz. 139 vlg. 

FoL 7^«"o — 11^«^. Landbrief van Jan van Vemenborch, des smaendages 
na den cnicendagen 1365. Gredr. t a. p. III, blz. 1 vlg. 

FoL 12. Landbrief van Frederik van Blankenheim, *29 Mei 1406. Gedr. 
t a. p. UI, blz. 114 vlg. 

FoL 12 — 16^^"^. VerschiUende afzonderlijke rechtsbepalingen en verorde- 
ningen, uit de jaren 1323 tot 1522. 

FoL 17 — 18^®''^. Bisschop Amold van Hoom schenkt eenige privilegiSn 
aan het Xedersticht , o. a. om geen steden of sloten te zullen verpanden enz. 
des Donredages na Simt Servaes 1375. 

FoL 18*«''^ — 19^«"o. Rudolf van Diepholt verleent eenige privilegiSn aan 
het Xedersticht, yn Januario 1438. 

FoL lO^e'^^* — 21^'«»"so^ Privilegebrief . door David van BourgondiS „up Spoel- 
derberch" verleend, ipso die Luce evangeliste 1462; met meer bepalingen 
uit het Landrecht. 

FoL 21ver»o — 25^®»^. Rechtsbrief , door Jan van Diest aan Overijsel g^ven, 
des Zaterdages na Pynxteren 1323 ; gevolgd door meerdere rechtsbepalingen. 

FoL 25^<^rs'^ — 28^'*^^^\ Verschillende privilegien, door den bisschop van 
Utrecht en anderen aan Overijselsche landen en steden verleend, benevens 
verschillende rechtsbepalingen , 1328 — 1391. 



121 

Fol. 28vereo — 29. Charter van Frederik van Blankenheim betreffende het 
kasteel van Koeverden, 26 Dec. 1396. 

Fol. 29verso — 30. Eenige afzonderlijke rechtsbepalingen betreffende Vol- 
lenhove enz. 

Fol. SQverso — 33vereo. Stukken betreffende de overdracht van rechten en 
goederen der heeren van Almeloo aan Frederik van Blankenheim, 29 Dec. 
1394 en iip Siinte Laurentius avont 1406. 

Fol. 33^61-80 — 34vereo, Verdrag van Frederik van Blankenheim en de stad 
Groningen, des wondesdages post Invocavit 1399. Met bijlagen. Gedr. Mat- 
thaeus, De rebus Ultraject., blz. 48 vlg., van Idsinga, Staatsrecht 11, 29 vlg. 

Fol. 34ver8o — 35vereo, Yrede van denz. met de Friezen, 8 April 1395. 
Gedr. t. a. p. blz. 110 vlg. 

Fol. 35verao_36vereo, Privilego, door Frederik van Blankenheim aau de 
Kuinder geschonken, up Sunte Cosmas ende Damianus mart. 1407. 

Fol. 36^«**«° — 37. Zoen van Philips van Bourgondig en Overijsel, 7 Sept. 1456. 

Fol. 37 — 40. Twee verdragen van Frederik van Blankenheim raet Gronin- 
gen , 15 Mei en up Sunte Vitus avent 1419. De eerste gedr. Matthaeus , De 
rebus Ultraject., blz. 58 vlg , van Idsinga, Staatsrecht 11, blz. 240 vlg. 

Fol. 40—44. Egbert en Elizabeth van Almeloo, echteluden, geven een 
privilege aan Friezenveen, up Sunte Gregoriusdach des hilgen lerars 1420. 

Fol. 44^«''»'^ — 47. Privilegi^n, aan Vollenhove en de Ommelanden verleend 
door Frederik van Blankenheim en Floris van Wevelinkhoven , 5 Juni 1406 
en 20 Jan. 1387, het laatste betreffende de verdeeling der landen aldaar, 
gedr. Dumbar, Analecta II, blz. 318 vlg. 

Fol. 47 — 48ver8o. Privilegien, aan Drenthe verleend door Frederik van 
Blankenheim, up unser vrouwen avont 1395. Gedr. bij Dumbar, Analectall, 
blz. 343 vlg., Idsinga, Staatsrecht II, blz. 8 vlg. 

Fol. 48vereo — oQvereo, Privilegien, aan Drenthe verleend door Rudolf van 
Diepholt, up Sunte Urbanusdach 1447. Gedi*. Magnin, Geschiedkundig 
Ovefzicht 11, 2, blz. 254 vlg. 

Fol. 51 — 58. Landrecht van Drenthe, uitgevaardigd door Frederik van 
Blankenheim, 16 Sept. 1412 Gedr. op de plaatsen, vemield bij Gratama, 
Bijdrage tot de Rechtsgeschiedenis van Dronthe, blz. 19. 

Fol. 58 — 63verso^ Dijkrecht van Salland , uitgevaardigd door Guy van Aven- 
nes, des dynxdages na Pynxteren 1308. Met bijlagen. Gedr. Dumbar, Ana- 
lecta n, blz. 234 vlg. 

Fol. 63ver8^— 65verso. AanvuIIing van het dijkrecht van Salland door Rudolf 
van Diepholt, up elven dusent maechdendach 1437. Met eenige andere 
bepalingen daaromtrent. 

Fol. 65^ereo — 66ver8o. Ordonnautign van Stadhouder, Hidderschap en Steden van 
Overijsel over het ten uitvoer leggen van de vonnissen der claringe, 21 Aug. 
en 'J8 Juni 1531, de laatste gedr. by Racer, Gedenkstukken III, blz. 271 vlg. 



122 

Fol. 66^«"<> — 76. „Dit is dat ankomen ant recht." Regels voor het voeren 
van een proces, benevens eenige strafbepalingen uit het Overgselsch recht. 

Fol. 77 — 83^«**»o. Stukken betreffende den overgang van Overfjsel aan 
Karel V, 1528. 

Fol. 84 — 90^'®™**. Reformatie van het Landrecht van Overijsel, begonnen 
door George Schenck van Tautenburg en voleindigd door Maximiliaan van 
Buren, 7 Nov. 1541. Gedr. t. a. p. III, 234 vlg, 

Fol. 90^«^^^ — 9lv«rso. Eenige rechtsbepalingen over het erven van kloosters 
enz., uitgevaardigd door Philips van Bourgondie, 9 Oct. 1518. 

Fol. 92 — 95. Nieuwe Reformatie van het Landrecht van Overijsel, uitge- 
vaardigd door Maximiliaan van Buren, 8 Juni 1546. Gtedr. t a. p. III, blz. 
279 vlg. Fol. 95verso onbeschreven. 

Fol. 96— 99^e"^<>. Stukken betreffende de«huldiging van Philips II als heer 
van Overijsel, 1549. 

Fol. 100 — 101. Bepalingen omtrent het erfrecht van ooms en moeien, 
vastgesteld door de Staten van Overijsel, 17 Febr. 1603. Fol. lOlverso. 
Eenige losse aanteekeningen. 

Fol. 102 — 105. Bepalingen omtrent de hofhoorigheid in Twente, 17 Maart 
1546. Fol. 105verso onbeschreven. 

Op fol. I: Jolian Schulten. Fol. OJifrso: Arnold van Limburgh, der Rechten Doctoi* , 
geschreven door dezelfde I7de.eeuw8che hand, die ook hier en daar aanteekeningen 
toevoegde. De eerste is mij onhekend; de Iweede werd in iOiO in dcn Raad van ZwoUe 
gekozen en schijnt reeds het volgende jaar overleden te zijn. Voorin : Ex Bibliotheca cl. 
P. Bondam Catal. [lag. 240 n° 188, H. J. Arntzenius. Op de auctie van dezen laatste 
in 183-2 aangekocht {Cat. n^ i56-2), 

In XVllde-eeuwschen perk. onislag. 



250. Papier. 17,8 X 29,3. 17 foL XVIII^ eeuw. 

Landbrief van Twente, uitgevaardigd des „maendages na den cmcen 
da^en 1365'' door Jan van Vemenborch, bisschop yan Utrecht 

Gedr. bij Racer, Overijsselsche Gedenkstukken III, blz. 1 vlg. 

Het HS. is door prof. Bondam afgeschreven uit het MS. ,^Landrechten van Zal- 
lant^ van Vollenho ^ van Tu*ente etc.'' van den Secretaris Cramer en tot zijn dood in 
zijn bezit gebleven. (Vgl. Catal, HSS. fol. n^ S70). In 1832 is het aangekocht op de 
auctie-Amtzenius {Catal. n* i454). 

In XVIII<^-eeuwschen cartonnen band met papieren rug. 



251. Papier. 20,5 X 32,9. 260 pag. XVIIP^ eeuw (1763). 

Stedelijke ordonnantien van Zwolle, 14 Sept. 1701—14 Mei 1731. 

Pag. 257—259 Register. 



123 

Afgcschreven den 8 Aug. il63 door prof. P. Bondam y in wiens bezil het hand- 
schrifl lot zijn dood in iSOO is gebleven (Cat. MSS. fot. n^ S^. In i832 aangekocht 
op de au<^tie-Arnlzenius (Catat. n® i458). 

In XV lllde.eeuwschen cartonnen band met lederen rtig. 



Papier, 16 X 19^7, 39 /b/. , waarvan de laxitste besckadigd. XVIP^ 
eeuw. 
Landrecht van Drenthe van 1614. 

Dit HS. bevat (fol. 1— 33ver8o) hot Landrecht, zooals het den 17 Febniari 
1614 door Ridderschap en Eigenerfden is vastgesteld, verraeerderd met de 
artikelen der Reformatie van 16 Februari 1629. Deze laatste zijn tusschen de 
artikelen van het Landrecht zelve ingeschoven (foi. 10 — IQverso^ 12 — l^v©**®^ 

16— leverso^ 18, 21— 21ver80^ 22— 22ver80^ 25ver80_26, 27^6^80^ 30, 30^««^, 

30ver8o_3i^ 32, 32ver8o— 33). Achter het Landrecht volgen: Constitutien van 
Bisschop Frederik van Blanckenheim in dato den 16 September 1412 (foi- 
33ver8o«_34) Register (fol. 34— 36^^«°), Poenen en Breucken op verscheiden 
dingen bij Placcaten gestelt, 1608—1655 (fol. 37— 39verso). Qp fol. 36>^erso: 
Scriptor qui scripsit cum Christo vivere cupit. Hen. Pott, schoolmr. tot 
Colder en Dinxsterveen. 

Het Landrecht van 1614 is uitgegeven „naar een HS. van Henr. Pott, 
schoolmeester , later Predikant te Odoorn" (Vgl. Romein, De Herv. Predi- 
kanten van Drenthe, 237) door Prof. de Geer in Nieuwe Bydr. voor Regts- 
gel. en Wetg., II, 210 vlg. en 361 vlg.; IH, 193 vlg.; lY, 161 vlg. Ons 
HS. is dus een vermeerderde copie waarschijnlijk van de hand van Pott 
zelve, maar niet die welke aan de uitgave van Prof. de Geer heeft ten 
grondslag gelegen. 

Afkomstig van den Heer A. Meursinge, apotheker te Meppel; het is uit den boedet 
van Dr. H. Meursinge Azn. te Leeuuxirden in 1895 aan de Bibtiotheek geschonken. 
In XVIIde^eeuwschen perk. o^nslag. 



Papier. 13,8 x 19,7. 118 fol. Door 2 handen geschreven: fol. 
l—117en 117''^^— 118. Metroodeinitialm. XV^ en XVI"^^ eeuw. 
Excerpta legnm Frisiornm. 

Fol. 1. Exerpta legum. Dit is recht. So we em echtighen .... Fol. 
106ver8o . . . . eyn averval het dat se. Fol. 107—117 Register. Fol. ll^verso— 
ll^verso Register op den ouden Keulschen druk der Friesche wetten (± 1480). 

Het HS. is verkeerd ingebonden: een v66rin geplaatste opgave wijst de 
juiste volgorde der fol. aan. 

Bovendien bevindt zich in het HS. een brief van mr. J. J. Smits , te Nijkerk , 
die daarin uiteenzet, dat deze codex een excerpt moet z^n uit de oorspron- 



124 

kel^ke redactie van de door Mr. Montanos Hettema nitgegeTen Jurispnidentia 
Frisica (Leeuwarden, 1S34). 

Voorin staai de naam: Johan Haningm, uxtarsck^nigk vroeger hezitier van kei ffS. 
Dr. Johan Huninga was Raadsheer te Groningen in IGiO en *:H , iGiS en '^^4, iG^ 
en '3», i63i en 3S, i635 en '30, Burgenieesier in iG^ en 5», i63i en '32, i635 en 
36. Curator der Acadenue i6i0 en H , i&i4, Kluftmeester i6i4—i6i6. Hoofdnian 
i025 en 'i6. i&iO en 59, i633 en '34, i637. In onze eeuw was het HS. in 9tet hezil 
van Mr. J. W. Keiser, uil wiens bihliotheek hei is aangekochi {Catal. iSOi , n* 9i). 

In XVIIIde^eeuwschen cartonnen band mei hruin lederen rug. 



254. Papier. 10 X 14. IX en 130 foL Door 2 handen geschreven 

(1—122^^ en 122—130''^). XVI^ eeuw (1530of'31en later). 
Inleiding en Register. FoL I — ^EX^^*^. 
Prolegomena op de Friesehe wetten. Nederduitsch. Fol. 1 — ^2^<*». 

Ygl. Richthofen Friesische Rechtsquellen , 434 vlg., de Haan Hettema, 
Oudfriesche Wetten 11 , 20 vlg. 
Het Rndolfsboek. Nederduitsch. FoL 2^rerso_2iwso. 

VgL Richthofen, 424 vlg. Hettema, U, 156 vlg. 
De WiUekenren van den Upstalsboom yan 1323. Nederduitsch. FoL ^l""*^ — 26. 

VgL Richthofen, 102 vlg.; Hettema, Jurispnidentia Frisica, UI, 2 vlg, 
Des olde vaders nndt olde moders lave ende erffgenisse. Nederduitsch. 

FoL 26. Wat is ghoes recht. Wat is ghodes recht .... FoL 35 ... . 
Hyr eyndighet dat principael lantrecht 
Erfrecht van Hnnsingoo en Fivelingoo. Nederduitsch. FoL 35— 41^««>. 

Gedr. Richthofen, 324 vlg. 
Dat derde boeck der Lantrechten. Nederduitsch. 

FoL 4lverso^ £yj. na volghet dat derde boeck der lantrechten ende holt 
van love ende erf&iisse woemen de holden sal . . . . FoL 47^**^ .... Soe 
sal se des myt XII handen untsweren. 
Vanden veerden boecke der Vresen lantrechten. Nederduitsch. 

FoL 47^«^. Vanden veerden boecke der Vresen lantrechten. Dit is recht 

vresen lantrecht .... FoL 58 Edder off he hera dat ghuet off neme 

ende laet hem qwijt. Fynis est. 
De Nagnns keoren. Nederduitsch. FoL 58 — 61. 

VgL Richthofen, 440 vlg., Hettema, 11, 66 vlg. 
De XVII kesten. Nederduitsch. FoL 61—69. 

VgL Richthofen, 2 vlg., Hettema, 11, 69 vlg. 
De XXIV I^ndrechten. Nederduitsch. FoL 69— 77verso. 

Vgl. Richthofen, 40 vlg., Hettema, II, 82 vlg. 
Bepaling van den mnntvoet Nederduitsch. 

FoL 77^'«»^. Wat een schillinck is . . . . FoL 78 ... . Den scrijff scil- 
linck rekent men bij drevoldighe bote. Finis. 



125 

Landrecht van Fivelgoo, Hiinsingoo en de stad Groningen van 1448. 

Fol. 78 96verso. (Jedr. Richthofen, blz. 315 vlg. 
Verbond tusschen Stad en Lande van des vrijdaghes na Sunte Peters 
dach ad vincnla 1482. FoL 96^6"«— 103. 
Vgl. van Idsinga, Staatsrecht H, 418. 
Zeendrecht van Friesland. Nederduitsch. Fol. 103—1 IS^erso. 

Vgl. Richthofen, 402 vlg.; Hettema n, 97 vlg. 
Ordonnantie over de geestelijke Jorisdictie in de Ommelanden, 13 Mei 
1530. Fol. I15ver8o_i2lverso. (Jedr. bg Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Nadere ordonnantie daarover, up donredage na Lucie virginis 1531. Fol. 

122 — 124. Gedr. bij Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 385 vlg. 
Eenige Ommelander rechtsbepalingen oit de jaren 1454 tot 1527. 

Fol. 124ver8o. Van Bevredincghe AO MIIIIc ende LIIII besloten .... Fol. 
130ver8o . . . . dat soe vere om naerkop sprekende is. Fol. 130 onbeschreven. 

Fol. i^^iverao, Q bone non ryde, Scis melius scribere, scribe. Datur pro penna 
scriptori pulcra puella. Per me Lambertum Helt in scenobio (sic) Werphum. Op fol. I 
de namen van eenige vroegere bezitters : Anno 1535 Liber validi et egregii viri Edzardi 
Mannyngha in Pewszum, Berghum etc. domicelU et capitanii. Deze Edzard Manninga 
was een oudooni van den grooten hoofdling Unico Manninga. Vervolgens: Ego Omko 
Ripperda emi hunc librum a domino Ufkone de Reidis pro floreno de pondere... diiin 
erat Reidis inconpactus. Deze Ripperda komt voor in stukken van i540 {Rijks-arcfiief 
Groningen, Reg. van Feith n^ 23) en i56i (l. a. p. n^ G). Dan: . . . . de Viagiers 
libcr seruit a» CIOIOLXXXL Ten slotte: P. Bondam 1772. Ex bibliotheca Noordker- 
ckiana mihi comparavi. Vide Catalog. pag. 253 num. 1911. En: Ex Biblotheca cl. P. 
Bondam. Vide Catalog. pag. 242 num. 43. H. J. Arntzenius 1800. Op de auctie van dezen 
laatste in i832 aangekocht (Catal. n» ^525.) 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



Papier, 14,7 X 19,9, 84 beschreven, benevens talrijke ongenum- 
merde, onbeschreven foL Fol. 68 — 69 met eenigszins latere 
hand. XVP^ eeuw (1554). 
Landrecht van Selwerd, uitgevaardigd den 27 Januari 1529 door Karel van 
Gelder. FoL 1—17. Gedr. Verh. P. E. L P. YI, blz. 599 vlg. Fol. Hverso 
onbeschreven. 
Copieen van eenige stukken, betreffende Stad en Lande. 

FoL 18 — 20. Uitspraak in het geschil tusschen de Ommelander kloosters 
en de Groninger gilden, betreffende de ambachten, in eerstgenoemde uitge- 
oefend. (Vridage) nach dem hilligen pinxteren 1520. Gedr. Feith, Oldermans- 
boek, blz. 37 vlg. FoL 20^«"^ onbeschreven. 

Fol. 21—24. Tractaat van Karel Y raet Stad en Lande, 15 Juni 1536. 
Gedr. Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg. FoL 24y^^ on- 
beschreven. 



126 

Fol. 25 — 28. Beslissing van Karel V in het geschil van Groningen en den 
Dam, 3 Aug. 1541. 

Fol. 28vereo — 31*. Beslissingen in zaken het Gildrecht betreffende, van Don- 
derdach nach Sanct Marcus 1531 — 6 April 1549. Fol. 31« ^«rso onbeschreven. 
Het Oldermansboek. Fol. 36— 60^e"o. Uitgegeven door Mr. H. 0. Feith, Het 
Oldermansboek , (Groningen 1850), blz. 1 vlg. Fol. 32 — 35. Register. Fol. 
35ver8o onbeschreven. Aan het Oldermansboek zijn toegevoegd: fol. 60^«^8<> — 
63ver8o de toegevoegde bepalingen van 1446 en 1510, bij Feith, blz. 33 vlg.; 
fol. 64 — 66 de bovengenoemde iiitspraak van 1520, t a. p. blz. 37 vlg. ; 
fol. 66^'®'^ een lijst van Groninger munten. Fol. 67 — 67^®"«^ onbeschreven. 
Copieen van eenige stukken, betreffende Groningen en Drenthe. 

Fol. 68 — 69. Karel V bevestigt de privilegiSn van Drenthe, 4 Dec. 1537. 
Fol. 69verso onbeschreven. 

Fol. 70— 72ver8o, Tractaat tusschen Karel van Gelder en Groningen, 18 
Febr. 1518. Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 96 vlg. Fol. 
73 — 83 onbeschreven. 

Fol. 83ver8o— 84ver8o. Edicten tegen de Ketterij in de Ommelanden, up 
XVn dage na den Octaven Michaelis 1535 en up vrijdage voer invocavit 1536. 

Op fol. 63verao: A» 1554 scripsi. Op fol. 66: Anno 1554. 

In i832 aangekocht op de auctie-Amtzenius (Catal. n® id^'^). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



256. Papier. 14,3 X 20,3. XVII en 255 fol. Van fol. 1—163 roode 

opschriften. Door verschillende handen (zie beneden). XVP^ eeuw. 
(1561—1598). 
Verschillende eeden nit het Ommelander Recht Fol. I— Illverso, FoI. 

IV — Vverso onbeschreven. 
Extract vth Protocol in Loppersnm. Loopende over de jaren 1576 en 1588. 

Fol. VI— Vlverso. 

Copiae van sekere docnmenten der rechtunghe over Loppersnm nnd 

Wirdum. 1540—1576. Daaronder: Popco Everardi secretarius. 6. 30. 76. Fol. 

Vn— Vm^e»^. Fol. IX onbeschreven. 
Dat Lant Recht and hetet een bedndinge van allen rechten. Verhandeling 

over het Ommelander Landrecht. Fol. X — XVIIvereo. 
Landrecht van Fivelgoo, Hnnsingoo en de stad Groningen van 1448. 

Fol. 1 — 15ver8o, Gedr. by Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 16 — 22. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Langewold. (hier ten onrechte van Fivelgoo en Hmisingoo ge- 

noemd). Fol. 22—30. Gedr. t. a. p. blz. 373 vlg. 
Hier beginnen voele puncten genomen vth dat Ordelboek als vander 

Oesterwarff unde Westerwarff. Fol. ^O^^^^^^* — 51. Deze extracten loopen van 



127. 

1420 tot 1530 en zijn meerendeels afgedrukt door Mr. H. 0. Feith, Warfs- 
constitutien en Oordeelen (Verh. P. E. I. P. VII). 
Yerbond van Groningen luet Hunsingoo en Fivelgoo, hondende reehts- 
bepalingen, ^des Vr^jdages nae unses heren hemelvarts dach" 1429. Fol. 

Warfsoordeel „des Sondages nae elvendusent mageden" 1526, over een erfenis- 

quaestie. Fol. 53^«"°— 54. 
Oordeel van Angnstinns over de ontwikkeling van het kind voor de 

geboorte, met daaraan vastgeknoopte rechtsbepalingen. Fol. 54 — 55^«*^°. Vgl. 

Richthofen, 240 vlg. 
Bepaling over afkoop van misdaden. Fol. 55v«rso — 56v«**<>. 
Ordonnantie over de geestelijke jurisdictie in de Ommelanden „up 

donderdach Lucie virginis" 1531 tusschen Stad en Lande gesloten. Fol. 

56ver8o_60. Qedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 385 vlg. 
Dergelqke ordonnantie 13 Mei 1530. Fol. 60^e"o— 66. Gedr. t a. p. I, 

blz. 379 vlg. 
Eenige afzonderlijke Ommelander rechtsbepaliigen. Fol. 66^^^^ — 74. 
Extraet nit het Rndolfsboek. Fol. 74—84 Vgl. Riohthofen, 424 vlg. 
De text des rechtes Landes behonynge. Fol. 84verso__8y, 
De reehten nnde wylkoren to Upstalles boem , des anderen dages na Sunte 

Lamberts dach" 1323. Nederduitsch. Fol. 88—92. Vgl. t a. p. 102 vlg. 
Verschillende Ommelander rechtsbepalingen. Fol. 92 — 99^'®*^<». 
De XXIV Lantrechten. Nederduitsch. Fol. 100— lO^verso. Vgl. Richthofen, 

blz. 40 vlg. 
De XVII kesten. Nederduitsch. Fol. 108—116. Vgl. Richthofen, 2 vlg. 
Loppersnmmer Zeendbrief van des dinxdages na reminiscere 1424. Fol. 116 — 

12iverso. Gedr. Richthofen, 312 vlg. 
Zeendrechten der Friezen. Nederduitsch. Fol. l^lvereo—iasvereo^ Fol. 133^6^0: 

Finis 3 Februarij anno 1561. Vgl. Richthofen, 401 vlg. Fol. 134—135 onbe- 

schreven. 
Register op de voorafgaande Landrechten. Fol. 135^®^ — 141^er8o. 
Zijlbrief der Drie Delfzijlen, van den dach van S. Peter ad vincula 1445. 

Fol. 142— 149v«r8o. Gedr. bij Geertseraa, De Zijlvestenijen , blz. 71 vlg. Met 

een andere hand zijn korte bijlagen bijgeschreven , waarin het jaartal 1589 

voorkomt. 
V^insummer Zijlrecht van 1444. Fol. 150— 163ve«o. Fol. 164—165 onbeschreven. 
Een waerafftich ordel boeck vth S. Everardi van Emden secretarii tho 

Groningen mit egener hant gescreven boeck vth copiert dorch mij 

Abel Eppens vth mildicheit van Hermen Clant. U. I. L. vergnnnet anno 

1576 den 26 April. Wij vinden hier ordelen uit de jaren 1444 — 1530. De 

meeste dezer ordelen zyn gednikt door Mr. H. 0. Feitli. WarfsconstitutieQ 

(Verh. P. E. I. P. VII). Fol. 166—185. Fol. IS^verso onbeschreven. 



128 

Verdra^ van Stad en Lande van 1489, houdende allerlei rechtsbepalingen. 

Fragment. Fol. 186— 187^«"«. Fol. 188 onbeschreven. Fol. 189—204 bevatten 

gednikte stukken. 
Tractaat van Rednetie, 23 Jnli 1694. Gevolgd door de na de Reductie ver- 

kozen Magistraten en de eeden door hen afgelegd. Fol. 205 — 210^«*^. Fol. 211 

onbeschreven. Fol. 212 — 219, een gedrukt stuk. 
Die Settinge van Sehattinge der landen bij der Stadt Gronin^en .... 

anno 66 ordineert .... dnrch den H . . zal. Hayo Herens, Herman 

Coenders Renteuieister des tijdes adinnct egen handt ^escr. Copia 

Copiae. laui denno per Leonem Herens descripta Anno 98. Fol. 220 — 

233ver8o. Fol. 233ver8o _ . . Actum die 19 Mensis Maij Anno 1598. Fol. 234 

onbeschreven. 
Eenige copieen van stnkken over een geschil van Edzard Rengers van ten 

Post en Eygerdt Enekens. 1666. Fol. 235—236. Fol. 236ver8o onbeschreven. 
Het Oldermans Boek. Fol. 237—253. 

Onvolledig HS. dat eindigt met art 15 van het waterrecht (Jedr. door 
Mr. H. 0. Feith, Groningen 1850. 
Extract uit een rechtsprotocol van 24 Sept. 1696. Fol. 254. Fol. 254^««^ 

— 255 onbeschreven. 
Nederlandsch gedicht van 34 regels. Begin: Hadde wij allen een gelove 

Einde: Zu lest und noch gar wol bestaen. Fol. 255ver8o__256. 

Het HS. 18 uit verschillende afzonderlijke stukken le zamen gebracht. Het eerste 
gedeelte is deels door Ahel EppenSj deels vermoedelijk door Tammo Popkens geschre- 
ven (fol. I — IX). Een tweede stuk is waarschijnlijk ook door dezen laatste geschreven 
(fol. X — XVIl). Daama volgt een groote afdeeling (fol. i — 133)^ afzonderlijk gepagi- 
neerd en tn 1561 voltooid. Het register itaarop {fol. 134 — 141) is weer van een hand^ 
die voor die van Tammo Popkens mag gehouden worden. Vervolgens stukken (fol. 
142 — 149 en 150 — 16o) gedeeltelijk met de hand, die fol. i — 133 schreef, gedeeltelijk 
met die van Tammo Popkens. Fol. 166 — 188 zijn door Abel Eppens in 0^76 geschreven. 
De gedrukle stukken (fol. 189 — Wo) zijn van 1595-1599. Fol. 305 — 211 is uit den" 
zelfden tijd, het daarop volgende gedrukte stuk (fol. "212 — 219) van 1609. Ten slotte 
nog twee geschreven stukken: het eene (fol. 220 — 236) van 1598 en door Leo Herens 
geschreven ^ het andere (fol. 231 — 25o) omstreeks denzelfden tijd. Voorin staat: Anno 
1576 .... Tammo Popkonis est possessor huius. Tamroo Popkens manu propria 
Anno 1580. Als verzamelaar van al deze stukken mogen wij dus Tammo Popkens 
be^chouwen. Deze, die in 1588 voorkomt als eigenaar van landerijen bij Loppersum 
(Beg. Arch. Groningen, 1588, n® 50) en in 1611 als redger aldaar (Reg. Arch. 
Gron. 1611 n^ 26), is allerwaarschijnlijkst de zoon van Popko Everhardi, die vcm 
1510 — 1594 Secretaris der Hoofdmannenkamer was (Feith, Verh. P. E. I. P. VIT^, 
pag. X) en nog in 1616 pogingen deed die betrekking weer te verkrygen (Reg. Arch. 
Gron. 1616, n° 14 — 16, 18 — 20); kleinzoon van Everhardus van Emden, eveneens 
Secretaris der Hoofdmannenkamer omstreeks het midden der lOde eeuw (Reg. Arch. 
Gron. HS. fol. n® 90) en nog in 1566 als zoodanig vermeld (Reg. Arch. Gron. 1566, 
n® 29). Zoo is het verklaarhaar dat Tammo Popkens toegang had tot de registers, 
waarvan hij hlijkens dit HS. gebruik heeft gemaakt. In 1576 en 1580 bezat hij , 



129 

blijkens zijn eigen aanteekening een grool gedeelle der copieen (misschien tot fol. 
i89). Dat de bekende kroniekschrijver Ahel Eppens hem ter zijde stond^ is waar- 
schijnlijk; deze woonde bij Ekenstein^ niet ver van Loppersum. Uit het schrift 
blijkt , dat minstens nog een ander voor Popkens heeft overgeschreven. Later schijnt 
deze nog de overige slukken te hebben toegevoeqd ; daar hij nog in iOU voorkomt efi 
het laatste stuk van 1609 i\s, is het dus aun te nemen^ dat hij het geheele HS.^ 
zooals het zich thans voordoet, heeft gecompileerd. 

De verdere lotgevalten van het HS. blijken niet. Misschien is het het HS., dat in 
i8S4 aan Prof, van Eerde behoorde {Richthofen , pag. XXII h). In ieder geval is het 
in 1836 op diens auctie aangekocht (Catal. 7040). 

In XVIIde^eeuwschen perk. omslag met koperen fmak. 



Papier 10,3 X 14,2. 104 fol, XVL*^ emw, 
Landrecht van het Oldauibt en het vijfde deel vau Reiderland van 1471. 

Fol. 1 — 29^«'"»®. Gedr. naar een andere redactie door Mr. J. S. G. Koning 
Verh. P. E. I. P. VI, 673 vlg. 
Warfsconstitntien. 

Fol. 30. Algemeene warfsconstitiilio, des Sondagcs na elven dusent raa- 
gedendach 1420. Fol. ^lv®'**'^. Oosterwarfsconstitutie , des Vridages na onsz 
lieven heren hemmelvaerts 1489. Gedr. Feith, Warfsconstitiitien (Verh. P. E. 
I. P. VII), blz. 115 vlg. 
Yerhandeling over de ontwikkeliug van het kind vddr de geboorte, ge- 
trokken nit Aogastinas. Ncderduitsch. Fol. ^^^ei^o^^s, Vgl. Richthofen, 
Friesische Rechtsquellen , blz. 240 vlg. 
Bepalingen over doodslag, in verband inet het voorafgaande. 

Fol. 35. [S]o woer een vrouwe moert .... Fol. 46 . . . . eer dat het em 
de keyser twevoldich maket. 
Bnnrbrief van Appingedani van 1327. Fol. 40 — 53. Nederd. Het Lat. origineel 

bij Richthofen, blz. 295 vlg. 
Zqlrocht der drie Delfzijlen van 1532. 

Fol. 53^«"<». Hir begint dat sijlrecht van den dren Delffsijlen .... Fol. 
04verso .... Gegeven in deme Jare onss Heren dusent vijffhundert und 
twe unde dartich. 
Westerwarfsconstitiitie. 

Van des dingesdages na Sunte Yictoersdach 1527. Fol. G5 — eT^^i^so. Vgl. 
Feith, WarfsconstitutiSn , 141 vlg. (aldaar als Oosterwarfsconstitutie). 
Zeendbrief van Loppersnm van des dinxedages na Reminiscere 1424. 

Nederduitsch. Fol. 67verso_75. Qedr. Richthofen, 312 vlg. 
Zeendbrief van Fivelgoo van 1406. Nederduitsch. Fol. 75— TTverso Qedr. 

Richthofen, 309 vlg. 
Zoendbrief van Fivelgoo en Hnnsingoo van 1407. Nedenhiitsch. Fol. 78 — 80. 
Gedr. Richthofen, 311 vlg. 
Codices Groning, 9 



ffwr vii «"' 



T«=- -la 



»***sr \m -^ 



.liZIL. -^. 



Krif,!; 



tn 






•M. 



'>" 






p**»** 






Tr> 



>«i 



♦ ■» 



f*^ ?- 






.^'v-f 



iniis-4 



V irr 






.>.!•.■' ■=<■.•- 






-:r: r. i.> »1::- ; - 



■?.<-*:' 



Jf ^ ■ ^^ /■ . .' ■• • — 

-* -» " - . "•" V :- . r.t^ Ui.-r-r. l l ""z:- X n. r-^iL. liZ. II-L "jz^ 
/ , V t^- ^_. f^r...r' '^-.iJL-r^ •^-'f-fi' > it?r Iaiiii=nrrtiisg . j«-Xtft*trHii;^ 

■ -.'.. X »v.-^'- . ;a» " r y ** V=ir:.' K «1. >T CL •LI- IS-* ":~J£ 

/^/f. '■./ •<-- ' i',* / .'. -:' — '..' -^ . 
^ • /. ■'■■ 'r*^- Z.;,.-.'.':-r :-? Ir:-T I»^l±::jltfii. :c ^^ 






:- -, ,.-.*/; X^rr."..- iT^t ir. -i-aL winter 1434. •j««lr. 



p'» #*' *' '/■ i-" 



9f. f 



f ri f ' f .* i h '• j( . 



i 



131 

Fol. 83^®*^ — 84. Overeenkomst der beide Stadshamrikken met het Schar- 
mer Zijlvest, verleden voor Burgemeesteren en Haad van Groningen, op 
Sunte Peters avendt ad vincula 1455. 

Fol. 84v«*8o_86v®'^<>. Zijlrechtsbepalingen der Drie Delfzijlen, des maen- 
dages voer Sancte Margaretenndach virginis 1464. 

Fol. 86ver8o_88ver8o. Winsummer Zijlbrief , omtrind Snnte Jacobs dach 1458. 

Fol. 88^«"o — gyverso. Eenige brieven betreffende wegen en vaarten in de 
Drie Delfzqlen, des dinxdaghes nha Elven duesent Magheden dach 1465, 
up Sunte Stephans dach Invencioni 1445, up Sunte Peters dach ad cathe- 
dram 1479, Lucae evangelistae 1456, feria quinta ante festum Gregorii 
1441, des Vriijdaeghes voer Sunte Peter vincula 1445, en up Sunte Lud- 
gerus dach 1457. 

Fol. 97ver8o_xo0ver8o. Inlatingsbricf van het Oosterstadshamrik in het Zijl- 
vest der Drie Delf zijlen , des donredages na Jubilate 1424. Gedr. Mon. Gron. , 
blz. 271 vlg. 

Fol. 100^«"^ — 103^®"**. Inlatingsbrief der Goorechter Kerspelen benevens 
Engelbert en Middelbert in het Zijlvest der Drie Delfzjjlen, 1370. Lat. 
Gedr. t. a. p. blz. 261 vlg. 

Fol. 103 — 105. Yidimus van de overeenkomst van de Drie Delfzjjlen met 
Engelbert en Middelbert, van des Saeterdaeges na Twaelfte dach 1449, des 
Saterdages na onser lieven Vrouwen dach visitationis 1456. 

Fol. 105 — 106. Besluit van hot Slochter en Scharmer Zijlvest tot onder- 
houd van den til „to der munde", des Soendages voer Sunte Marie Mag- 
dalene 1439. 

Fol. 106 — 107. Uitspraak in een geschil tusschen de Drie Delfzijlen en 
het klooster Essen, des Woenszdages voer purificationis Mariae 1521. 

Fol. 107— 107ver8o, Brief der Scheppers van het Winsummer Zijlvest be- 
treffende de brug bij Onderdendam, up den woenszdach nae Pincxteren 1521. 

FoL 108— 109ver8o. Inlatingsbrief van de „0e8ter Nije Zijlvesten" in het 
Winsummer Zijlvest, ommetrint Sunte Jacops dach 1458. 

Fol. 110 — 112. Vidimus van een brief van des donredages nae Paeschen 
1459 , betreffende het leggen van den Schaphalsterzijl , des dunredaeges voer 
Sunte Jurgennsdaghe 1469. 

Fol. 112^®"^ — 113. Overeenkomst van het klooster ten Boer met Johan 
Rengers van ten Post en het dorp Woltersum over den til aldaar, des 
naestendaghes nae Sunte Martensdaghe 1452. 

Fol. 113 — 113ver»o. Overeenkomst van het vierendeel met de meiers van 
den Jonker van Ewsirni, omtrent Pinxterenn 1529. 

Fol. Il3ver80_ii7ver80. Ned. vertaling van den boven op fol. lOO^ereo ylg. 
vermelden inlatingsbrief van 1370. Met bijzonderheden over een rekendag 
te Woltersum in 1531. Fol. 117^««°— 118. 
Fol. 118—119. Uitspraak in een geschil tussohen den abt van Thesinge en 

9* 



132 

Sije Johan Tiinansz e. a. over het graven van een stuk maer, des donre- 
daeges voer Pinxteren (14)32. 

Fol. 110 — 119^«^»^". ritspraak in een geschil tusschen Middelbert en Engel- 
liert en de l»eide Harksteden, des donredaeges na Visitationis Marie 1520. 

Fol. lll)ver«'^ — 121. Confoederatiebrief der drie gepriviligieerde Zglvesten, 
des daeghes na Viti et M«xlesti 1531. De Lat. tekst bij Gleintz, Groningae 
praefeetiira etc. , blz. f»6 vlg. 

Fol. 121 — 124^'^'^*>. Inlatingsbrief van het klooster Essen in de Drie Delf- 
zijlen, op avende Petri et Pauli 154s. Met eenige besluiten van dit Zqlvest 
van 1547 en 1545. 

Fol. 125^"*"" — 120. Uvereenkonist van het Scharmer Zijlvest en de beide 
Stadsliamrikken , up Sancte Siuionis ende luden avendt 14S9. 

Fol. 120 — 127. Hrief der Drie Delfzijlen betrefFende de klachten van 
Johan de Mepsche ^►ver het Winsummer Zijlvest, 20 Sept. 1452. 

Fol. 127 — 120. Verklaring der kl«Kisters Thesinge en Aduard, dat hun 
door de Drie Delfzijlen is toegestaan een vaart te mogen hebl>en door den 
Vierendeelsweg bij ten B«>er, des naesten Vrijdages voer onnser lieven 
Vr»uwen dach purificationis 140S. 

Fol. 129—120^^"^. Verlof, door liet Scliarmer Zijlvest aan Johan Schaffer 
t<»egestaan, oni bij (xroenenlierg een pomp te uiogen hebben, up Sunte Peters 
ende Pauwelsaevendt 1402. 

Ft»l. 129^'*^"** — 13U. Overeenkomst tusschen Bruen Vunde e. a. en den abt 
van Wittewienuu e. a. is Sept. 1549. 

Fol. 13<> — 130^«'^. Brief der Drie Delfzijlen betreffende klachten van 
Comelis in den Zeem over Pop<*o Entens, 10 Aug. 1504. Benevens een 
bericht «iver een st^^irm, altera die Bemanli 1573. Fol. l^O''*™^ — 131, 

Fol. IHl — ViH. Twee rechterlijke beslissingen over de afwatering in Delf- 
zijl. 20 ••n 2S Aug. 1573, en over den dijk van Mackinge, 21 April 1,557. 

Fnl. 133 — l^O^**»"-. Kroniek bevatten<le bijzonderheden betreffende den 
waterstaat enz. in de Ommelanden, 1474 tot 1573. Niet chronologisoh ge- 
ordend. Fol. 140 onbeschreven. 

Fol. 14ov^'»^*> — 141 Dergelijke kroniek van 152f« tot 1544. Fol. 142 on- 
beschreven. 

Fol. 142^'«''«>. Indeeling van het Tjamsweerster Hamrik. 

Fol. 143. Evenzoo van het Zijlvest der Drie Delfzijlen. Fol. 143^<«o 
onbeschreven. 

Fol. 144 — 145. Eed van den Schepper in dat Zijlvest, benevens van de 
Zijlrechters. Fol. 145vers4. — uo^erso onbeschn^ven. 

Fnl. 147 — 10<J. Eenige stukken betreffende het graven van het Damsterdiep, 
ir>97— 1001. Fol. M^^^^i^^ lOO^*^r»o— 10r«"o onbeschreven. 

Fol. 102 — 103. Privilegebrief , door Edzard van Oostfriesland aan het 
Zijlve.st der Drie Delfzijlen verleend, des dages Gervasii et Prothasii mar- 



133 

tyrum 1506. De Lat. tekst gedr. bij Gleintz, Groningae praefectura, blz. 93 
vlg. Fol. 163ve"<> onbeschreven. 

Fol. 164 — l^S^®'^®. Vidimus van een uitspraak in een geschil tusschen 
Allert thoe Oesterwenim e. a. en het klooster aldaar van des sondaeges 
voor Sunte Michells dage 1439, 26 Juni 1602. 

Fol. 166 — 166^®"°, Verlof, verleend aan die van Farmsum door de Drie 
Delfzijlen, om daar een brug te mogen leggen, 24 Sept. 1574. 

Fol. 167 — 168. Verklaring der Drie Delfzylen betreffende hunne rechten, 
17 Nov. 1561. Fol. 168ver8o onbeschreven. 

Fol. 169 — 169v®»*8o^ Verbond der acht Zijlvesten ter hernieuwing van een 
oud verbond van 1343, in Sunte Nicolaus avende 1424. Gedr. Mon. Gron., 
blz. 385 vlg. 

Fol. 170 — 171. Uitspraak tusschen de Zijlrechters van Harkstede en „frater 
meyer op den bleecken" over het rooien naast hun land, up Sunte Mar- 
greten avendt 1543. Fol. niverso onbeschreven. 

Fol. 172 — 173ver8o. Verlof, aan de Omta's verleend, om uit to wateren in 
de Drie Delfzijlen, up Sunte Urbanus dach pauwes 1444. 

Fol. 174 — 175ve»^o. Uitspraak tusschen het Aduarder klooster en „Oostwolt 
samt Gha, dominica qua cantatur misericordia" 1285. Lat. Gedr. Mon. Gron. , 
biz. 45. 

Fol. 176— 176ver8o^ Uitspi-aak in een geschil tusschen die van Garmer- 
wolde en het klooster ten Boer, 1301. Lat. Gedi*. t. a. p. blz. 62. 

Fol. 177 — myeveo^ Fundatiebrief van Muysterzijl, ipso die Joannis ante 
portam Latinam 1365. Gedr. t. a. p. blz. 249. 

Fol. 178 — 179. Accoord tusschen de Acht Zijlvesten en de Drie Delfzijlen 
tegen Drenthe en het Goorecht, thes tyesdeis bynna Senta Paulis achtinda 
1385. Friesch. Gedr. t. a. p. blz. 378. 

Fol. 179^®*^® — 180. Verdrag van Groningen met de Acht Zijlvesten en met 
Dorpster Zijlvesten, des Donderdaages na Sente Vites dach 1410. Gedr. 
t. a. p. blz. 384. 

Fol. 180ver8o — 181. Zijlbrief der Acht Zijlvesten, an Sente Nicolaas avende 
1424. Gedr. t. a. p. blz. 385. 

Fol. IHlvertt^^—lB^. Tractaat van Stad en Lande met Karel V, 15 Juni 
1536. Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 108 vlg. 

Fol. 184v«rso — 187. Tractaat van Groningen met Edzard en Uko van Oost- 
friesland , op St. Marcus avondt 1 506. Gedr. Brouerius van Nidek , Analecta , 
blz. 167 vlg. 

Fol. 187^«»*s<* — 189ve»«o. Korte aanteekeningen omtrent do Zijlvestenijen. 

Fol. 190 — 19lverso, Conventie van Burgemeester en Raad van Groningen 
en het Winsummer Zijlvest betreliende Noorderhoogebrug , 15 Mei 1611. 

Fol. 192 — 194^erso^ Contract tusschen den abt van Aduard, Zijlvesten van 
Liuwerderwolde en de Zijlvesten van Feize, Roden en Fokswolde des 



134 

sonavendes na Sinte Marcus dage Evangelista 1313. Ghedr. Mon. Gron., blz. 72. 

Fol. 195 — 196. Conventie tusschen Luytke Berents en de schepperg van 

ten Post, des saturdages na Sunte Pontiaen 1528. Fol. 196^®»^° onbeschreven. 

Op fol. i4i : Pro copia scribebam Petrus Bernhardi Ecclesiae Upwierdanae minister. 
Anno 1625 die 17 .lanuarii feci initium .... scribendoque finii die 18 Martii. Deze 
was van i6i5 tot i040 predikant te Opwierde. Vgl. Adatni, Naamlijst, blt. 33. Op 
fol. i49verffo ^ i-j4 ^ f 55 en i60 is bijgeschreven : Voorsz. Copie met hetgene mij vertoont 
gecollationeert is daer mede bevonden te accorderen. H. Berchuys Secr. 11. 12. 1640. 
Op fol. iJSverso: Pro copia descripsi Andreas Bernhardi, Pastor in Sollwert. 1. 7. 1643. 
Deze^ misschien een broeder van den bovengenoemden Petrus Bemhardi is in i631 
te Solwerd als predikant beroepen, werd dit in i644 tevens te Marssum en is in 
i683 gestorven. Vgl. Adami, blz. 31 vlg. In iSO^ is het HS. aangekochi op de axnctie 
A. S. Werumeus (Catal. HSS. 4° Af.). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



Papier 16,5 X 21,5. 184 fol. XVIIL^^ eeuw. 
Westerwolder Landrecht van 1667. Fol. 1—28. Gedr. Verh. P. E. I. P. IV*, 

blz. 1 vlg. en daarnaar Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 279 vlg. 
Copieen van eenige stnkken over Westerwolde: 

Fol. 28 — 2^^^^. Request van Westerwolde aan Karel V, verzoekende het 
appel van den Drost op Luitenant en Hoofdmannen te handhaven, met 
gunstige beschikking van 27 Juni 1545. In een vidimus van Luitenant en 
Hoofdmannen van 8 Dec. 1597. 

Fol. 29^®rso — 30. Eed van trouw aan de privilegien van Westerwolde , den 
3 November 1556 door den Luitenant Marten van Naerden namens Philips 
II afgelegd. In een vidimus van Luit. en Hoofdmannen van 18 Aug. 1562. 

Fol. 30 — 31. Dergelijke eed, afgelegd door Aremberg, 13 Mei 1562. In 
een vidimus als boven van denz. datum. 

Fol. 31 — 32v«rso, Beslissing door Koninklijke Commissarissen van een ge- 
schil tusschen de erfgenamen van Hans Hessen, drost van Wedde, en de 
ingezetenen van Westerwolde, betreifende de brug en het bruggeid te 
Wedde, 5 Dec. 1566. 

Fol. 32ver8o__34. Inleiding op het Landrecht van 1567, behoorende bij 
fol. 1—28 van dit HS. 

Fol. 34verso— 36ver8o. Qopie uit het Octroy des Lants Westerwolde. 

Fol. 37—44. Register. Fol. 44verso — ^g onbeschreven. 

Tot zoover komt het HS. geheel overeen met n®. 311, zoodat het of het 
origineel daarvan is, of beide uit 66n bron geput zijn. 
Selwerder Landrecht, uitgevaardigd door Karel van Geider, 27 Jan. 1529, 
voorafgegaan door een Register. Fol. 49 — 74. Ctedr. Verh. P. E. I. P. VI, 
blz. 599 vlg. 



135 

Selwerder Gerechtorder , uitgevaardigd door Burgemeesteren en Raad van 

Groningen in 1546. Gedr. t. a. p. VI, blz. 627 vlg. 
Selwerder Cofltamen van 7 December 1571. Fol. 80—86. Gedr. t. a. p. VI, 

blz. 632 vlg. 
Redressement van het Landrecht van Selwerd van 3 Maart 1596. Fol. 87 — 95. 

Vgl. Feith, Overzicht van Selwerd (Verh. P. E. I. P. VI), blz. 662. 
Correctie van het Landrecht van Selwerd van 27 Mei 1563, doch door 

Burgemeesteren en Kaad vau Groningen niet goedgekeurd. Fol. 96 — 100. 

Vgl. Feith, t. a. p. blz. 662. 
Nieuwe Keur voor de gezworenen van het Gericht van Selwerd van 25 

Maart 1647. Fol. 101—102. 
Dit HS. schijnt geen der 13 manuscripten te zijn, waarnaar Mr. H. 0. 

Feith de rechten van Selwerd t. a. p. uitgaf. 
Landrecht van Drenthe van 1614. Fol. 103 — 148. Uitgegeven door prof. de 

Geer in Nieuwe Bijdragen v. Regtsgel. en Wetgeving II, blz. 209 vlg., 

361 vlg., III, blz. 193 vlg., IV, 161 vlg. Fol. 148v«»-8o— 149 onbeschreven. 
Constitatie voor Drenthe van Frederik van Blankenheim, 16 Sept. 1412. 

Fragment. Fol. 149^6^8«. 
Interpretatie en correctie van het Drentsche Landrecht, vastgesteld 16 

Febr. 1629. Fol. 150 — 158^er8o. ^et Register op de voorafgaande Drenthsche 

landrechten. Fol. 159—163. Fol. 163ver8o onbeschreven. 
Resolntien van de Staten van Drenthe en van Drost en Gedepnteerden 

van 1 Juli 1618 tot 30 Oct. 1644. Benevens een request van Eigenerfden 

in Groningen en het Goorecht aan de Staten van Drenthe betreifende het 

recht van naarkoop in het landschap met apostille der Staten van 17 Febr. 

1635. Fol. 164— 168ver8o. pol. 169—170^^^80 onbeschreven. 

Bovendien nog een drietal gedrukte stukken. 

De oorsprong van dit HS., dat voor het eerst in den Catalogus van i84i wordt 
vemield, is onhekend, 

In XVIIIde-eeuwschen perk. band. 



260. Papier 16 X 20,6. 320 en talrijke ongenufnmerde onbesckreven 

fol. Van verschillende handen, XVII^^ eeuw. 
Re^ster van meest alle de Brieven ende instramenten, die in de Stads- 

kiste liggen. Tot 1665 bijgehouden. Fol. 1—27. Fol. 28—60 onbeschreven. 
Repartitie over de Respective Provintien. Staten, aanwijzende de repartitie 
over de verschillende gewesten van sonimen van 5 stuiver tot 1 mill. gul- 
den. Fol. 61—98. Fol. 99-100 onbeschreven. 
Extract uit 't boeck van de Verpondinge der Landen op de Provinciale 
Rekencamer met de verhoginge vau den 1 Mai*tij 1637. Fol. 101 — 126. 
Fol. 127—128 onbeschreven. 



21 AprX FoL 120. ¥ol 13»>— 132 onbescfareTerL 
i:#f ie Kein>fter der VerpoBdiBj^B. Exhibitu dea ^ Mai 1C79. FoL 133 — 145. 
GrMfkeyt der CarffpeleB tu de^ Proyueie is de VerpMdni^ .... 

A* 1^1. l^^l eade l^. F>L 14^—149. 
GrMfkeyt der Car«peleB tu beTde OldaaipfeB .... Tolgea:» StaetM 

Reifohitie Taa dea IS Jaa. I6M. FoL LVi. 
RetpMter Taade Xoolea^ b| de Heer Tias^a^ dea 20» Jalj 1630 OTer- 

gef^erem. FoL 151 — 1.>3. 
Vacatiea der lopeade coaiaiissKiea . bpenevens lijsten tui tnctementen en der 

verpb'chte Xienwjaarsfooien. FoL 151 — 157. FoL 158 onbesdueTeii. 
XeMoriea Taat' i^eae ^ebaadelt is ta^scbea de C^eeoauutteerdea Taa 

Vriei«laBt. Stadt ende Laade ia preseatie Taa dea Heere Stadhoader. 

Graeff EroHt Caifimir Taa Xaitgan biaaea Lewardea zedert Vrf dae^ 

dea XV Febr. tot datnm de-er toe. 15— 2ij Febr. 1628. FoL 159—169. 

FoL 170 onbeschreven. 
Artqckelen Taa aceoort ^emaeet tiL^scbea de ProTiatiea Taa Vrieslaadt 

eade 8tadt eade Lande ijtreckende tot defeas<ie Taa beyde ProTiatiea. 

A* 1629. 21 Xart FoL 171— 17>^. FoL 1711— ISO onbeschreven. 
Aceoort met Vriei^landt aeni^eBde t' collegiam Taa Doccnai aaer Har- 

llnf^en te brengen. 1645. FoL ISl — 1S4. 
Artijckelen waer op het re^element Taa den jaere 1629 tot defeasie 

Tant' landt tn»Hchen de Ed. Xo^. Heeren Statea Taa Vrieslaat eade 

Htadt Gronin^en ende Ommelanden gearrestiert . . . . is goet ^Toaden 

te dreHseren. 7 Juni 1651. FoL 1S5 — 1S9. FoL 190 en 192 onbeschreven. 
Defen»ie Tant' Landt bij Wintertqden. 19 Jan. 1627. FoL 193—194. 
Petitien Toor 't Jaer 1627. FoL 104^^«^'— 195. FoL 196 onbeschreven. 
Extraet ait wijlen Heeren Doctoris Remberti Ackema .... Protbocol 

der WarffH Oordelen ende Constitntien. 1595—1603. FoL 197—210. 
Extracta nit wijlen Heeren Doctoris Remberti Huitfman .... Prothocol 

Tan de Warffs-oordelen ende Constitatien. 1606—1615. FoL 211—220. 
Extracta ait des E. E. Heeren Borgemr. Berent Jalsingh ende wqlen 

DoctoriH Ladolphi Henrici. niits^aders Cebes Baakens .... Protbo- 

collen der Warffn oordeelen ende Constitatien. 1617—1634. FoI22 1—252. 
Dene vol^ende Extracten zqn in het ordinaris loopende prothocol der 

WarffH oordelen ende Constitatien alle door den jegenwoordigen heere 

SecretariH Johan TiasHens geteikent 1635—1637. FoL 252—258. FoL 

259 — 3 1 6 onlKJSchre ven . 
I^Hten van 't coniptoir der vaste goederen deser Provintie . . . . FoL 317 — 320. 

Afkonnttig van Mv. H. K. Driensen (f i83i). Zie auctie-catalogus ^ HS. quarto ?»• ii. 
Echter eerst in iS^il in den CataJogus vertneld. 
In X Vll'^'-eeuw8chen perk. hand. 



137 

261. Papier 20,3 x 31,7, 437 fol. XVIII^ eeuw (na 1745). 
Regeeringslijsten van Stad en Lande van 1261 tot 1744: 

Burgemeesters van Groningen van 1261 tot 1644. Fol. 1—20. Fol. 20^«"«— 
24ver8o onbeschreven. Deze l^st is overgenomen uitEmmius, De agro Frisiae 
(zie het voigende numraer). 

Stadhouders van Stad en Lande van 1594 tot 1718. Fol. 25. 

Raadsheeren en leden der Q-ezworen Meente te Groningen van 1594 — 

1744. Fol. 25ver80_176ver80. 

Luitenant en Hoofdmannen van 1594 tot 1744. Fol. 201— 216ver8o. 
Afgevaardigden ter Staten-Generaal wegens Stad en Lande van 1595 tot 
1744. Fol. 219ver8o_229. 
Gedeputeerde Staten van Stad en Lande van 1595 . tot 1745. Fol. 

233ver80 — 251ver80. 

Drosten van Wedde, Richters van Westerwolde en Bellingwolde van 1618 

tot 1745. Foi. 258verso_262^er80. 

Leden van den Raad van State wegens Stad en Lande van 1596 tot 1744. 
FoL 265ver8o_269. 

Leden van de Admiraliteiten wegens Stad en Lande van 1598 tot 1744. 

Fol. 270ver8O_283. 

Leden van de Generaliteitsrekenkamer wegens Stad en Lande van 1606 
tot 1744. Fol. 285ver8o_290. 

Leden der Provinciale Rekenkamer van 1596 tot 1743. Fol. 292ver8o_303. 
Ambtmannen en Richteren der Oldambten van 1594 tot 1744. Fol. 

307ver8O_311. 

Gildrecht van Groningen van 1594 tot 1745. Fol. 313ver8o_326. 
Stads-Weeskamer van 1613 tot 1745. Fol. 330— 338verso. 
Kluftmeesters in Groningen van 1617 tot 1744. Fol. 343ver8o_352ver8o. 
Voogden der Akerk van 1451 tot 1745. Fol. 359—365. 
Frovinciaal Krijgsgericht van 1694 tot 1743. Fol. 368verso_370. 
Monstercommissarissen van 1694 tot 1745. Fol. 372ver8o_373verso. 
Ontvangers-generaal van Stad en Lande van 1595 tot 1727. Fol. 374ver8o. 
Rentineesters der provinciale vaste goederen vaii 1617 tot 1738. Fol. 375^'*^^»^ 
Rentmeesters der- Stadsvenen van 1701 tot 1725. Fol. 376^^''«". 
Drosten der beide Oldambten van 1444 tot 1709. Fol. 379verHo_380. 
Praefecten van Selwerd en \ Goorecht van 1457 tot 1594. Fol. 381— 

381ver8o. 

Syndici der Stad van 1503 tot 1600. Fol. 38lver8o. 

Syndici der Ommelanden van 1559 tot 1735. Fol. 382. 

Klerken en andere lagere ambtenaren van 1412 tot 1735. Fol. 382verso — 

402ver8O, 

Gecommitteerde Raden der Ommelanden van 1694 tot 1735. Fol. 403 — 

407ver8o, 



13S 

Advocaten-proTinciaal en andere ambtetiareii ran 1<902 toc 1737. FoL 
414—41^;. 

Biirggraven en fi[antelein^ van C^jeTerden Tan 1050 lol 1^43. YiA, 417. 

Hoafdmannen van 1411 tot 1(^4. FoL 423 — 434. •.hrergeiiomenmt Emmins. 
De aj^i Frisiae. 

Achter iedere 1^3t is roimte opengelaten om de serie^ te knnnen vocMt- 
zetten. 

Ifel HS. U in iH3i op de auciie-Sir. R. K. Drietten iMamgekoekt iCataL MSS. 
fol. n« 19). 

/n XV/Il^f^-eeuvrichen carUmnen band met rood iederen rwg. 



262. Papier 20,6 X 33, 160 foL XVm^ eeuw fna 1747). 
Regeerinj^l^HteB yan Stad en Laiide van 15M — 1747. 

Zig zign chronologiseh gerangschikt. Deze regeeringsl^sten zgn tot 1644, 
doch niet volledig , opgenomen achter Emmius , De agro Frisiae inter Amasmn 
et Lavicam fl. (Groningae, 1646) en van dat jaar af zeer volledig te vinden in 
Feith , Regeringsboek der Provincie Groningen , 2 sL (Groningen 1850 — 1870). 

Fol. 157 — 160*'«r«> onbeschreven. 

Sa iS^ii in de Bibliotheek opgenonien. 

In XVIIIfi^-eeuwschen cartonnen band niet rood lederen rug. 



263. Papier 16,5 X 21,1. 24 fol. XVin^ eeuw. 

InHtructie voor de Gedepateerden der Stad Groningen en Ommelanden 
van 1664. Gevolgd door den eed, door hen af te leggen. FoL 3 — ^20^«^. 
Fol. 1 — 2 onbeschreven. 
Wijzi^in^ dezer InHtructie. 1678. Met wijziging van den eed. Fol. 20^«^ — 23. 
Fol. 24 onbeschreven. 

De foL dragen de nummers 118 — 141, zoodat dit HS. evenals n^. 391 
een deel van een grooter is, waarschijnlijk van hetzelfde. 
Na iH^il in de Bibliotheek opgenomen. 
In XVIIIde.eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



264. Papier 21,7 X 83. 100 foL, benevens eenige onbeschreven bladen. 

XVIIde (1669) en XVIII<^^' eeiiw (na 1727). 
InHtructien voor de Proviutiale CoUegien ende Officieren d. A' 1669. 

Wij vinden hier de Instructien voor Gedeputeerde Staten (foL 1), de 
IVnvinciide Kekenkamer (fol. 10), den ontvanger-generaal (fol. 20), de 
.se(netiiriBsen der Staten (fol. 30), den secretaris der Rekenkamer (foL 36), 
do klerken ter Secretarie (fol. 39), op de administratie der vaste goederen 
(fol. 42), voor den Rentmeester daarvan (fol. 47), den advocaat provinciaal 



139 

(fol. 65), den ontvanger der koopschatspenningen (fol. 69), den kommies 
provinciaal (fol. 76), den klerk der Rekenkaraer (fol. 79), de kamerboden 
(fol. 81), de boden (fol. 82), den kamerbode van de Rekenkamer (fol. 86), 
de loopers en executeurs (fol. 87). Tot dusverre is alles door dezelfde 17<*®- 
eeuwsche hand geschreven en, zooals voorin blijkt, voltooid 30 Maart 
1669. Daama is nog in het boek ingeschreven de Instructie voor den Stad- 
houder van 16 Sept. 1729 (fol. 89) en, met een andere hand, die voor den 
syndicus der Ommelanden (fol. 92) en den secretaris der Ommelanden (fol. 
97). Voorin een register. 

Aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen in 183^2. (CataL HSS, fol, n® ^). 
In XVIId^-eeuwschen perk. band met groen zijden linten. 



Papier 21,1 x 33,4. 372 foL XVIII^^ eeuw. 
Provinciale Instractien. 

Wij vinden hier de Instructien van den Stadhouder (fol. 1), den Luitenant- 
Generaal (fol. 14), den kommandant van het Qtirnizoen (fol. 31), Gecommit- 
teerden ter Generaliteit (fol. 37), Gedeputeerde Staten (fol. 55), de secreta- 
rissen der Staten (fol. 87), de klerken ter Secretarie (fol. 104^®*^°), de 
kamerboden (fol. 112), de boden (fol. 115), omtrent het bedienen van de 
post (foi. 121), voor de loopers en executeurs (fol. 132), de Rekenkamer 
(fol. 136^«*^®), den secretaris daarvan (fol. 165^«^), den commys van de 
finances (fol. 171vereo), den klerk der Rekenkamer (fol. 176), den kamerbode 
daarvan (fol. 180), den ontvanger generaal (fol. 183), op de administratie 
der vaste goederen (fol. 219), voor den rentmeester daarvan (fol. 228^®«^°), 
den klerk van dezen (fol. 276), den ontvanger der koopschatpenningen (fol. 
277verso)^ den ontvanger van de coUaterale successien (fol. 294), den ont- 
vanger der penningen „geconsigneert tot het interponeeren der revisien" (fol. 
300), den administrator der appointeraenten (fol. 313), den advocaat provin- 
ciaal (fol. 317), de soUiciteurs van de compagni§n te paard en te voet (fol. 
326), den commies provinciaal (fol. 337), den opzichter der dijken (fol. 345), 
op de correspondentie der predikanten (fol. 349), den tuchtmeester (fol. 
360verso)^ voogden en buitenmoeders van het Tuchtliuis (fol. 367). 

Het HS. is na 1713 geschreven, daar dit het laatste jaartal is, dat er in 
voorkorat 

Inliggend een lijst der inkorasten van den Rekenraeester en eenige opraer- 

kingen op zijn instructie. 

Het HS. behoorde aan L. Munthighe, misschien een bloedverwant van den Hoog- 
leeraar H. Muntinghe (i753 — iS^iA). In 1836 aangekocht op de auctie-van Eerde 
(Catal. n» &794). 

In XVIIIde^eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



140 

266. Papier 20,5 X 32,4. 127 pag. XVIII^ eeuw (1789). 

Placaten En Ordonantien, soo tijdelicks bq de Ed. Mog. Heeren Staeten 

van de Provintie van Stadt en Lande En der selver Gedepnteerden 

sijn geemaneert 11 Sept. 1638—19 April 1708. Pag. 96— l^O^erso onbeschre- 

ven. Pag. 121 — 127 register. Een tweede register ligt los v66r in het boek. 

Blijkens een aant. zijn deze pla^ten ,,gecopieert uit een Boek in Fol. in welke alle 

dceze woordelijk geschreeven waaren. Door de Taalman Ottinga mij gecommuniceert 

1789 den 24 October." Peter Ottinga was il55 tot il87 herhaaldelijk lid der Gezworen 

Meente, in il86 en i787 Taalrtian, Onitrent den schrijver en de latere bezitters van 

het HS. blijkt niets. 

In XVIIIfie-eeuwschen perkamenten band. 



267. Papier 21 X 33. 386 fol. XVII^ eeuw. 

Instrnctie voor de Rekenkamer van Stad en Lande ; voor den Secretaris 
van dat CoUege; eed daarvoor. 1 Maart 1606. Fol. 1 — 15. 

Borderellen op de rekening van Stad en Lande. 1642. Fol. 16 — 19. 

Gedmkte Pnblicatien van Stad en Lande. Op het ontvangen der gemeene 
middelen, 28 Maart 1634 (fol. 20); op het ontvangen der imposten, 28 Dec. 
1631 (fol. 21); tegen het verwerven van goederen door de Eath. Kerk op 
naam vau derden, 28 Febr. 1656 (fol. 22); op de inning van den 100«**" 
penning, 6 Maart 1623 (fol. 23). 

Extract uit een ond Register der jnktalen. Fol. 24. Ex donatione Wilbrandi 
Holsten Anno 1631. 24 October. Fol. 26. Extract uth een olt Register der 
jucktalen, daervan tot reparatie van 't junsterbuyrfack moet contribuert 
werden als volget. Fol. ^S^e^-^» .... Collat. accord. Den 12 July 1626 W. 
Holsten Redg. 

Nieuwe indeeling van 't Junsterbnyrfack. Juli 1626. Fol. 28—31. 

Registers der Dijkroedeu; van Cremers home ofte Leenster hammerick ten 
Noorden (fol. 32 — 39); in Weheer hammerick ten Noorden (fol. 40 — 47); 
van Cloesterbuyren (fol. 48 — 54); van Warffhuysen (fol. 55 — 63); der Suy- 
derdijcken vau Leens (fol. 64—86); de nieubedijckte tot an Houwerzijl (fol. 
80 — 89); beginnendo ten westen van Houwerziji tot hot einde van Leenster 
hanimerick (fol. 90 — 91); aende noordtzijde van die Soltcamp daer die aen- 
vanek van Vierhuisen beginnet, vande Zeedijck (fol. 92 — 100); den aenvanck 
ten Noorden Midhalen (fol. 101—106). Fol. 107. Extract uit het publiek 
protocol van Luit. en Hoofdm. daarover, z. d. Fol. 108 onbeschreven. Dijkiol 
van Fledorp, gemaakt 15 Oct. 1601 (fol. 109—113). Dijkrecht van het 
Kerspel Weiwerd (fol. 114—118). Fol. 119 onbeschreven. Fol. 120—122. 
Extracten uit resolutien etc. betreffende het Dijkwezen. Fol. 123 onbeschreven, 

Stukken , meest Staten , betreff ende het landmeten in Stad en Lande. 
Fol. 124—147. 



141 

Die Lantmate van die Caspelen in dese provincie .... van Groningen. 

Fol. 148—157. Fol. 158 onbeschreven. 
Extracten mt Clanboeken der Ommelanden , bevattende tonrbenrten van 

het Redgerrecht. Fol. 159—177. Fol. 178 onbeschreven. 
Getnigenverhoor in de zaak tnsschen den Rentuieester Peter Folkers te 
Lellens en Johan Huninga. 27 Oct. 1625 , met andere stuliken daarover. 
Foi. 179—189. Fol. 190—192 onbeschreven. 
Warf s-resolutien , sententien ende andere acten, wthgeschreven ende 
ande Secretarie gecollationirt van Johan Tiassens Secretaris A^ 1640 
(dit is verschreven, waarschijnlijk voor 1660), getrokken uit het register van 
Dr. Rembertus Ackema, 1595 tot 1654. Fol. 193—230. Fol. 231—238 
onbeschreven. 
Lqsten van resolutien en vonnissen betreffende diverse zaken in Stad 
en Lande. 1601—1623. Fol. 239—277. Fol. 278—286 onbeschreven. 

Zooals uit deze inhoudsopgave blijkt is dit HS. saniengesteld uit stukken, die oor- 
spronkelijk niet bij elkander behoorden. Waarschijnlijk zijn zij in de XVIIIde eeiiw 
bijeengevoegd. Eerst na 184i is het in de Bibliotheek opgenonien. 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



268. Papier 16,8 X 20. 142 foL XVII^ eeuw (1640). 
Warffs Resolutien, Sententien en ander Acten. 

De Warfsoordeelen en Constitutien tot 1601 zijn door Mr. H. 0. Feith 
uitgegeven (Verh. P. E. I. P. VII'). 

Titel: Extracta uyt wijlen Heeren Doctoris Rembertii Ackema gewesene secretaris 
Prothocoll der Warfsoordelen en Constitutien aen d'Hooge Gerichts Caemer van Stadt 
Groningen en Ommelanden berustende. En vorders uytgeschreven en aen Secretarije 
gecoUationeert van Johan Tiasscns secretaris Aniio 1640. Deze extracten loopen van 19 
Mei 1595 tot 2 Nov. 165*2. Het bovengenoemde jaarlal 1640 is dus te beschouwen als 
dat^ waarin Tjassens zijn afschriften hegon te maken. 

In 1841 wordt het HS. vermeld. 

In XVII(te~eeuw8cfien cartonnen band met rood lederen rug. 



Papier 20 x 31,4. 93 fol. XVIII^ eeuw. 
Warffs Resolntien, Sententien en andere Acten. Extracta uyt wijlen 
Heeren Doctoris Remberti Ackaiua .... Prothocol . . . . En vorders 
uytgeschreven en aan de Secretarije gecollationeert van Johan Tias- 
sens, Secret A» 1640. 

De WarfsconstitiitiSn en Oordeelen zijn tot 1601 uitgegeven door Mr. H. 
0. Feith in Verh. P. E. I. P. VII. Voorin van de hand van Driessen een 
kort register. Fol. 86 — 93 onbeschreven. 

De genoemde Warfsresolutieti loopen van 1595 tot 1704. Daar Johan Tjassens in 
1&70 overleed en het geheele HS. door dezelfde hand is geschreven , hebben wij dus te 



142 

doen met een vermeerderde copie van het origineele HS. van Tjassens. Het HS. is 
afkomstig \an Mr. R. K. Driessen en op diens atictie {i832) door de Bibliotheek 
aangekocht {Catal. HSS. fol. 5). 
In XVnide-eeuwschen perk. band. 

/ 

270. Papier 21,2 x 32,5. 36 fol. XVI^ eeuw. (1571^1575). 

Officieele Copieen van eeni^e stakken betreffende de Hoofdniannenka- 
mer , vervaardigd door P. van Maerhnsen , Secretaris der Ommelanden. 

Fol. 1. Philips n aan Luit en Hoofdm., 9 Jan. 1571. Bevel, zich in geen 
geval in te laten met de administratie van de geldmiddelen der Staten. 

Fol. 3. Alva aan Dez., 12 Jan. 1571. Bevel, zich niet te verzetten tegen 
de inning van door de Staten uitgeschreven belastingen. 

Fol. 4. De Staten der Ommelanden aan Philips II, z. d. (na 28 April 
1571). Daar de Hoofdmannenkamer en de Stad zich tegen de gedecreteerde 
belastingen blijven verzetten, verzoeken de Staten scherper bevelen van den 
Koning. In margine het rescript van den Secretaris de la Torre, dat Luit. 
en Hoofdm. zullen worden aangeschreven zich te onderwerpen. 21 Maart 1571. 

Fol. 5. Dez. aan Denz., z. d. (1571). Zij geven in een uitvoerige memorie 
een overzicht van de zware lasten, waaronder de Ommelanden gebukt gaan 
tengevolge van de inlegering der krijgslieden en der vreeselijke overstroo- 
mingen. Toch hebben zij nieuwe belastingen uitgeschreven , waartegen zich 
Luit. en Hoofdm. en de Stad op allerlei wqzen hebben verzet, en verzoeken 
dit verzet te willen breidelen. 

Fol. 8. Philips II aan Luit. en Hoofdm., 21 Maart 1571. Scherp bevel zich 
te onderwerpen aan de orders, den 12 Jan. door Alva gegeven. 

Fol. ^"f^^"^. Oedeputeerden der Stad aan Philips H, z. d. (1571). Verzoek 
aan den Koning, dat hij Luit. en Hoofdm. schrijft, opdat deze de collecteurs 
der belastingen kunnen bevelen, deze op den ouden voet te innen en in 
dier voege rekenschap te doen. 

Fol. 9. Dez. „jegenwoordelijk binnen Brussel zijnde" aan Denz. z. d. (1571). 
Zij raotiveeren hun verzet tegen de nieuwe belasting met een beroep op de 
zware schattingen, die zij reeds hebben opgebracht. In margine het rescript 
van de la Torre van 28 Maart 1571, met afwijzende beschikking, 

Fol. lOverso. philips II aan de Hoofdm., 28 Maart 1571. Bevel, de collec- 
teurs aan te schrijven, op tijd hun rekening der penningen over te leggen. 

Fol. 11 — 16 onbeschreven. 

Fol. 17. De Staten der Ommelanden aan Alva, z. d. (1573). Verzoek om 
diegenen, die aan de Staten nog geld schuldig zijn, in rechten te mogen 
vervolgen. 

Fol. 18. Dez. aan Denz., z. d. (1573). Dergelijk verzoek. 

Fol. 19. Alva aan Luit. en Hoofdmannen, IG Sept. 1573. Bevelschrift, als 
in de vorige remonstratiSn is aangevraagd. 



143 

Pol. 20. De Staten der Ommelanden aan Philips II, z. d. (1573). Daar de 
Stad zich tegen de voornoemde bevelen verzet ten gunste van Hendrick 
Tymens en daarin steun vindt bij Luit. en Hoofdm., verzoeken de Staten 
den Koning scherpere bevelen uit te vaardigen. 

FoL 21. Dez. aan Alva, z. d. (1573). Gelijjkluidend met het request op fol. 17. 

Fol. 22. Dez. aan Denz., z. d. (1573). Gelijkluidend met het request op fol. 18. 

Fol. 23. Alva aan Luit. en Hoofdmannen, 16 Sept. 1573. Gelijkluidend 
met het bevel op fol. 19. 

Fol. 24. Verklaring, afgelegd door Hendrik Tymens voor den Hoofdman 
Wyferyng e. a., gedeputeerden der Ommelanden tot de rekening, dat hq de 
Ommelanden schuldig bl^ft een som van 2908 Emder guld. en Vj^ Gron. 
stuivers. 10 Oct. 1571. 

Fol. 24^««^. Philips U aan Luit. en Hoofdm., 16 Januari 1573/4. Scherp 
bevel om aan de brieven van 16 Sept j.l. streng de hand te houden. 

Fol. 26. De Staten der Ommelanden aan Philips II , z. d. (1574). Aangezien 
de Stad voortdurend de inning van schattingen door de Staten belemmert, 
verzoeken de Staten den Koning, met klem daartegen op te treden. 

Fol. ^^^e"^. Alva aan Luit. en Hoofdmannen, 16 Sept. 1573. Gelijkluidend 
met het bevel op fol. 19. 

Fol. 28ver8o. philips II aan Dez., 16 Jan. 1573/4. Gelijkluidend uiet het 
bevel op fol. 24ver8o. 

Fol. 29^®^«). Dez. aan Dez., 26 Februari 1574. Bevel, zich niet langer tegen 
de Staten te verzetten, tenzij zij daarvoor grondige redenen hebben. 

Fol. 30. De Staten der Ommelanden aan Philips II, z. d. (1574). Aange- 
zien vele edelen in de Ommelanden door de watervloeden van 1570 en '71 
zoo benadeeld zijn , dat zij hunne goederen „bij de barnende keerse" moeten 
verkoopen, verzoeken de Staten, dat Z.M. de Hoofdmannenkamer aanschrijft , 
in derg. zaken niet onmiddellijk den verkoop uit te schryven, maar zooveel 
mogelijk respqt te verleenen. Met rescript van de la Torre. 

Fol. 31. Philips II aan Luit. en Hoofdm., 28 Februari 1574. Geeft hun 
machtiging in bovenbedoelde zaak naar goedvinden te liandelen. 

Fol. 31ver8o. De Staten der Ommelanden aan Philips II, z. d. (1574). Daar 
Hendriek Tymens voortdurend weigert zijn schuld te betalen en daarin door 
de Stad wordt gesteund, terwijl Luit. enHoofdm. dat alles toelaten , verzoeken 
zij Z. M. dienaangaande scherpe bevelen aan de Hoofdm. te doen toekomen. 

FoL 32v«"o. Verklaring van Hendrick Tymens van 10 Oct. 1571 (zie 
boven fol. 24), geverifieerd door den notaris Petrus Cornelius. 

Fol. 33. Philips II aan Luit. en Hoofdm. 11 Maart 1574. Bevel om „goet 
ende cort recht" te doen in deze zaak. 

Fol. 34 — 36 onbeschreven. 

De oorsprong van dit IIS. is onbekend. 
In XlXde-eenwschen carlonnen band. 



144 

271. Papier 15,5 x 19,3. I m 39 fol. XVII^ eeuw. 

Instruction voer Hoger Overheits Gerichts Camer van de Provincie der 
Stadt Groeningen ende Ommelanden. 

Vastgesteld 2 November 1601. Met passim aauteekeningen van een XVin<*®- 
eeuwsche hand. Deze Instructie is te Groningen in 1619 gedrukt bij Hans 
Sas, in 1654 en 1667 bij de Weduwe Edzard Huysman. 

/n /597 aangekocht van de fimia Frederik Muller {Documents historiques etc. Col- 
lections Baart de la Faille et Vitringa n^. 065) 

In XlXde^eeuwschen cartonnen hand. 



Papier 16,5 x 21,4. 12 fol. XVII^ eeuw. 
Ordre waerna geprocedeert sal worden in revisie vande Sententien van 
Lieutenant ende Hooft-Mannen der Stadt Gronningen ende Ommelanden. 

Vastgesteld 17 Februari 1648. Copie, gewaarmerkt door Lubbert J. Berc- 
huys, die van 1647 tot 1672 Secretaris der Hoofdmannenkamer was. Deze 
Ordre is in 1655 te Groningen gedrukt bij de Wed. Edzard Huysman, in 
1673 aldaar bq Rembertus Huysman, in 1711 aldaar bij Catharina Zandt 

/n /597 aangekocht van de firma Frederik Muller {Documents historiques etc. 
Collections BoMrt de la Faille et Vitringa n^. 365). 

In XlX^^-eeuwschen cartonnen band. 



273. Papier 20,4 X 32,5. 173 fol. XVIII^^ eeuw. 

Excerpten uit de Decisien van de Hooge Justitie-kamer van Stad en 
Lande. 1680—1716. 

Fol. 162—173 een Register. 

In il83 aangekocht op de auctie-H. A. Werunieus {Catal. HSS. fol. L). 
In XVIII<^-eeuw8chen perk. band. 



274. Papier 19,9 X 33. 105 fol. XVIII^ eeuw. 

Extracten uit het Protocol van het Provinciaal Hof. 1760 — 1771. Fol. 1—87. 
Extract uit 't secrete Prothocol van de Hoge Just. Camer. 1679 — 1749. 

Fol. 88—105. 

Het lantsteis geschreven door Mr. P. Alberthoma. Dit gedeelte zal dus in het hezit z^n 
gekomen van den schrijver van de eerste extracten^ die daarmede die van Alberthoma 
vervolgde. Waarschynlyk is dat geweest de Secretaris Mr. J. P. Driessen^ die met 
Anna Christina Alberthoma was gehuwd. Van hem zal het HS.in hetbezitzijngeraakt 
van zijn zoon Mr. B. K. Driessen^ na wiens dood het door de Acad. Bibliotheek in 
iS^2 werd aangekocht (Catal. HSS. fol. 27). Het mcuikte vroeger een geheet uit met 
n^. 397 , dat door of voor Mr. J. P. Driessen is geschreven. 

In portefeuille. 



145 

Papier 19,7 X 31,8. 3 dln, 561 fdeell e?i II) en 359 pag. (deellll). 
XVIII^*' eeuw. 
Versameling van Sententien , Exceptien , en Conventien tusschen pley- 
doyerende partijen bij den Hove Provinciaal van Stadt en Lande 
geventileert en gepronuneieert. 1760 tot 1781. 

Gelijk op fol. 1 van dl. I blijkt, was bij clen verzamelaar oorspronkelijk het 
voornemen de voorhanden stof te bewerkeu van 1750 tot 1770. In overeen- 
stemming daarmede zijn dan ook dl. I en II doorgepagineerd als e6n deel, 
terwijl achter deel II een register is gevoegd. Later door dezelfde hand 
vervolgd tot 1781 (dl. III), evenzeer met een register. 

Dc oorsprong van dit HS. is onhehend. Voor hct ecrst konit het in den Catahgus 
tmn iSi/ voor. 

/n XVIll^i^^-eenwsche cartonncn banden met lcdcren ruffgen mct opschrift. 



276. Papier 20,5 x 31,4. 364 fol. Dc folieering begint met foL 6, 

zoodat 5 bladen moeten zijn verloren gegaan. Einde XVII^^ 
eeuw. (1683—1691). 
Journaal van Andreas Spanheini als Rentmeester der vasto goederen in 
Stad en Lande. 1683—1691. 

Titel: Jonrnael en Aente\'ckeningh van 't gheen is gepasseert in en om- 
trent mijn ampt en qualiteit als Rentmeester der vaste goeder der Provintie 
van Stadt en Landen beginnende met A® 1683. Tot fol. 85 is het boek 
geregeld volgeschreven. Het overige is grootendeels onbeschreven , doch 
bevat hier en daar opmerkingen van zedekundigen aard. Ilierbij ecn rond- 
schrijven, waarschijnlijk van Spanheim, aan eenige predikanten, die door 
klerken van hem te hoog belast waren. Z. d. 

Bit Journaal wordt voor H cerst genocmd in den Catalogus van 18^ f. 
In XVIIfie-eeuwschen perk, band. 



277. Papier 26,3 X 41,2. 340 foL, benevens talrijke onbeschreven bladen 

achterin. XVIII^ eeuw. 
Groot Staat Boek van alle Doser Provinci Landen en vaste Goederen .... 
80 ... . als dezelve int Jaar 1632 . . . . in ordre van de Respective 
Kuartieren .... Met alle veranderinge sedert die tijd . . . . te sanien 
gecoUecteert tot het jaar 1719 incluis door Andreas Spanheim. Rente- 
meester. 

Fol. 1. Titel. Fol. 2. Opdracht an de . . . Staten van Stadt Groningen en 
Ommelanden. Fol. 2^^^. Extract uit de Resol. van Stad en Lande van 13 
Juni 1721, waarbij aan den afgetreden Rentmeester Spanheim 100 gouden 
ducaten voor dit boek worden toegelegd, benevens 20 ducaten voor hct 

Cudices Groning. 10 



U6 

afschrijven daarvan. Pol. 3. Voorberigt. Fol. 4. Register van de Cloosters 
en Conventen onder welke destijts de Provinci vaste goederen hebben 
behoort. Fol. 4^^^^, Register van alle de carspelen onder welke de Provinci 
Plaatzen zijn gelegen. Fol. G. Register van de Bijnamen so de prov. plaatsen 
eertijts hebben gehat. Fol. 7^®^'*°. Register van verscheiden andere goederen 
als volgt. Fol. 8. Namen der geenen de het bewind en Administratie hebben 
gehat van de jaarlijkse inkomsten der Provinci vaste goederen. Fol. 9^«^. 
Calciilatie van de Grootheit der Provincie Landen. 1632. Fol. 10. Evenzoo 
in 1719. Fol. llverso_34o. Het Staatboek. 

Het HS. is een copie van het origineel, benistende op het Rijks-Archief te Gro- 
ningen {HS. fol. n^. ii5). Eerst in den catalogus van iStVi wordt het aangetroffen ; 
afkonist onbekend. 

In XVIlId^-eeuwschen bruin lederen batul. 



278. Papier 20,9 X 33. 385 foL XVIII^ eeuw. (1730 en 1731). 
Taxatie van 8tad en Lande over 1780 en 1731. 

Dit boek bevat de gedrukte taxatio van de contribiianten aan een belasting 
van Stad en Lande in 1730 en 1731. Talrijke veranderingen en verbeteringen 
zijn in margine er bij geschreven. 

Na i84i in de Bibliotheek opgcnomen. 

In XVIH(i*^-eeuwschen cartonnen barui met perkanienten rug. 

279. Papier 14,2 x 20,1. 242 genu?nmerde , henevens eenige ongenum- 

merde onbeschreven foL Met in rood en hlauw geschilderde 
initialen en roode opschriften. XV^^ (tusschen 1448 en 1456) 
foL 1—95 en XVI^ eeuw (1532) foL 107—242. 
Stadboek van Gronini^en. 

Fol. 1 — 7. Inhoud van het Stadboek. Fol. 8. Inhoud van het geheele HS. 
(XlX^e-eeuwsche hand). Fol. 9 — 84. Het Stadboek; copie van het officieele 
exemplaar, uitgegeven door Pro Excolendo. Het eindigt met art. 20 van 
Boek IX; daar dit art. in 1448 aan het Stadboek is toegevoegd en het 
volgende art. 21 in 1456 is vastgesteld, zal dus dit HS. tusschen die jaren 
zijn geschreven. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsin^oo en de Stad Groningen van 1448. 

Fol. 84—85 Inhoud. Fol. 85ver8o__95verso. Het Landrecht. Alleen art. 36 
van het 11«^« Boek ontbreekt. Naar dit HS. gedr. Richthofen , Friesische Rechts- 
qucllen, 315 vlg. Fol. 96— lOG^ei^o onbeschreven. 
Registor op de volgende Friesche Landrechten. Fol. 107 — 120. Fol. 121 

onbeschreven. 
Inleidin^ op het Friesche Landrecht. Fol. 122. 

Vgl. Richthofen, 434 vlg., Hettema, Oude Friesche Wetten, II, 20 vlg. 
Het Rudolfsboek. Fol. 123— ISO^erso, 



14? 

Vgl. Richthofen, 424 vlg., Hettema, II, 156 vlg. 
Het Friesche Landreeht. 

Fol. ISO^'®'*^^^. Item hijr beghint de text des Rechtes Landes behouinge 
de daer synt nutte . . . Fol. 147 ... em syn guet nemen ende laten em quyt. 
Van Konynck KaroluH ende Konynck Rabbodus. Fol. 147^®*'*® — 149. 

Vgl. Richthofen, 439 vlg., Hettema, II, 63 vlg. 
De Magnuskeuren. Fol. 149vo"^so — 151, 

Vgl. Richthofen, 440 vlg., Hettema, II, 66 vlg. 
De XVII kesten. Fol. 151— 155v«>-so. 

Vgl. Richthofen, 2 vlg., Hettema, II, 69 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 156-160. 

Vgl. Richthofen, 40 vlg., Hettema, II, 82 vlg. 
Van veer rechten die de waerheit neder slaet nae keyser rechte. 

Fol. 160. Aldus sprack de keyser Philippus . . . Fol. l^O^e"^ . . . dat 
kynt solde geuodet hebben. 
Van vijff rechten des keysers. 

Fol. 161. Dyt synt de vyf rechten daer de keyser Vrederick sprack . . . 
Fol. 165 .. . dat hie daer angebrocht heft. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsin^oo. Fol. 165 — 171. 

Naar ccn ander HS. gedr. Richthofen, 324 vlg. 
Extract uit Au^ustinus over de ontwikkeling van het kind voor de 
geboorte met daaraan vastgeknoopte rechtsre^elen. 

Fol. 171. Sunte Augustinus de hillige bisschop secht . . . 172verso , , ^ 
vTuuwelike ende hoeueslike untholden heft Vgl. Richthofen, 240 vlg. 
Rechtsbepalin^en over moord. 

Fol. 173. In nomine Domini Amen. Duestslach dat is . . . Fol. 178vor8o _ 
of hie dat mytter hant gedaen hadde. 
2eendbrief van Hunsingoo en Fivelinis^oo van 1407. Fol. l78verso_i79vfr8o, 

Gedrukt naar dit HS. bij Richthofen, 311 vlg. 
Ommelander Zeendrecht. Fol. 179ver8o__i9o. 

Vgl. Richthofen, 401. 
Zeendbrief van Loppersum van 1424. Fol. 190— 193verso. 

Naar dit HS. gednikt bij Richthofen, 312 vlg. 
Overrecht van Hunsingoo. Fol. 194 — 197. 

Naar dit HS. gednikt bij Richthofen, 348 vlg. 
Hqr beghint dat begrijp ende vorbunt tusschen Gronijngen ende de 
Landen. Fol. 197—201. 

Dit verbond werd gesloten tusschen Humsterland , Vredewold , Ijangewold 
en Middagsterland en de stad Qroningen, doch draagt geen dagteekening. 
Landrecht van Fivel|2^oo, Hunsingoo en de stad Groningen van 1448. 

Fol. 20lverso_211. Naar dit HS. gedrukt by Richthofen, 315 vlg. Fol. 
2iiver8o onbeschreven. 

iO* 



WillekeareD van Lan^ewold van 12h2. Y*A. 212—216^ 

rj»rir. :i.et srebniikiiiakinff van Jit HS. Verh. P. E. I. P., I, Analeeta. 16 
^lz. ^u ■Jiianiaar Richthofen. .301^ \\^. 
Extnict ait Aii«:iu^tinas: als ^jven fol. 171 vl^. Fol. 216'^*^'*^— 219*«^. 

\z\. Richth-.fen, 240. 
Erfrecht van I^ni^ewold. Fol. 22« ^223^*^"^. 

M»rt ffebniikmaking van <iit IIS. t^^lr. Voih. P. E. I. P.. I. Analec*ta, 28 
vl::. en daamaar Richthofen. 373 vlir. 
Fivelirooer I^ndrecht. FmI. 224— 22S. 

Dit HS. bevat l^enrtelingri «len I^'it. en «len Gr«nings-.-heTi tekst van ietler 
artik*'-!. Bei'k- tek>ten zijn met trehrnikmakinff van «lit HS. naast elkaar 
af;;5».-liiikt in Verh. P. E. I. P. , III, 2. Anale^ta. .V2 vlgr. en •laamaar Rieht- 
hof-ii. 2^3 vlg. 
Kenren van Fiveljcoo en Hun.sin^oo. Fnl. 2"21l — 231^-^*^'. 

Waar>^:hijnlijk naar dit HS. L^edrukt hij Richth«»fen, 3'»1 vler. 
Kenren van Fiveliroo en het Oldanipt. Fn]. 231^^'^^' — J!:.^'k 

WaarMhijnlijk naar ^lit HS. L^edriikt bij Ri^hth«»fen, 2r»S vlgr. 
Erfrecht van Fiveliroo en Hnnsin^oo. Fol. 23.'» — 23S. 

Oe-lr. Ri.hthofen, 324 vlg. 
Ordonnnntie over de uitoefenin^ der freestelijke jnrisdictie in de Omme- 
landen . vastge.-teld Afn*v afgevaanlierJen van Kar*4 van GeMer en den bisschop 
van Miin.-ter. 13 Mei 1530. F«>1. i^Hsv.rs. — 241. Oedr. Westendur|i, Anti.]ui- 
t*'itf-n, I. blz. .371) vlg. 
Nadere rej^elinjr daarvan. vastgesteld d«K»r Luitenant en n<xifdmannen en 
Oed*-f>uteenlen d»-r T^mmelanden op den Dnnre^lach na Lueie virginis ir>31, 
F.il. 211— 242^ •^^'^ Godr. t. a. p. I, Mz. 3S:) vlg. 

Oy/ foL 'i:iH stfuU: Ijiii^ I»eo. Iii-in iiit lKHH:t i*» ^efn^veii iiit jjier ons hercii dusent 
vijfiiiHi'l«rit ewU' iweeinieitirli «•ini»* \iileynilet «1«''» «^iteniapes voer Siinte Orejrorius darh. 
/v iifkomst *-iin het IIS. is ouhi^kewl. In de ntriije e»*»ii'* iciix het in hei f»ezit i*aij 
Mr. J. /'. Drir^sen . sijmlirus iler Ommehinilen. {Vijl Verh. P. E. I. P. . I ^ .Analecta^ 
:i. fti III. •-'. .Aimlecta, ^tS). Uft </,» amHr-Mr. It. K. Ih'ie.<sen tloor de Bihliotheek 
aautj*'ko*ht iCiital. IIS. f/narto, u^. I). 

In ilfn oriifine*'len hontfn . met hruin leiler overtrokken hand mel ingejterste ver- 
sirrimjen; de ktiperen haken zijn verflwenen. 



280. Papier 16^7 X 21^2. 140 foL Met roode opsehriften en initialen. 

XVJ''' eenw floOS met laterc toeroegseLv. 
Stadboek van (wronin^en. 

llet HS. is een copio van hot offieieole StadlK)ek, zooals het in 1828 door 
het Oen*K)tsohap P. E. I. P. is uitgegoven (Vorhandolingen V). Boek I — VIII 
komt daanne<le goheel ovoroon, alleon is aihtor boek IV op fol. 46^*^«^^ een 
l>epaling van 23 ^laart 1551 over doo<lslag toegevoegd, die in de uitgave 



149 

achter boek IX is afgednikt (blz. 200 vlg.). Achter boek IX volgen dezelfde 
aanvuUende bepalingen van 1446 tot 1518 (P. E. , V, blz. 193 vlg.), hoewel 
hier en daar in andere volgorde ( — fol. 97, fol. 97^®'*^*' onbesclireven). Van 
een latere hand volgen dan nog op fol. 98 — 100 de bepalingen van 1522 
tot 1547 (t. a. p. blz. 194—199); fol. lOO^e^-so^io^verso onbeschreven ; fol. 
106—111 bepalingen van 1551—1582 (t. a. p. blz. 200 — 207, waar evenwel 
minder bepalingen voorkomen dan in dit HS.); fol. Hlverso — i^l^erso onbe- 
schreven; op fol. 122 — 123 eenige verordeningen tegen de wederdoopers 
van 1548 en 1549; fol. 123^6»^— 127ver8o onbeschreven. 
Priyilegien , door Philips II aan Oroningen verleend in zake het stapel- 
recht, 8 Jnni 1683. 2 brieven. Fol. 128—140. Fol. UO^^rso onbeschreven. 

Fol. W^^erso: i. R. 68. 15 Kebr. Fol. iS: I. R. 68. Fol 68: Per me I. R. a. 1568: 
17 Vehr. Overigens is de geschiedenis van dit IIS. onbekend. In 1807 is het cuinge- 
kocht van de fi^ttia Frederik Muller {Documents historiques elc. Collcctions Baart de 
la Faille et Vitringa n». '263). 

In XVIIN^-eeuwschen cartonnen band met bniin lederen rug. 



Papier 14,5 x 22. 95 foL Met roode opschriften en initialen. 
XVL^ eeuw (foL 93 — 95 van latere hand). 
Stadboek van Groningen. 

Het HS. is een copie van het officieele Stadboek, zooals het in 1828 
door het Genootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Boek 
I — VIII komen daarmede geheel overeen; boek IX eindigt raet ait. 20 
(t. a. p. blz. 179). Daar dit ai-tikel in 1448 aan het Stadboek is toegevoegd 
en het volgende art. 21 in 1456 is vastgesteld, is dus het HS., waarnaar 
dit nummer is overgeschreven, tusschen genoemde jaren vervaardigd. Mogelijk 
is het een copie van het eersto gedeelte van n''. 279. Fol. 84v«"^<^ — 93. Re- 
gister. Fol. 93 — 95. Van een latere XVI^^e-eeuwsche hand een verordening 
van Gregoriusdag 1542 betreffende het turfkoopen der Schuteschuvers en 
cene van Zondag ludica 1553 betreflfende het erfrecht, die gQQw van beide 
in het officieele Stadboek zijn opgenomen. 

Een oudcro redactie van het Stadboek is uitgegeven door Mr. Telting in 
de Werken der Ver. t. uitg. der bronnen v. h. oudo vad. recht, I Reeks, n®. 9. 

Op fol. 03 van een XVI(it'-eeuwsche hand^ doch voor de verordening van l^i'^: 
Itein (iit boeck hoert G . . . Schaep ciidc weme heet lccnt die brenget hein weder. 
Op fol. 9.0<^^*^«o zijn nog j waarschijnlijk als latere bezitters^ te ontcijferen: Johan Wil- 
lemsen en Mynart Joost Seeperts(?) {XVWc-eeuwsche handen). Geen van deze drie 
personen zijn mij bekend. In iSS'^ is het aangekocht op de auctie-Arntzenius 
(Catal. n9. 1550). 

In den origineelen houten met bruin leder overtrokken band met ingeperste 
figuren; van de twe.p koperen haken is een verdwenen. 



150 

Papier 15,2 X 20,2. 417 foL XVW^ eeuw (1670). 
Stadboek van Groningcn. 

De titel luidt ten onrechte: Het nieuwe gecorrigeerde Stadtsboeck. Het 
is een copie van het officieele Stadboek, zooals het in 1828 door het Ge- 
nootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Behalve het daar 
afgedrukte vinden wij nog achter ieder boek een Appendix novanim et pro 
tempore reformatarum constitutionum , als volgt: achter boek I bepalingen 
van 1497 tot 1626, achter boek II evenzoo van 1448 tot 1587, achter boek 
ni evenzoo zonder datum, achter boek IV evenzoo van 1551, achter boek V 
evenzoo van 1468 tot 1596, achter boek VI evenzoo van 1446 tot 1584, 
achter boek VII evenzoo van 1435 tot 1594, achter boek VIII evenzoo 
van 1505 tot 1548, achter boek IX, dat nog al van het gedrukte afwijkt 
en veel minder artikelen bevat, evenzoo van 1436 tot 1522. De verschil- 
punten van Boek IX in dit HS. met het gednikte worden hierdoor ver- 
klaard, dat de in dit HS. als appendix achter ieder boek voorkomende 
bepalingen in het officieele Stadboek meerendeels achter boek IX zijn geplaatst 
en zoo ook in de uitgave van P. E. I. P. zijn opgenomen. Fol. 358 — 389v®rso 
Register. Fol. ^^O—^^O^^e^^so onbeschreven. 
Keurwetten van Bur^emeesteren en Raden en van Taalmans en Gezwo- 
ren Meente, beide van 26 Augustus 1668, benevens een extract uit het 
Secreet Resolutieboek van 3 Febr. 1663. Fol. 391—404, 406—417; fol. 
404ver8o_405vcrso onbcschreven. 

Op foL 355: Fiiiis librorum et constitutioniiin Aiino Domini den 8 September 1670. 
Het HS. konil «jeheel overeen, wat hei Stadboek helreft^ met n9. "ISG; welk van 
hcide het origineel is, is niet tiit le maken ^ daar beide uit denzelfden tijd zijn. In 
183^2 aangekocht op de auctie-Mr. I{. K. Dnessen {Catal. HSS. 4®, n^ H). 

In XVlIhic-eeuwschen bruin lederen band. 



283. Papier 20,2 x 31,4. 373 fol. XVIP^<- (fol. 1—107^^, 117—137} 

en XVIW^ eeuw (fol. 108—114^rso^ 138—226). 
Stadboek van Gronin^en. Fol. 1 — 107. 

Voorin titeJ, inhoudsopgave der boeken, benevens eenige citaten uit Amesius 
en Yasquius. 

Het HS. is een copie van het officieelo Stadboek , zooals het in 1828 door 
het Genootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Yerhandelingen V). Behalve het 
daar afgedrukte vinden wij nog achter ieder boek een Appendix novarura 
et pro tempore reformatarum constitutionum, als volgt: achter boek I bepa- 
lingen van 1497 tot 1628; achter boek II evenzoo van 1448 tot 1649, met 
aanvuUingen in margine tot 1655; achter boek III evenzoo van 1476 en 
1485; achter boek lY evenzoo van 1551; achter boek V evenzoo van 1468 
tot 1596; achtcr boek YI evenzoo van 1446 tot 1654, met aanvullingen in 
margine van 1555 tot 1660; achter boek YII evenzoo van 1435 tot 1556; 



151 

achter boek YIII evenzoo van 1505 tot 1515; achter boek IX, dat sterk 
afwijkt van het gednikte en veel rainder artikelen bevat dan dit, evenzoo 
van 1430 en 1522. Deze afwijkingen in Boek IX worden hierdoor verklaard , 
dat de in dit HS. als appendix achter ieder boek voorkoraende bepalingen 
in het officiSelo Stadboek raeerendeels achter Boek IX zijn geplaatst en zoo 
ook in de uitgave van P. E. I. P. zijn opgenonien. Achter iedere appendix 
is nog oen open ruimte van eenige fol. gelaten. 

Een andere redactie van het Stadboek is iiitgegeven door Mr. Telting in 
de Werken der Ver. t. iiitg. der bronnen v. h. oude Vad recht. I Reeks, n^ 9. 
Keurwetten voor Bui'geiiieestereii en Raad en voor Taalnians en Ge- 
zworen Meento, beide van 26 Augustus 1068. Fol. 108— -114^'^rso, Fol. 115— 
116ven>o onbeschreven. 
OldernianHboek van Groningen. Fol. 117- 129vei-so. uitg. door Mr. H. 0. Feith, 
Het Olderraansboek, blz. 1 — 33. Benevens de toevoegsels van 1446 en 1510, 
fol. 130—131, bij Feith, blz. 33—36, de uitspraak van Alva over het Sta- 
pelrecht van 7 Aug. 1571, fol. l^lvei-so^isaverso^ bij Feith, blz. 39— 43,en 
de instructie van den Olderraan en het Qildrecht, fol. 134 — 136verso^ jjjj 
Feith, blz. 54 — 59, bovendien eenige extracten uit het resolutieboek van het 
Gildrecht van 1510 tot 1633, fol. 137. Fol. 137verso onbeschreven. 
Copieen van stukken, op Stad en Lande betrekkelijk. 

Fol. 138 — 138ver^^o. Privilegebrief voor Appingedam , up Sunte Barberendag 
1511. Fol. 139— 142verso onbeschreven. 

Fol. 143 — 143vei-so^ Maniere van obligatie over Boeckschult van Man en Vrouw. 

Fol. 144. Manier van Huircedul. Fol. 144^^1-80 onbeschreven. 

Fol. 145. Een mandaet om positien te beantwoorden voor de Ed. H. H. 
Gedeputeerden. Fol. 145^'®*"^ onbeschreven. 

Fol. 146 — 148. Algenieene Groninger gildebrief , 0. L. V. avonde nativitatis 
1436. Gedr. achter het Stadboek, Verh. P. E. I. E., V, blz. 217 vlg. 

Fol. 148 — 151. Gilderol der Groninger goudsmeden, des saterdages voor 
Judica 1512. 

Fol. 151. Brief, waarbij de goudsmeden van de andere gilden zijn afge- 
scheiden, des dingsdages voor elven dusent mageden dag 1512. Fol. l^l^erso 
onbeschreven. 

Fol. 152-152verso. Schuttenrecht , op St. Valentins dag 1482. 

Fol. 152verso — i54verso, Verordcning betreffende verschillende zaken, des 
maendags na de Sondag Laetare 1497. Fol. 155 — 155^er6o onbeschreven. 

Fol. 156 — 157. Verordeningen tegen de Wederdoopers en de Nieuwe 
Secten, vrijdag naden octave Michaelis archangeli 1535, vrijdag voor 
Invocavit 1536, 31 Aug. 1544 en 17 Nov. 1556. Fol. I57ver80 onbeschreven. 

Fol. 158—160. Verbond van Stad en Lande van 1482. Fol. ^^^^'«••«oonbeschreven. 

Fol. 161 — 164. Fundatiebrief van een prebende bij het 0. L. V. altaar te 
Leermens, 16 Aug. 1510. Fol. 164ver8o onbeschreven. 



152 

Fol. 165 — 171. Beslissing van Scheidsliedcn in een geschil van het convent 
Aduard en de erfgenamen van Gaykinga over den doodslag van Hindrik en 
Frederik Gaykinga in genoeind klooster, des maendages nae Simonis et 
Jude 1520. Fol. Ol^erso onbeschreven. 

Fol. 172—174. Extract uit het Zeentboeck, 1641—1709. Fol. IT^^erso 
onbeschreven. 

Fol. 175 — 176. Kegister van de mijsen van Justitie. 

Fol. 176^'®»'*«* — 177. Onkosten , vallende op het onderbrengen van vee in 
het rechthuis te Leens en in den schutstal te den Andel, dit laatste van 
27 Juni 1706. Fol. n^^erso onbeschreven. 

Fol. 178 — 178^'^*^. Uitspraak van Luitenant en Hoofdmannen betreffende 
de „possession des regtens van wroeginge der wigten . . ." van 14 Apr. 1607. 

Fol. 178^'«^»*»o— 181. Seent articulen des indulti 7 carsi>elen, 30 Juli 1599. 

Fol. 181— 186verso^ Extracten uit de Resoluti^n, betreffende het Zeend 
der 7 Carspelen, 1609—1638. 

Fol. 187—191. Seentwetten, 1635—1717. Fol. i91ver8o_i92verso onbe- 
schreven. 

Fol. 193— 196^'erso. Vidimus van een brief van 2 Mei 1668, waarbij vol- 
machten van de provincie en van Ommelander meiers van de schepperij van 
't vierendeel van Rengers van Slochteren en Lewe van Middelstum het 
recht van Zijlvestschap met zekere tapperij bij Borghom koopen, 24Mei 1672. 

Fol. 196 - l^e^*^*^®. Verklaring van Luit. en Hoofdmannen over de schei- 
ding van den aanwas op de Nije Heert of te Spijk, 18 Sept. 1566. Fol. 
197— 197^cr«o onbesehreven. 

Fol. 198 — 209. Groeninger Stapelrecht in 't corte beschreven door Johan 
Tjassens, Burgemeester in Groningen. Met een opdracht aan Burg. en Raad 
van 1 Jan. 1659. Fol. 209^erso onbeschreven. 

Johan Tjassens, die zijn Vaderstad in verschillende hooge betrekkingen 
diende, stierf in 1670. 

Fol. 210—211^^*'^". Extract van Seeker artikell beroerende de Huldinge 
des fursten van Gelre bij Abten etc. van den Ommelanden geschien, z. d. 

Fol. 212 — 21 ^^®»"»". Directoriuni dienende tot naerder observantie van het 
Stapelrecht, 15 Oct. 1649. Fol. 217—225 onbeschreven. 

Fol. 226— ^^^ver-^o. Extract uit de Resolutien der Staten-Generaal van 13 
Jan. 1601. Fol. 227— 373^'ers*^ onbeschreven. 

llel 11 S. hehoordc in de vorige eeuw aan Dr. P. Alberthoma., grieinian van Vre- 
dewold, van J150 — nOl lid dcr Iloofdmannenkanter ^ dic den 30 Sept. ilSOdenbrief 
op fol. 100 in dit dcel schreef. Door vercrving kwani hct daarop aan Mr. R. K. 
Driessen^ dic door zijn moeder van de Alberthonms afstamde en die den brief op 
foL i05 mct hel originecl vcrifiecrde. Sa dions dood werd het in 1S3!2 op zijn 
auctic aankocht {Catat. HSS. fol. n^. '23). 

In XVII(i*i-eeuwschen perk. band. 



loB 

284. Papier 20,5 X 33,6. 9 foL XVII^ m XVIII^ eeuw. 

Copieen van stukken, betreffende Gronin^en en de Omnielanden. 

Fol. 1— 2ver8«\ Memorial wegen de tijnde toe Haren, 11 Nov. 17G2. 

Fol. 3— 3verso. Xara van 't Segel . . . renoveert in Januarij 1624. 

Fol. 4. Losse aant. omtrent Groninger zaken, 11^^ eeuw. Fol. 4^®"^»° on- 
besclireven. 

Fol. 5. Tabel van Groninger en andere munten, 17<*® eeuw. Fol. 5^®^ 
onbeschreven. 

Fol. 6. Vidimusbrief van eenige verdragen tussclien Drenthe en Groningen 
gesloten, ipso die beati Lucae Evangeliste 1393. Lat. Gedr. Oorkondenb. v. 
Gron. en Dr., n*. 860. XVIIIde-eeuwsche copie. 

Fol. 8. Scheiding der aanwinsten van de nije heert te Spijk, 18 Sept. 
1566, geverifieerd 2 Februari 1714 door den Secretaris H. Scherius. 

Deze stukken lagen vroeqer in n^. "283 en zijn duH waarschijnlijk van denzelfden 
oorsprong als het vorige HS. 

In portefeuille. 



Papier 15,8 x 20,5. 223 fol. XVII^ eeuw. 
Stadboek van Gronin^en. 

Fol. 1 — 25. Register, op fol. 24 — 2iy^^ onderbrokeu door de namen der 
leden der Regeering van Groningen in 1594. Fol. 2d^^^^^ onbeschreven. 
Daarna volgt het Stadboek zijnde een copie van het officieele exemplaar, 
zooals het in 1828 door het Genootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verh. V). 
Behalve het daar afgedrukte vinden wij achter ieder boek een Appendix 
novarum et pro tempore reformatanim , als volgt: achter boek I bepalingen 
over de raadsverkiezingen , benevens eenige eeden, en bepalingen van 1497 
tot 1626, achter boek II evenzoo van 1448 tot 1649, achter boek III van 
1485 tot 1584, achter boek IV van 1551, achter boek V van 1468 tot 1596, 
achter boek VI van 1446 tot 1650, achter boek VII van 1435 tot 1594, 
achter boek VIII van 1505 tot 1548, achter boek IX, dat nog al van het 
gednikte afwijkt en veel minder artikelen bevat, evenzoo van 1436 tot 1522. 
De verschilpunten van Boek IX in dit HS. niet het gedi^ukte worden hier- 
door verklaard , dat de in dit HS. als appendix achter ieder boek voorkomende 
bepalingen in het officieele Stadboek meerendeels achter boek IX zijn ge- 
plaatst en zoo ook in de uitgave van P. E. I. P. zijn opgenomen. Achter 
het stadboek volgen nog de Instructie voor de Secretarie der Stadt Gronin- 
gen (fol. 213 - 211 "^'^^^^) benevens eenige ordonnantien van 1484 tot 1604, 
als aanvulling tot het Stadboek (fol. 218-223verso), 

Afkomst onhekend. In 1897 is het aangekocht van de fimia Frederik Muller {Do- 
cuments historiques etc. Collections Baart de la Faille et Vitringa^ n*. ^5). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



154 

286. Papier 15j4 X 19^8. 264 beschreveny genummerde, benevens een 

aantal onbeschreven , ongenummerde foL Door twee handen ge- 
schreven. XVW^ (foL 1—234} en XVni^ eeuw (foL 236—264). 
Stadboek van Groningen. Fol. 1 — 247. 

Dit HS. is een copie vaii het officieele Stadboek, zooals het in 1828 door 
het Genootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Behalve het 
daar afgednikte vinden wij nog achter ieder boek een Appendix novarum 
et pro tempore reformatarum constitutionum , als volgt: achter boek I bepa- 
lingen van 1497 tot 1626, achter boek II evenzoo van 1448 tot 1587, achter 
boek III evenzoo zonder datum, achter boek IV evenzoo van 1551, achter 
boek V evenzoo van 1468 tot 1596, achter boek VI evenzoo van 1446 tot 
1584, achter boek VII evenzoo van 1435 tot 1594 met een aanteekening in 
margine van 1681, acWer boek VIII evenzoo van 1505 tot 1548, achter 
boek IX, dat nog al van het gedrukte afwijkt en veel minder ailikelen bevat, 
evenzoo van 1436 — 1522. Verschilpunten van Boek IX in dit HS. uiet het 
gedrukte worden hierdoor verklaard , dat de in dit HS. als appendix achter ieder 
boek voorkomende bepalingen in het officieele Stadboek meerendeels achter 
boek IX zijn geplaatst en zoo ook in de uitgave van P. E. I. P. zijn opge- 
nomen. Fol. 213 — 234^'«»^" onbeschreven. Daarna volgen nog toevoegsels uit 
de jaren 1461—1656 van een XVIII«ie.eeuwsche hand (fol. 236—247). 
Keurwetten van BurjBfenieesteren en Kaden en van Taalmans en Gezwo- 
ren Meente, beide van 26 Augustus 1668, geamplieerd den 15 Mei 1689. 
Fol. 247ver8o_2G4. 

In iS(h2 i» dit IJS. aan(jekovht op de. anctie-A. S. Werimieus {Catal. IISS. 4^ II.). 
In XVllI*i*^'eeuwschen carlonnen band met vood leiieren rug. 



287. Papier 51,1 X 19. 116 foL XVI^^ eeiiw (na 1594). 
Gecorrigeerd Stadboek van iironin^en. 

Dit HS. bevat noch den oudsten tekst, door Mr. A. Telting uitgegeven 
(Werken der Ver. t. uitgave d. bronnen v. h. oude Vad. recht, I Reeks, 
n''. 9), noch den officieelen tekst, uitgegeven door het Genootschap P. E. I. 
P. (Verhandelingen V), maar een wijziging van het Stadboek, tusschen de 
jaren 1536 en 1555 ontworpen. Dit ontwerp is verdeeld in 7 boeken en 
is lietzelfde als gevonden wordt in HSS. P. E. i\\ 36, 63 en 64. Fol. 
1— Se^erso, Y6[. 87—87'^ onbeschreven. Fol. 88—93. Stedelijke ordonnantign 
uit de jaren 1536 en 1584, blijkbaar als aanvulling tot het Stadboek bedoeld. 
Fol. 93^^*»«*^ onbeschreven. 
Copieen van de bevestiging der privilegien van Groningen, betrejffende 
het stapelreeht, het brouwen enz. door Philips II, beide gedateerd Lis- 
sabon 31 Oct. 1582, den 8 Juni 1583 door Ubbena en de G^ouda uit Spanje 
te Groningen medegebracht. Fol. 94— llO^erso, 



155 

Tractaat van Reductle, 23 Juli 1594. Fol. 111—116. Gedr. Wichers, Verkla- 
ring van het Tractaat van Reductio, II, 26 vlg. 

Op fol. iiO^^rso is nog te onderscheiden de ntnmi Iliniick Eimkc. /u ^83^2 is het 
flS. aangekocht op de anctie-Amtzenius {Catal. »*". i5:i8), 

In XVIIde.eeuwschen perk. omslug. 



Papier 16^6 X 21^3, 44 foL Door twee handen geschreven (fol. 
1—24 en 25—44). XVIIP^ eeuw. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — llverso, Keurwetten voor Burgemeesters en Raad van 8 Juli 1623, 
met de wijzigingen daarin aangebracht van den 23 Jan. 1626 tot 14 Maart 
1666. Fol. 12— 12ve«o onbeschreven. 

Fol. 13 — 24. Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente van 8 Juli 
1623, met de wijzigingen daarin aangebracht van 30 Augustus 1628 tot 
12 Jan. 1667. Fol. 24ver8o onbeschreven. 

Fol. 25 — 34v«>*so, Evenzoo voor Burgemeester en Raad van 26 Augustus 1668. 

Fol. 35 — 44^®*'**. Evenzoo van Taalmans en Gezworen Meente van 26 
Augustus 1668, met interpretatiSn van 6 Febr. 1671 en 7 Febr. 1711. 

Dit HS. maakte vroeger deel uit van een grooter, daar de fol. genum- 
merd zijn met 148 tot 191, waarschijnlijk behoort het bij de n®'s 263, 391 en 398. 

In i8.*i'2 aangekocht op de auctie-Arntzenins (Catal. n^. 1516). 

In XVIIIde.eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



Papier 10,2 X 16,9. 49 fol. XVI W^ eeuw. 
Keurwetten der Stad Groninis^en. 

Fol. 1 — ^^ve"*»®. Keurwetten voor Burgemeesteren en Raad van 26 Aug. 
1668, geamplieerd den 15 Mei 1689. Fol. 29— 29verso onbeschreven. 

Fol. 30 — 49. Evenzoo voor Taahnans en Gezworen Meente van denz. 
datum, met gelijke ampliatie. Fol. 49^*^*^** onbeschreven. 

Afkomstig van prof. de la Faille en in 1808 op diens auctie aangekocht (Catal. 
II, n». 5j62). 

In XVIIIde-eeuwschen perk. band. 



290. Papier 10 x 15,7. 48 beschreven, benevens talrijke ongenumrnerde , 

onbeschreven fol. Door twee handen geschreven (fol. 1 — 46 en 
47—48). XVIW eeuw. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — 25v«rso, Keurwotten voor Burgemeesteren en Raad van 26 Aug. 
1668, geamplieerd 15 Mei 1689. Fol. 26— 27verso onbeschreven. 

Fol. 28— 46^'«r8o^ Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente, van denz. 
datum, met gelijke ampliatie. 



156 

Fol. 47 — iS^®'^^^. Nadere bepalingen over de verkiezingen van 7 Febr. 1711 
en 20 Febr. 1713. 

Afkomstig van prof. Baari de la Faille en op diens auctie in i868 aangekocht 
(Catal. II, no. 5563). 

In XVIIIde.eeuwschen brttin lederen band. 



291. Papier 10 x 15,4. 42 foL benevens een cumtal ongenummerde 

onbeschreven fol. XVIII^ eeuw. 
Keurwetten van Groningen. 

Fol. 1 — IS^^rso^ Keurwetten voor Burgeraeesteren en Raad, vastgesteld 26 
Aug. 1G68, geamplieerd den 15 Mei 1689. 

Fol. lo^'®»^® — 29^«"®. Evenzoo voor Taalraans en Gezworen Meente van 
denz. datura, met gelijke arapliatie. 

Fol. 30 — 33. Nadere bepalingen over de verkiezingen van 7 Febr. 1711 
en 20 Febr. 1713. Fol. ^^v^rso^ss onbeschreven. 
Equivalenten , die geheven worden van alle ambten, die ter begeving 
staan van de Stad en van de Ommelanden. 

Fol. 38ver8o_4i, Yan de Stad. Fol. 41—42. Van de Ommelanden, goed- 
gekeurd den 19/29 Februari 1692. 

Vroegcr in het bezit van Mr. J. II. Nauta. In I84I voor het eerat in den Cata- 
logus vermeld. 

In XVlIIffe-eeuwschen bruin lederen band. 



Papier 8,3 X 11,5. 63 fol. XVIII^^ eeuw. 
Keurwetten der Stad Gronin^en. 

Fol. 1 — 30^®r8o, Keurwetten van Burgemeesteren en Raad, vastgesteld den 
26 Aug. 1668 en geamplieerd den 15 Mci 1689. 

Fol. 31 — 56. Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente , van denzelfdcn 
datura, met gelijke ampliatie. 

Fol. 56verso— 63. Aanvullingen daarop van 7 Febr. 1711 en 20 Febr. 1713. 
Fol. 63ver8o onbeschreven. 

In 1836 aangekocht op de auctie-van Eerde {CataL n^. 1060\ 
In XVIIItic-eeuwschen bruin lederen band. 



Papier 15,5 X 20. 22 fol. XVIII^ eeuw. 
Kourwetten der Stad Gronin^en. 

Fol. 1 — 13verso Keurwetten voor Burgemeesteren en Raad, 26 Aug. 1668. 
Fol. 14 — 22ver8o, Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente , 26 Augus- 



157 

tus 1668. Mct een extract uit het Notulenboek van 3 Fobruari 1068. Inlig- 
gend een tlorgelijk extract van 19 Januari 1607. 

In 1801 aangfikochl van de firnia Frederih Multer {Docutnents historiqucs etc. 
Cullections Baart de la Failie et Vitringa n^. "265). 
In XVIH<t**-eeuwschcn cartonnen batui met perk. rug. 



294. Papier 15,6 X 19,5. 38 fol. XVim' eeuw. 
Kearwetten der Stad Gronin^en. 

Fol. 1 — 10. Kcurwetten voor Burgeineestoi*en en Raad, 26 Augustus 166vS, 
geamplieerd 15 Mei 1689. 

Fol. 19^'*'»^" — 32. Evenzoo voor Taalmans en Gczworon Moentc, 26 Aug. 
1668, geamplieerd 15 Mei 1680. Fol. 32^^«*««^ onbesclireven. 

Fol. 33—38. Eenige nadcrc ongcdateerde bopalingon ovor de verkiezingen 
to Groningen. Fol. ^^vfrfi^ onbeschroven. 

/n 1807 aangekocht van d<; firma Frederik MuUer (Documents historiqucs etc. 
CoUections tiaart de la Faille et Vitringa n^. "^Ou). 
In XlX(^-eeuwschen cartonnen band. 



Papier 16,2 X 21,2. 74 fol. XVIIF^ eeuw. 
Kearwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1—14. Keurwetten voor Rurgenieestoren en Raad van 26 Augustus 1668. 

Fol. l^vereo — 25. Evenzoo voor Taalmans on Gczworen Meente van 26 

Augustus 1668. 

Fol. 25vcr«o— 34vcr««. Ampliaticn van 6 Fobniari 1671 tot 5 Februari 1762. 

Ver«anieling van Lijsten en Renolatien wegens het Vergeven van Poli- 

tique zoo Provintialo, Stads a1» Ommelander Anihten met de daarop 

vastgestelde recognitie van dien zoo oade als Nieawe. 1650 — 1751. 

Fol. 35— 74v«r8o. 

Fn i807 aangekocht van de finyui Frederik Muller {Documents historif/ues etc. 
Collections Baart de la Faille et Vitringa n°. "Xiii). 

In XVIIIft^'-eenwschen cartonnen band met grijs lcderen rug. 



Papier 12,2 X 18,5. 39 heschreven, benevens vele onbeschreven , 
ongenuimnerde fol. XVII^ eeuw. 
Kearwelten der Stad Groningen. 

Fol. l — 21. Keurwotten voor Burgemeesteron en Raad van 2i\ Augustiis 
1668, goamplioord 15 Mei 1689. 

Fol. 2lv<^»*«« — 37^*^*^. Evenzoo voor Taalmans en Gozworon Meento, van 
26 Aug. 1668, geamplioord 15 Mei 1689. 



156 

Fol. 47 — 48^®«*»°. Nadere bepalingen over de verkiezingen van 7 Febr. 1711 
en 20 Febr. 1713. 

Afkofnstig van prof. Baarl de la Faille en op diens auctie in 1868 aangekocht 
(Catal. II, nO. 55G^). 

In XVIIIdc-eeuwschen bt^uin lederen band. 



291. Papier 10 X 15,4. 42 foL benevens een aantal ongenummerde 

onbeschreven fol. XVIII^ eeuw. 
Kearwctten van Groningen. 

Fol. 1 — l^verso, Keurwetten voor Burgemeesteren en Haad, vastgesteld 26 
Aug. 1668, geainplieerd den 15 Mei 1689. 

Fol. lo^erso — 29ver8o, Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente van 
denz. datuni, raet gelijke ampliatie. 

Fol. 30 — 33. Nadere bepalingen over de verkiezingen van 7 Febr. 1711 
en 20 Febr. 1713. Fol. 33ver8o__38 onbeschreven. 
Equivalenten , die geheven worden van alle anibten, die ter begeving 
staan van de Stad en van de Ommelanden. 

Fol. 38ver8o__4i. Yan de Stad. Fol. 41—42. Van de Ommelanden, goed- 
gekeurd den 19/29 Februari 1692. 

Vroegcr in het bezit van Mr. J. II. Nauta. In 1841 voor hct eerst in den Cata- 
logus vernield. 

In XVlIIfie-eeuwschcn bruin ledcren band. 



. Papier 8,3 X 11,5. 63 fol. XVIW^ eeuw. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — 30^'*^rs<\ Keurwetten van Burgemeesteren en Haad , vastgesteld den 
26 Aug. 1668 en geamplieerd den 15 Mei 1689. 

Fol. 31 — 56. Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente, van denzelfden 
datum, met gelijke ampliatie. 

Fol. 56verso__(j3. Aanvullingen daarop van 7 Febr. 1711 en 20 Febr. 1713. 
Fol. 63^'crso onbeschreven. 

In 1830 aaugekocht op dc auclic-vati Ecrde {Catal. n^. 1000\ 
In XVIllde.ecuwschen bruin lederen band. 



293. Papier 15,5 x 20. 22 fol. XVIIF^ eeuw. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — l3v«r5*o Keurwetten voor Burgemeest^ren en Kaad , 26 Aug. 1668. 
Fol. 14 — 22^®r8o, Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente, 26 Augus- 



16d 

Peith, blz. l — 33; benevens de nieiiwe bepalingen van 1446 en 1510, gedr. 
t. a. p. blz. 33 — 36, en een waardeering der Groningsche munten. 

Fol. 11 — 12. Scheidsrechterlijke uitspraak over de ambachten in de kloos- 
ters, des frijdaghes na den hillighen Pinxterdagh 1520. Gedr. t. a. p. blz. 
37 — 39. Met confinnatie door Karel van Gelder, 3 Oct. 1524. 

Fol. 12^6r«<^. Raadsresolutie over het bevrachten van Groninger schepen 
voor vreemden, 11 Juli 1553. Gedr. t. a. p. blz. 39. 

Fol. 13 — l^^®''^^. Interpretatie van de uitspraak van Alva over het stapel- 
recht van 7 Aug. 1571 door den Geheimen Raad, 16 Aug. 1576. Gedr. t. 
a. p. blz. 43 — 54. 

Fol. 17—18. Instructie voor den Olderman, 14 Nov. 1678. Gedr. t a. p. 
blz. 72—75. 

Fol. 18^®*^°. Verklaring der brouwers in Duurswold, dat zy hun beroep 
alleen krachtens verlof van Groningen uitoefenen, 24 Juni 1680. Gedr. t. 
a. p. blz. 67. 

Fol. 19— 22verso. Resolutign en sententign over het gildrecht. 1682—1730. 
Gedr. t. a. p. blz. 70—71, 68—69. 

Fol. 23—82. Talrijke instructien en reglementen voor den Olderman (fol. 
23), voor de chergers van het gildrecht (fol. 26), voor den Syndicus der 
Stad (fol. 31), den Stads-rentmeester (fol. 34), de Secretarissen der Stad 
(fol. 49), de Klerken ter Secretarie (fol. 54), den Stads-advocaat (fol. 56), 
den Rentmeester en Opzichter der veenen (fol. 59), den Olderman (fol. 
eiverso)^ op dc Stads-pondkamcr (fol. 64), op de Stads-rekenkamer (fol. 67). 
De eerste gedr, t. a. p. blz. 54 — 61. 

Fol. S^v®*"**® — 84. Resolutie over het groot en klein burgerrecht, 14 Maart 1666. 

Fol. 84vers^. Ordonnantie op de advocaten, 14 Maart 1666. 

Fol. 85 — 98^6»^. Keurwetten van 26 Aug. 1668, met ampliatie daarvan, 
6 Febr. 1671. 

Fol. 99 — 119. Ordonnantie op de weeskamer, 19 Mei 1613, met resolutign 
desbetreffende , 1614—1703. Fol. 119^e>-8o_i22ver8o onbeschreven. 

Fol. 123— 125verso. Ampliatic der Keurwetten. 1689—1752. Fol. 123vei-«o, 
126 — 126ver8o onbeschreven. 

Fol. 127 — 146. Lijste van Politique ende militaire ambten met de respec- 
tive taxen van recognitien op deselve gestelt. Met desbetrefFende resolutien. 

Fol. 147 — 355verso^ Instructign voor grietlieden, redgers en overrigters 
(fol. 147), den kloksteller der torens (fol. 151), den collector voor het lan- 
tarengeld (fol. 152), den onderwijzer in de wis- en zeevaartkimde (fol. 153), 
den tonnenmeester (fol. 155), den administrateur der predikantsgoederen 
(fol. 159), den bouwmeester (fol. 167), den schulte dezer stad (fol. l^^v*"*»^), 
op de wacht van 't Goorecht (fol. 172), op de bediening van de pondkamer 
(fol. 177), voor den stadhouder (fol. 183), den luit.-generaal (fol. 188ver8o)^ (je^ 
kommandant van 't garnizoen (fol. 193^®'*^'*), Gecommitteerden ter Generaliteit 



ifol 195), htin klerk (fol. 202), Ge*leputeerde Staten (fol. 204), de secreta- 
ri-^in der Staten (fol. 219), Gedeputeenle Staten, vervolg (fol. 224), klerken 
tf;r .-ecretarie (f«»l. 226), kamerboden <ler provincie (fol. 229), boden (foL 230), 
op do Wiiening van de post (fol. 233), voor loopers en executeurs (fol. 236), 
advf^!a;it prr^vinciaal (fol. 238), commies provinciaal (fol. 240), opzichter der 
dijkon (fol. 242), Rekenkainer (fol. 243), den pecretaris daarvan (fol. 254^'«"^), 
r;oirimyri van de finances (fol. 257), klerk der rekenkanier (fol. 258^'*^«°), 
l»p>visionfK;le instructie voor dcn kamerbo<le der rekenkamer (fol. 26<>'«'*^), 
Ontvangcr Oeneraid (fol. 261^*«'^), de a<lministratie der pn>v. vaste goederen 
(fol. 277), dcn rentmcester daarvan (fol. 281), den klerk op 't kantoor van 
thr/A-n (fol. 303), de Ioojkji-s van dezen (fol. 304), Gecommitteerden om de 
v»Tpondingen t<j riMlrosseren (fol. 3^5), Rontmeester der Ommelanden (fol. 
;^lvjv«r-oj^ ,|f.ii ontvanger der koopschatten (fol. 324), den ontvanger der 
r:/)llaterjiln suwcssicn (fol. 333), den administrator der gemeenc micidelen 
(fol. 335), do solliciteurs voor de corapagnicn (fol. 339), T)r. Hendrick Mim- 
tinok, prof. l>ot. (fol. 344), de appoincteers (fol. 34()), Lucas Calmus, opz. 
in het Generaliteitsraagazijn (fol. ^^^v»-*^»), den tuchtnieester (fol. 349) , voog- 
dcn en buitennioeders van het tuchthuis (fol. 351 ^«"^). 

Fol. 356-360. Staatsresolutien over geestelijko zaken. 1654-1680. Fol. 
:U)U^'*""'**' onl»eschreven. 

Fol. 361 — ^Ci^^**»"^". Lijste van de Binnen liantsche boodcloonen van Groningen. 

Fol. 363 -369^''''^'\ Validerendc Uitgave in de rekening van den rentmees- 
ter der Oraniclandon. Met mcer dorg. lijstcn. 

Fol. 370— 37Hv«i-«'». Instructien voor Jeremias Mees, adra. der appointo- 
niontcn (fol. 370), don advociuit-provimnaal (fol. 371), <le schrijvei*s of solli- 
cittMus (fol. 373^'-"«»). Op fol. 378vjrs« ^(.j^ ijjj^t dor instnicti?n. 

fn 1S:t'2 (nitnfi'ktpt'ht op dt* anctie-Arntzenius {Catal. n*. inOfi). 
In XVfl!'^'-t*i'iiwsrfn*n Imnd met rood lederen rarj. 



300. Papier 21,1 X Sl. I en 84 foL XVI'^^ eeuw. 

Het Olderman.Mboek van Uronin^en, bonevens de tien bepalingen, daaraan in 
1446 en 1510 tocgevoegd en een waardeering der Gnminger munton, met 
register. Fol. J— 15. Fol. 15^«^«" onbeschreven. Oedr. Mr. H. 0. Feith, llet 
Oldermansboek enz. , blz. 1 — 36. 
Copieen van stalilien, op Gronin^en l>ctreliliin^ hebbende: 

Fol. 16 — 18. Scheidsrechterlijke uitspraak tusschen de Friezcn en de stad 
Oroningen, in commeraoratione S. Pauli 1338. Oedr. Oorkondenboek van 
Oroningen en Drenthe I, blz. 248 vlg. 

Fol. 18 — 22. Vredesverdrag tusschen Ocko ten Broecke, Sibet van Rus- 
tringen, Oroningen en de Onimelanden ter eene en Oostei^goo en Westergoo 



161 

ter andere zyde, in 0. L. Vrouwen avende purificationis. Gedr. Priediander, 
Ostfriesisehes Urkundenbuch I, blz. 263 vlg. 

Fol. 22 — 23. Bevestiging daarvan door Focko Ukena en vele anderen , van 
denzelfden datum. Gedr. t. a. p. I, blz. 268 vlg. 

Fol. 23. Verbond van Stad en Lande, up Sancte Adolp (d. i. Odulf) 1417. 
Gedr. van Idsinga, Staatsrecht, II, 234. 

Fol. 23^'®*^ — 25. Verbond van Stad en Lande, des mandaghes vor Sunte 
Tonias dach apostoli 1482. (N.B. Tusschen fol. 24 en 25 plaatse men fol. 26). 

Fol. 25verso. Extract uit het tractaat van Jan van Beieren, Ocko ten Broeck 
en Groningen, 15 Sept 1420. 

Fol. 27 — 28. Aanneming van Albrecht van Saksen tot gubemator door 
Edzard en Uko van Oostfriesland , 5 October 1490. 

Fol. 28-30verao, Tractaat van Groningen met Edzard en Uko van Oost- 
friesland, up Sancten Marci avent 1506. Gedr. Brouerius van Nidek, Ana- 
lecta, blz. 167 vlg. 

Fol. 30^®"<> — 31. Extract uit den brief van George van Voome over het 
stapelrecht, z. d. Fol. 31^®"® onbeschreven. 

Fol. 32 — 33. Uitspraak in het geschil tusschen de Ommelander abten en 
de Groninger gilden over de ambachten in de kloosters, nha den hyllige 
pynxterdagh 1520. Gedr. Oldermansboek , ed. Feith, blz. 37 vlg. 

Fol. 33^«*^— 35^6«^. Tractaat van Groningen met Karel van Gelder, 18 
Febr. 1518. Gedr. Schotanus, Brieven en documenten, blz. 96 vlg. 

Fol. 36—36ve>^o. Evenzoo van de Ommelanden met denz., 15 Juni 1521. 

Fol. 37 — 44^er8o^ Latijnsch stuk over het recht van den bisschop van 
Utrecht op Groningen. Fol. 45 onbeschreven. 

Fol. 45ver8o — 47^ 49, Extracten uit de Saxonia van Albertus Crantius 
(Krantz), die na diens dood (1517) is uitgegeven. 

Fol. ^7^^^o — 48. Aanteekeningen omtrent de geschiedenis van Friesland 
en Groningen van 1492 tot 1500. 

Fol. ^^^«^••^»— 49. Extract uit de „Chronica van HoUandt" fol. 234 cap. 6 
enz. 1396 — 1493, naraelijk uit de Divisie-kroniek. Fol. 49^«"° — 50 onbeschreven. 

Fol. 50v«"<>. Verclaringh up dije provisionael sententije uutghesproken 
van den grave van Arenberch Johan van Ligne anno (15)60 den 14 May. 

Fol. 51. Copie van deze sententie over het geschil van Groningen en 
Appingedam, van denzelfden datum. 

Fol. 51^®"° — 52. Bevestiging daarvan door Margareta van Parma, 14 Mei 
1561. Fol. o2ver8o onbeschreven. 

Fol. 53. Beschouwingen daarover. Fol. 53^6"^ onbeschreven. 

Fol. 54. Praefatio van dat titlich verdrach den 28 July 1564 bynnen 
Groeningen tuescken Stadt und Lande upgherichtet. Over liet stapelrecht. 

Fol. 54^'er8o_56. Verdrag tusschen Stad en Lande, 4 Aug. 1564. Fol. 
5gver8o onbeschreven. 
Codices Groning, 11 



162 

Pol. 57 — 61. Privilege, door keizer Sigismund aan de Priezen verleend, 
30 Sept. 1417. Oedr. Friedlander I, blz. 208 vlg. Fol. Glverso onbeschreven. 

Fol. 62— 66verso. Verdrag van Augsburg van 26 Juni 1548. Fol. 66» on- 
beschreven. 

Fol. 66* ^®''»^ — ^G^®'*»^». Seeker personen getuechnisse van den ufFbreek der 
landen durch des DoUars inbreek ; afgelegd voor Luitenant en Hoofdmannen 
19 April 1565. Gedr. Stratingh en Venema, De Dollard, blz. 316 vlg., Mon. 
Gron., blz. 443 vlg. Benevens eenige andere aanteek. omtrent den DoUard. 

Fol. 70 — SOverso, Der platte Ummelanden van Groeningen groetheyt nha 
ackertal, deymaten enz. 

Fol. 81 — 84v®rso. Dye laeste und juengeste overgheevent der landen. Aan- 
vuUing op de voorafgaande lijst. 

Het HS. is (langekocht op de auctie-Arntzenim in i832 (Catal. n*. i510). 
In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



301. Papier. 10,1 x 15,3. 49 fol. XVII^ eeaw (na 1659). 

Groeninger Stapel-Recht in ^t Corte beachreven Door Johan Tiassens, 
Borgemester in Groeningen. 

Met opdracht aan Burgemeesteren en Raad d.d. 1 Jan. 1659. Tjassens 
was Burgemeester van Groningen in 1649 en '50, 1653 en '54, 1657 en '58, 
1661 en '62, 1665 en '66 en 1669 en '70. Zijn boekje over het Stapelrecht 
schijnt niet gedrukt te zijn. 

Het HS. is waarschijnlijk een copie van het den Raad aangeboden exemplaar. 

In 183:2 aangekocht op de auctie-Arntzenius (Catal. n°. 1578). 

In XVIIIde^eeuwschen perk. band. 



302. Papier. 19,1 X 25,1. 2 dln. 308 en 24 fol., waarvan ongeveer de 

helft onbeschreven. XVIII^^ eeuw. 
Repertorinm van copieele Ordonnantien , Instrnctien, Placcaaten, Reso- 
Intien, Reqnesten, Berighten, Uitspraaken , Privilegien en Octrooyen 
etc. concernerende de Stads Pondcamer in Groningen. 

In deel II een Iqst der daarin voorhanden stukken van Mr. H. 0. Feith Jr. 

Voor het eerst vemield in den catalogu^ van i84i. 

Deel I in XVIIId^-eeuwschen papieren band, II ongebonden. 



303. Papier. 16,3 X 20,8. 100 heschreven foL, henevens talrijke onbe- 

schreven bladen. XVIII'^ eeuw (1772). 
Zaken van 't Gild, Water en Stapelrecht, versamelt door de Bnsheer 
Mnntinghe en door niij (H. F. Sichterman) met het insereren van reso- 
Intien b^ mijn tijd doer den Raad geslagen vermeerderd anno 1772. 



163 

Wij vinden hier allereerst een copie van het Oldermansboek (fol. 2 — IG^ef^o, 
gedr. Feith, Oldermansboek enz. blz. 1—36; fol. 17 — IT^erso onbeschreven) , 
verder de uitspraken van 1520, 1553, 1571 en 1576 (fol. 18 — 24ver8o^ ggdr. 
t. a. p. blz. 37 — 54; fol. 25 — 25ver8o onbesclireven) , de instructie van den 
Olderman (fol. 31—33, gedr. t. a. p. 54—61; fol. 33ver8o onbeschreven) , 
eenige eeden (fol. 34 — 35^«^, fol. 36 onbeschreven), en verder een groote 
serie uitspraken, beslissingen en vonnissen betreffende het stapelrecht uit 
de jaren 1553 tot 1730, met een korte latere aanteekening van 1770 (fol. 
3Gver8o_>77ver8o, waartusschen eenige fol. onbeschreven , fol. 78—81 onbe- 
schreven), den Schuttenbrief van Groningen van 1482, benevens eenige andere 
nadere bepalingen daaromtrent en andere ordonnantiSn , het stapelrecht be- 
treffende, van 1497 tot 1737. Achterin nog een: Directorium, dienende tot 
naerder observantie van het stapelrecht enz. , benevens een: Catalogus in 
hoc Libro contentorum. 

De busheer Muntingfie nam dit ambt sedert il6S waar en is in 1769 gestorven. 
Sichterman was olderman van hel gildrecht van il6i — 1116. 

In 1891 aangekocht van de firma Frederik Muller {Documents histori<jues etc. 
CoHeciions Baart de Ui Faille et Vitringa n°. 265). 

In XVIlIde-eeuwschen cartonnen band met brnin lederen rug. 



304. Papier, 16 x 19,8, XXVI m 262 genummerde blz,, benevens een 

aantal ongenummerde onbeschreven fol, Zeer beschadigd HS, 
XVIII^ eeuw, 
Copia van de gehiele Rolle dcr Coopinan ende Cramer Gilde in Groningen. 

Pag. I-XIV. Het Register van d'gehiele Rollo etc. Pag. XV— XXVI 
onbeschreven. Pag. 1 — 262. De Gilderol der Kramers. Zy bevat stnkken van 
1362 tot 1707 (blz. 1 — 253) door dezelfde hand geschreven. Een latere hand 
voegde nog twee bepalingan van 1708 toe (blz. 253 — 256), terwijl een derde 
nog eenige stukken van 1723 in het boek schreef (blz. 257 — 262). Een 
vierde hand plaatste achter in het HS. nog eenige bepalingen van 1705 — 1708, 
eveneens het Kramergild betreffende. 

De origineele gilderol der Kramers bemst op het Rijksarchief te Groningen 
(HSS. 49 n». 41). 

Aangekocht in 1845 op de auctie-Tresling {Catal. n^ 1940) 

In XVIIIf^-eeuwschen donkerbruin lederen band^ waarop voor en achter het beeld 
der Gerechtigheid. 



Papier, 75,7 X 19,6, 119 genummerde, benevens cenige ongenum- 
merde onbeschreven fol, XVIII^ eeuw, 
Copie van het Gildebock der Groningsche Bronwers. 

Hot HS. bevat den Gildebrief van 1424 (fol. 9—11) en dien van 1436 (fol. 

14* 



11 — 13c DaAnsa r/Az^ de fianken tu Ihefi. «iae OF^t zQri ihe«^eB 
T«& Of^. yar UU af M 1099 ^je «foL 14 — ^7i^«'iL E» afii« kad xette 
iexie ig*; T.>irt t-t 1772 •f:«L 72^^' — ^^4"*^. fcL ^5 — ^7««^* o^i^sckpereni. 
DtaAnta ^rfUs^ w^ser T^eroripefuiizen iiet BroQwerseiti ii^trefleBde. «ilFwr de 
*>r:T'-a^ kuvi s^esdbr^Ten . kjope&ie *>Ter de jaren 1S40 ttx 1®S »fcL >S — 119i. 
Dex/eifie- tv^ie haci als f<>T€n zeOe deze T^rjrienmni T*.*)rt tnt 179) 
«f->L 1—7. f «L 7'*^'—%*«^* oafceschrerenL 

Een an^kr afsciirift Tan dil Giidierbriek bemst op het B^ksarctef te Gn>- 
nincpen »HS. foL n* 2».^l 



Anleydinii^ t«t de Eenste Bc^in^seleB der Groninjper Rejst^slnude. 

iJexe .JknleTdinee" id'»^ Paalos Laman» is in 17^ Tc«3r liet eerst ait- 
eeceTen hg d^ drnkker Locas Tas C<4enberrii te Gr<>nincen. 

u*;*!* llMkst^r CocQmi-ssarif stAende ter re^onie tah S(*1t Groiuii^efi ea Owfcrlm^ien.'' 
/Ar>- znl du% geweett zifn een ram de ..Per*omfH wenar iv^ de A mtketir benmdere opttyl 
kadde~ . roor mrie hij het werk had omt^rrpen. Latere hezitter* nm Aef HS. zgm 
tnmu^rk^Hiijk de op het n^hMthind te Timd^ H. ran ^r Svaagh en Jan H iti— >nm $, 
..HoTenier in <^rtde Kiikintiat *tr»eie-"* Im .\prH f>€*i wyd het daor dem Heter S. M. SmiS 
aan de Bihiiotheek gesi^iionken. 

In XVilf^-eeinncfien cartonnen hand tnet rocd ietierem rmg. 



307. Papier. 20 x 25^3. 24 foL , benerens lalrijke onbesekreren bladen. 

XMII^ eeuw. 
Lnndreeht de« Gerichte^ vnn Selwart. vonenkonielfek ende ^smatz «it 
ooek die nqe eoBjctitntie A*. 1596 den 13 Mnrt| ordentliek b| nimlknn- 
deren i^%'oe^t ende ^errattet . . . A. Si^henn. 1630. 

Dit Landrecht is nitgegeTen in Verh. P. E L P. VI, 5ft9 Tlg., door Mr. 
H. 0. Feith: de constitiitie Tan 13 Maart 159«i echter niet <TgL t a. p. 662). 
Zie in 't algemeen OTer dit landrecht: H. 0. Feith, Beknopt Geseh. «Drer- 
zicht Tan Selwerd (Verh. P. E. I. P. ^T. 643» en J. A. Feith, Het Gericht 
Tan Sclwerd. Diss. Gron. ISsj. Albert Sighers was Tan 1629 tot 1638 en 
van 1640 tot 1642 Ambtman van het Gericht van Selwerd. 

Deze Copie is biijkens een tiant. op foi. ^4 genonien naar iaet origimeei im Ueim /:?* 
.^net een «tijf |ja|iieren hand agter met bruin leder gebonden'\ door Dr. O. G. Veidt- 
fnan. Rigter. 

Voor het eer%t vermeid iu den cataiogus van 1^1. 
In XVIll^t^-eeuwnciien otrtonnen band. 



165 

308. Papier. 19,8 x 31,9. 24 fol. XIX^ eeuw (1802). 

Oldambtster Landrecht van 1327 (of 1427). Fol. 2—6. Fol. 1—7 en 8 onbe- 

schreven. 

Oldambtster Landrecht van 1471. Fol. 10 — 17. Fol. 9, 18 — 24 onbeschreven. 

Deze copie of raogelijk reeds het origineel was onvoltooid, maar eindigde 

met art. 30 van het II® Boek. Het Oldambtster Landrecht van 1471 ia 

met dat van 1327 iiitgegeven door Mr. J. S. O. Koning, doch naar andere 

HSS., in Verh. P. E. L P. VI, blz. 75—171. 

Het HS. is den i8 Januari i8(y2 geschreven door Mr. H. J. Amlzenius, zoon van 
den gelijknamigen Groninger Hoogleemar, naar een HS.j vroeger in hel bezit van 
den Heer H. A. Werumeus en toen van prof. C. C. Paehlig. Het is in i832 op de 
auctie-Arntzenius aangekocht {Cat. n°. io^^O). 
In portefeuille. 



309. Papier. 16 y 20,8. 21 fol. XVII^ eeuw. 

Landrccht van het Oldambt en het vgfde deel van Reiderland van 1471. 

Hierin is tevens opgenomen het oude Landrecht van 1327. Het is iiitge- 
geven door Mr. J. S. G. Koning in Verh. P. E. I. P. VI, blz. 673 vlg. Dit 
HS. verschilt aanmerkelijk van den daar gedmkten tekst: het raist sommige 
daar aanwezige artikelen, maar heeft weer meer andere, die daar ontbreken. 
Boek n en III zijn hier samengesmolten , terwijl als boek III zou volgen 
het Landrecht van Hunsingoo, Fivelgoo en Groningen van 1448 (Richthofen, 
Friesische RechtsqueUen , blz. 315 vlg.), waarvan evenwel slechts een klein 
fragment aanwezig is. 

In i83^2 aangekocht op de auctie-Artzenius (Catal. n®. iSiO). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band mel bruin lederen rug. 



310. Papier. 16 X 20,2. 52 beschreven, benevens talrijke onbeschreven 
fol. XVIII^ eeuw. 
Landrccht van het Oldambt en het vijfde deel van Reiderland van 1471. 

In dit HS. is opgenomen het oude Landrecht van 1327, hier steeds Bel- 
lingwolder landrecht genoerad. Het is uitgegeven door Mr. J. S. G. Koning 
in Verh. P. E. I. P. VI, blz. 673 vlg. Dit HS. verschilt aanmerkelijk van 
den daar gedrukten tekst: bijv. het tweede boek bevat 92 artikels, tegen 
het gedrukte 67. Dit zal hierdoor te verklaren zijn, dat lezingen uit ver- 
schillende handschriften hier zijn samengevoegd. 

In 186^2 aangekocht op de auctie-Mr. A. J. de Sitter (Catal. n^. i82). 

In XVIIIde-eeuwschen perk. band. 



164 

11 — 13). Daarna volgen de namen van hen, die het gild hebbon gewonnen 
van het jaar 1414 af tot 1699 toe (fol. 14— T^^e^so), Een andere hand zette 
deze lijst voort tot 1772 (fol. 72verso_84ver8o ^ fol. 85 — S^ve''»^ onbeschreven). 
Daama volgen weer verordeningen het Brouwersgild betreffende, door de 
eerste hand geschreven, loopende over de jaren 1546 tot 1698 (fol. 88 — 119). 
Dezelfde tweede hand als boven zette deze verordeningen voort tot 1760 
(fol. 1—7, fol. 7ver8o_«8verso onbeschreven). 

Een ander afschrift van dit Gildeboek benist op het Rijksarchief te Gro- 
ningen (HS. fol. n». 205^). 

Aangekocht op de auctie-Hesselink i878 {Catal. n°. 83S). 

In XVfffde-eenwschen pei'k. band. 



306. Papier. 15,6 X 19,S. 134 fol. XVIII^ eeuw (1728). 

Anleydinge tot de Ecrste Beginselen der Groninger Regtsknnde. 

Deze „Anleydinge" (door Pauliis Laman) is in 1738 voor het eerst iiit- 
gegeven bij den drukker Lucas vas Colenbergh te Groningen. 

Tht HS. is in il^lS geschreven door „Everhardus Petrus van der Swaegh, Generali- 
teyts Monster Commissaris staende ter repartie van Stadt Groningen en Ommelanden.** 
Deze zal dxis geweest zijn een van de ^.Personen waar toe de Autheur besondere opsigt 
hadde'\ voor wie hij het werk had ontworpen. iMtere bezitters van het HS. zijn 
waarschijnlijk de op het schutbltid te vindim H. van der Swaagh en Jan Hieronymus, 
„Hovenier in Olde Kijkintiat straete." In Aprit 1804 werd het door den Heer S. M. Sniit 
aan de Bibliotheek geschonken. 

In XVIII<ic-eeuwschen cartonnen band niet rood lederen rug. 



307. Papier. 20 X 25,3. 24 fol. , benevens talrijke onheschreven bUiden. 

XVIII^^ eeuw. 
Landrecht des Gerichtes van Selwart, vollenkomelqck ende gantz init 
oock die nije constitntie A^. 1596 den 13 Martij ordentlijck bij nialkan- 
deren gevoeget ende vervattet . . . A. Sighers, 1630. 

Dit Landrecht is uitgegeven in Verh. P. E. I. P. VI, 599 vlg., door Mr. 
H. 0. Feith ; de constitutie van 13 Maart 1596 echter niet (vgl. t a. p. 662). 
Zie in 't algemeen over dit landrecht: H. 0. Feith, Beknopt Gesch. Over- 
zicht van Selwerd (Verh. P. E. I. P. VI, 643) en J. A. Feith, Het Gericht 
van Selwerd. Diss. Gron. 1885. Albert Sighers was van 1629 tot 1638 en 
van 1640 tot 1642 Ambtman van het Gericht van Selwerd. 

Deze Copie is bJijkens een aant. op fol. "24 genonxen naar het origineel in klein i2^ 
„met een stijf papieren band agter met bruin leder gebonden", door Dr. O. G. Veldt- 
man, Rigter. 

Voor het eerst vermeld in den catalogus van 1841. 
In XV Ilhif^-eeuwschen cartonnen band. 



165 

308. Papier. 19,8 X 31,9. 24 fol. XIX^^ eeuw (1802). 

Oldanibtster Landrecht van 1327 (of 1427). Fol. 2—6. Fol. 1—7 en 8 onbe- 

schreven. 

Oldambtster Landrecht van 1471. Fol. 10 — 17. Fol. 9, 18 — 24 onbeschreven. 

Deze copie of mogelijk reeds het origineel was onvoltooid, maar eindigde 

raet art. 30 van het U® Boek. Het Oldambtster Landrecht van 1471 is 

met dat van 1327 uitgegeven door Mr. J. S. G. Koning, doch naar andere 

HSS., in Verh. P. E. L P. VI, blz. 75—171. 

Het HS. is den i8 Januari i80'2 geschreven door Mr. H. J. Amtzenius, zoon van 
den gelijknamigen Groninger Hoogleeraar , naar een HS., vroeger in het hezil van 
den Heer H. A. Werumeus en toen van prof. C. C. Paehlig. Het is in i83^ op de 
auctie-Arntzenius aangekocht {Cat. n°. iS^^O). 
In portefeuille. 



309. Papier. 16 Y 20,8. 21 fol. XVII^ eeuw. 

Landrecht van hct Oldambt en het vijfde deel van Reiderland van 1471. 

Hierin is tevens opgenomen het oude Landrecht van 1327. Het is iiitge- 
geven door Mr. J. S. G. Koning in Yerh. P. E. I. P. VI, blz. 673 vlg. Dit 
HS. verschilt aanmerkelijk van den daar gedmkten tekst : het mist sommige 
daar aanwezige artikelen, maar heeft weer meer andere, die daar ontbreken. 
Boek n en III zijn hier samengesmolten , terwijl als boek III zou volgen 
het Landrecht van Hunsingoo, Fivelgoo en Groningen van 1448 (Richthofen, 
Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg.), waarvan evenwel slechts een klein 
fragment aanwezig is. 

In i83^2 aangekocht op de auctie-Artzenius {Catal. n^. i5i0). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



310. Papier. 16 X 20,2. 52 beschreven, benevens talrijke onbeschreven 
fol. XVIII^ eeuw. 
Landrecht van het Oldambt en het vijfde deel van Reiderland van 1471. 

In dit HS. is opgenomen het oude Landrecht van 1327, hier steeds Bel- 
lingwolder landrecht genoemd. Het is uitgegeven door Mr. J. S. G. Koning 
in Verh. P. E. I. P. VI, blz. 673 vlg. Dit HS. verschilt aanmerkelijk van 
den daar gedrukten tekst: bijv. het tweede boek bevat 92 artikels, tegen 
het gedrukte 67. Dit zal hierdoor te verklaren zijn, dat lezingen uit ver- 
schillende handschriften hier zijn samengevoegd. 

In i86*2 aangekocht op de auctie-Mr. A. J. de Sitter (Catal. n^. ^82). 

In XVIIIde.eeuwschen perk. band. 



166 

311. Papier. 16,2 x 20,3. 110 fol. XVn^ eeuw. 
Westerwolder Landrecht van 1567. FoL 1 — 57. 

Ditg^ven door 3Ir. A. Q. van Swinderen in Yerh. P. R I. P. IV*, blz. 
1 vlg. en daamaar bg Richthofen, Friesische Rechtsqnellen , blz. 279 vlg. 
De Inleiding ontbreekt in dit HS.; overigens komt het met kleine afw^kin- 
gen (het heeft 287 artikelen, t^n het gedrukte 285) met het uitgegevene 
overeen. Van fol. 57 tot 60 volgen nog eenige aanteekeningen omtrent 
Westerwolde, die geschreven stonden op den perkamenten omslag van het 
Landrecht , dat toebehoorde aan Edzard Rengers , drost van Westerwolde , en 
waamaar dus waarschijnlijk ons handschrift is gecopieerd. Edzard Kengers 
was de zoon van den kroniekschrijver Johan Rengers en leefde in het begin 
der 17<*« eeuw. Fol. 60^«"« onbeschreven. 
Copieen van eenige stnkken over Westerwolde. 

Fol. 61 — 64^«"^. Request van Westerwolde aan Earel V, verzoekende het 
appel van den Drost op Luitenant en Hoofdniannen te handhaven, met 
gunstige beschikking van 27 Juni 1545. In een vidimus van Luitenant en 
Hoofdmannen van 8 Dec. 1597. 

Fol. 65—67. Eed van trouw aan de privil^gn van Westerwolde, den 3^ 
November 1556 door den Luitenant Marten van Naerden namens Philips 11 
afgelegd. In een vidimus van Luitenant en Hoofdmannen van 18 Aug. 1562. 

Fol. 67 — 69v«"o, Dergelyke eed, afgelegd door Aremberg, 13 Mei 1562. 
Vidimus als boven van denz. datum. 

Fol. 70 — 73^®»^. Beslissing door Koninklijke commissarissen van een ge- 
schil tusschen de erfgenamen van Hans Hessen, drost van Wedde en de 
ingezetenen van Westerwolde , betreffende de brug en het bruggeld te Wedde , 
5 Dec. 1566. 

Fol. 74 — 78^«*^. Inleiding op het Landrecht van 1567 , die bg het boven- 
genoemde stuk behoort. 

Fol. 79 — 85. Copia uyt den Octroy des Landes Westerwold, 12 Aug. 1538. 

Fol. 86— 110^<^»*«^ Register. 

/n il83 aangekocht op de auctie-H. A. Werumeus {Catal. HSS. 4* N. N.) 

In XVnid^-eeuwschen bruin lederen band. 



312. Papier. 20,1 X 31,9. 562 pag. XVim eeuw. (1750—1752). 

Copieen van Rekeningen en andere officieele Htnkken van Rudolf de 
3IepHche , ontvanger der genieene middelen in Wedde en Westerwolde. 
1760—1762. 

Dit boek bevat: Stukken over de aanstelling en verantwoording van de 
Mepsche (pag. 1 — 56). De paght van Coevoerden (57 — 96). De verponding 
(pag. 97—136). Den 20««, 40«" en 80«° Penning (pag. 137—176). Uitgave van 
Tractementen (pag. 177—236). Uitgave van Ordonnantien (237—296). Uit- 



167 

gave op Recipissen etc. etc. (pag. 297 — ^390). De 3 Maandstaten ende Gener. 
Staten (pag. 397 — 457). De Missiven iiit 's Gravenhage en antwoorden (pag. 
458—562). 

Na i84i in de Bibliotheek opgenonien. 

In XVIIIde-eeuwschen perk, band. 



313. Papier, 20,7 X 31,S. 117 fol. XVII<^ eeuw. 

Advertissemcnt van Rechten In Saken vande Processen der Omlanden 
tegens die van Stadt Groningcn , Gedaen door d^Hecr advocat van Penen. 

Fol. 116 — 117 onbeschreven. 

Dit stuk is namens de Ommelanden bij de Staten Generaal ingediend. 
flet telt 828 punten, is ongedateerd, maar zal waarschijnlijk ongeveer 1640 
gesteld moeten worden, toen de moeilqkheden tnsschen Stad en Lande zeer 
ernstig waren geworden. 

Voor het eerst in i84i vermeld 

In XVlIfi^-eeuwschen perkamenten omslag. 



314. Papier. 15,2 X 20. 25 fol. XVIII^ eeuw. 

Reglcnient, voet ende wett waarop de Regeringe van de Ommelanden 
tusschen d'£cms ende Lanwcrs voortaan sal wordcn bcstelt enz. 

Vastgesteld in 1659. 

Aangekocht op de auctie-Mr. J. W. Keiser in i86i (Catal. n°. 45). 
In XVIIId^-eeuwschen papieren band. 



315. Papier. 21,5 x 33,3. 479 fol., benevens talrijke onbeschreven onge- 

nummerde bladen en eenige bijbehoorende losse stukken. Ge- 

schreven door twee XVII^-eeuwsche handen (fol. 1—7, 25 — 345, 

385 — 387 , 449 — 473 door de hand van Comelis Tiassens; fol. 

8—23, 355—380, 389—447 door een andere). XVII^^ eeuw 

(1640—1658 en later), losse stukken XVIII^ eeuw. 

Claveboeck van Redger en Over-Rcchten. Uit verscheyden Protocollen, 

anderc boecken en schriftcn gecolligeert volgens bijvolgende register 

van mij Johan Tiasscns, secretaris en A^ 1658 uitgeschrecven van mij 

uit desselfs boeck. Corn. Tiassens. Fol. 1 — 380. 

Fol. 1. Een lijst der gebruikte bronnen en eenige andere registers. Inlig- 

gend copieSn van stukken, die men als bijlagen van het Clauboek kan 

beschouwen. Fol. 361—384 onbeschreven. 

Resolntie der Staten van Stad en Lande over het Ommelander Landrecht. 

31 Oct. 1601. Fol. 385—387. Door Corn. Tiassens geschreven. Fol. 388 onbe- 

schreven. 



168 

Extracta ayt wijlen heeren Doctoris Remberti Ackenia . . . prothocol der 

Warffs-Ordelen ende Constitntien. 1595—1637. Fol. 389—436. Fol. 437— 

440 onbeschreven. Gedeeltelijk gednikt bij Feith, Warfseonstitutign en Oor- 

deelen (Yerh. P. E. I. P. VII). 

Brief van de Hoofdinannenkanier aan de Staten-Generaal. 15/25 Dec 1639. 

Over de rechtsmacht der Warven. Fol. 441 — 447. Fol. 448 onbeschreven. 
Warf s-resolntien , sententien en andere Acten, uitgeschreeven van Johan 
Tiassens Secretaris. A°. 1640. 1595 — 1654. Blijkbaar als boven door Com. 
Tiassens gecopieerd en tot 1654 voortgezet. 

Voor zoover de in dit HS. aanwezige stukken niet door Com. Tiassens 
zelve zyn gecopieerd, zijn ze toch door hem gecollationeerd (Vgl. aant. op 

fol. 436vei-8o). 

Johan Tjassens uxis een Groninger rechtsgeleerde , die zijn vaderstad in verschil- 
lende hooge ambten diende en die in i670 is overleden. Comelis Tjassens was uxmr^ 
schijnlijk zijn zoon. 

Dit HS. was in den aanvang der iSd^ eenw in het bezit van Generaal Hugo van 
Nieveen^ gehuwd met eene van Julsingfia. Na diens dood werd het gekocht door Dr. 
P. Alberthoma, die 3 Oct. il4^2 dit HS. collalioneerde met het origineel. (Zie de 
aant. van Alberthonia voorin). Door vererving hwam het in onze eeuw in het bezit 
van Mr. R. K. Driessen^ op wiens atictie in i832 het door de Academische Bibliotheek 
werd verworven. {Catal. HSS. fol. A). 

In XVIlde-eeuwscUen perkamenten band. 



316. Papier. 21^4 X S2, 116 fol.y benevens eenige onbeschreven en onge- 

nummerde bladen. XVII^^ eeiiw (1661). 
Clave-Boeck van Redger en Over-Rechten . . . gecolligeert door Johan 
Tjassens . . . Uyt deszelven Anthentico Exemplari gecopieert door 
Corn. Tjassens A®. 1658 ende nyt de Copie deeses geexcerpeert door 
A. Deusinginni. Med. doct. et Prof. ord. 1661. 

Dit flS. is een copie van het eerste gedeelte ( — fol. 380) van het voor- 
afgaande. Door prof. Deusingins (1612 — 1666) zijn aanteekeningen toegevoegd. 
Over de beide Tjassensen zie het voorafgaande nummer. 

In iSO^ aangekocht op de auctie-A. S. Wer^imetis {Cat. MSS. fol. W.). 
In XVIIIde.eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



317. Papier. 20,8 x 33,4. 274 fol. XVIII^ eeuw. 
Omlander Clanw-Boeck. 

Dit boek loopt over de jaren 1507 tot 1716. Vooraf gaan lijsten van 
Clauvren van Leermens en omgeving (fol. 1 — 11), en verdragen van de 
Goede Mannen die Regtinge te Leemiens aan te spreeken hebben (fol. 12). 



169 

Eenige stukken betrefFende de indijking bij Godlinze en Losdorp volgen 
(fol. 263—274). Fol. 242—262 onbeschreven. 

In i836 aangekocht op de auctie-Van Eerde (Catal. »0. 0869). 

In XVIIIde.eeuwschen perk. band 



318. Papier, 20,2 X 31 J. 18 fol. XVIII^ emw (1798). 

Dednctie en Adstrnctive Meinoric aan de Ecrste Kanier van het Ver- 
tegenwoordigend Lichaam des Bataafschen Volks ovcrgegeevcn door 
de Manicipaliteit der Ouimelanden tasschen de Eems en de Laawors. 

Deze deduetie betoogt het recht der Ommelanden op schadevergoeding 
voor verloren heerlijke rechten. Als bijlage een brief van 20 Oct. 1798, ter 
begeleiding der Deductie. 

In iSSi aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen^ Secretaris der voom. Muni- 
cipaliteit. {Catal. HSS. fol. '2S). 
In portefeuille. 



319. Papier. 20,2 x S2,5. 59 fol. XVIW^ eeuw. 

Copieen van aankomsttitels van verschillende heerlijke rechten in de 
Ommelanden. 

Deze cop. zullen als bewijsstukken gediend hebben bij de in n". 318 ge- 
noemde Deductie. Vooraf gaat een gedr. extract uit de Besluiten van de 
Eerste Kamer van 23 Oct. 1798, waarbij het voorn. request in handen 
wordt gesteld van een Commissie. Aan het einde gedrukte stukken: procla- 
matie van Gecomm. Raden der Ommelanden, waarbij de heerlijkheden Vis- 
vliet , Uit wierde , Solwerd , Marsum en Holwierde te koop worden aangeboden , 
29 April 1G59; van het Comit6 Revolutionair , houdende afschaffing der 
heerlijke rechten, 11 April 1795; van hetz. houdende oproeping ter verkie- 
zing van een provinciale vertegenwoordiging , van denzelfden datum. 

Evenals het vorige aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen. 

In XVIII<i^-eeuw8chen cnrtonnen band met wit lederen rug. 



320. Papier. 16,5 y 21,3. 14 fol. XVIP^^ eeuw (1664). 
Gastrecht van Wa^enborgen. 

Vastgesteld door Burg. en Raad van Groningen 29 Oct. 1664, nadat op 
26 Mei daaraan voorafgaande een commissie was benoemd tot herziening. 

Origineel exemplaar, get. door den Secretaris Ludolphi. Volgt de „Provi- 
sioneele Clauwe en ordre wegens de bedieninge vant Gastrecht", 31 Oct. 
1664, geteekend door den Ambtman Phoebus Themmen en door alle Gast- 
rechters. (FoL 12 — YZ^^^Tsoy Register, get. door genoemden Ambtman (fol. 

13— 14ver80). 

/n i8^2 aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen {Cat. IISS. quarto n^. il). 
In grauw papieren onxslag. 



170 

321. Papier, 22 X 33,4, XI en 344 fol. Door verschillende handen ge- 

schreven, XVII^ en XVIII^ eeuw. 
Rechten ende Privilegien yan Delfft, Adewerder ende Winsnmer Zglen. 

Fol. I — in. Aant. omtrent schot, te Farmsum te betalen, evahiatie van 
munten enz. Fol. IV — XI onbeschreven. 

Fol. 1 — 23. Copie uit Wierumer Zijllboeck tot den Delfzijlen. Metbijlagen: 
resolutiSn, clauwen, beschrijvingen van kerspels enz., meest uit de 15<*« 
eeuw en later. 

Fol. 23^6^80— SSv®''»^. Hyr nae volgen die Rechten van den drie DelfFzqlen. 
Met bijlagen. Als boven. 

Fol. 39—39^6^80. Van Slochter Zijlrecht. Als boven. 

Fol. 40— 46ver8o. Copia der nijen Zijlvesten brieff to Delffzijien, op St. 
Petersdach 1445. Gedr. Geertsema, De Zijivestenijen, 71 vlg. 

Fol. 47 — 47^®**»°. Cautie, gegeven door Groningen aan de Oramelanden, 
14 Febr. 1575. Fol. 48— 48ver8o onbeschreven. 

Fol. 49 — 52. Transfix van een vonnis over de afwatering van Schild- 
wolde, Hellum en Sydebert, des wonsdages nae den Sondach Judica 1412. 
Gedr. Mon. Gron., 387 vlg. 

Fol. 53 - 53verso. Overeenkomst van de Stads-hamrikken met Drenterwolde 
en het Goorecht over afwateringen bij Groenenberg, 21 Jan. 1332. Gedr. 
Oorkondenboek van Groningen I, blz. 232 vlg. Fol. 54— 54^^^^^^ onbeschreven. 

Fol. 55 — 5G. Verklaring der scheppers der drie Deifzijlen over den Older- 
man der Stadshamrikken , z. d. Fol. 56v«rso onbeschreven. 

Fol. 57 — 67^®^°. Waerachtige duetsche Copie wth Damster Buerbreeff der 
welcke principael in Latijn geschreven is, zondag na octaven van hemelvaart 1327, 
met transfixen van 1427 , 1432 en 1539. Met bijlagen. Vgl. t. a. p. I, blz. 217 vlg. 

Fol. 68 — 73v^rso^ Ampliatie van het contract in Appingedam wegens het 
Corpus aldaer van Anno 1623 den 3 Martii, gedaen den 23 Julij 1664. 

Fol. 74— ^ev^»*»*^. Resolutign van het Schuttenrecht te Appingedam, 15 en 
17 Maart 1727. Fol. 77— 77^«^«^ onbeschreven. 

Fol. 78— 79ver8o, Register over Adewerder Zijlrecht. Fol. 80— SOvereo on- 
beschreven. 

Fol. 81 — 150verso, Zijlvesten van Aduarderzijl, benevens een reeks van resolutien 
der Zijlvestenije. Fol. 122—126, 134—138, 140, 151 en 152 onbeschreven. 

Fol. 153. Resolutie over de verkiezing van een schepper in de drie Delf- 
zijlen, 11 Sept. 1657. Fol. 153ver8«— 155verso onbeschreven. 

Fol. 156 — 157. Bladwijzer van Winsumer ende Schaphalster Zijlrechten. 
Fol. 157verso onbeschreven. 

Fol. 158— 159verso. Winszumer Zijlvesten Brief. 1332. Vgl. Mon. Gron., 
112 vlg. Fol. 160— 161^«^«« onbeschreven. 

Fol. 161 — 272verso, Des Zijirechters Recht ende Brieff van Winsumer 
Zijlvesten, met talrijke bijiagen, resolutien enz. 



171 

Fol. 273 — 283ver8o, Contracten over den verkoop van het Zijlvestschap 
met de tapperij ie Borghom, 1668 en 1669, en eenige andere stukken 
betrefFende het Vierendeel. 1723 en '24. 

Voorin lijsten der voorhanden stukken, waaronder een van de hand van 
Mr. R. K. Driessen. 

Het HS. behoorde^ blijkens cop. van zijn hand^ in de vorige eeuw aan Mr. P. 
A Iberthorna , van il50 — iloi lid der Hooge Justitiekamer , van wien het door vererving 
overging op Mr. B. K. Driessen, na wiens dood de Bibliotheek het op zijn auctie in 
iSM verwierf {Catal. HSS. fol. ^). 

In XVIIde.eeuwschen perk. band niet lederen riempjes. 



Papier, 21,3 x 33,3, 73 foL XVIU^ m XIX^ eeuw. 
Copieen van stnkken betreffende de Zijlvestenijen in de Ommelanden, enz. 

Fol. 1 — 3^®"o. Vidimus van een zeendbrief van Loppersum van 21 Oct. 
1562, 11 April 1660. 

Fol. 4 — 9^«r«>. Extract uit het protocol van Winsumer en Schaphalster 
Zijlen, 1710 en 1711. 

Fol. 10 — 20^®"o. Extract uit Notulen van Commissie gehouden op den 
17 Dec. 1708 in de zaak van kap. Tamminga contra Siddeburen, Helm en 
Schildwolde; met bijlagen. 

Fol. 21— 22^'erso. Extract uit 't accoord van de Eygenerfden van Zywerder 
Warf, van Oelkingelant en van de Middel en Suider buurschap, 1509. 

Fol. 23— 26ve»^o. Zijlregter regt en brief van Winsumer Zijlvest, 1464. 
Copie van 10 Juni 1751. 

Fol. 27 — 30ve'*»o. Remarques, waarom de registers van de contribuanten . . . 
niet mede zijn opgegeven. 

Fol. 31—34^6^80, Consideratign tot 't formeren van een Dyckregten regle- 
ment voor . . . Eenrum etc. 

Fol. 35— 40verso, pian tot voltooiing aan de . . . Ordres van Z . . 
Hoogheit (over de rechtspraak in de Ommelanden ± 1750). 

Fol. 41 — 42verso. Lijst der origineele francijne brieven berustende ter 
secretarie van de drie Delfzijlen, 1301—1664. 

Fol. 43— 50ver8o, Delfsijlster fundatiSn, bij de H. Justitie Camer geproduceert. 

Fol. 51— Sl^erso. Extract uit de Res. van Stad en Lande, 6 Jimi 1753. 

Foi. 52 — 56^'®r8o. Politieke en militaire charges, ten laste van Stad en Lande. 

Fol. 57 — 61^®^^. Eenige penteekeningen van Groninger kanalen. 

Fol. 62— 73ver8o. Lijst van stukken betreffende de Drie Delfzijlen. 

De meeste dezer stukken zijn van de hand van Mr. P. Alberthoma, de 
overige (fol. 41— ^^^»^», 62—73^^^0) van die van Mr. R. K. Driessen. 

Deze stukken lagen vroeger los in het voorafgaande nummer en zijn dus van 
gelijke afkomst. 

In portefeuille. 



172 

323. Papier. 25,2 X 39,7. 119 foL XVIII^^ eeuw. 

Index ofte Repertorinm , weegens de Zijlvesten , Aeten , Resolutien , Sen- 
tentien, Aceoorden ende Contraeten, zedert den Jaere 1601 .... tot 
den Jaere 1672 bij het Zijlvest gepassiert . . . Door de Ambtman Phoe- 
bus Tliemnien , als mede Zijllvest des Termnnter ZijUs in den jaere 1673. 

Dit HS. is een iSf^-eeuwsche copie van het origineel^ thans berustende op het 
Bijks-Archief te Groningen^ HS. fol. n®. i6o. Het komt voor het eerbt voor in den 
Catalogm van iH4i. 

In XVIIl^-eeuwschen bruin lederen band niet opschrift. 



324. Papier. 10 X 15,2. 824 fol. XVI^e (1588) m XVII^ eeuw (1621). 
Aanteekeningen van Tammo Popkens voornamelijk betreffende de zaken 
van het Zijlvest der Drie Delfzijlen. 

Dat dit HS. door Tammo Popkens is geschreven, blijkt iiit de wijze 
waarop hij zich zelven op menige bladzijde noemt. Hij was in de laatste 
jaren der XVIde en de eerste der XVII^^e, in ieder geval van 1588 tot 1621 
Zijlrechter te Meruni, later ook Schepper te ten Post. Zijn aanteekeningen 
betreffen voomamelijk de financieele aangelegenheden van den Menimer Eed , 
doch de zaken van het geheele Zijlvest der Drie Delfzijlen , waarvan Menim 
een onderdeel was , worden ook telkens besproken. Aan de rekeningen sluiteu 
zich mededeelingen aan omtrent op de vergaderingen van het Zijlvest be- 
handelde zaken, copieen van uitgevaardigde stukken, van oude Zijlbrieven, 
opgaven omtrent de clauw van het Zijlrechter- en Schepperambt, en meer andere. 

Op fol. 249 — 267 : Copie van den Zijlbrief van het Winsuramer Zijlvest. 
In den jaer 4. Vgl. Mon. Gron., biz. 112 vlg. 

Op fol. 1 vindt men de namen Popko Sickens, misschien de vader van 
Popkens, en Tammo Popkens zelf met het jaartal 1595. Bovendien is er met 
een andere hand nog 1550 bijgeschreven , waarvan de beteekenis niet duidelijk 
is, daar wel eenige bijzonderheden omtrent 1540 en volgende jaren voorkomen, 
raaar het geregeide dagverhaal toch eerst raet 1588 begint en de bijzonder- 
heden van vroegere jaren blijkbaar bij wijze van inleiding bedoeld zijn. 

Fol. 138—148, 168, 225—226, 236—248, 268—276 onbeschreven. 

De oorsprong van dit HS. is onbekend. In i84i wordt het voor het eerst in den 
Catalogus vemield. 

In XVId^-eeuwschen perk. omslag met lederen rienipje. 



325. Papier. 14,5 X 18,8. 29 beschreven, benevens eenige onbeschreven 

foL Mei roode opschriften. XVI^^ (fol. 1—28), XVII^ (fol. 28^'^oj 
en XIX^' eeuw (fol. 29—29''^^). 
Copieen van stnkken betreffende het Zijlvest der Drie Delfzijlen. 

Fol. 1 — 7^^'*®^. Fundatiebrief der drie Delfzijlen, op Sunte Peters dach 
ad vincula 1445. Gedr. bij Geertsema, De Zijlvestenijen , blz. 71 vlg. 



173 

Fol. T^®'^^ Lijst der landen, die door Loppersummer Wijmers afwateren. 

Fol. 8 — 9^®^«°. Zijirecht der drie Delfzijlen, ante assumptionem beatae et 
gloriosae virginis Mariae 1317. Lat. Gedr. Oorkondenb. v. Gron. en Dr. , I, 
blz. 181 vlg. 

Fol. 10 — 13. Inlatingsbrief van het Oosterstadshamrik in het Zijlvest der 
Drie Delfzijien, des donderdaghes nae Jubilate 1424. Gedr. Mon. Gron. , 
blz. 271 vlg. 

Fol. ISve»'»^* — 17. Evenzoo van het Westerstadshamrik , up Sunt Martens 
avont 1434; Gedr. t. a. p. blz. 274 vlg. 

Fol. 17 — 18. Nadere overeenkomst van de Drie Delfzijlen met de beide 
Stadshamiikken , op Sunte Simon ende Judas avent 1489. 

Fol. 18verso — 20ver8o. Inlatingsbrief van Engelbert en Middelbert in genoemd 
Zijivest, 1370. Gedr. Oorkondenb. v. Gron. en Dr., I, blz. 416 vlg. 

Foi. 21-22verso^ Nadere overeenkomst der Drie Delfzijien met Engelbert 
en Middelbert, des Saterdages na Twalfte dage 1449. 

Fol. 22ver8o — 25. Inleidingsbrief van Westeremden in het Zijlvest der Drie 
Delfzijlen, des maendages voor Sunte Magareten dach virginis 1404. 

Fol. 25 — 26. Hemieuwde Zijlbrief der Acht Zijlvesten, in Sunte Nicolaas 
avende 1424. Naar dit HS. gedrukt Mon. Gron., blz. 385 vlg. 

Fol. 26 — 26^®"**. De abt van Wittewierum vergunt die van Woltersum eon 
nieuw stuk van den Katerhals tegraven, z. d. Foi. 27 — 27^®r«<^ onbeschreven. 

Fol. 28— 28v«r8o. Indeeling van het Slochter Zijlvest en de Clauwen aldaar. 

Fol. 28^er8o, Eed van de Zijlrechters aldaar. 

Fol. 29 — 29^6*^. Overeenkomst der beide Stadshamrikken met het Schar- 
mer Zijlvest, op St. Peters avondt ad vincula 1455. Cop. van de hand van 
Mr. R. K. Driessen. 

Het HS. is in i832 aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen (Catal. HS.S. 4^ , 
n«. 6. Vgl. Mon. Gron., blz. S85). 

In XVIIde-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



Papier. 18,9 X 24,2. XIII m 221 fol. XVIII^ emw (1751). 
Register van alle soodanige Fandatie Brieven, Costninen, mitsgaders 
Ordonnantien en Dispositien als door de Overste Schepper en Schep- 
peren der drie Delfzijlen, Ingevolge Placcaat op hooge Authorisatie 
van zijn D. Hoogheit, Door Lieutenant en Hooftmannen ... 12 Martq 
1751 ter Secretarie van de H. Jnatitie Camer zijn geprodnceert, in 
Copia Anthentiq. 

Aan de brieven gaan lijsten der gecopieerde stukken vooraf. De copieSn 

zijn tot fol. 103 geverifieerd door den Secretaris Laman, verder nog een 

enkele door anderen. 

In IS4i komt liet HS. voor het eerst in den catalogus voor. 
In XVIIIde-eeuwschen perk. band met groene linten. 



1?4 

327. Papier. 20,5 x 31,9, 274 fol. XVII^ eeuw. 

Verzameling van stnkken, betreffende het Winsnmer en Schaphalster 
Zyivest, uit de jaren 1436 tot 1663. 

Uitvoerige registers zijn met dezelfde hand toegevoegd. Vooraf gaat een 
lijst der voorhanden stukken van de hand van Mr. H. 0. Feith Jr. 
Aangekocht op de auctie-Mr. B. K. Driesen in 18,92 {Cat. HSS. fol. H). 
In XVII*^'eeuw8chen perkanienten hand met katoenen linten. 



Papier 15,5 X 19,4. 78 beschreven, benevens eenige onbeschreven foL 
Door 2 handen geschreven: fol. 1 — 51 en 52*^^^ — 78. XVIP^ eeuw. 
Reehten yan Schonwerzijl. 

Foi. 1 — 4. Zijibrief, ipsa die conceptionis Marie virginis 1458. Gedr. Mon. 
Gron., blz. 296 vlg. 

Fol. 4^«»^? — Qserwi^ Inlatingsbrief van Saaxumhiiizen en Nyiant in Schou- 
werzijl, des dages Crispini ende Crispiniani martirum 1521. 

Fol. 7. Indeeling van Schouwerzijl. 

Fol. 7^«*^ — 9verso, Uitspraak betreffende de verdeeling der lasten aldaar 
1 April 1492. 

Fol. 9^««^ — 10^«'^®. Uitspraak omtrent het onderhoud van den Abelstok- 
steitil, Meydach 1595. 

Fol. 1 1 — 12"^^^, Order omtrent het compareeren op waardagen , op dach 
ad vincula Petri 1596. 

Foi. 12^®^ — 13. Order op het invorderen van boeten, op daage vincula 
Petri 1596. 

Fol. 13ve»^o— 20. Extracten uit de Resohitien op de waardagen, 1612 — 1655. 
Fol. ^Ove»^*^— 23ver8<* onbeschreven. 
Rechten van het Winsamnier Zqlvest 

Fol. 24— 42verso. Zijibrief van 1464. Vgi. Gleintz, Groningae praefectura, 
blz. 90 vlg. 

Fol. ^^ve"^»— 43^6^80. Besluiten betreffende het graven, op Sunte Peters 
dach ad cathedram (14)62, betreffende landweren, op Bamissen dach (14)66 
en betreffende den weg te Doorneweert, op Meydach (14)66. 

Fol. 43^®*^ — 46. Confoederatiebrief der drie geprivilegieerde Zijlvesten, 
des dages nae Viti et Modesti 1531. Ned. vert. van het Lat origineel. Gedr. 
bij Gleintz, blz. 96 vlg. 

Fol. 46 — 51. Register op het Winsummer Zijlrecht. 
Extracten uit de Acten der waardagen van het Adnarder Zijlvest. 22 Oct. 
1669—1 Juni 1682. Fol. 52ver8o_78. FqI. 57—60 onbeschreven. 

In deze acta zijn opgenomen verschillende clauwen van het Schepperschap 
en andere waardigheden , contracten, verordeningen enz. 

In dSS^ op de aitctie-Mr. R. K. Driessen aangekocht {Catal. HSS. 4®, n®. iO). 
In XVII(fc-eeuwschen perk. band. 



1?5 

Papier. 19,8 x 30,2, 253 beschreven foL, benevens talrijke onbe- 
schreven en ongenummerde bladen. Door 5 handen geschreven, 
dHe XVII^ emwsche (fol. I-^ITG; 177—194; 195—198) en 
twee XVIII^ eeuwsche (fol. 199— 211 ; 212—253). 
Leermenster Slijtboeck. 

Vooraf gaan de clauwen van Leermens en omgeving (fol. 1 — 5); fol. 6 — 8 
onbeschreven ; korte extracten, 1639 — 1640 (fol. 9); de verdragen van de 
goede mannen (fol. 10). Het Slijtboeck zelf begint met het jaar 1507 en 
is met dez. 17^®-eeuwsche hand vervolgd tot 1662. Een andere hand schreef 
tot 1676, een derde tot 1680, een vierde vroeg 18<*«-eeuwsche tot 1689, 
een latere, die van J. Sjobbema, voltooide het tot 1731. 

/n {83*2 cMfigekocht op de auctierMr. R, K. Driessen (Catal. HSS. fol. 0). 
In XVlflft^-eeuwschen perk. band rnet lederen riempjes. 



330. Papier. 67 X 101,5. In plano. XVIII^ eeuw (1789). 
De Landen behorende onder de Schepperij van Innersdijk. 

Naar de kaart, geteekend den 5 Februari 1789 door A. Meursing, land- 
meter, gecopieerd en van 1789 — 1797 herhaaldel^k geexhibeerd. 

Wanneer deze kaart in de Bibtiotheek is gekomen, btijkt niet. In den Catalogus 
van 1841 komt zij voor. 

In portefeuilte. 



331. Papier. 8 x 14. 28 fol. XVIII^ emw (1790). 

Contract tuHschen de landgebruikers yan de Schepperij van Innersdijk 
betreffende de oprichting van twee watermolens. 

Copie. Vastgesteld 2 en 3 April 1788; met de veranderingen , daarin 26 
Jan. 1790 aangebracht. Onder het contract staan de namen van aUe onder- 
teekenaars. Bijgevoegd is de Instructie voor de molenaars, vastgesteid 24 
April 1790. 

/n i8^2 mtngekocht op de aiu^tie-Mr. R. K. Driessen {Catal. HSS. octavo n^. 5). 
fn XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



Papier. 14,4 x 18,3. XI en 203 foL Met eenige roode titels. XVII^ 
eeuw (1604). 
Het Oostfriesche Landrecht van 1515. 

Fol. I onbeschreven. Fol. 11. Titel en spreuk. Fol. Ilverso. Lat. Gedicht 
van 7 distichen geteekend: I. F. Foi. III — X. Register. Foi. XI. Dat Oist- 
friessche Landtrecht . . . Foi. 1 — S^®"*^. Voorrede des Orafen Edzard I. Fol. 
3ver8o. Dat Eerste Boeck van dem Gerichte unde Richters ( — fol. 65ver»o). 
Fol. 66. Dat Anderde Boeck. Die eerste unde hogeste Nye dhoem .... 



176 

( — fol. 99). Pol. 99verso^ Incipit Liber Tertius. Vermeldende van gemeinen 
erffguederen gewunnen . . . ( — fol. 145). Incipit liber Quartus. Van voer- 
munderschtip, welcke voermiinders wesen moegen . . . ( — fol. 188: Libri 
luris Municipalis finis 1G04). Fol. ISSverso. Penninge SchiUdtboeek dat im 
lantrechte vele mael aengetagen werdt. ( — fol. 200^'«»^<>). Fol. 201. Ein 
underricht wo bij olden tijden de munte in diisser Graveschtip ganckbaer 
geholden is wordenn ( — fol. 202). Fol. 202v«rs<^. Dit is de brede der wunden 
buten den klederen van 4 st. Fol. 203. Dit is de breete der wtinden binnen 
den klederen van 3 st. 

Dit Handschrift is niet het door van Wicht in 1746 uitgegevene (Aurich, 
Hermann Tapper), noch een der door hem (Vorbericht, S. 196 — 203) aange- 
haalde Manuscripten. Het is onmogelijk het in een der klassen in te lijven, 
waarin Wilhelm Meyer de afschriften van het Oostfriesche Landrecht indeelt 
(Verzeichniss der Handschriften ini Preussischen Staate. I. Hannover. I. Got- 
tingen. I, S. 471—482). 

Foi. XI: Geschreven im Jair 1604. fn iH6i is liet HS. aanfjekocht op de attctie- 
Mr. J. W. Keiser {Catal. n«. 9-2). 
In XVIId^-eeuwschen perk. band 



333. Papier. 24,5 X 37,5. 2 dln. 343 en 335 blz. XVII^^ eeuw. 
Rochns Hofferus Adr. Fil., Adversaria Inridica. 

Alphabetisch onder hoofden gerangschikt. 

Hofferus {1617 — na iOl^) was hurgenieester en raad van Zierikzee. Voorin deze 
a>anteekening : N.B. Dat deze verzameling met de cigen hand van Rochus Ho(Terus 
geschreven is, bUjkt zo uit zommige Advysen, door hem als Advocaat afgegeven en 
onderteekend , als mede uit zijne Verzameling van Latijnsche Poemata en Nedeixluitsche 
Gedigten, met zijn eigen hand insgeUjks geschreven, en ook onder mij berustende. 
P. B. 1788. Vgl. over heni de la Rue^ Geletterd Zeeland ^ blz. 30i ; en Nagtglasy Lc- 
vensberichten van Zeeuwen /, blz. 395 vlg.). 

Daaronder: Uit de Auctie van den Heer De Roever Secretaris der Rekenkamer van 
Zeeland gekogt (hand van prof. P. Bondam). Deze Adriaan Jan de Roever Paulsz. 
{ilSX — i7S8)^ die een achterkleinzoon was van Rochus Hofferus, was Secretaris van 
ZierikzeCj {misschien later van de Rekenkamer^ g^lijk Bondam vermeldt. Vgl. Nagt- 
glas, II ^ blz. 555 vlg.) Benevens: Uit de auctie van Professor P. Bondam vid. Catal. 
pag. 215, n9. 36. H. J. Arntzenius 1800. Uit den boedel van dezen laatste {Catal. n*. 
1406) door het Archief te Groningen in iH3'2 aangekocht en van daar in i897 naar 
de Acad. Bibliotheek overgebracht. 

In XVIIIde-eeuwsche perk. banden. 



334. Papier. 19,8 x 30,3. 267 hh. XVII^^ eeuw. 

Vraa^stukken , geschilpnnten en besliHsingen betreffende civiele en cri- 
mineele zaken. 



177 

Systematisch geordend. Pag. 1 en 2. Aanteekeningen over diverse zaken. 
Pag. 213—215. Index. Pag. 216 onbeschreven. Pag. 217—240. Gopiegn van 
allerlei stukken betreffende de farailie van Julsingha. Pag. 241 — 242. Aan- 
teekeningen betreffende de familie van Julsingha, loopende over de jaren 
1642 tot 1658, geschreven door Johan van Julsingha. Pag. 243 — 245 onbe- 
schreven. Pag. 246. Aanteekeningen omtrent verschiliende soorten van peren. 
Pag. 247 — 258. Tabies des autheurs inserez par le sieur Naud6 dans sa 
bibliographie politique. Pag. 259 — 263. Aanteekeningen betreffende de famiiie 
van Julsingha, als boven geschreven door Johan van Julsingha, over de 
jaren 1581 tot 1664. 

Dit handschrift behoorde aan en is misHchien geschreven door J. Ghimart , wiens naam 
op den band stoMt met het jaartal 1645. Op pag. 'i staat de naam: Joh. Christenius, 
f /^*2, achtereenvolgens hoogleeraar in de rechten te Deventer^ Harderwijk en 
Amsterdam. Later kwam het in handen van Johan van Julsingha die zijn naam 
over dien van Ghimart heenschreefendieverschillendejuridischeopmevkingenaanden 
reeds bestaanden tekst toevoegde en bovendien de bovengenoemde familieaanteekenin- 
gen schreef. Van Julsingha wa^ van i6oi tot ilOi in verschillende regeeringsambten te 
Groning^^n werkzaam. De latere lotgevallen van het HS. zijn onbekend. In i891 is 
het van het Rijks-archief in Groningen overtjenomen. 

In XVII^-eeuwschen perk. band mrt groene linten. 



Papier. 20,5 X 32,6. 907 blz. XVII^^ enXVIII<i^eeuw (1695— ±1750). 
Juridisch Formnlierboek. 

Onder dezen titel zijn hier verzameld talrijke officieele stukken , afkomstig 
uit bijna aile provincign der Republiek, betreffende alierlei civieie rechts- 
handelingen. Zij houden geen nader oijderling verband en zijn blijkbaar 
verzamejd als modellen, om in voorkomende gevallen te kunnen dienen. 
De verzamelaar, die naar het schrift te oordeelen, schijnt te zijn Mr. D. F. 
J. van Halssema (1736 — 1784), voegde een inhoudsopgave en een alphabe- 
tisch register aan de stukken toe. 

Na den dood van van Halssema is fiet HS. in het bezit van Mr. P. Bondam geraakt 
en op diens auctie aangekocht door Mr. H. J. Amtzenius {Catal. HSS. fol.n^.40). In 
1832 is het op de auctie van dezen laatste (Catal. n°. i4i6) door het Archief in 
Groningen verworven^ vanwaar het in 1897 is overgebracht naar de Acad. Bibliotheek. 

In XVIIIfi^-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



Papier. 21 y 83,5. 3 deelen, waarvan I afzonderlijk , II en III 

als e&n deel gepagineerd zijn. 497 en 778 pag. XVIII^^ eeuw 

(na 1772). 

Deel I. Extracten nit verhandelingen van Bernard Alting, pag. 1—57, nl.: 

De Sententien tusschen Stadt en Lande ergaan (pag. 1), van 't Gorecht 

of Gorechte van Selwerd (pag. 5), van den Oldampten (pag. 8), Weddes, 

Codices Groning. I- 



178 

Westerwolde , Bellingwolde ende Blijham (pag. 10), Camer van Justitie van 
de Stadt en Ommelanden (pag. 15), van de Groninger Stapul (pag. 17), van 
de Brouwerijen tot Groningen (pag. 26), van de Staatsche Vergaderingen 
(pag. 27), van de Warven (pag. 33), van de Raadt in Groningen (pag. 35), 
van de Gesworen Gemeente (pag. 40), van de keurboonen (pag. 42), Gild- 
recht, Ciuftmeesters , Bouwmeesters, van Gilden etc. (pag. 44), van de 
Geregtsbanken in Groningen (pag. 46), van der Stads Middelen en Lasten 
(pag. 51). 

Extracten nit de Resolntien en Ordonnantie boeken van de Stad, pag. 
58 — 497. Deze extracten loopen over de jaren 1555 tot 1699. 

Deel 11. Extracten al» boven, pag. 1 — 494. Over de jaren 1700 tot 1749. 

Deel III. Extracten als boven, J^ag. 495—778. Over de jaren 1750 tot 1772. 

Daar alles met dez. hand is geschreven ^ i« dit dus na i772 geschied, waarschijnlijk 
door iemand der Regeering van Groningen of een Secretaris , daar natuurUjk nie- 
niand anders toegang tot het archief had^ mogelijk door den Secretaris mr. /. P. 
Driesseny die in den tijd leefde^ toen dit HS. werd geschreven. In ieder geval ums 
het later in het bezit van zijn zoon den archivaris Mr. R. K. Driessen. In den auctie- 
catalogus zijner hoekerij (183^2) komt het echter niet voor, terunjl het in i833 in den 
Catalogus der bibliotheek wordt vernield. 

Deel I en II in XVIIIde.eeuwschen cartonnen band met lederen rug met opschrift^ 
Deel III in cartonnen band. 



337. Papier. 20,7 X 32,8. 38 fol. In het hegin en het einde zwaar be- 

schadigd en in H geheel van water doortrokken. XVII^ eeuw. 
Bernard Alting, Syndicns ofte Pensionarins. 

Het slot ontbreekt. Dit handschrift wijkt zoowel in de volgorde der hoofd- 
stukken als in woordenkeuze hier en daar aanmerkelijk af van Alting's 
werk: Syndicus ofte Tractaetken over 't ambt van de Syndiicqiien , ende 
Pensionarisen. Door Bernhard Alting, Rechts-geleerde. Tot Groningen, Ge- 
druckt bij Hans Sas .... Anno 1645. Daar Alting in de voorrede zegt, 
dat hij dit „tractaetken in eenige dagen ten papiere (had) gebracht", en dit 
handschrift, vooral in de laatste helft de sporen van herhaalde omwerking 
vertoont, zullen wij dus hierin liever een latere omwerking dan een eerste 
proeve hebben te zien. Alting was van 1632 tot 1644 syndicus van Gro- 
ningen, in welk laatste jaar hij wegens zijn gedrag werd afgezet; in 1C50 
werd hij weer in zijn eer hersteld. 

Op het Rijksarchief te Groningen onder de rechterlijke archieven gevonden en van 
daar in 1801 naar de Ribliotheek te Groningen overgebracht. 

Zonder band. 



179 

Papier. 19,2 X 25,5. VIII en 436 pag. XVIII^^ eeuw. 
Dictata of Lessen over Huj^o de Groot Inleidinge tot de HoUantsche 
Re^sgeleertheid yan den Hooj^ Geleerden Heere Gerlacns Scheltinga . . . 
Professor . . . te Leyden. 

Waarschijnlijk eigenhandig (zie de Voorreden). Scheltinga was van 1738 
tot 1765 Hoogleeraar te Leiden. 

Dit divt<mt is na i84i in de Bibliolheek opgenomcn. 

In XVIW^-eeuwschen cartonnen band niet wit lederen rug. 



Papier. 21,2 X 38,5. 1237 pag. XVIII^^ eeuw. 
Aanteekeningen over het Onimelander Landrecht. Pag. 1 — 913. Pag. 914—916 

onbeschreven. 
Aanteekeningen over de Instrnctie van Luitenant en Hoofdmannen. Pag. 

917—1181. 
Aanteekeningen over de Revijs Ordre in de Sententien van Lnitenant 
en Hoofdmannen. Pag. 1182—1237. 

Van wien deze aant. afkonistig zijn, bfykt niet. In het begin dezer eewv was het 
HS. in het bezit van Mr. R, K. Driessen. die enkele opnierkingen er bijvoegde en op 
tviens auctie {1832) het HS. door de Hibliolheek is aangekocht (Catal. HSS. fol. ^l). 

In XVIIlde-eeuwachen perk. band met riempjes. 



340. Papier. 15,5 v 19,5. 194 blz. XVIIP^^ eeuiv. 
Formnlierhoek voor allerlei officieele acten. 

Blz. 172 — 186 onbeschreven, blz. 187 — 194 Register. Blijkens eenige acten 
is het boek te Groningen aangelegd. 

/n 1888 aangekocht uit den boedel van Mr. J. S. G. Koning te Wedde door het 
Archief in Groningen en vandaar in 1801 naar de Academische Bibliotheek aifer- 
gehracht. 

In XVlIIiie-eeuwscfieti bt*uin lederen band. 



341. Papier. 9,8 X 15,7. 66 fol. XVIW^ eeuw. 
Juridisch Formnlierboekje. 

Gelijk uit de behandelde onderwerpen blijkt, aangelogd door een Gro- 
ninger jurist. 

/n 1897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documenls historiques elc. 
Collections Baart de la Faille et Vitringa n^. ^5), 

In XVIIIde-eeuwnchen 6/*uin lederen band. 



W 



180 

342. Papier. 19,3 y 31,8. 164 beschreven en vete onbesckreven ongenum- 

merde bladzijden. Einde XVIII^ of begin XIX^ eeuw. 
Lo8se aanteekeningen betreffende de meest niteenloopende zaken, maar 
yoornamelgk de regeering enz. yan Stad en Lande. 

Van wien deze afkomstig zijn, blijkt niet 

In i807 overgenonien van het Rijk-archief. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



343. Papier. 21,8 X 34,3. 277 fol. XlX^e eeuw. 

Carel Christiaan Paehlig, Dictaten oyer het Code Napol^on. 

Eigenhandig. 

Paehlig {1754 — 1Si4) luas Hoogleeraar in de rechten te Groningen. 
Na 1841 is dit HS. in de Bibliotheek opgenomen. 
In cartonnen band met lederen rug. 



344. Papier. 16,2 x 19,8. 2 vol. 182 en 45, benevens talrijke onbe- 

schreven pag. XIX<^ eeuw (1836—1837). 
Hendrik Nienhnis, Voorlezingen oyer het Nederlandsch Wisselrecht. 

Geschreven door Hendrik Octavim Feith Jr. jur. stud. te Groningen. 
Hendrik Nienhuis {1700 — 186^) was hoogleeraar in de rechten te Groningen. 
Geschenk van Mr. J. A. Feith {1896). 
In twee XlXft^-eeuwsche cartonnen banden. 



345. Papie?'. 16,4 X 21. 231 pag. ATX*" eeuw (1830—1838). 

[Hendrik Nienhuis], Voorlezingen oyer het Nederlandsch Bnrgerlijk Recht, 
yoornamelgk oyer erfrecht. 

Geschreven door Hendrik Octavius Feith Jr. 

De naam van Nienhuis wordt nergens genoemd; daar hij evenwel in Feith's siu~ 
dententijd het Burgerlijk recht doceerde^ zijn deze voorlezingen van hem. 
Afkomst en band als boven. 



346. Papier. 16,8 x 12,7. 172 pag. XIX^ emw (± 1830—1838). 

|Cornelis Star Numan|, Schets yan Voorlezingen oyer het Algemeen 
Strafrecht in het Koninkrijk der Nederlanden. 

Geschreven door Hendrik Octavius Feith Jr. 

De naam van Star Numan {1807 — 18.57) wordt nergens genoemd; doch deze gaf 
in deze jaren te Groningen colleges over strafrecht. 
Afkomst als boven. 
In X fX'f''-peuwschen cartonnen band. 



181 

Papier. 20,4 X 31,7. 2 dln, van 375 en 377 pag. Ongeveer 1700. 
Adelijk Toneel ende GeHlaehte Boomen der £delijeke, yoortreffelijke 
ende aensiendelicke heeren Prinsen en Graeven etc. 

Dit HS. bevat geslachtslijsten met in kleuren uitgevoerde wapens van de 
volgende familien: Oranje-Nassau (dl. I, pag. 1), Abbenbroek (147), Adri- 
chum (IGl), Amstel (179), Alblas (221), Alkemade (231), Almonde (271), 
Arkel (287), Asperen (349), Assendelft (357, vervolgd in dl. U), Bakenesse 
(H, 11), Bekesteijn (19), Berkenrode (24), Berkhout (35), Berk (41), Beve- 
ren (73), Blijenburg (165), Beverwijk (183), Blaedegem (209), Beaumont 
(225), Boetzelaer (295), Booth (315), Boschuysen (355) en Boukhorst (374). 

Behalvo wat betreft het huis Oranje-Nassau is dus de alphabetische voig- 
orde in acht genomen. Deze beide deelen zijn blijkbaar de eerste van een 
waarschijnlijk onvoltooid gebleven grooter werk. Dit wordt aannemelijk ge- 
maakt door de omstandigheid , dat in deel II, vooral achterin, vele wapens 
wel geteekend , maar nog niet gekleurd zijn. Het HS. is geschreven tusschen 
1695 en 1702, daar de dood van Mary vermeld wordt, die van Willem 
ni niet. 

In 1780 aangekocht op de auctie-Wolthers (Catal. HSS. fol. n^. S). 

In XVIIde-eeuwsche perk. banden. 



348. Papier. 21 X 33. 83 fol. XVP^ eeuw (1585). 
Arnold Bevergeerne, Kroniek van Mnnster. 

Fol. 1. Autor huius libri est Arnoidus Bevergeerne ut patet ex vita Walr. 
de Morsa Episc. XLIII . . . (andere 16^^-eeuwsche hand). Hier begint een 
boek geheeten Cronijcke of Catalogus Episcoporum Minegardevordentium. 
Dat holt in den Staten und dat Leven der Bisscoppen von Minegardevorden 
nu geheeten Munster. In den sevenhondersten und twe ende seventigesten 
jaer nach Godes geboert . . . Fol. 77 . . . meer dan vor vijff hondert goit- 
gulden. Door de andere 16^®-eeuwsche hand ais boven is nog toegevoegd: 
Anno 1500 in vigiiia . . . Eodem anno fuit introductus Ericus Louweborch. 

Fol. 77^®"^ — 83. Tractaat van den Bisschop van Munster met zijn hoofd- 
stad van 30 Augustus 1558, gevoigd door den eed daarop afgelegd. 

Deze bisschopskroniek loopt van 772 toi 1446/7, met een kort vervolg 
van zes regeis tot 1590. Zij is uitgegeven in Matthaeus' Analecta V, 1 — 116 
en in Die Miinsterschen Chroniken des Mittelalters hrsg. von Ficker (Die 
Oeschichtsquellen des Bisthums Miinster I), 92 — 155 en 244 — 288. Mat- 
thaeus geeft geen opgave der gebruikte HSS., Ficker kende dit HS. niet 
(Vgi. t. a. p. XXXV vlg.) Vgl. nog over deze kroniek Lorenz, Deutschlands 
Geschichtsquelien , II, 85 vlg. en over dit HS. Pertz, Archiv VIII, 590. 
(De daar nog vemieide Annales rerum Amersfortiarum bevinden zich niet 
in dit HS.). 



182 

Aan het slot het jaartal 1585. VooHn: Emtus ex libris Herbel. Praesidis Judicii 
Tractus Snecani die (oningevuld) Sept. 1819. {Vgl. Catal. J. F. M. Herbell HSS. foL n*. 4/). 
In XVIIlde.eeuwschen cartonnen band met perh. i*ug. 



349. Papier, 18,9 x 27,7. 58 beschreven, benevens talrijke onbeschreven 

fol. XVI^ eeuw. 
Copieen van stnkken betreffende Oost-Friesland. 

Fol. 1. Concordaat tusschen graaf Enno III van Oost-Friesland en de 
Landstenden. Get. door den graaf 29 Sept. en door de Stenden 7 November 
1599. Gedrukt [Brenneisen] , Ost-Friesische Historie, n, 128 vlg. 

Fol. 47. Auricher Lantags abscheidt den 7 Novembris a^ 1599 publicirt. 

Fol. 56. Matricul, Designation und vorzeichnis der Ostfrieschen Ritter- 
schafft und adelicher Stamheuser, auch deren itzigen possessom nhamen 
und Titule so uf Landtagen zu verschreiben und zu erforderen sein, der 
Oraeff. Canceley uf zu Aurich gehaltenem Landtage am sechsten Novembris 
Anno 1599 eingelievert. 

Achterin een fragment van een XVF®-eeuwsch landrecht. 

Deze handschriften zijn geschreven achter: Ordentliche warheffte Vor- 
zeichnuss und Beschreibung aller der R5m. Kay. Mayest . . . in denen . . . 
zwischen . . . Edtzarten Oraffen . . . zu Ostfrieszlandt . . . und der GrrafF- 
schafTt Ostfrieszlandt Ritterschafft , Stadt und Landtstend, auch in specie 
der Stadt Embden . . . von . . . 1587 bisz . . . 1598 . . . angeschwobenen 
Irrrungen . . . fQrgangenen Decreta, . . . Embden, Wamer Berendts. 1598. 

Dit boek^ dat vroeger aun de stad Emden toebehoorde, komt voor het eerst in den 
Catalogus van i84i voor. 

In den origineelen rood marokijnen met gotid versierden band^ voaarop voor en 
achter het wapen vun Emden in goud. 



350. Papier. 14,2 x 21,1. 89 fol. Met roode initialen. XVI^ eeuw. 

Olivier de la Marche's Boek over de hofhonding van Karel den Stonte. 

Fol. 1. In desen bouc staet begrepen hoe dat de hertoghe van Bourgognen 
hem behoort te reglene int onderhouden van zijnen State . . . gel^c dat 
Messieur Olivier de la Marche wijlen Hoofmeester van Hertoghe Eaerle van 
Bourgognen etc. overzand in ghescrifte mijnen Heere den Vytailleur van 
Calais . . . Fol. 89 . . . Also die gestelt ende vulcomen was Int siege van 
Nuussen in de niaand van November Int Jaer MCCCC ende LXXHII. Olivier 
de la Marche. (daaronder met een latere XVIIdo-eeuwsche hand :) fust maistre 
d'hostel et mourut lan XV^ et ung, entere a Bruxelle dedans Teglise de 
Couwenberch de coste du coeur dedens une chapelle sous une tombe de 
marbre noer, tant a solTert la Marche. Alting. 



183 

Deze Nederlandsche vertaling van „Lestat de la maison du duc Charles 
de Bourgoingne ," die achter de M^moires van Olivier de la Marche gevonden 
wordt (uitgeg. 1616 en 1645), is gedrukt door Matthaeus in de Analecta, I, 
233 vlg. en wel naar dit HS. (Vgl. t. a. p. blz. 231). 

Daar de la Marche (geb. 1422) in 1501 is gestorven, is dus deze verta- 
iing na dien tijd gemaakt. 

Het HS. werd in i6i9 aan de Bibliotheek geschonken door Joachim Alting, die 
van iu9A tot zijn dood in 16*20 meet^ialen Burgemeester van Groningen en bovendien 
in i6i6 en 'il ^ i^W en '2i Curator der Acadetnie was, 

In XVIde^eeuwschen bruin lederen omslag. 



Papier. Van verachillende a/meting, 205 nummers. XVI^^ tot XIX^^ 
eeuw. 
Verzanielde Uistorische Spot- en andere Gedichten. 

A. Losse stukken. 

1. Carmen Moronii philosophi ad instar hymni (ut queant laxis) composi- 
tum. 1«^« regel : Kercken ende cluyssen , Alle godes huyssen. Heftig gedicht 
van een Katholiek tegen den Beeldenstorm. 

2. Copie. Den . . . Heere D. Pieter Hogerbeets . . . Berijmd verhaal van 
een droom, waarin een goed en een slecht vorst tegenover elkaar worden 
gesteld. Onderteekend : In amor perseverando. l^te reg. : Hij brengt water in 
zee, in Hyberien zout. P. Hogerbeets (1542 — 1599) was geneesheer te Hoorn. 

3. Copie. Een nieu St. Jans liedeken op de wijse: Verhoort o Godt mijn 
woorde clachtich. Psalm 5. Onder staat: Finis. 1619 omtrent St. Jans dach. 
jste reg . Den alderheylichsten geboren. Klacht op het onthoofden van Jo- 
hannes den Dooper, in casu Oldenbarneveld. 

4. Alsoo deze 2 eerste scriften als hierna voicht van eenigen tot lasteringe 
werden geduyt. Onderaan: CoUat. a". 1614 H octobri. 1«^ reg. : Door fgeloof 
in Christo ontfangen wij de salicheyt. Spotdicht op de Remonstranten. 

5. Een nieu liedeken op de wijse: o Rat van avontuyren, wilt ghij schier 
ommeslaen. Onderaan: CoUat. 16 19/^. 1»^ reg.: Twee Jaren voor Sestien- 
hondert. Oedicht op de godsdiensttwisten. 

6. Cop. Zonder titel. Onderaan: CoUatio facta Xf25. 1»^ reg.: Waerom is 

6 

Duc D'Albe geweest. Heftig gedicht op de Leidsche regenten en Maurits. 

7. Een Vlaemsch gebray peerken jent gesonden honse broeders tot 
een present. Onderaan: CoUat. a9. 1621 J^. 1«^ reg. : Al es de mensche 
(heylacie) — gevaUeu in temptatie. Het aan Vondel toegeschreven schimp- 
dicht, in eenigszins anderen vorm in de uitgave van Lennep II, 327. Vgl. 
ook Penon, Vondel^s Hekeldichten , 15 en 78. Onderaan staat nog: Stock- 
waerder, soo lang ghij de sleutels meucht gebruycken, De metselaers haer 



184 

leer end' oude wijfs haer hiiycken , Soo langh men op en af can comen met 
een kist, Diiyct 8'heeren strengh placcaet voor prijseiicke list 

8. Op de jc)nxte Holiantse transformatie. 1*^ reg. : Gommer en Armijn te 
hov'. Gedicht van Vondel, ed. van Lennep, II, 567. 

9. Wie heeft het lant eerst in roere gesteit. Bemevelt. Navolging van het 
onder n*. IQ te vinden gedicht van Yondel. 

10. Gespreck op het Graf van wijlen den Heere Joan van Oldenbamevelt. 
Vreemdelingh. Wie luystren om de vraag eens vreemdelings te hooren. 
Kerckgalm. Ooren. Gedicht van Vondel in zijn oudste redactie. Van L. U, 
316. Onderaan: Heer lan van Oldenbamevelt. Anagramma. Bewaarden Hol- 
lant in eeren. Rode. 

11. Epigramme. 1»^« reg. : Trois hommes des (sk) basse naissance. Schimpdicht 
op Mazarin, d'Emery, superintendant des finances, en den abb6 de la Riviere. 

12. Epigramme a son Eminence. l**^* reg. : Grand Cardinal qui commandez. 
Schimpdicht op Mazarin. Daarop volgt weer het onder 11 vermelde. 

13. Heyl-wensch aende Deuehd-Lievende Joffr" Sara Maire op haerer 
Jarich-dach wesende Den 25: october 1643. Get: Gun vree Oyt stee. I. V. 
H. 1»^ reg. : AIs ick, waerde Maecht! mijn pen bestond te setten. 

14. Op de Afbeelding van den Heere Hugo de Groot. Get.: J. Zeeus. 
Iste j^eg. : Mijn pen bestont De Groot eerbiedig af te maelen. Zie Ged. van 
Zeeus, blz. 360. 

15. Op de Doot van Zijn Hoogheit (nam. Willem II). 3 ged. beginnende: 
1. Hier Rust d'onrust van Amsterdam. 2. Doe Charon eerst Prins Willem 
sag. 3. Trots te spreeken, stede dwingen. Het eerste Ned. Keurdigten, I, 
59, het laatste I, 58. 

16. Copie van een Wissel. Febnianj 1746. Get. : Louis. Toon. Philippeaux. 
Die d'Endosscering schreeff. 1*"^® regel : Op sigt aan Toonder sult gij Brussel 
ovorgeven. — Copie van een Contra wissel. Maart 1746. Get: De Tyt. Toon. 
Hemelwraak. Tot Heyl van Land en Stede. P^® regel: Op zigt aan Toonder , 
doe 't VeiTaad zijn Loon Erlangen. Beide op de overgave van Brussel in 1746. 

17. Dit is 't, waarom hij spreekt als Hoofd der Predikanten. Schimpdicht 
op een predikant. 18^® eeuw. 

18. Verzameling korte rijnipjes, te Amsterdam in de 17^® eeuw aange- 
plakt of verspreid. Begin: HoIIandt gewonnen, Vranckrijck verlooren, off 
geen Coninck geboren. 18^® eeuw. 

19. Hier ist der Welt-lauf. 1^^^' regel ; Redlichkeit ist aus der Welt ge- 
reiset, und aufrichtigkeit. Proza. 18^® eeuw. 

20. Aan den Dichter van dc Eygenbaat. Get. 1804. l^^^ regel: 0,Snoode 
Huichelaar, Past uw den Twist te stoken. 

21. Vooruit te Loopen is niet Goed. 19<**- eeuw. 

22. Dic Vrijhcid, die Vrijheid, Baarl droefheid, geen Blijheid. Spotdicht 
uit den Fmnschen tijd. 



185 

28. Uittreksel uit Eene leerrede welke Een uit Ments verdreven Catholieke 
Geestelijke In een vlek niet ver van Ments over de vrijheid en gelijkheid 
gehouden heeft op Goeden Vrijdag des jaars 1793. 

24. Nieuw Vr^heids Lied op de w^s Vrijheid, Blijheid, Lust van 't Leven. 
iste reg. : Vrijheid noem ik lust van 't leven. Schimpdicht uit den Franschen tijd. 

25. Deux Henry immolez a nos Braves ayeux. 6 regelig versje , ter waar- 
schuwing van Lodewijk XVI. 

26. Dit Land is door Oranje, wel eer tot magt geraakt. — Raadgeving. 
l8te reg. : Yerheft veel meer de Helde deugden. Spotdichten op Frankrijk en 
de Patriotten. 1792 of '93. 

27. Dit is het beeltenis van een Heer. Schimpdicht op Willem V. In 
dorso het adres: de Heer Michiel Bruyning ... 

28. Graffschrift op de Heer Anthony van Hanswijk, Scheepen en Raad 
der stad 's Bosch. 1»^ reg. : Hier leyt begraven Hansew^k. 18<*« eeuw. 

29. Aen de edele achtbaere Heere ende die van de gherechte der Stadt 
Leyden. Get. Holle beecken soeckt gront. 1«^® reg. : Waeren de griecken oyt 
verlieft op haer thooneelen. 17**® eeuw. Verzoek om verlof voor een too- 
neelvoorstelling. 

30. Stoute schelmen, landverraders ; einde: Lezer kunt gij een naem 
ontdekken. AIs acrostichon gelezen geeft het gedicht den naam Santheuvels. 
Schimpdicht op de Engelschgezinde Oranjeklanten. Patriottentijd. 

31. Nog leeft den Patriot. l^te reg.: AI poogt men door geweld het vrije 
Volk te dnikken. Vloekzang. 1787-— 1795. 

32. Aan Kees Neef. 1»^« reg. : Wel Kees Neef wat is dit, al weer op 't 
nieu aan 't schelden. Schimpdicht op Leidsche regenten wier namen aan den 
voet vermeld staan. Op den achterkant: Bul voor Kees Neef. 1«^® reg.: 
Wel Kees Neef! hoe staat dit uw aan? Derg. als 't vorige. Patriottentijd. 

33. Op het stuk schilderij, vertonende het Oordeel, hangende op de 
Kamer van de E. E. Agtb. Heeren Burgermeesteren der Stad Leyden, seer 
konstig afgemaalt door den voomamen Schilder Lukas van Leyden. l^te reg. : 
Dit 's konst van Lukas hand, de wereld waagd er van. Zonder politieke 
kleur. 18**® eeuw. Op den achterkant: de 2 laatste coupletten van het 
vers: Aan Kees Neef (n®. 32), get. Correctionis Ergo. 

34. Le Roy Stanislas, qui abdiquera, sera reconnu Roy do Pologne . . . 
Overzicht der bepalingen van den vrede van Weenen van 1735. 

35. Aanmoediging aan de Burgers van Nederland. 1^^® reg. : Gij burgers 
van ons Nederland. Oproeping om Willem IV tot Stadhouder te verheffen. 

36. AIs adam jacob afgeslooft . . . Get. : Finis coronat opus. Spotdicht, 
waarschijnlijk op Nijmeegsche burgemeesters. 18^® eeuw. Op den achter- 
kant: Hier ligt een wangedrocht, weleer in 's menschen schijn. 

37. Bede. Rechtvaardig Opper-Heer! gedugt en gunstryk God. Van een 
uit ambt en goed verstooten patriot. — Afscheid van mijn Vaderland. Get. 



186 

Gerrit Paape. 1»** r^. : Vaar wel mijn Yaderland! Ik zie u nimmer we^r. 
P. is de bekende patriotsche pamfletschrgver, die in 1787 moest uitwgken. 
— Op den Nieuwen Eed. 1»^ reg.: Zoo lang den Souverain naar bill^kheid 
en regt 1787. — Op een Oranje Strik gevonden in het Eerke-zakje van den 
Apothekar en Diaken Aldenhoven in de Amstelkerk te Amsterdam. 1*^ reg. : 
Oranje is hoog geschat en thans van meerder waarde. Spotdicht op de 
overdreven Oranjeliefde. 1787 — 1795. — Tegenwoordige Staat van Nederiand. 
Iste reg'^ 't Verraad tot 's Lands bederf volbragt Patriotsch. 1787 — 1795. 

38. De Groote Misslag. 1«^ reg.: Toen Neerlands staetshulk dreygde op 
Vrankrijks kust te stranden. — Het ongelukkig sterj^val. l^ reg.: Hier 
rust de Vrijheid, die een Reex van hondert jaer. — De Groote Graftombe. 
iste Yeg.: Hier legt de Vrijheidt, 't leeven aff. Ironische stukjes uit den 
Franschen tijd. 

39. Dubbelzinnig Schimp-Digt op dezen Staat A*. 1672. l^ reg.: Een 
wisse Ondergang voor 't Land. Zie Ned. Keurdigten, I, 499. 

40. Op JufFr. Claesge van der Biirgh, die een beeter portuer cunde 
crygen. Get. : Elk sijn waerouL 1«^® r^. : Veele jongens vrgde Claesgen. 
11^^ eeuw. 

41. Dez. hand als 40. Echts inwijingh ter bruyloft van S''. Salomon van 
Schie ende Juif. Clasyna van der Burgh . . . 1676. Get J. de Pooett, 
iste i^g ; j)e medestanders , dan de veld' en krqghsbanier. 

42. Een Troostelick Inval van Henr. Ruyl aen het graf doe Sijn dochter 
Maria Ruyl begraven ^ierde in de nieuwe kerk den 10 Jul. 1679. l«^r^.: 
Daer rust in hoop het vlees van mijn Maria Ruyl. — Lijck en Troostdicht 
over de doodt van Maria Ruyl . . . Is^e reg.: Een gansch ellendig ding is 
aller menschen leven. — Strijdt tusschen vlees en geest over het afsterven 
van mijn dochter Maria Ruyl. 1^^ reg.: het vleesch spreeckt: Ach ramp op 
rarap! die soo mijn siel beroeren. 

43. O! Stuurman van het Hollandts schip. Tegen de hooge politiek 
van Willem III. Met een andere hand is bovenaan b^gevoegd: 1680 
februarij. 

44. Aen sijne Brittanische Majesteyt Koningh William de III op het 
ontijdig afsterven van . . . Maria , van onsterfFelijke gedagtenis. Get : Droste. 
isie reg.: De droeffheydt heeft haar t^d, Selffs helden mogen treuren. W^aar- 
schijnlijk van den bekenden Coenraed Droste. 

45. De prins heeft Nederlands vloot aan Engeland verkogt Schimpdicht 
op Willem V en den 4<*«" Eng. oorlog. 

4(j. De Maagd van Nederland klaagende bij het Praal-graf van .... 
Michiel de Ruiter . . . 1*"^*^ reg. : Heu Pietas, Heu Prisca Fides. Kloekmoedig 
strijder voor mijn vrijen Waterstaf. Op den 4**®" Eng. oorlog. 

47. Op de doot van William den derden . . . 1»^ reg. : Oude Priesters, Meuyters, 
Fielen. Schimpdicht van een Staatsgezind Amsterdammer. Ned. Keurd., I, 244. 



187 

48. Origineel van n®. 47. 

49. Ghij segt en het is wel, ghij verlaet het schip. Schimpdicht op den 
Raadpensionaris Fagel. — De drayspil van den staet. Lofdicht op Jan de 
Witt. Ned. Keurd., I, 481. 

50. Op, op, jou krijters, jou bende van Fagel. Schimpdicht op den ge- 
noemden Raadpensionaris. Ned. Keurdigten, I, 182. 

50*. Ander exemplaar. 

51. Lofreeden ter eere van den maaker van Haec Libertatis Ergo oflf het 
brandmerck van de Stadhouderlijcke regeeringh. 1»^« reg. : Die princen in 
het hert en koninghs kroon durft schenden. Vgl. het gedicht Ned. Keur- 
digten, I, 264. 

52. Sielssuchtjnge. Get. : Pleuntje van Guilick. Iste reg.: Och mijn siole 
wilt doch ontwaken. 

53. Op de slaep. Get. . Pleuntje van Guilick. is^® reg. : De mens die legt 
hem te neer. 

54. Dits *t Beelt waarin Natuur op 't schoonst heeft wiUen proncken. 
Lofdicht op een geleerde. 17^« eeuw. 

55. De Vergadering der Staaten van Holland, gemaakt A^. 1724. Is^reg.: 
Zq komen bij paaren. Zie Ned. Keurdigten, 2**« vervolg, blz. 27. 

56. Toen Barnevelt de weegschael hieldt. Zie Ned. Keurd. , 2^^ verv. , blz. 
154, waar het den titel draagt: Concordantiae temporum, get. P. L. 1722. 

57. Wet en Raet vergadert binnen Middelburg in Zeelant. 1«^ reg.: Voor 
eerst mijn heren van 't Buffet. Over de onlusten van 1704. 

58. Procuratie. 1«^ reg.: Ten jaare des Gewelts Seventien Hondert vier. 

— Extract uyt de Notulen van Weth. en Raedt der Stadt Middelburgh den 
21 Juny 1704. 1^^ reg. : De Heeren van 't Buffet, die geven in bedencken. 

— Requeste Aen den Hoogen Raade in Hollandt. 1»^® reg. : Verthoont 
Respectueus Pietemella Brake. Alles over de bovengen. onlusten van 1704. 

59. Ter lijkstatie van joffrouwe Margareta Vettekeuken, huisvrouwe van 
den heere Abraham de Back. Get. Com. van Arckel. 1»** reg.: Daar draagt 
men 't sterfelijke deel. 18<*« eeuw. 

60. Koddig Schuit-praatje. Get: H. Bruno. 1«^ reg.: Nu laast als jk 
gevaaren quam. Aardigheid op den naam Voorschooten. 18<*® eeuw. 

61. Ik heb mijn levens loop vervult. Godsdienstige overpeinzing over den 
dood. 17<*® eeuw. 

62. Waarschouwing ten goede. Get.: Uit jonste begrepen in de Vergade- 
ring van de Lavendelbloem. 1«^ reg. : Gij schraapt, gij scheert, gy velt, 
gij woekert , rooft en ruit. Waarschijnlijk tegen een regent gericht. 18<*® eeuw. 

63. Bruylofts liet met een tsamenspraacke. Stemme Courante La Bare. 
Iste reg.: Bmydegom spreekt. Het leven van een Kluysenaer 17^® eeuw. 

64. Op een Drie guldens Vrouwe beeld in haar boek. 1»^ reg. : Daar was 
onlangs twist gereezen. 18**® eeuw. Ned. Keurd., I, 224. 



188 

65. Copia. Een Patriot siende den brand in 't Gouden Hoofdt spreekt: 
Wat mag 't vervloekte Oranjezaal. 1787 — 1795. 

66. De spreekmanier is oud, 'k wilse niet voor nieuw verkoopen. Vers 
op Frans Changuion, Weesmeester te Essequebo, die van grove afpersing 
wordt beschuldigd. 18^® eeuw. 

67. Den nieuwen Adel. 1«^ reg. : Ick singh van ros, van toem en Zadel. 
Bespotting van de groote weelde. 17**® eeuw. 

68. Gevonden in 't Sakje in de Klooster Kerk den 27« Februarij 1746. 
Iste reg . wij gaan te grond door het rukkeloos gebied. Seherp tegen het 
beleid der Statenregeering. 

69. Janu. 1754. Een klagend Lid (So 't sch^nt) van de Le\'dsche ge- 
meinte. Get. : arat iUe Deo. 1^^® reg. : De Leydsche Kerk moet nog in diiygen. 

70. Troost Brief aan Hendrik van Damme, gezonden den 18® van Slagt- 
raand 1724. 1^^ reg.: Wij koomen met het hoofd, dat afgepijnt door dnik. 

71. Epigramme sur les Emigrants, 21 may 722. 1»^ reg.: Je voudrois 
bien savoir, pourquoi certaines gens. 18<*® eeuw. 

72. Belijdenis van een Patriot. 1»^ reg. : Ik die mijn waarde ken vervloek 
de slavernij. 

73. De snoode Teepken, een Groote Doelenist. — Extempore. Grafschrift 
voor Christiaen Teepken, een der opperhoofde van 't muytsch Rot Bekent 
onder do naam doelisten. 1«^ reg. : Hier rot 't stinkend aas, van hem die 
buyte Reeden. ± 1750. 

74. Onder de 8 Burgers van Haarlem, die van wegens de Burgerqe waren 
gedeputeerd naar Zijn Doorl. Hoogheid en . . . worde geconduiseert naar 
de Voorpoorte . . . en naderhand zijn ontslagen, waaren er drie met Namen : 
Barend Vlieg, Wessel Backer, Abraham Roose. Waarop een Rijmer de vol- 
gende vaersjes heeft gemaakt. 1^^ reg. : Vlieg, onnosele Vlieg, wat deed 
gij bij de Torren . . .; Backer afgezant van ik en weet niet wat . . . 
Een Roos nu Rood, nu bleek, nu flauw . . . Tyd van Willem IV. 

75. Johannes aan Mark. 1»^® reg. : 't Humeur van Mark is aangenaam. — 
Ds. van der Wallo. 1®^^ reg. : Neef David onze Kaager Knegt. 18<*« eeuw. 

76. Aen den Heere . . . l^^® reg. : Hoe can den hemel nog dit galgen 
aes gedoogen. 17^® eeuw. 

77. Nieuw uitgevonde Wiskonst om Karper te vangen. Ziet op 't vissen 
van den Heer Bogaart, procureur voor de resp. Hoven van Justitie in 
Holland en mede participant in de Brouwerije van de drie Kruyssen in 
's Hage. l^^*^ reg. : Liefhebbers die op Vischlust afgeregt. 18**® eeuw. 

78. Burgers door u waarde hand. Schimpdieht op den raadp. Jakob Gilles 
e. a. en hun wanbeheer tijdens den Oostenrijkschen Successieoorlog. 

70. De gehoonde Batavier. Get. : Vrank en Vrij. l^te reg. : Verwaende 
Britten, die Geen andre wet wilt Eeren. Schimpdicht op de aanmatigingen 
der Engelschen ter zee. 18**^ eeuw. 



189 

80. Ter Gedagtenis van den Heere Philips van der Ghieze etc. overleden 
den 2den Februarij 1757. 1»^ reg. : Toen van der GFhiezen door Twee Kan- 
kers opgegeten. 

81. rElection d'un Prinee Eveque de Liege se fit le 20 Avril 1763. Mr. 
le Comte d'Oultremont fut elu par 31, le Prince Clement de Saxe par 19 
suffrages. Reponse. Parodie. 1«^® reg. : Qui que tu sois, Rimeur, dont te 
Coupable . . . orgueil. - Vers d'un Enrag6. 1»^ reg. : Cest en vain d'Oul- 
trement, que seduit par rorgueil. 

82. Portrait van den berugten Engelsen Rust-verstoerenden Patriot Wilkes , 
in 't Jaar 1769 gemaakt . . . Epigramma. l^te reg. : Quis homo hic jacet. 

83. De Oude Vries. Onderaan: 1779. 1^^ reg. : Wat jammerklagt, Helaes! 
wat nioedeloos gerucht ! Opwekking om krachtig tegen Engeland op te treden. 

84. In de 's Gravenhaegsche Courant van den 7 December 1787. Aan 
den Ex-Pensionaris van Dordrecht en zijne Vloekgenooten door een Minnares 
van de Oude Constitutie. 1«^® reg. : Klinkt thans het Blij Hoezee, Weer vrij 
Langs Neerlands Straaten. Als acrostichon gelezen geeft het: Komelis Gq- 
selaar (pensionaris van Dordrecht). 

85. Extrait de la Gazette d^Anvers. April 1818. Vieux Noel de l'an 1617. 
Extrait d'un vieux manuscrit a moiti^ Rong6 des Rats. Air: Tous les bour- 
geois de Chatres etc. Get. : honni soit qui raal y pense. 1»^® reg. : Alors qu'en 
Qtilil6e. Satirisch vers. 

86. Zoo kompt de goude zon naar duystre vlagen. Vertroosting. 

87. Copij van een Vaers gemaakt door eenen Krankzinnige in 't Dolhuis 
van 's Graavenhage. Heyl en Zegenwensch in Het Nieuwe jaar aan de . . . 
Regenten en Regentinnen . . . 1734. 1»^® reg. : Wat is dit jaar weer vaardig 
weggevlooden. Get. Comelia Holst. 

88. Weg Hoeks en Kabeljaauws, weg Rome en bitfre Geuzen. Hage 
Saterdag 14 Juni 1806. Opwekking tot eensgezindheid. 

89. Antwoort op het miserabel Pasquil van den Muyse-Bruyer. l^te reg. : 
Ochl arme digters-geest ; uyt 't Muyse Nest gekropen. — Op 't selfde 
subject. 1«^ reg. De muysen waaren eens gewoon hier te regeren. 17**® eeuw. 

90. Patria Pax, Proceres, Praetor, Concordia, Cives, Salus. Toast. 18<*®eeuw. 

91. Weerklanck. 1«^« reg. : Uw Sangster zy by mij , in allerhanden tijden. 
Ter eere van Ter Smitten te Amsterdam. Patriottent^d. 

92. Sinspeeling op ses sinnebeeldige vigueren der natemelde deugden. 
Iste reg.: J)q Liefde is een zaak, die men niet af kan maalen. In margine 
met potlood de namen der bedoelde personen, als deugden voorgesteld. 
Patriottentijd. 

93. Duplicaat van het vorige met beschrgving der Zinnebeeldige figuren. 

94. Siet toe Maet. 17<*®-eeuwsch schimpdicht. Ned. Keurd., I, 87. 

95. Een man seer Vroom, in schijn hoorde onlangs Nieuland preeken. 
Schimpdicht op een schijnheilig man. 18«*® eeuw. 



f*>. Mijn Brjip-ier* Laat on.^ 't sum met «5eri>:el liedeTbnyeen- Verheer- 
lijkiriZ Tan eec Stad.«f^>5tnar. 1^** eeuw. 

r*7. Pr-^phrtie van het iMlphi^i-be •"^mkel of R<:*awklase over het Vader- 
Larri. Verrat in eene Zinsppeelinge op de Xaamea der Biin:effiee:?tereii der 
•tad Leidrn. V^rrkozen den 1«> XoTemW 1747. 1*^ rea^.: De Raad van 
Krij^se-yi Mars. in Treede-schgn . zal ep>nden. 

1«-. Zee-ielijke Gedachten over de Ramp«p>'<?diee Veriieederinfir der Bur- 
Zrrrlijke Vrijaeijd in de Vereeniede Xederlanden. !>>< titelblad. 1^^ eenm*. 

rf9. De Vrge Wiliige Giftte in den Jaare <1747». 1«"-* rec.: <jaa heen en 
?»trge m^t vniet voor 't lieve Va«lerland. — «Jp het Beelteni? van Nie. I»! 
Grave van Zinzendorf. Aardt? Bisschop der Herrenhutters. Get.: Adriaan 
van Ommerin^ Jacob^z-^^-^n. Am^teriam. 21 De^-. 17o«». 1*^ ree.: Een Wolf 
in *t ^y:hapenv»rl , een Looi?e huygelaar. — Epigiamme de Mon^r. de Voltaire 
sur Mons. Guiliaume van Haren. l-'-* rec.: Dem^i>tht>ne en Conseil et Pindare 
au Pama-Soe. — Alleg-trie sur Bergen-op-Z^xjm. 1*^ reg.: Au pieds d'une 
Beaut»f cnielle. — Op een W.-jekeraar van Rotterdam. Get. Extem|.iore. Te 
Middelburg bij Comelis Jacobsen. 1*'** reg.: Een tqd van Xoi>d nab^. en 
't ko^>ren weg te zenden. — Klu£:tiee Invallen. Get. Amsterdam. Voor de 
.\anligheydt. 1"'-* reg. : In Xederland. verkeert in Ronmen. Sp»tvers op Six, 
Corver. Sautijn en Van de Poll. de Bureeme»35ters van Amsterdani, in 1748 
d^^jor Willem IV afgezet. — Welkonist Groet van eenige Boeren aan een 
Predikant op hun Dorji beroepen. 1=^ reg.: Gezeegend zg de schuit, de lijn 
en fff}k het f^aarri. — *>p het zinnebeeld van Amphion. Get.: Sub promissa 
fide fiilentii. l"*-* reg. : Zou 't Z«iet Accoord ons niet het hert aan d'i»oren 
kluistren. 

Wk Den Elersten Willeni Ley de band van Eendragt vast Spotdieht op 
de vijf Willeiiis, voi.ral op Willem V. 

1 01 . Vleeshou wer gg klaagt t' onregt dat. .\. 1 748. In vi ler van bedon-en vleesch. 

102. Hetzelfde als WK doch met een Antwoord. 1*^ reg.: Ik beken 't is 
m^igelijk niet veel goed. 

103. Klink-dicht ter eeren van den Benigten Schrgver van de Twee 
.Stukjes, Gonaamd de Eere Gods . . . a*. 1751. Get.: Jan R^ uit 1*^ reg.: 
Een prulle.schrijver, lomp en plomp, gelijk een Beest, 

104. Vaarsje Getrokken uyt zeeker Boekje Genaamd Vooriopig Berigt 
van Mr. Everhard Hennan Putman, Burgemeester der stad Deventer , . . 
a*. 17>s7. 1"*^ reg. : Wat baat dan nu dat Ref<»nneeren. 

105. Reiiiy, Gij zegt: ik ga. 1 72^82. Gedicht op den predikant Remy, 
die van Breda naar den Haag was beroepen. 

106. Aanspraak aan de God van Xederland op den 6(?). 1»^ reg. : Gy 
Opper Maj«*steytl drie eenig Oppen*'ezen. Klacht over de verdnikking der 
Patriotten. 17S7 — 1795. — Dankzegging door Ds. Xuys van Klinkenbcrg. 
A®. 178S. 1**^*^ reg.: Wij danken U, o God, in 't bqzonder over nwe weldaaden. 



191 

107. Voor den Annen. 1^^^ reg.: Thans hoiid g*op Nieuw weer bedestonden. 
Stomme Honden. — Antwoord. Aan de Armen. 1^^ reg. : Nu houd ge op 
Nieuw weer Beedestonden , Duizend Monden. Spotdicht op de angst der 
Prinsgezinden bij de nadering van Dumouriez , met antwoord van een tegen- 
stander. 

108. Denk ik aan U, mijn Vaderland. Get. : Vaderlander. Verzuchting en 
tevens bemoediging bij de verdrukking der Patriotten. 1787 — 1795. 

109. Toen Holland sag de onthoofde Barneveld. Aangeplakt geweest voor 
't Hoff in 's Hage 1781. Spotdicht op Brunswyk. 

110. Politicque Reflectie. 1«^® reg. : Zoo Pit bedrieger is, is hij zelvs meest 
bedrogen. — Staatkundige verwondering. l^te reg. : Wel Pit kost Gij het 
Hof nog niet. — Waarschouwing. 1«^® reg. : Die alles wil ten besten geven. 

— Meer gel^k als Eigen of Staatkundige ovei-eensteminingen . . . getrokken 
uit de Engelsche Nieuwspapieren . . . 1»^ reg. : Pit was weleer de steun 
des Volks van Groot Brittanje. 

111. Op de Herstellinge van den Heere Raad Fiscaal H. van Weesel. 
Get. : Pro Patria Salute. 1^^ reg. : Van Weesel het verderf en vijand van 
den Staat. Tijd van de gouvemante Anna. 

112. Menen. De Stad spreekt. Ik ben dan d' eersteling van 't heimolijk 
verdrag. Spotdicht op het Barri^re tractaat, aan de Barriere-steden in den 
mond gelegd. 

113. Cop. van het vorige. 

114. Op den Agtsten Maart 1796. Aan mijn Vaderland. 1»^ reg. : Va- 
derlant! de vlammen loeyen. Verzuchting van een Prinsgezinde op den 
verjaardag van Willem V. 

115. 1810. 1«^ reg.: Het is nu Vijftien jaar geleden. Tegen de Franschen. 

116. Extemporees. Get. : Chast. Gt^copieert naar een Copie berustende bij 
den Heer J. van Meteren. 8 sterk patriotsche gedichtjes. 

117. M6moire Present^ par Mr. le Chevalier York le 21 F6vrier 1777. 
Over de hulp, van West-Indi6 uit, aan Amerika geschonken. 

118. Lang dcwsen weg heeft Bamevelt verworven. Patriotsch. 

119. Casper Fagel, Is de Nagel. Ned. Keurd., I, 181. — Antwoord van 
Casper Fagel. 1»^ reg.: Wat schelt me dat ick overlad' het schip. — Le 
Triple Alliantie. 1^^ reg.: De Grooten heer en Grooten heer. Ned. Keurd., 
1 , 369. — Vrage. 1»^® reg. : Orange gaf den staat van Hollant 't middagmaal. 

— Antwoord. l^te reg.: Was Holland b^ de Prins of hij bij haar ten eeten? 
Ned. Keurd., I, 178. — Aan de wand in een herberg geschreven. 1»^ reg. : 
De Seven Vrqe Landen. Ned. Keurd., I, 185. — Te Land is Vedder 
Generael. Ned. Keurd., I, 233. Alles tijd van Willem HI. 

120. Op, op, nu gij krijters en benden van Fagel. (Zie boven n®. 50). — 
Twee Willems hebben 't lant voor het verderven. — Haagsche wyn voor 
de Raatpensionaris van Hollandt G. F(agel). 1«^ reg.: Stuurman van het 



192 

Hollandts so.hip. Ned. Keiird., I, 180. — Fagel, Fagel! Wacht u voor Jan 
Hagel. Ned. Keurd. , I, 180. — Vijtlingh. 1«^^ reg.: Euroop, is 't anders 
waar, wert van lupijn bedrogen. Zie Ned. Keurd., I, 178. 

121. Samenspraack Tusschen Samuel Coster en Coenraad de Koussetaster 
over de Hollantsche maagt. 1672. 1»^® reg.: Coenr. Is dit heer Samuel 's lants 
ongerepte maagt? Zie Ned. Keurd., I, 179. — Pain et Yin was een Lant- 
verrader, darom stierf hij de hongerdoot. — goeden duc d^Alv'. AUes 
1672. — Op 't slaan der Vlooten. 1690. 1«^® reg.: De vloot dan, die voor- 
heen en Britsche en Fransche vloten. Ned. Keurd. , I, 233. 

122. Oratie ter eere van Zijn Doorlugtige Hoogheit Prins Willem den 
Derden. 1^^® reg. : Hoort Borgeren en boeren, maer voornamelijk Soldaten. 
Ned. Keurd. , I, 172. — Ik Willem de Derde bij der Gratie geboren uit 
Nassouwschen bloet, de beste van de natie. 1**^ reg. : Doe weten, dat over 
een korten tijt met groote acclamatie. Ned. Keurd., I, 174. — Op het ver- 
kiezen van Zijn Hoogheit tot Capitein Generael. 1«^ reg.: Nogh Fransch 
nog Engelschman, nog Oostenrijk, nog Spanje. Ned. Keurd., I, 101. — Op de 
Zeeuwsche Munt. 1«^® reg. : Luctor et emergo is weer de munt der Zeeuwen. 
Ned. Keurd., I, 226. — Caspar Fagel Is de nagel. (Zie boven 119). — Wat 
scheelt mij, dat ik overlade het schip. (Zie boven 119). — De Zeven vrije 
Landen. Alles tijd van Willem IH. 

123. Grafschrift (met potlood bijgeschreven :) op Je. van Zanen. 1«^« reg. : 
Hier legt het stinkend Romp van hem, die al zijn dagen. 18^® eeuw. 

124. Grafschrift. (Op denz.). l^te reg. : Hier rust, so h^ rusten kan. 
18^® eeuw. 

125. Groninger Toverlantaaren. Fraye Kerjoos o zoo mooy, zoo mooy. 
Iste reg.: Kijko maar rek uyt, daar lieje de Lynrekker Borgeuieter. In 
margine staan do namen der bedoelde personen. 18«^« eeuw. 

126. Beyersche Paternostor door de elendige Beyersse gemeente geaddres- 
seert aan haren Keurvorst te Frankfort. 1''^ reg. : Keurvorst gij zijt onzen 
Hcer. ± 1740. 

127. Oelukkig Land, daar 't Reght gaat recht. 19*^« eeuw. 

128. Politiken Litanye. 1«^« reg.: Heer die toekoomt adoratie. 18«*« eeuw. 

129. Een vai-sche saus op de oubakke Engelsche Venesoen in HoUandt 
opgedischt. Get. : Dat Schode die nicht. 1«^ reg. : Hoe durft dat Loeve- 
steynsche Dier. Scherp gediclit van een prinsgezinde. 18<*® eeuw. 

130. Seeven lofdigten gemaokt op den Hcor W. H(ogerwaard), Predikant 
geweest zijnde op Batavia, nu Heer van Waverveen. 1«^ reg.: Verraed is 
aengenaem, maer nimmer den verrader. — Waverveen beklaeg uw staat. — 
Wat is hij meerder waard als aen een galg te hangen. — La Lause wild 
g' een spel verdeelen. — Dit is een dienstknegt van den Boosen. — Dit is 
hij die Gods wil, om Godswil hceft geleert. — Hij die geen nagel had om 
't kale gat te schniapen. 18^« eeuw. Ned. Keurd., 6^*^ vervolg. , 49 vlg. 



193 

131. Waarsschouwing aan alle Bnrgers en Ingesetenen. 1^^ reg. : Hol- 
lands Burgerij gij zijt bedroogen. — Verdedigt schrift van Enige gecommi- 
teerde uyt de staadtspersonen , over het voorgaande. 1^^ reg. : Zijn wij geen 
braven helden. Scherp tegen de Statenregeering. Tijd van de Witt. 

132. Op de Afbeeldsels van Arminius en Episcopius, ophangende in de 
nieuwe Senaatkamer der Leydsche Academie. 1®^ reg. : Den vromen Bischop 
en den schranderen Armijn. — Klinkdigt. 1^^ reg. : Hoe bloost het aangezicht 
van Gommer dus van spijt. 18<*« eeuw. 

133. Politiek Raadsel. 1®^® reg. : Het oog en hart vol fraudulentie. Scherp 
gedicht op een gehaat staatsman. 18^® eeuw. 

134. Origineel van n^. 133. 

135 Een Nieuw Lied. Op de vois: te Vlissingen legt* er een jacht ge- 
reed . . . tot Antwoord aan den Schiijver of Herdrukker van zeeker Schimp- 
digt, dat meer als over de hondert jaaren door een Beul is uitgegeven, 
onder den Titul van Haec Libertatis ergo of . . . 1«^® reg. : d'Ondankbaarheit 
voeid (sicj Beulen hart. Zie boven n®. 51. 

136. Epitre d'une jeune veuve a Monsieur van Haaren. 1»^ reg. : Peut 
etre le public va rire. Omstreeks den vrede van Aken, 1748. 

137. Reponce d'un officier Suisse aux vers precedens. 1^^® reg. : Veuve 
dont le charmant langage. — Vers attribu^s k Mr. de Voltaire pour Mr. van 
Haaren. 1»*® reg. : Demosth^ne en Conseil et Pindare au Paniasse. 

138. Op den Lofdigter van den Heer van Haren, L D. Tay. 1»^® reg.: 
Den haagsen Gallius op 't spoordigt afgeregt. 

139. Eer-zang voor Het Doorlugtig Stigt Utrecht. 1»^ reg.: Doorlugtig 
Stigt, ik zal uw lof ten Hemel heffen. Over de gebeurtenissen van 1748. 

140. Nederlands toestant ontdeckt en voorgedragen aan alle welmeenende 
Nederlanders. l^te reg. : Brussel heeft dan moeten bukken voor de Franschen, 
ach wat stucken. Gedat. : Rotterdam den 7 Maart 1746. — Aanmoediging aan 
de Burgers van Nederland. 1»^ reg. : Waakt op gij Burgers van Nederland. 
Aansporing om Willem IV tot Stadhouder uit to roepen. Vgl. boven n". 35. 
— February 1746. Op het kwakkelweer. 1^^« reg. : Met kwakkehveer bederft 
het kooren. — Antwoord van den President aan de Heer van Twickel op 
syn affscheyds audientie. 1®^® reg. : Wij weeten dat gij bent seer wijs. 

141. Neerlands toestand. Cop. van het eerste ged. onder n". 140. 

142. Lofzang op de Vreede door Vrankrqk, Groot-BrittanniSn en haar 
Hoog Mog. : den 18 October 1748 . . . te Aken geteekent. 1»^® reg.: Scheen 
Neerlands nood op 't hoogst te zijn gekomen. 

143. Samenspraak tussen Jaap en Kees, over de tegenwoordige toestant 
van Nederland. 1»^« reg. : Kees. De drommel Jaap wat niag 't wesen. Get. : 
't Kan niet anders weesen. Over den ongelukkigen toestand des lands tijdens 
den Oostenr. successieoorlog en de wenschel^kheid een Stadhouder te 
benoemen. ± 1747. 

Codices Groning, 13 



194 

144. Adieu d^un fran^ois aux indignes Bataves amis de cetle d^testable 
Nation. 1»^« reg. : A vous gros marchands de fromages. Tgd der Bat. Repnbl. 

145. Neerlands Geessel, Mensche raoorder. Als acrostichon gelezen geeft 
het gedicht den naam Napoleon. 

146. Op de Generaal de Winter. l^te reg.: Ziet men de Winter steeds 
(met recht) aan alle kant. 

147. Toen Willem regeerde die snoode schavuit. Ironisch vers op de 
zegeningen der Bataafsche vrijheid. 

148. Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap of de Dood. l^^^ reg. : Yrijheid. 
Kon ik recht uw Lof bezingen. Yerzen op de Vrqheid, de Gelijkheid, de 
Broederechap en den Dood. 

149. Tot eere van Frankrijk 1783. Gemaakt door de Hr. Boudewijnszen. 
iste reg ; Zoude ik, daar Nederland het heuchlijkst tijdstip viert. Yerheer- 
lijking van het bondgenootschap met Frankrijk. 

150. Afscheid der Fransche Broederen aan de Hollandsche Meisjes. 1»^« reg..: 
'k Breng u mijn laatste groet , o Hollandsche Vriendinnen. — Welkomstgroet 
van de Duitschers aan de HoUandsche Meisjes. 1^^® reg. : Bedroefde Meisjes, 
ach! wat doed u traanen stroomen. 1813. 

151. Wilt gij een zee van woelingen. Slaat op Nederland. Fransche tijd. 

152. De tegenwoordige toestand van Nederland. 1794. l^te reg.: De Rede- 
lijkheid vertrok van Neerlands kust. 

153. 1796. Afscheid aan alle Municipaalen en Yrijheids-boomeh. 1»^ reg.: 
Die van een grooten hoop voor altoos afscheid neemt. 

154. De Smulbuik. Le ventre van Berenger vrij gevolgd. 1«^ reg. : Gij, 
die me uw belang betrouwdet. 19<*® eeuw. 

155. Waakt Burgers nacht en dag, maar seght eens tegen wie. Spotdicht 
op Huydecoper, Hudde en Boreel. ± 1690. 

B, Oeordende Verzameling. 

Deze verzameling, bij elkaar gebonden, behoort blijkens een voorhanden 
„Register der Stukken in dit Deei", ook bij elkaar. Zij is na 1758 bijeen- 
gebracht (zie n". 79). Het is zeer te betreuren, dat meer dan de helft van 
de collectie ontbreekt. Wij missen thans n°. 1, 9 — 13, 17, 21, 26, 31 — 37, 
41, 47—52, 57—00, 73, 76, 77, 80, 82, 84—101. Al de hier verzamelde 
stukken zijn met dezelfde hand geschreven. 

2. Extract U3't het Register der ResolutiSn van Hunne Hoog Moogende. 
Mercurij 26 Sept. 1742. 

3. Missive van den Heere Prince van Orange en Nassau den 10 Oct. 
1742 (aan de Staten-Generaal) , fragment, benevens een fragment van een 
gelijken brief van 7 Oct. 1742. 

4. Extract uyt het Resolutie Boek der E. M. H. Staaten van Yriesland 
28 Sept. 1742. Alles over het benoemen van Willem IV tot een hooge 
juilitaire betrekking. 



19S 

5. Op de Afbeeldsels van Jacobus Arminius en Simon Episcopius, Kieuw- 
lijks opgehangen in den Nieuwe Senaatkamer der Leydse academie. 1®^ reg. : 
Den vroome Bisschop en den schrandere Armijn. Zie boven n°. 132. — 
Klink-Dight. 1«^ reg.: Hoe bloost het aangesigt van Gommer dus van spijt. 
Zie mede aldaar. 

6. Uytmuntende Aanspraak gedaan bij het overgeven van de generaale 
Petitie van 1747 aan haar Hoog Mog. door een Roemwaardig Mede Lid 
van onze Vereen. Provintign (Van Haren). 

7. Waarschouwing aan den HoUandsen Leouw. l^t^ reg. : Waak , waak op ! 
Tuyn Leeuw waak te Water en te Land. Tijd van den Oostenr. Successieoorlog. 

8. Mars vigila. l^te reg. : Moenia Tornaci, dum Gallicus obsidet Hostis. 
Uit denz. tijd. 

14. Op 't Roemrugte Veers van den Heer Postmeester lan Hudde Dedel, 
sijnde een pastorale Melody gesongen op het Staatelijk Bruylofts Feest van 
zijn dogter. 1«^ reg.: o Laffe vleyer, Prinsen haater. Midden 18**« eeuw. — 
Toegift. 1»^ reg.: Dit zij dan Dedel u een lesje. — Casus positie. P^ reg.: 
Gesien op Helicon een vers van Hudde Dedel. — Antwoord. 1»^ reg.: Een 
Dwingeland voor dees dwong Dedel op *t kussen. 

15. Ander op de voijs: te Vlissingen legt een jagt. iste reg.: Het land is 
vrij, en vrijgemaakt. — Anders. 1»^ reg. : Wie moet d'ondankbaarheid van 
Dedel niet trompetten. — Op de afbeeldingh van D. H. Giilis van den 
Bempden, Burgermeester. 1«^® reg. : Dit is 't Beeltenis van een Heer die in 
voorlede Dagen. 

16. Antwoords-brief van de Prins van Oranje wegens Zijn Hoogh. ver- 
heffing tot de Stadhouderlijke waardigheid door zijn Hoog E. geschreven aan 
den Graaf van Bentink. 

18. Aanspraak gedaan van den voorgem. Graaf van Bentink bij het 
presenteeren van zijn hoogheid als Stadhouder der geiinieerde provintien 
aan de Ed. Mog. Haden van State. 

19. De Wensch der inboorlingen van Holland. Klinkdicht. 1^^^ reg. : Doen 
't alvoorziende ooge aan Neerlands heil gedagt. Tijd van Willem IV. 

20. Doleantie of Beklag aan Zijne Doorlugt. Hoogheid den Prince van Oranje 
als meede aan alle Hoog Edele Regenten onzes waarde Vaderlands. 1«^ reg. : 
Het Staatsbestier van Hollands dierbaar hooft. Get.: S. V. Bellen. — Toegift. 
Iste reg. ; Dq minste munt in HoUands Tuyn een duyt. Tijd van Wiliem IV. 

22. Aan de Manhafte en Dappere Schutterij nevens een Compagnie V^rij- 
wiiligers, die in de wapenen geweest zijn tot stuyting der plondering binnen 
Amsterdam. Klink-Digt. Gedat. : Haarlem 11 July 1748. 1«^ reg. : Ontaarde 
Dolle Schaar, g^j Bastaard Batavieren. — Op de twee lantarens van de 
Heer T. H. 1«^ reg.: Hoe twee Lantarens aan 't huys van overvloed. Slaat 
op het pachtersoproer. 

23. Op de Heeren Joaa Agges Scholten van Aschat, Carel Lynslager, 

13* 



196 

Nicolaas Muylman en Matheus Boendermaker , thans fungerende Seheepenen. 
Iste reg.j Zoo ziet Jan Agges nu in 't End zijn Hoop vervullen. — Aan Jan 
Romans Collecteur van 't gemaal in plaats van de Milden. 1«^ reg.: Gij 
hebt met u gemaal zo lang aan 't hof gemaald. Tijd van Willeni IV. 

24. Aan de Eertijds Heerschende niaar nu raasende Pachters. Klink dight. 
l8te reg. : Gevloekte Pesten , nu dus eindelijk geweest. — Op een Woekeraar 
van Rotterdam. 1«^® reg.: Een tijd van Noot na bij en 'tkooren weg te senden. 

25. Ter Gedachtenis van de vernietigde Pachten en verjaagde Pachters 
op den 25 Julij 1748 als zijnde eertijds de Dagh der verpagtinge. l»^ reg.: 
Zoo blixemt lupiter als oppervorst der Gooden. 

27. Doelezangh. Gedat. : den 9 van Oogstmaand 1749. Vincitur vis virtute. 
Iste reg. : Hoe heft 't oud gevaart. 

28. Aan de Gecommitteerde op de Doelen vergadert. Klinkdigt. 1«^ reg.: 
Manhafte zuilen! die gedachtig Eedt en plight. — Vrolijke Dapperheid. 
iste reg.: Wijk Roome, Wijk Carthaag, met al uw waapen Helden. 

29. Keerdigt op 't Nevens staande. 1»^« reg. : Veragte Hoofden! die, niet 
houdende Eed of pligt. — Op 't Roudragen over 't afsterven van Z. D. H. 
iste reg.: Weg Schouburgh, weg nu met u speelen. 

30. Eerste Verjaaring van 't Bijeenkomen der Amsterdamsche Burgeren in 
de Kolveniers Doelen op den 9 Augustus 1748. 1«^® reg.: Gunt ons o groote 
God dien grooten Dag te vieren. 

38. Vervolgh op de Gedichten van de Heer Jan Hudde Dedel. 1«^ reg. : 
Komt hier gij Hollands volk, aanziet alhier de streeken (vgl. boven n®. 14). 

— Wie moet d' ondankbaarheid van Dedel niet Trompetten. — Maar Dedel , 
wat haalt gij uw op den hals. — Om geplaatst te worden onder 't Portrait 
van J. H. Dedel. 1»^ reg. : Dit is Dedel, die door los gedigt. — Een Ander. 
l8te reg. : Laat Dedel zwetsen op de Witt. — Franse Dedel, Oranje Haater. 

— Een lied op de wijze: onder de Linden groen. 1»^« reg.: Hef bl^de Toonen 
aan. — Een slang en adderen gebroedsel. — Ziet Burgers, ziet zulk een 
vaar hebt gij daar zitten. — Het vers van J. H. Dedel ter Eere van de 
Burgerm. C. de Witt kortelijk beantwoord. l^te reg.: Hoe fraay en onbe- 
schroomt, o Burgerheer Jan Dedel. — Gravschrift op J. H. Dedel. 1«^ reg.: 
Berijd uw tot de straf. Tijd van Willem IV. 

39. Grafschrift voor den . . . Heer . . . Mr. Jan Sautijn . . . Burg. en 
Raad der stad Amsterdam . . . overleden binnen Amsterdam den 21 May 
1750. 1«^® reg. : Deez' zerk dekt 't koud Gebeent eens Trouwe Burger Heer. 

40. Troost aan Mevrouwe de Gemalinne van . . . Mr. Jan Sautijn. 1^^ reg.: 
Ontstel u niet Mevrouw, dat uwe Egtgenoot. — Gij die in schijn van Regt 
den Burger onderdrukt (evenzoo op Sautijn). — Grafschrift voor den oproer- 
maker en Doelist Jan Visser, overleden door schrik over 't gevangen Neemen 
van Martini. 1«^® reg.: Wanneer Een Doel en galg genoot van een vervloekt 
gespuys. — Anders. 1«^« reg. : Wanneer 't Loon naar werk genaakt 



183 

Deze Nederlandsche vertaling van ^Lestat de la maison du duc Charles 
de Bourgoingne ," die achter de M^moires van Olivier de la Marche gevonden 
wordt (uitgeg. 1616 en 1645), is gedrukt door Matthaeus in de Analecta, I, 
233 vlg. en wel naar dit HS. (Vgl. t. a. p. blz. 231). 

Daar de la Marcho (geb. 1422) in 1501 is gestorven, is dus deze verta- 
ling na dien tijd gemaakt. 

Hel HS. werd in i6i9 aan de Bibliotheek geschonken door Joachim Alting ^ die 
van iiJO^ tot zijn dood in iO^^d meerftialen Burgenieester tMin Groningen en bovendien 
in 161G en 'il ^ iGW en '"21 Curator der Academie was. 

In XVI<i^*-eeuwschen bruin lcderen omslag. 



Papier, Van verschillende afmeting. 205 nummers. XVI^^ tot XIX^^ 
eeuw. 
Verzanielde Hi.storiHche 8pot- en andere Gedichten. 

A. Losse siukken. 

1. Carmen Moronii philosophi ad instar hymni (ut queant laxis) composi- 
tum. \^^ regel : Kercken ende cluyssen , Alle godes huyssen. Heftig gedicht 
van een Katholiek tegen den Beeldenstorm. 

2. Copie. Den . . . Heere D. Pieter Hogerbeets . . . Berijmd verhaal van 
een droom, waarin een goed en een slecht vorst tegenover elkaar worden 
gesteld. Onderteekend : In amor perseverando. 1«^® reg. : Hij brengt water in 
zee, in Hyberien zout. P. Hogerbeets (1542 — 1599) was geneesheer te Hoom. 

3. Copie. Een nieu St. Jans liedeken op de wijse: Verhoort o Godt mqn 
woorde clachtich. Psalm 5. Onder staat: Finis. 1619 omtrent St. Jans dach. 
Iste YQ^.\ Den alderheylichsten geboren. KJacht op het onthoofden van Jo- 
liannes den Dooj)er, in casu Oldenbarneveld. 

4. Alsoo deze 2 eerste scriften als hierna volcht van eenigen tot lasteringe 
werden geduyt. Onderaan: Collat. a*. 1614 II octobri. 1«^ reg. : Door fgeloof 
in Christo ontfangen wij de salicheyt. Spotdicht op de Remonstranten. 

5. Een nieu liedeken op de wijse: o Rat van avontuyren, wilt ghij schier 
ommeslaen. Onderaan: Collat. 1619^^^. 1»^ reg. : Twee Jaren voor Sestien- 
hondert. Gedicht op de godsdiensttwisten. 

6. Cop. Zonder titel. Onderaan: Collatio facta leij^. 1^^ reg.: Waerom is 
Duc D'Albe geweest. Heftig gedicht op de Leidsche regenten en Maurits. 

7. Een Vlaemsch gebray peerken jent gesonden honse broeders tot 
een present. Onderaan: Collat. a®. 1621 Jg. 1«^® reg. : Al es de mensche 
(heylacie) — gevalleu in temj)tatie. Het aan Vondel toegeschreven schimp- 
dicht, in eenigszins anderen vorni in de uitgave van Lennep II, 327. Vgl. 
ook Penon, Vonders Hekeldichten , 15 en 78. Onderaan staat nog: Stock- 
waerder, soo lang ghij de sleutels meucht gebruycken, De metselaers haer 



188 

65. Copia. Een Patriot siende den brand in 't Gouden Hoofdt spreekt: 
Wat raag 't vervloekte Oranjezaal. 1787 — 1795. 

66. De spreekmanier is oud, 'k wilse niet voor nieuw verkoopen. Vers 
op Frans Changuion, Weesmeester te Essequebo, die van grove afpersing 
wordt beschuldigd. 18<*« eeuw. 

67. Den nieuwen Adel. 1^^® reg. : Ick singh van ros, van toem en Zadel. 
Bespotting van de groote weelde. 17**® eeuw. 

68. Gevonden in 't Sakje in de Klooster Kerk den 27« Februarij 1746. 
jiste reg . -yyjj gaan te grond door het rukkeloos gebied. Scherp tegen het 
beleid der Statenregeering. 

69. Janu. 1754. Een klagend Lid (So 't schjjnt) van de Leydsche ge- 
meinte. Get. : arat ille Deo. 1«^® reg. : De Leydsche Kerk moet nog in duygen. 

70. Troost Brief aan Hendrik van Damme, gezonden den 18® van Slagt- 
mand 1724. 1«^ reg. : Wij koomen raet het hoofd, dat afgepijnt door dnik. 

71. Epigramme sur les Emigrants, 21 raay 722. 1»^ reg.: Je voudrois 
bien savoir, pourquoi certaines gens. 18^® eeuw. 

72. Belijdenis van een Patriot. 1«^® reg. : Ik die mijn waarde ken vervloek 
de slavernij. 

73. De snoode Teepken, een Groote Doelenist. — Extempore. Grafschrift 
voor Christiaen Teepken, een der opperhoofde van 't muytsch Rot Bekent 
onder de naam doelisten. 1«^ reg. : Hier rot 't stinkend aas, van heni die 
buyte Reeden. ±: 1750. 

74. Onder de 8 Burgers van Haarlem, die van wegens de Burgerije waren 
gedeputeerd naar Zijn Doorl. Hoogheid en . . . worde geconduiseert naar 
de Voorpoorte . . . en naderhand zijn ontslagen, waaren er drie met Namen: 
Barend Vlieg, Wessel Backer, Abraham Roose. Waarop een Rijraer de vol- 
gende vaorsjes heeft gemaakt. 1^^ reg. : Vlieg, onnosele Vlieg, wat deed 
gij bij de Torren . . .; Backer afgezant van ik en weet niet wat . . . 
Een Roos nu Rood, nu bleek, nu flauw . . . Tijd van Willem IV. 

75. Johannes aan Mark. 1»^® reg. : 't Humeur van Mark is aangenaam. — 
Ds. van der Wallo. 1®^® reg. : Neef David onze Kaager Knegt. 18<*® eeuw. 

76. Aen den Heere . . . l»^® reg. : Hoe can den hemel nog dit galgen 
aes gedoogen. 17^® eeuw. 

77. Nieuw uitgevonde Wiskonst ora Karper te vangen. Ziet op 't vissen 
van den Heer Bogaart, procureur voor de resp. Hoven van Justitie in 
HoUand en raede participant in de Brouwerije van de drie Kruyssen in 
's Hage. 1«^® reg. : Liefhebbers die op Vischlust afgeregt. 18<*® eeuw. 

78. Burgers door u waarde hand. Schimpdicht op den raadp. Jakob Gilles 
e. a. en hun wanbeheer tijdens den Oostenrijkschen Successieooriog. 

70. De gehoonde Batavier. Get. : Vrank en Vrij. 1«^® reg. : Verwaende 
Britten, die Geen andre wet wilt Eeren. Schirapdicht op de aanraatigingen 
der Engelschen ter zee. 18**® eeuw. 



189 

80. Ter Gedagtenis van den Heere Philips van der Ghieze etc. overleden 
den 2den Februarij 1757. 1«^ reg. : Toen van der Ghiezen door Twee Kan- 
kers opgegeten. 

81. TElection d'un Prince Eveque de Liege se fit le 20 Avril 1763. Mr. 
le Comte d'Oultremont fut elu par 31, le Prince Clement de Saxe par 19 
sufFrages. Reponse. Parodie. 1»^ reg. : Qui que tu sois, Riraeur, dont te 
Coupable . . . orgueil. - Vers d'un Enrag6. 1»^® reg. : Cest en vain d'Oul- 
trement, que seduit par Torgueil. 

82. Portrait van den berugten Engelsen Rust-verstoerenden Patriot Wilkes , 
in 't Jaar 1769 gemaakt . . . Epigramma. 1«^ reg. : Quis homo hic jacet. 

83. De Oude Yries. Onderaan: 1779. l^tereg. : Wat jammerklagt , Helaes ! 
wat moedeloos gerucht ! Opwekking om krachtig tegen Engeland op te treden. 

84. In de 's Gravenhaegsche Courant van den 7 December 1787. Aan 
den Ex-Pensionaris van Dordrecht en zijne Vloekgenooten door een Minnares 
van de Oude Constitutie. 1^^ reg. : Klinkt thans het Blij Hoezee, Weer vrij 
Langs Neerlands Straaten. Als acrostichon gelezen geeft het: Komelis Gij- 
selaar (pensionaris van Dordrecht). 

85. Extrait de la Gazette d'Anvers. April 1818. Vieux Noel de Tan 1617. 
Extrait d'un vieux manuscrit a moiti^ Rong6 des Rats. Air: Tous les bour- 
geois de Chatres etc. Get. : honni soit qui raal y pense. l»^® reg. : Alors qu'en 
Gblil^e. Satirisch vers. 

86. Zoo kompt de goude zon naar duystre vlagen. Vertroosting. 

87. Copij van een Vaers gemaakt door eenen Krankzinnige in 't Dolhuis 
van 's Graavenhage. Heyl en Zegenwensch in Het Nieuwe jaar aan de . . . 
Regenten en Regentinnen . . . 1734. 1»^ reg. : Wat is dit jaar weer vaardig 
weggevlooden. Get. Cornelia Holst. 

88. Weg Hoeks en Kabeljaauws, weg Rome en bitfre Geuzen. Hage 
Saterdag 14 Juni 1806. Opwekking tot eensgezindheid. 

89. Antwoort op het miserabel Pasquil van den Muyse-Bruyer. P^ reg. : 
Ochl arme digters-geest ; uyt 't Muyse Nest gekropen. — Op 't selfde 
subject. 1«^® reg. De muysen waaren eens gewoon hier te regeren. 17**® eeuw. 

90. Patria Pax, Proceres, Praetor, Concordia, Cives, Salus. Toast. 18**®eeuw. 

91. Weerklanck. 1«^« reg.: Uw Sangster zy bij mij , in allerhanden tyden. 
Ter eere van Ter Smitten te Amsterdam. Patriottentijd. 

92. Sinspeeling op ses sinnebeeldige vigueren der natemelde deugden. 
Iste reg. : De Liefde is een zaak, die men niet af kan maalen. In margine 
met potlood de namen der bedoelde personen, als deugden voorgesteld. 
Patriott<5ntijd. 

93. Duplicaat van het vorige met beschrijving der Zinnebeeldige figuren. 

94. Siet toe Maet. 17**®-eeuwsch schimpdicht. Ned. Keurd., I, 87. 

95. Een man seer Vroom, in schijn hoorde onlangs Nieuland preeken. 
Schimpdicht op een schijnheilig man. 18<*e eeuw. 



190 

96. Mijn Broeders Laat ons 't saam met eerbied nederbnygen. Verheer- 
lijking van een Stadsbestiiur. 18**® eeuw. 

97. Prophetie van het Delphische Orakel of Rouwklage over het Vader- 
land. Vervat in eene Zinspeelinge op de Naamen der Burgemeesteren der 
stad Leiden. Verkozen den 10 November 1747. 1«^ reg. : De Raad van 
Krijgsgod Mars, in vreede-schijn, zal gronden. 

98. Zeedelijke Gedachten over de Rampspoedige Verneedering der Bur- 
gerlijke Vrijheijd in de Vereenigde Nederlanden. IjOs titelblad. IS**® eeuw. 

99. De Vrije Willige Giftte in den Jaare (1747). l^^ reg.: Gaa heen en 
strije met vrugt voor 't lieve Vaderland. — Op het Beeltenis van Nic. Lod. 
Grave van Zinzendorf, Aardts Bisschop der Herrenhutters. Get.: Adriaan 
van Ommering Jacobszoon. Amsterdam. 21 Dec. 1750. 1»^« reg. : Een Wolf 
in 't Schapenvel , een Loose huygelaar. — Epigramme de Monsr. de Voltaire 
sur Mons. Guiliaume van Haren. 1«^ reg. : Demosth^ne en Conseil et Pindare 
au Pamasse. — All6gorie sur Bergen-op-Zoom. 1»^ reg. : Au pieds d'iine 
Beaute cruelle. — Op een Woekeraar van Rotterdam. Get. Extempore. Te 
Middelburg bij Cornelis Jacobsen. 1^^ reg. : Een tijd van Nood nabij , en 
't kooren weg te zenden. — Klugtige Invallen. Get. Amsterdam. Voor de 
Aardigheydt. 1"^ reg. : In Nederland , verkeert in Roomen. Spotvers op Six , 
Corver, Sautijn en Van de Poll, de Burgemeosters van Amsterdam, in 1748 
door WiUem IV afgezet. — Welkomst Groet van eenige Boeren aan een 
Predikant op hun Dorp beroepen. 1«*« reg. : Gezeegend zij de schuit, de lijn 
en ook het paard. — Op het zinnebeeld van Amphion. Get. : Sub promissa 
fide silentii. 1**^® reg. : Zou 't Zoet Accoord ons niet het hert aan d'ooren 
kluistren. 

100. Den Eersten Willem Ley de band van Eendragt vast Spotdicht op 
de vijf Willenis, vooral op Willem V. 

101. Vleeshouwer gij klaagt t' onregt dat. A. 1748. Invoer van bedorven vleesch. 

102. Hetzelfde als 100, doch met een Antwoord. l^te i-eg. : Ik beken 't is 
mogelijk niet veel goed. 

103. Klink-dicht ter eeren van den Berugten Schrijver van de Twee 
Stukjes, Genaamd de Eere Gods . . . a*. 1751. Get: Jan Regt uit l»^® reg. : 
Een prulleschrij ver , lomp en plomp, gelijk een Beest 

104. Vaarsje Getrokken uyt zeeker Boekje Genaamd Voorlopig Berigt 
van Mr. Everhard Herman Putman, Burgemeester der stad Deventer . . . 
a*. 1787. 1**^ reg.: Wat baat dan nu dat Reformeeren. 

105. Remy, Gij zegt: ik ga. 17^^82. Gedicht op den predikant Reniy, 
die van Breda naar den Haag was beroepen. 

106. Aanspraak aan de God van Nederland op den s(?). l^te reg. : Gij 
Opper Majesteyt! drie eenig Opperwezen. Klacht over de verdnikking der 
Patriotten. 1787 — 1795. — Dankzegging door Ds. Nuys van Klinkenberg. 
A°. 1788. l^to reg.: Wq danken U, o God, in 't bqzonder over uwe weldaaden. 



191 

107. Voor den Armen. l^te reg.: Thans houd g'op Nieuw weer bedestonden. 
Stonime Honden. — Antwoord. Aan de Armen. 1^^ reg. : Nu houd ge op 
Nieuw weer Beedestonden , Duizend Monden. Spotdicht op de angst der 
Prinsgezinden bij de nadering van Dumouriez , met antwoord van een tegen- 
stander. 

108. Denk ik aan U, mijn Vaderland. Get. : Vaderlander. Verzuchting en 
tevens bemoediging bij de verdrukking der Patriotten. 1787 — 1795. 

109. Toen HoUand sag de onthoofde Barneveld. Aangeplakt geweest voor 
't Hoff in 's Hage 1781. Spotdicht op Brunswijk. 

110. Politicque Reflectie. 1^^® reg. : Zoo Pit bedrieger is, is hij zelvs meest 
bedrogen. — Staatkundige verwondering. l^^e reg. : Wel Pit kost Gij het 
Hof nog niet. — Waarschouwing. 1«^® reg. : Die alles wil ten besten geven. 

— Meer gelqk als Eigen of Staatkundige overeenstemmingen . . . getrokken 
uit de Engelsche Nieuwspapieren . . . 1»^ reg. : Pit was weleer de steun 
des VoLks van Groot Brittanje. 

111. Op de Herstellinge van den Heere Raad Fiscaal H. van Weesel. 
Get: Pro Patria Salute. 1«^ reg. : Van Weesel het verderf en vijand van 
den Staat. Tijd van de gouvernante Anna. 

112. Menen. De Stad spreekt. Ik ben dan d' eersteling van 't heimolijk 
verdrag. Spotdicht op het Barri^re tractaat, aan de Barriere-steden ia den 
mond gelegd. 

113. Cop. van het vorige. 

114. Op den Agtsten Maart 1796. Aan mijn Vaderland. 1»^ reg. : Va- 
derlant! de vlammen loeyen. Verzuchting van een Prinsgezinde op den 
verjaardag van Willem V. 

115. 1810. 1«^ reg. : Het is nu Vijftien jaar geleden. Tegen de Franschen. 

116. Extemporees. Get. : Chast. Gecopieert naar een Copie berustende bij 
den Heer J. van Meteren. 8 sterk patriotsche gedichtjes. 

117. M6moire Present6 par Mr. le Chevalier York le 21 Fevrier 1777. 
Over de hulp, van West-Indi6 uit, aan Amerika geschonken. 

118. Lang desen weg heeft Bamevelt verworven. Patriotsch. 

119. Casper Fagel, Is de Nagel. Ned. Keurd., I, 181. — Antwoord van 
Casper Fagel. 1»^« reg.: Wat schelt me dat ick overlad' het schip. — Le 
Triple Alliantie. 1^^ reg. : De Grooten heer en Grooten heer. Ned. Keurd., 
1 , 369. — Vrage. 1«*« reg. : Orange gaf den staat van Hollant 't middagmaal. 

— Antwoord. l^te reg. : Was HoUand bij de Prins of hij bij haar ten eeten? 
Ned. Keurd., I, 178. — Aan de wand in een herberg geschreven. 1«^« reg. : 
De Seven Vrije Landen. Ned. Keurd., I, 185. — Te Land is Vedder 
Generael. Ned. Keurd., I, 233. Alies tijd van Willem in. 

120. Op, op, nu gij krijters en benden van Fagel. (Zie boven n°. 50). — 
Twee Willems hebben 't lant voor het verderven. — Haagsche wijn voor 
de Raatpensionaris van Hollandt G. F(agel). 1**^ reg. : Stuurman van het 



192 

Hollandts sc^.hip. Ned. Keiird., I, 180. — Fagel, Fagel! Wacht u voor Jan 
Hagel. Ned. Keurd., I, 180. — Vijflingh. l^te reg.: Euroop, is 't anders 
waar, wert van lupijn bedrogen. Zie Ned. Keurd. , I, 178. 

121. Samenspraack Tusschen Samuel Coster en Coenraad de Koussetaster 
over de Hollantsche maagt. 1672. 1«^ reg.: Coenr. Is dit heer Samuel 's lants 
ongerepte maagt? Zie Ned. Keurd., I, 179. — Pain et Yin was een Lant- 
verrader, darom stierf hij de hongerdoot. — goeden duc d'Alv'. Alles 
1672. — Op 't slaan der Vlooten. 1690. 1»^® reg.: De vloot dan, die voor- 
heen en Britsche en Fransche vloten. Ned. Keurd., I, 233. 

122. Oratie ter eere van Zijn Doorlugtige Hoogheit Prins Willem den 
Derden. 1»^® reg. : Hoort Borgeren en boeren, maer voornamelijk Soldaten. 
Ned. Keiu-d. , I, 172. — Ik Willem de Derde bij der Gratie geboren uit 
Nassouwschen bloet, de beste van de natie. 1«^ reg. : Doe weten, dat over 
een korten tijt met groote acclamatie. Ned. Keurd., I, 174. — Op het ver- 
kiezen van Zijn Hoogheit tot Capitein Generael. 1^^ reg.: Nogh Fransch 
nog Engelschman, nog Oostenryk, nog Spanje. Ned. Keurd., I, 101. — Op de 
Zeeuwsche Munt. 1^^® reg. : Luctor et emergo is weer de munt der Zeeuwen. 
Ned. Keurd., I, 226. — Caspar Fagel Is de nagel. (Zie boven 119). — Wat 
scheelt mij, dat ik overlade het schip. (Zie boven 119). — De Zeven vr^e 
Landen. Alles tijd van Willem HI. 

123. Grafschrift (met potlood bijgeschreven :) op Je. van Zanen. 1^^ reg.: 
Hier legt het stinkend Romp van hem , die al zijn dagen. 18^® eeuw. 

124. Grafschrift. (Op denz.). l^te reg. : Hier nist, so hij rusten kan. 
18**® eeuw. 

125. Groninger Toverlantaaren. Fraye Kerjoos o zoo mooy, zoo mooy. 
iste reg,: Kijke maar rek uyt, daar heje de Lynrekker Borgemeter. In 
margine staan de namen der bedoelde personen. 18**® eeuw. 

126. Beyersche Paternostor door de elendige Beyersse gemeente geaddres- 
seert aan haren Keurvorst te Frankfort. 1»^« reg. : Keurvorst gij zijt onzen 
Heer. ± 1740. 

127. Gelukkig Land, daar 't Reght gaat recht. 19<*« eeuw. 

128. Politiken Litanye. 1«^® reg.: Heer die toekoomt adoratie. 18<*« eeuw. 

129. Een varsche saus op de oubakke Engelsche Venesoen in Hollandt 
opgedischt. Get. : Dat Schode die nicht. 1^^ reg. : Hoe durft dat Loeve- 
steynsche Dier. Scherp gedicht van een prinsgezinde. 18^® eeuw. 

130. Seeven lofdigten gemaekt op den Heer W. H(ogerwaard), Predikant 
geweest zijnde op Batavia, nu Heer van Waverveen. 1«^ reg.: Verraed is 
aengenaem, maer nimmer den verrader. — Waverveen beklaeg uw staat. — 
Wat is hij meerder waard als aen een galg te hangen. — La Lause wild 
g' een spel verdeelen. — Dit is eefi dienstknegt van den Boosen. — Dit is 
hij die Gods wil, om Godswil heeft geleert. — Hij die geen nagel had om 
't kale gat te schraapen. 18*^® eeuw. Ned. Keurd. , 6**® vervolg. , 49 vlg. 



193 

131. Waarsschouwing aan alle Burgers en Ingesetenen. 1^^ reg. : Hol- 
lands Burgerij gij zijt bedroogen. — Verdedigt schrift van Enige gecommi- 
teerde uyt de staadtspersonen , over het voorgaande. 1^^® reg. : Zijn wij geen 
braven helden. Scherp tegen de Statenregeering. Tijd van de Witt. 

132. Op de Afbeeldsels van Arminius en Episcopius, ophangende in de 
nieuwe Senaatkaraer der Leydsche Academie. 1«^ reg.: Den vromen Bischop 
en den schranderen Armijn. — Klinkdigt. 1^^® reg. : Hoe bloost het aangezicht 
van Gommer dus van spijt. 18**® eeuw. 

133. Politiek Raadsel. 1»^® reg. : Het oog en hart vol fraudulentie. Scherp 
gedicht op een gehaat staatsman. 18^® eeuw. 

134. Origineel van n°. 183. 

135 Een Nieuw Lied. Op de vois: te Vlissingen legt' er een jacht ge- 
reed . . . tot Antwoord aan den Schrijver of Herdrukker van zeeker Schimp- 
digt, dat meer als over de hondert jaaren door een Beul is uitgegeven, 
onder den Titul van Haec Libertatis ergo of . . . l^te reg. : d'Ondankbaarheit 
voeid (sic) Beulen hart. Zie boven n®. 51. 

136. Epitre d'une jeune veuve a Monsieur van Haaren. l^te reg. : Peut 
etre le public va rire. Omstreeks den vrede van Aken, 1748. 

137. Reponce d'un officier Suisse aux vers precedens. 1»^® reg. : Veuve 
dont le charmant langage. — Vers attribu^s k Mr. de Voltaire pour Mr. van 
Haaren. \^^ reg. : Demosth^ne en Conseil et Pindare au Parnasse. 

138. Op den Lofdigter van den Heer van Haren, L D. Tay. l^te reg.: 
Den haagsen Gallius op 't spoordigt afgeregt. 

139. Eer-zang voor Het Doorlugtig Stigt Utrecht. l^te reg. : Doorlugtig 
Stigt, ik zal uw lof ten Hemel heffen. Over de gebeurtenissen van 1748. 

140. Nederlands toestant ontdeckt en voorgedragen aan alle welmeenende 
Nederlanders. l^te reg. : Brussel heeft dan moeten bukken voor de Franschen , 
ach wat stucken. Gedat. : Rotterdam den 7 Maart 1746. — Aanmoediging aan 
de Burgers van Nederland. l^te reg. : Waakt op gij Burgers van Nederland. 
Aansporing om Willem IV tot Stadhouder uit te roepen. Vgl. boven n°. 35. 
— February 1746. Op het kwakkelweer. 1^^® reg. : Met kwakkelweer bederft 
het kooren. — Antwoord van den President aan de Heer van Twickel op 
sijn affscheyds audientie. 1»^® reg.: Wij weeten dat gij bent seer wijs. 

141. Neerlands toestand. Cop. van het eerste ged. onder n". 140. 

142. Lofzang op de Vreede door Vrankrijk, Groot-Brittanni6n en haar 
Hoog Mog. : den 18 October 1748 . . . te Aken geteekent. 1^^ reg.: Scheen 
Neerlands nood op 't hoogst te zijn gekomen. 

143. Samenspraak tussen Jaap en Kees, over de tegenwoordige toestant 
van Nederland. 1«^® reg. : Kees. De drommel Jaap wat mag 't wesen. Get. : 
't Kan niet anders weesen. Over den ongelukkigen toestand des lands tijdens 
den Oostenr. successieoorlog en de wenschelijkheid een Stadhouder te 
benpemen. ± 1747. 

Codices Groning. 13 



194 

144. Adieu dHin franpois aux indignes Bataves amis de cetle d^testable 
Nation. 1»^« reg. : A vous gros marchands de fromages. Tijd der Bat. Republ. 

145. Neerlands Geessel, Mensche moorder. Als acrostichon gelezen geeft 
het gedicht den naam Napoleon. 

146. Op de Generaal de Winter. l^^ reg.: Ziet raen de Winter steeds 
(met recht) aan alle kant. 

147. Toen Willem regeerde die snoode schavuit. Ironisch vers op de 
zegeningen der Bataafsche vrijheid. 

148. Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap of de Dood. 1»^ reg.: Vrijheid. 
Kon ik i^echt uw Lof bezingen. Yerzen op de Vrijheid, de Gelgkheid, de 
Broedei^schap en den Dood. 

149. Tot eere van Frankrijk 1783. Gemaakt door de Hr. Boudewijnszen. 
iste reg.: Zoude ik, daar Nederland het heuchlijkst tijdstip viert. Verheer- 
lijking van het bondgenootschap met Frankrijk. 

150. Afscheid der Fransche Broederen aan de Hollandsche Meisjes. 1**^ reg.; 
'k Breng u mijn laatste groet , o Hollandsche Vriendinnen. — Welkomstgroet 
van de Duitschers aan de Hollandsche Meisjes. 1»^® reg. : Bedroefde Meisjes, 
acli! wat doed u traanen stroomen. 1813. 

151. Wilt gij een zee van woelingen. Slaat op Nederland. Fransche tijd. 

152. De tegenwoordige toestand van Nederland. 1794. l^tereg. : De Rede- 
lijkheid vertrok van Neerlands kust. 

153. 1796. Afscheid aan alle Municipaalen en Vrijheids-boomen. 1^^ reg.: 
Die van een grooten hoop voor altoos afscheid neemt. 

154. De Smulbuik. Le ventre van Berenger vrij gevolgd. 1«^ reg. : Gij, 
die me uw belang betrouwdet. 19^® eeuw. 

155. Waakt Burgers nacht en dag, raaar seght eens tegen wie. Spotdicht 
op Huydecoper, Hudde en Boreel. ± 1690. 

B, Ocordende Verzameling. 

Deze verzaraeling, bij elkaar gebonden, behoort blijkens een voorhanden 
„Register der Stukken in dit Deel", ook bij elkaar. Zij is na 1758 bijeen- 
gebracht (zie n". 79). Het is zeer te betreuren, dat meer dan de helft van 
de coUectie ontbreekt. Wij missen thans n°. 1, 9—13, 17, 21, 26, 31 — 37, 
41, 47—52, 57— GO, 73, 76, 77, 80, 82, 84—101. Al de hier verzamelde 
stukken zijn met dezelfde hand geschreven. 

2. Extract uyt het Register der ResolutiSn van Hunne Hoog Moogende. 
Mercurij 26 Sept. 1742. 

3. Missive van den Heere Prince van Orange en Nassau den 10 Oct. 
1742 (aan de Staten-Generaal), fragment, benevens een fragment van een 
gelijken brief van 7 Oct. 1742. 

4. Extract uyt het Resolutie Boek der E. M. H. Staaten van Vriesland 
28 Sept. 1742. Alles over het benoemen van Willem IV tot een hooge 
militaire betrekking. 



195 

5. Op de Afbeeldsels van Jacobns Arminius en Simon Episcopius , Nieuw- 
lijks opgehangen in den Nieuwe Senaatkamer der Leydse academie. P*^® reg. : 
Den vroome Bisschop en den schrandere Armijn. Zie boven n^ 132. — 
Klink-Dight. 1«^ reg.: Hoe bloost het aangesigt van Gommer dus van spijt. 
Zie mede aldaar. 

6. Uytmuntende Aanspraak gedaan bij het overgeven van de generaale 
Petitie van 1747 aan haar Hoog Mog. door een Roemwaardig Mede Lid 
van onze Vereen. Provintign (Van Haren). 

7. Waarschouwing aan den Hollandsen Leeu w. ist^ reg. : Waak , waak op ! 
Tuyn Leeuw waak te Water en te Land. Tijd van den Oostenr. Successieoorlog. 

8. Mars vigila. 1»^« reg. : Moenia Tornaci, dum Gallicus obsidet Hostis. 
Uit denz. tijd. 

14. Op 't Roemrugte Veers van den Heer Postmeester lan Hudde Dedel, 
sijnde een pastorale Melody gesongen op het Staatelijk Bruylofts Feest van 
zijn dogter. 1«^« reg. : o Laife vleyer, Prinsen haater. Midden 18^® eeuw. — 
Toegift. 1»^« reg. : Dit zij dan Dedel u een lesje. — Casus positie. 1«^ reg. : 
Gesien op Helicon een vers van Hndde Dedel. — Antwoord. l^te reg.: Een 
Dwingeland voor dees dwong Dedel op *t kussen. 

15. Ander op de voijs: te Vlissingen legt een jagt. 1»^ reg. : Het land is 
vrij, en vrijgemaakt. — Anders. 1^^ reg. : Wie moet d^ondankbaarheid van 
Dedel niet trompetten. — Op de afbeeldingh van D. H. Giilis van den 
Bempden, Burgermeester. 1«^« reg. : Dit is 't Beeltenis van een Heer die in 
voorlede Dagen. 

16. Antwoords-brief van de Prins van Oranje wegens Zijn Hoogh. ver- 
heffing tot de Stadhouderlijke waardigheid door zijn Hoog E. geschreven aau 
den Graaf van Bentink. 

18. Aanspraak gedaan van den voorgem. Graaf van Bentink bij het 
presenteeren van zijn hoogheid als Stadhouder der gennieerde provintien 
aan de Ed. Mog. Haden van State. 

19. De Wensch der inboorlingen van Holland. Klinkdicht. 1»^® reg. : Doen 
't alvoorziende ooge aan Neerlands heil gedagt. Tijd van Willem IV. 

20. Doleantie of Beklag aan Zijne Doorlugt. Hoogheid den Prince van Oranje 
als meede aan alle Hoog Edele Regenten onzes waarde Vaderlands. l^te reg. : 
Het Staatsbestier van Hollands dierbaar hooft. Get.: S. V. Bellen. — Toegift. 
late TQg,: De minste munt in Hollands Tuyn een duyt. Tijd van Willem IV. 

22. Aan de Manhafte en Dappere Schutterij nevens een Compagnie Vrij- 
willigers, die in de wapenen geweest zijn tot stuyting der plondering binnen 
Amsterdam. Klink-Digt. Gedat. : Haarlem 11 July 1748. 1«^ reg.: Ontaarde 
Dolle Schaar, g\j Bastaard Batavieren. — Op de twee lantarens van de 
Heer T. H. i^^ reg.: Hoe twee Lantarens aan 't liuys van overvloed. Slaat 
op het pachtersoproer. 

23. Op de Heeren Joan Agges Scholten van Aschat, Carel Lynslager, 

13* 



196 

Nicolaas Muylman en Sfatheus Boendermaker , thans fungerende Scheepenen. 
iste Yeg.: Zoo ziet Jan Agges nu in 't End zijn Hoop vervullen. — Aan Jan 
Romans Collecteur van 't gemaal in plaats van de Milden. 1»^ reg.: Gij 
hebt met u gemaal zo lang aan 't hof gemaald. Tijd van Willem IV. 

24. Aan de Eertijds Heerschende maar nu raasende Pachters. Klink dight. 
|8te reg. : Gevloekte Pesten , nu dus eindelijk goweest. — Op een Woekeraar 
van Rotterdam. 1^^« reg.: Een tijd van Noot na bij en 'tkooren weg te senden. 

25. Ter Gedachtenis van de vernietigde Pachten en verjaagde Pachters 
op den 25 Julij 1748 als zijnde eertijds de Dagh der verpagtinge. l»^ reg. : 
Zoo blixemt lupiter als oppervorst der Gooden. 

27. Doeiezangh. Gedat. : den 9 van Oogstmaand 1749. Vincitur vis virtute. 
Iste reg. : Hoe heft 't oud gevaart. 

28. Aan de Gecommitteerde op de Doelen vergadert. Klinkdigt. 1»^ reg.: 
Manhafte zuilen! die gedachtig Eedt en plight. — Vrolijke Dapperheid. 
|8te reg.: Wijk Roome, Wijk Carthaag, met al uw waapen Helden. 

29. Keerdigt op 't Nevens staande. 1»^® reg.: Veragte Hoofden! die, niet 
houdende Eed of pligt. — Op 't Roudragen over 't afsterven van Z. D. H. 
iste reg, ; Weg Schouburgh, weg nu met u speelen. 

30. Eerste Verjaaring van 't Bijeenkomen der Amsterdamsche Burgeren in 
de Kolveniers Doelen op den 9 Augustus 1748. 1«^® reg.: Gunt ons o gi-oote 
God dien grooten Dag te vieren. 

38. Vervolgh op de Gedichten van de Heer Jan Hudde Dedel. l^t© reg. : 
Komt hier gij HoUands volk, aanziet alhier de streeken (vgl. boven n*. 14). 

— Wie moet d' ondankbaarheid van Dedel niet Trompetten. — Maar Dedel , 
wat haalt gij uw op den hals. — Om geplaatst te worden onder 't Portrait 
van J. H. Dedel. 1^^® reg. : Dit is Dedel , die door los gedigt. — Een Ander. 
I8te reg, : Laat Dedel zwetsen op de Witt. — Franse Dedel, Oranje Haater. 

— Een lied op de wgze: onder de Linden groen. 1»*® reg.: Hef blyde Toonen 
aan. — Een slang en adderen gebroedsel. — Ziet Burgers, ziet zulk een 
vaar hebt gij daar zitten. — Het vers van J. H. Dedel ter Eere van de 
Burgerm. C. de Witt kortelijk beantwoord. 1»^® reg.: Hoe fraay en onbe- 
schroomt, o Burgerheer Jan Dedel. — Gravschrift op J. H. Dedel. 1«^ reg.: 
Berijd uw tot de straf. Tijd van Willem IV. 

39. Grafschrift voor den . . . Heer . . . Mr. Jan Sautijn . . . Burg. en 
Raad der stad Amsterdam . . . overleden binnen Amsterdam den 21 May 
1750. 1^^® reg. : Deez' zerk dekt 't koud Gebeent eens Trouwe Burger Heer. 

40. Troost aan Mevrouwe de Gemalinne van . . . Mr. Jan Sautijn. 1«^ reg. : 
Ontstel u niet Mevrouw, dat uwe Egtgenoot. — Gij die in schijn van Regt 
den Burger onderdrukt (evenzoo op Sautyn). — Grafschrift voor den oproer- 
maker eu Doelist Jan Visser, overleden door schrik over 't gevangen Neemen 
van Martini. 1^^® reg.: Wanneer Een Doel en galg genoot van een vervloekt 
gespuys. — Anders. 1»^® reg.: Wanneer 't Loon naar werk genaakt 



197 

42. Op de verkiezing van Abraham Boddens tot Schepen der stad Am- 
sterdam. l^te reg. : Men zag nii dertig jaar geleden. — Op de verkiezing 
van Jan Agges Scholten tot bewinthebber der 0. I. Comp. 1«^® reg. : Zo 
Agges Scholten, zo, alweer een Nieuwe Ti-ap. 1750. 

43. Ter verkiesinge van den E. A. Heer Jasper Bolten tot Scheepen der 
Stad Amsterdam. 1 Feb. 1751. Klink-digt. 1»^ i-eg. : Triomph, mijn Zang- 
godin! de wijsheid word geagt Get. : I. C. L. — Keer-Digt aan I. C. L. 
iste reg.: Treur, Treur mijn Zang-godin, geen wijsheid werd geacht. 

44. Op de aanstelling van Zijn Ezelheyd Jasper Bolten ijzerkooper tot 
Scheepen der Stad Amsterdam. 1^^ reg. : Hoe zou men van een man die 
't schrapen is gewoon. 

45. Keer-Dicht op 't Klink-Dicht ter verkiezinge van den onedele Heer 
Jasper Bolten . . . 1»^« reg. : Wat Ramp mijn Zang-Godin ! de wijsheid werd 
veragt. — Op de zelve. 1^^ reg. : Zal Jasper Bolten ook *t Capitool betreden. 
— Anders. 1^^ reg. : Door een Professors gunst voor Jasje, wylt elk Leed 
is. — Op de droevige en onverwagte Tijding wegens het Afsterven van den 
Vader des Yaderlands Wilhelm den 4^®°. 1»^® reg. : Was 't niet genoeg, dat 
zig de Waereldstad ontroerde. — Aen Abr. Titsingh. 1»^ reg.: Gij zijt een 
Abraham, maer een, die zoo veel scheelt. 

46. Rust-Vaarsen tot een Gedenkteken aan de . . . verkiezing van . . . 
Mr. Egbert de Vrij Temminck ... tot Burgermeester te Amsterdam. Den 
Isten Febniari 1749. 1»^® reg. : Een Akeligen Beer, staande op zijn agter 
Pooten. — De Vrije Temniinck koomt verdienstig zegenpraalen. Get. : Tit- 
singh Amsterdammer. Te Amsterdam bij loannes Dalemans. 1749. 

53. Fabel van Juno met de Pauw en deszelfs Uytlegging. 1»^« reg. : De 
trotse Pauw verwaand en moedig op haar Veeren. Slaat op een der in 1748 
afgezette regenten te Amsterdam. 

54. De Blijde Hoop en Vrolijke Verwagting der Nederlanderen Nabij 
haare vervulling A". 1753. l^t© reg.: In 't land der Belgen, daer, omtrent 
voor vijfthalf jaeren. Lofdieht op de gouvernante Anna, die te Amsterdam 
vele der in 1748 afgezette regenten weer op het kussen bracht. 

55. Op de Nederlaeg van den alles aenvliegenden Wolf bijna verplettert 
door een aanzieneiijke Berg. 1«^ reg. ; Een kleyne Wolf , Dog groot van moed. Op 
een twist van den apotheker de Wolf en Dr. Paulus van den Berg. — Aen 
den kragteloosen Wolf Apotheker. l^te reg.: Rampzalig Wolfje! Kleyne Dwerg. 

50. Klaegdicht op den overwonnen Wolf. 1«^ reg. : Heldhaftig Vegter! 
hoe wat 's dit? Schiet gij te kort. 

Gl. Op Jasper Bolten, Een gewesene Schepen in de Doelistische Recht- 
bank der stad Amsterdam. 17^53. 1^^® reg. : Zijn vader was in een gemeene 
burgerstaet. 

62. Op een Makelaer. 17^2^53. l^te reg. : Een makelaer in hout, bekent 
door zijn hoereeren. Op een zekeren Floris Bontekoning. 



198 

63. Aan Mr. Mattijs Straelman onder den naem van Musophilus. 17^53. 
Iste reg.: Heer Musophil! daer gaet uw groote heylson duyken. Hij was in 
1748 schepen te Amsterdam. 

64. Op het Overlyden van Hendrik ter Sniitten den 16 Februarij 1753. 
iste reg.: Ter Smitten is nu doot Deze was in 1746 Schepen, in 1751 
Burgemeester te Amsterdam. 

65. Op het overlijden van dezelven. 1»^ reg. : Daer vliegt de snode ziel 
een's Burgermeesters heen. 

66. Aen de doot bij het overlijden van Hendrik ter Smitten. 1«^ reg.: 
Vaer voort zoo mag're doot, dat 's treffelijk gedaen. 

67. Op 't Overiijden van H. ter Smitten. 17^053. l»^® reg.: De Vrijheid 
was in vroeger dagen. 

68. Grafschrift voor H. ter Smitten. 17^^53. 1»^ reg.: Hier onder deze 
zerk, daer legt een Doeliaen. — Anders. 1»^ reg.: Hier legt ter Smitten 
met veel agtbaerlieid begraven. 

69. Letterkrans, gevlogten om het hooft van . . . Willem de Vijfde, op 
zqn . . . verjaerdag ... 8 Maert 1753. Get. : Casper van Egten. Te Amster- 
dam bij Ph. Dorewaert. 1»^ reg. : Wie volgt van Vondel na in rijmklank 
en in tael. 

70. Aen den Dichter Caspar van Echten (op het vorige gedicht). l^te reg. : 
Gij volgt van Vondel na in rijmtrant en in tael. 

71. Apollo's bevel aen den Rijmelaer Caspanis van Egten. Qet. : B. V. 
D. V. I. l^te reg. : Hoe durft gij, vunsch poget, niet digten ons verstooren. 

72. Aen den onbekenden maker van het tegendicht op het gedicht of 
Letterkrans . . . door Casper van Egten. Get. : B. V. D. V. I. Iste reg.: Gij 
wilt van Egtens rijmen doemen. 

74. Lijst van 't Capitaal, 't welk de Impost Meesters in de bisondere 
steeden van Holland van 's Lands weegen is goed gedaan, wegens ge- 
leede schaade dooi* Plundering in 't jaar 1748 voorgevallen. Dit bedroeg 
f 314,072—7—14. 

75. Fabel van den Os. 1«^® reg. : Twee Ezels van hun werk. Predikantentwist. 

78. Eeren Palm voor hun WelEdele Achtbaarh. ds. D. H. Burgerm. der 
Stad Amsterdam, over 't aanstellen van . . . Petrus Curtenius tot Hoogleeraar 
in de H. Godgeleerdheid. 1^^® reg. : Nu klimt der vaderen Lof tot boven 
's Hemels boogen. 1754. 

79. Ter Eeren van de Manhafte Burgerij welke op de zaal van de Colve- 
niers Doelen hunnen Capitijn . . . Anthonij Johan de Huybert. op den 7 
Feb. 1758 geluk wenschen. 1«^« reg. : Manhafte Burgerij, die, nu tien jaar 
geleden. 

81. Buyk-Pijntje van Mr. M . . . s S . . . n benevens de Nieuw-Modische 
Courdag-verzooper. 1»^ reg. : Verdient Musophilus, de Renegaat geen Lof. 
Bedoeld is Matthijs Straalman. Zie boven n^ 63. 



195 

5. Op de Afbeeldsels van Jacobus Arminius en Simon Episcopius , Nieuw- 
lijks opgehangen in den Nieuwe Senaatkamer der Leydse academie. 1^^ reg. : 
Den vroome Bisschop en den schrandere Armijn. Zie boven n^ 132. — 
Klink-Dight. 1«^ reg.: Hoe bloost het aangesigt van Gommer dus van spijt. 
Zie mede aldaar. 

6. Uytmuntende Aanspraak gedaan bij het overgeven van de generaale 
Petitie van 1747 aan haar Hoog Mog. door een Roemwaardig Mede Lid 
van onze Vereen. Provintign (Van Haren). 

7. Waarschouwing aan den Hollandsen Leeu w. 1«^^ reg. : Waak , waak op ! 
Tuyn Leeuw waak te Water en te Land. Tijd van den Oostenr. Successieoorlog. 

8. Mars vigila. 1»^« reg. : Moenia Tornaci, dum Gkllicus obsidet Hostis. 
Uit denz. tijd. 

14. Op 't Roemrugte Veers van den Heer Postmeester lan Hudde Dedel , 
sijnde een pastorale Melody gesongen op het Staatelijk Bruylofts Feest van 
zijn dogter. l^^ reg.: o Laife vleyer, Prinsen haater. Midden 18<*® eeuw. — 
Toegift. 1«^ reg. : Dit zij dan Dedel u een lesje. — Casus positie. l^t^reg.: 
Gesien op Helicon een vers van Hudde Dedel. — Antwoord. l^te reg.: Een 
Dwingeland voor dees dwong Dedel op 't kussen. 

15. Ander op de voijs: te Vlissingen legt een jagt. 1»^« reg.: Het land is 
vrij, en vrijgemaakt. — Anders. 1»*« reg.: Wie moet d'ondankbaarheid van 
Dedel niet trompett^n. — Op de afbeeldingh van D. H. Gillis van den 
Bempden, Burgermeester. l^te reg. : Dit is 't Beeltenis van een Heer die in 
voorlede Dagen. 

16. Antwoords-brief van de Prins van Oranje wegens Zijn Hoogh. ver- 
heffing tot de Stadhouderlijke waardiglieid door zijn Hoog E. geschreven aan 
den Graaf van Bentink. 

18. Aanspraak gedaan van den voorgem. Graaf van Bentink bij het 
presenteeren van zijn hoogheid als Stadhouder der geiinieerde provintien 
aan de Ed. Mog. Haden van State. 

19. De Wensch der inboorlingen van Holland. Klinkdicht. 1«^® reg. : Doen 
't alvoorziende ooge aan Neerlands heil gedagt. Tijd van Willem IV. 

20. Doleantie of Beklag aan Zijne Doorlugt. Hoogheid den Prince van Oranje 
als meede aan alle Hoog Edele Regenten onzes waarde Vaderlands. 1«^ reg, : 
Het Staatsbestier van Hollands dierbaar hooft. Get. : S. V. Bellen. — Toegift. 
late reg, i Dq minste munt in Hollands Tuyn een duyt. Tijd van Willem IV. 

22. Aan de Manhafte en Dappere Schutterij nevens een Compagnie Vrij- 
willigers, die in de wapenen geweest zijn tot stuyting der plondering binnen 
Amsterdam. Klink-Digt. Gedat. : Haarlem 11 July 1748. l^te reg.: Ontaarde 
Dolle Schaar, g\j Bastaard Batavieren. — Op de twee lantarens van de 
Heer T. H. 1^*^ reg, : Hoe twee Lantarens aan 't liuys van overvloed. Slaat 
op het pachtersoproer. 

23. Op de Heeren Joan Agges Scholten van Aschat, Carel Lynslager, 

13* 



200 

Reglementen , Extracten iiit de Resolutien van de Gewesten, enz., waarvan 
eenige gedrukt. 

Dl. I. 1606— 16H9. Dl. II. 1660—1669. Dl. III. 1670—1686. Dl. IV. 
1687—1705. 

Vanivaar deze deelen afkotnstig ri/w, blijkt niet. 

In XVIII^-eeuwsrJie cartonnen banden met perk. ruy. 



354. Papier. 21,5 X 38,1. 5 dln. De fol. zijn ongenummerd. XVII^ 

eeuw (1675—1696). 
Petitien van Oorlog voor de jaren 1675, 1676, 1687, 1695 en 1697. 

Ingedeeld: Dl. I. 1675. Dl. II. 1676. Dl. III. 1687. DI. IV. 1695. DI.V. 1697. 

De oorsprong van deze stukken is onbekend. 

In XVW^-eeuwsche perk. banden mel groen zijden linten. 



355. Papier. 20,3 x 31,3. De fol. zijn ongenummerd. XVIII^ eeuw 

(1718—1749). 
Copieen van Resolntien, Memorien, Missiven, Rapporten enz., nit de 
eerste helft der IS***" eeuw, voornanielijk betreffende de zaak van den 
Thesanricr-Gencraal der Unie Jacob Hop (1725). 

In een band bevattende gednikte staatsstukken uit het laatst der 17<*« en 
de eerste helft der 18**® eeuw. 

De oorsprong van dit deel is onbekend. 
In XVllVl^-eeuwschen perk. band. 



Papier. 19,5 X 31,7. De fol. zijn ongenummerd XVIII^ eeuw (1725). 
Connideratien op het rapport van de Heeren Conimissarissen van den Raad. 

Betreffende de zaak van den Thesaurier Generaai Jacob Hop (1725). 

In een band bevattende gedrukte stukken , afkomstig van den Raad van 

State van 1693—1771. 

De afkonist van dit deel is onhekend. 
In XVIlIde.eeuwschen perk. band. 



357. Papier. 21,3 X 33,3. De fol. zijn ongenummerd. XVIII^ eeuw 

(1763—1785). 
Extracten uit de Resolutien der Staten Generaal en van die van Holland, 

Missiven aan hen gericht enz. , betreffende de zaak van den Kerkeraad te 
ter Neuzen (1703), verschillende zaken, de Admiraliteiten betreffende, als 
quaestign over convoyen en licenten, de veiligheid ter zee, de voorboden 
van den 4*^®" Engelschen oorlog, de moeilijkheden met Engeland, verder 
over de munt en enkele militaire aangelegenheden. 



197 

42. Op de verkiezing van Abraham Boddens tot Schepen der stad Am- 
sterdam. l^^e reg.: Men zag nu dertig jaar geleden. — Op de verkiezing 
van Jan Agges Scholten tot bewinthebber der 0. I. Comp. 1»^® reg.: Zo 
Agges Scholten, zo, alweer een Nieuwe Trap. 1750. 

43. Ter verkiesinge van den E. A. Heer Jasper Bolten tot Scheepen der 
Stad Amsterdam. 1 Feb. 1751. Klink-digt. 1»^ reg. : Triomph, mijn Zang- 
godin! de wijsheid word geagt. Get. : I. C. L. — Keer-Digt aan I. C. L. 
Iste reg.: Treur, Treur mijn Zang-godin, geea wijsheid werd geacht. 

44. Op de aanstelling van Zijn Ezelheyd Jasper Bolten ijzerkooper tot 
Scheepen der Stad Amsterdani. 1«^ reg. : Hoe zou men van een man die 
't schrapen is gewoon. 

45. Keer-Dicht op 't Klink-Dicht ter verkiezinge van den onedele Heer 
Jasper Bolten . . . 1»^« reg. : Wat Ramp mijn Zang-Godin ! de wijsheid werd 
veragt. — Op de zelve. l^^ reg. : Zal Jasper Bolten ook 't Capitool betreden. 
— Anders. 1»^® reg. : Door een Professors gunst voor Jasje, wylt elk Leed 
is. — Op de droevige en onverwagte Tijding wegens het Afsterven van den 
Vader des Vaderlands Wilhelm den 4**®". 1»^® reg. : Was 't niet genoeg, dat 
zig de Waereldstad ontroerde. — Aen Abr. Titsingh. 1«^® reg.: Gij zijt een 
Abraham, maer een, die zoo veel scheelt. 

46. Rust-Vaarsen tot een Gedenkteken aan de . . . verkiezing van . . . 
Mr. Egbert de Vrij Temminck ... tot Burgermeester te Amsterdam. Den 
Isten Febniari 1749. 1^^ reg. : Een Akeligen Beer, staande op zijn agter 
Pooten. — De Vrije Temminck koomt verdienstig zegenpraalen. Get. : Tit- 
singh Amsterdammer. Te Amsterdam bij loannes Dalemans. 1749. 

53. Fabel van Juno met de Pauw en deszelfs Uytlegging. 1«^® reg. : De 
trotse Pauw verwaand en moedig op haar Veeren. Siaat op een der in 1748 
afgezette regenten te Amsterdam. 

54. De Biijde Hoop en Vrolijke Verwagting der Nederlanderen Nabq 
haare vervulling A". 1753. 1«^® reg.: In 't land der Belgen, daer, omtrent 
voor vijfthalf jaeren. Lofdieht op de gouvernante Anna, die te Amsterdam 
vele der in 1748 afgezette rcgenten weer op het kussen bracht. 

55. Op de Nederlaeg van den alles aenvliegenden Wolf bijna verplettert 
door een aanzieneiijke Berg. 1«^® reg. ; Een kleyne Wolf , Dog groot van moed. Op 
een twist van den apotheker de Wolf en Dr. Paulus van den Berg. — Aen 
den kragteloosen Wolf Apotheker. l^te reg. : Kampzalig Wolfje ! Kleyne Dwerg. 

50. Klaegdicht op den overwonnen Wolf. 1»^ reg.: Heldhaftig Vegter! 
hoe wat 's dit? Schiet gij te kort. 

Gl. Op Jasper Bolten, Een gewesene Schepen in de Doelistische Recht- 
bank der stad Amsterdam. 17^1^53. 1«^® reg. : Zijn vader was in een gemeene 
burgerstaet. 

62. Op een Makelaer. 17^>^53. 1«^® reg. : Een makelaer in hout, bekent 
door zijn hoereeren. Op een zekeren Floris Bontekoning. 



202 

3, 5, 8, 9, 10, 12, 15, 16, 18, 24, 26, 29 Juni, 7 Juli (raet een missive 
van Daendels van 6 Juli) 1795. 

Fol. 59— GO. De Staten Generaal aan de Nationale Conventie, 29 Mei 1795. 

Fol. 73 — 74. De Raad van 's Gravenhage aan de Staten Generaal , 29 Mei 
1795 (met beschikking van 30 Mei 1795). 

Fol. 79 — 82. De Yolksvertegenwoordiger bij de Noorderlegers aan de 
Staten Generaal, 31 Mei 1795 (met extract uit de notulen van het Comite 
de Salut Public van 6 Prairial an III). 

Fol. 144 — 145. Moreau aan de Staten Generaal, 24 Prairial an III. 

Fol. 161 — 166. De volksvertegenwoordiger Richard aan de Staten Generaal, 
5 Messidor an III (met besluit der Staten Gerieraal van 24 Juni 1795). 

Fol. 168 — 169. Voorgestelde pensioenen voor de afgedankte garde van 
Willem V, z. d. 

Op fol. iOl^crso: A. .1. de Sittei-, bij de Wed. Scbuyer in dc Houtstraat. Deze stuk- 
ken zijn dm afkomslig van de Sitter {1748 — iSM), die van 1795 — 1798 lid der Slntcn 
Generiial en der Nationalc Vergadering was. In den Catalogus van de auctie (1803) 
zijner hoeken wordt dit nunwier echter niet vcrmeld. 

In XVIIIde-eeuwschen band met perk. nig. 



360. Papier. 15,9 X 19,6. 13 foL XVim eeuw (1797). 

Re^lenient van Orde voor de Commissie tot liet ontwerpen van een plan 
van Constitutie voor het Volk van Nederland den 6 October 1797. 

Voorin staat: de Sitter. Aangezien Mr. A. J. de Sitter {1748 — 1814) y lid was van 
gemelde Conimissie^ hebhen wij dtis hier zijn exemplaar van dat Reglement van Orde. 
Het HS. wordt echter in den auctie-catalogus {18GS) zijner boekerij niet venneld. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 

361. Papier. 21 X 88. 10 dln. De fol. zijn ongenummerd. XVI^^ en 

XVII'^^ eeuw. 
Extracten uit de Resolutien der Staten van Holland. 1676 — 1698. 

Dl. I. 1575 — 1587. Voorin een Register daarop, benevens een Register 
op Bor over de jaren 1566 — 1579, beide van dezelfde hand. 
DI. II. 1588—1598. 
Resolutien der Staten van HoUand. 27 Mei 1666-11 April 1676. 8 dln. 

Met registers. Copie. 

De afkomsl dezer collectie is onbekend. 
In XVIP^^-eeuwsche perk. banden. 



362. Papier. Dl. I en II 21,5 X 38,2. Dl. III 24,5 v 38,2. Dl. IV 

21,7 X 38. 4 dln. De fol. zijn ongenummerd. XVII*^^ eeuw. 
Index op de Resolutien van de Staten van Holland van 1676 tot 1674. 

DI.I. 1575—1(100. Dl.II. IGOl— 1653. DI. III. 1653—1668.01.1^,1669—1674. 
Voorin deze opmerking: Deze indices zijn op de geschreven Registers van 



203 

de Heeren Staten van HoUand en Westvrieslaud geplaatst in de Secretarije 
van Holland in het Comptoir van de Premier vande voorsz. Secretarye inde 
bovenste kisten bij den Ingang. (XVin<*®-eeuwsche hand). 

De oorsprong van deze deelen is onbekend. 

In XVIIde.eeuwsche perk. banden, gedeeltelyk met groen zijden linten. 



363. Papier, 20^2 x 31,9. IX en 149 foL Versierd met penteekeningen 

van zegels, XVIII^ eeuw, 
K. van Alkeniade en P. van der Schelling, De moord van Floris V. 

Fol. I— II. Titels. Fol. Ilver8o__iiiver8o oubeschreven. Fol. IV— Vperso. Re- 
gister. Fol. VII— Vll^erso onbeschreven. Fol. VIII— IX. Inleiding. Fol. IXverso 
onbeschreven. Fol. 1 — 68^®i^o. Tekst, met aanteekeningen aan den voet der 
bladzijde. Fol. 69 88^6«© onbeschreven. Fol. 89—187. Bijlagen en Bewyzen, 
zijnde copiegn van 47 charters uit de jaren 1222 — 1324, alle met geteekende 
afbeeldingen der zegels. Fol. 89ver8o^ 93verso^ 104^'«™«, lO^^erso^ llO^erso- 112, 

l^O^erso^ 123ver80 — 124verso^ liSverso^ 126^®^*^, 135 — 135ver8o^ j^37ver80 — X^gvereo 

onbeschreven. Fol. 147—148. Kegister der Bijlagen. Fol. i48ver8o_i49vcrso 
onbeschreven. 

Het US. is afkamstig van van Alkemade {1654 — 1737) en van der Schelling 
( ? — J75i) zeluen eti door dezen laalste geschreuen. Na den dood van dezen blcef het 
in het bezit der familie^ zoodat het in 1777 eigend^ym was van Salomon Bosch te 
Rotterdani^ bij wien Prof. Kluit het toen zag {Schotel^ Leven van C. van Alkemade 
en l\ uan der Schelling , blz. ^211). Later behoorde het waarschijnlijk aan Cornelis 
uan Volienfiovsn^ Burgemeester van Rotterdam (1753 — 18^ {vgt. t. a. p. Voot^rede), 
nog later aan prof. Baart de la Faille te Groningen {1795— 1867) ^ op wiens auctie 
{Catal. II n^. 5321) het in 1868 is aangekocht. 

In XVIII<te~eeuwschen perk. band. 



364. Papier. 15,6 x 20. 119 pag. XVI^^ eeuw. 

Copieen van stukken over de ^eschiedenis van Gelderland. 

Pag. 1—17. Tractaat van Venloo, 12 Sept. 1543. 

Pag. 18 — 25. Karel V bekrachtigt het privilege de non evocando, door 
Keizer Hendrik VII den 5 Sept. 1310 aan Gelderland verleend, dat tevens 
in zijn geheel in den brief is opgenomen. Spiers 22 April 1544. De brief 
van Hendrik VII bij Nijhoff, Gedenkwaardigheden , I, blz. 119 en de daar 
aangehaalde plaatsen. Pag. 20 onbeschreven. 

Pag. 27 — 32. Karel V belooft Gelder en Zutphen nooit van zijn andere 
landen te zuUen scheiden. 22 April 1544. 

Pag. 39 — 47. Karel V verzekert Gelder en Zutphen, dat het verdrag van 
Augsburg niet in strijd is noch zal komen met hunne privilegi^n. 15 Juni 1549. 

Pag. 48 — 51. Bepalingen van Karel V over erfrecht in Gelderland. 17 
April 1544. 



204 

Pag. 52 — 54. Brief van Margareta van Parma aan Eanselier en Raden van 
Gelder over de erfenis van Maarten van Rossum. 28 Sept. 1559. 

Pag. 55 — 63. Besluit van Margareta van Parma, betreffende de bevo^d- 
heid van Kanselier en Raden en den Stadhouder, benevens de beteugeling 
der ketterij in Gelderland. 4 April 1559. Pag. 64 — 68 onbeschreven. 

Pag. 69 — 70. Oranje aan Gouverneur, Schepenen en Burgeraeesteren van 
Bommel, met toezending van het volgende. 13 Nov. 1576. 

Pag. 71 — 72. Publicatie der Pacificatie, November 1576. 

Pag. 73 — 96. Pacificatie van Gent. Gedrukt te Brussel, bij Michiel van 
Hainont, 1576. 

Pag. 97 — 112. Eeuwig Edict Gedrukt te Antwerpen bg Christoffel Plan- 
tijn, 1577. 

Pag. 113 — 119. Instnictie der Gedeputeerden van Gelder en Zutphen 
naar Bnissel, 13 Nov. 1.^76. * 

Voorin een inhoudsopgave van de hand van Bondam; het HS. konit echter in den 
auctiecatalogus zijner hoekerij niet voor. In den Catalogus van 1833 voor het eemt 
vertneld. 

In den origineelen perk. band, waaraan een stuk van een koperen sluiting. 



365. Papier. 21 x 38,9. 724 foL XVI^—XVIII^ eeuw. 
Copieen van stakken betreffende het hertogdom Gelre. 

Fol. 1 — 19. Der landschapen Tractaten mit dem fursten van Cleve geholden. 
Stukken Ijetreffende de onderhandelingen van Karel van Egmond en de 
Staten van Gelderland met Willem van Gulik-Kleef. 1538. XVIdc eeuw. Vgl. 
Nijhoff, Gcdenkwaardigheden , VI, 3 biz. XXXI vlg. en de daar aange- 
haalde stukken. 

Fol. 21— '2l^erso. Testament van Karel van Gelder. XVI^e eeuw. 

Fol. 24 — ^^^e"^. Tractaat van Venloo. 12 Sept 1543. Uittreksel, benevens 
het tractaat zelf, raet confirmatien. XVI<*e eeuw. 

Fol. 30. Placcaten van Gelder tegen de nieuwe leer. 29 Sept 1543 en 
29 Aug. 1544. XVIde eeuw. 

Fol. 32 — 37. Bevestiging van het Tractaat van Venloo en der privilegien 
van Gelre door Karel V. 5 en 31 Mei 1544. XVI^e eeuw. 

Fol. 38—38^^'"^. Karel de Stoute verleent Johan van Hoeckelum, burge- 
meester van Wageningen, zijn bescherming. 20 Nov. 1463. XVI<*e eeuw. 

Fol. 40 — ^l^^*^*^. Volmacht, door de Veluwe gegeven aan Reyner van 
Apeldoorn e.a. om 14000 Rijnsche guldens op te nemen. Z. d. XVI^e eeuw. 

Fol. 42 — 42^'erso Uitspraak in de zaak tusschen Johan van Toenen en 
Ilenrick en Johan Eygemans. 2 April 1558. XVI^e eeuw. 

Fol. 43 — ^^^'^rs'^. Evenzoo tusschen Henrick Aertsz , Scholtis te Elbiirg en 
deze stad. 22 Aug. 1558. XVI^^e eeuw. 



205 

Fol. 46—49. Besluit betreffende het invorderen van den heeren gulden 
door de scholtissen van de Veluwe. 2 Oct. 1557. XVI<ie eeuw. 

Fol. 50— 52ver8o. Tractaat van Venloo. 12 Sept. 1543. XVIJe eeuw. 

Fol. 54 — 6lve^»<*. Disputatie tusschen Canszler und Eaeden eyns und de 
landtschap van Veluwe anderdeels, belangende de claringe an Engeloosholt ; 
met extracten uit den Landbrief der Veluwe. Z. d. XVIde eeuw. 

Fol. 62—79. De Landt breeff van Veluwen. XVFe eeuw. 

Fol. 81. Statuut van hertog Willem over de verdeeling der nalatenschap 
van grootouders, ooms en raoeien. 10 Mei 1540. XVpe eeuw. 

Fol. 82. Bevestiging daarvan door Karel V. 17 April 1544. XVI^e eeuw. 

Fol. 83 — 96v«r8o, Supplicacie der gildemeesteren van Sunct Jorrens (te 
Harderwijk). Gericht aan Willem II van Gelder-Gulik. Z. d. XVF® eeuw. 

Fol. 97 —98. „Schadelooss brieff ," door Harderwijk verleend aan Johan 
Voeth voor zijn reizen van stadswege. Z. d. XVI^e eeuw. 

Fol. 99ver8o. Korte aanteekeningen omtrent Karel V. XVI^e eeuw. 

Fol. 100 — 111. Kondichboek van Zutphen van 1311, aangevuld met latere 
bepalingen tot 1551, voorafgegaan door eenige eedformulieren. Dit XVI^e. 
eeuwsch HS. komt het meest overeen met en is dus waarschijnlijk een copie 
van HS. B, door Mr. Pijnacker Hordijck vermeld (Rechtsbronnen der Stad 
Zutphen, Werken der Ver. t. uitg. d. bronnen v. h. oude Vad. recht, le R. 
n». 2, blz. XVIII). Het zal het HS. zijn, dat t. a. p. blz. XXIII als in het 
bezit van prof. P. Bondam wordt opgegeven en Mr. Pijnacker Hordjjck niet 
onder de oogen is gekomen. Het Kondichboek is uitgegeven naar andere 
HSS. door Sloet in Ned. Jaarboeken, VII, blz. 423 vlg. en 563 vlg., door 
van Vloten in Nieuwe Bijdragen voor Regtsgeleerdheid en Wetgeving, XVI, 
blz. 551 vlg. en Pijnacker Hordijck in de bovenvermelde rechtsbronnen , blz. 1 vlg. 

Fol. 113 — 115. Evaluatielijsten voor vreemde munten. XVpe eeuw. 

Fol. 116 — li7averso, Instructie voor Stadhouder, Kanselier en Raden van 
Gelder. 10 Oct. 1547. XVIde eeuw. 

Fol. 117—138. Evaluatielijsten als boven. XVI^e eeuw. 

Fol. 139. Brief van graef Reynold, waerbij vrijheid van schattingen word 
toegestaen aen de inwoonderen van Tielreweert van den jare 1300. In die 
beati Clementis. Lat. XVni^^e eeuw. 

Fol. 139verso, Verklaring, dat bisschop Otto l van Utrecht aan graaf Ger- 
hard van Gelre novaaltienden heeft geschonken. Z. d. XVni^e eeuw. Gedr. 
Sloet, Oorkondenboek , blz. 443. 

Fol. 140 — 140^erso. Quaedam compositio inter Episcopum Traiectensem et 
Comitem Gelrie. Z. d. XVnide eeuw. 

Fol. 162 — 170. Dit is dat beginzel en oorspronk van dat Land van Gelre 
en Cronijcken van de Prince van Gelre beschreven Anno 1477 en loffwaerdig. 
A. W. Begin: In den tijden als men schreef VIII^^ en LXXVIII Carl de 
Calve Keyser van Romen was . . . Einde : . . . en bleeff daer doot in 't jaer 



206 

ons Heeren MCCCCLXXVII opten heyligen derthienavont XvlJi<*« eeuw. 
Bevat een korte geschiedenis van Gelderland van 878 tot 1477 en wordt 
niet in Mr. MuUers Kroniekenlqst gevonden. 

Fol. 171. Item anno Domini MCCCCXXXIX duodecima febniarii hora 
nona natns est Adolphus Dux Gelrensis. Lat. ged. van 12 regels. 1"*« r^. : 
Dux Veluwe nasci vult alex (sic) at ibi pasei. Van de hand van Bondam. 

Fol. 17lver8o — i72ver8o, Verzoeuing van Amold van Gelre raet de inwoners 
van Grave. 29 April 1471. Van de hand van Bondam. 

Fol. 174 — 174^^»^. Memoriael des Herzogchdoms Renthen van den lande 
van Gelre overgegeven anno 78. Van de hand van Bondam. 

Fol. 175 — 183. Lijsten van steden met stadrechten enz. Haec simt beneficia 
quae Dominns Dux Gelrensis etc. habet conferre. Gedeeltelijk van de hand 
van Bondam. 

Fol. 184 — 186. Bevestiging der privilegign van Gelre door Karel V. 22 
April 1544. XVUIde eeuw. 

Fol. 188 — 194^®»^. Rarum Cronicon G^lriae ineditum scriptum etiam de 
luliaco, Zutphania, Erkelens etc. 1477 etc. in variis libris. Vooraf gaat: Topo- 
graphia et Cronographia principatus Gelrici et opidi Erklens. Fol. 188^«»^. 
De Gelrie ac Zutphanie comitum Gelrieque et lulie deinde Ducum origine, 
progressu sublimatione atque gestis historia versibus et prosa digesta com- 
prehensaque sequitur. Gelrie comes fit Zutphanie Mengardus Apericus . . . 
Fol. l^^^®"^® . . . aput eundem patrem suum ducem loannem turaulata 
reqiiieseit. Cetera deerant. Loopt van de oudste t^den tot 1371. Deze kroniek 
schijnt dezelfde te zijn als de door Mr. MuUer (Lyst, blz. 67) aangehaalde. 
Van de hand van Bondara. 

Fol. 196 — 205. Uyttreksels uyt een geschreven Boek of inventaris bevat- 
tende alle chartres en papieren welke ten tijden van Philippus de twede 
zijn gevonden en geinventariseert in het slot Wilvorden in het jaer 1588. 
Het uittreksel bevat de stukken, die op Gelderland betrekking hebben. Van 
de hand van Bondani. 

Fol. 206 — 209^'«»^^«. Derg. uittreksel, vermeldende de stukken over Gulik 
en Kleef. 

Fol. 212 - 214. Incipit Dialogus inter Romanum et Gelrensem milites super 
Ducatu Gelrie, lulie et Comitatu Zutphan. Van de hand van Bondam. Muller, 
Lijst, blz. 67. 

Fol. 218—284. Beschrijvinge van 't begin ende vervolg der stad Doesborch. 
Begin: Het word gehouden buyten twijffel, dat die stad Doesborch . . . 
Fol. 284. . . . twelck sal gereycken tot oprytinge van jegelijcks gewissen. 
onderstondt Sulcks wenscht haeren Dienaer. Was onderteyckent Ad. Huygen. 
Cop. XVIII<^e eeuw. De geschiedenis loopt van Drusus tot 1595. Adam 
Huygen (1G15 — 1681?) was burgemeester van Doesburg. Zijn Beschrijving 
is in 1753 en 1761 door Vonck te Nijmegen uitgegeven. 



207 

Fol. 286— 292ver8o. Van de St. Martensluiden te Giethoorn. Extract nit: 
St. Martens-Reghten van die van Giethoorn etc. Kampen, 1618. XVIIIde eeuw. 

Fol. 293 — 293ver8o, Lijgt van muntstukken met aangegeven waarde. XVIIIde 
eeuw. 

Fol. 296 — 300ve"rao. Van den waterrechten , Landen en Sanden te bevaren , 
hoe men dat hantteren en bestaen sal. Met bijlagen. Van de hand van Bondam. 

Fol. 318—360^®"*^®. Statuten en ordonnantign der Ridderorden des Duitschen 
Huises van onse Lieve Vrou van Jerusalem, gegeven door Aerthertog Maxi- 
miliaen Administrator van het Hoogmeesterschap in Pruischen . . . in den 
jaere 1606, getranslateert uit het hoogduitsche origineel, soo als het selve 
in het Duitsche huis der Balli van Utrecht . . . bewaert word. Van de hand 
van Bondam. 

Fol. 363—407. Namen der Gerichtsluiden , so Jonckeren als Borgermeesters 
des Veluwschen Gerichts, geextraheert uit de Signature van Veluwen over 
1484. Loopt tot 1569. XVIII<i« eeuw. Van verschillende handen. 

Fol. 411—466. Vervolg. 1580—1683. XVIIIde eeuw. Van verschillende 
handen. 

Fol. 468 — 569ve"<*. Lijste der Brieven van Graven en Hertogen van Gelre 
en Graefschap Zutphen uitgegeven. Loopt van 970 tot 1602. Van veischil- 
lende XVIIIde-eeuwsche handen, waaronder die van Bondam. 

Fol. 577 — 586ver8o, Dijckregt van Veluwen gecopieert uit het Origineel 
berustende in de Secreet Kamer op het raadhuis tot Deventer. Uitgevaardigd 
door bisschop Guy van Utrecht. Des Dinxedaghes na pinxterdages 1308. 
Van de hand van Bondam. 

Fol. 586ver«o — 58g, Copia van den dijckregt van Douvelde. Uitgevaardigd 
door bisschop Rudolf van Diepholt. Z. d. Van de hand van Bondam. 

Fol. 588 — 593. Van den Rechte van Nijenbroeke. Uitgevaardigd door 
Reinoud II van Gelder. Op Sunte Marcus dach Evangelisten 1328. Van de 
hand van Bondam. Gedr. Nijhoff. Gedenkwaardigheden , I, 233. 

Fol. 593^^'*«« — 595. Die Lantbreef van den dijckrechten der Kerspele van 
der Woelde van den Nijenbroek. Uitgevaardigd door Eduard van Gelder. Op 
alre heiligen avond 1370. Gedeeltelijk van de hand van Bondam. Gedr. t. a. p. 
n, blz. 257. 

Fol. 595ver«o — 59g^ Eenen lantbreef overdragen op Spoelderborg. Uitgevaar- 
digd door bisschop David. Up Sunte Lucas dach 1457. Van een XVIIIde- 
eeuwsche hand. Gedr. Racer, Overijselsche Gedenkstukken, III, blz. 128 vlg. 

Fol. 596^'«»-««— 600. Die Landbreef gegeven toe Vollenhove in 't jaar LXXVIII 
op den sesden dag in lunio. Door bisschop David. Gedr. t. a. p III, blz. 
139 vlg. 

Fol. 600verso_603ver.so. Qopia hacc est Privilegiorum nova Paludis. Uitge- 
vaardigd door Reinoud II van Gelder. Op Sunte Marcus dach 1328. Van een 
XVIIIde-eeuwsche hand. Hetzelfde stuk als boven fol. 588. 



208 

Fol. 603^*^''«<' — GOo. Twee charters, uitgegeven door Burg., Sehepenen en 
Raad van Arnhem, 1® van 5 Mei 1418, waarin zij verklaren, dat hun bekend 
is, dat de schepenen van Nijenbroek zich bij het verbond van ridderschap 
en st^den van Gelre en Zutphen (Nijhoff, Gedenkwaardigheden , III, blz. 
347 vlg.) liebben aangesloten, maar dat zij bij gebrek aan zegel, dat niet 
hebben kunnen bezegelen; 2® van des Sondages na Sinte Antonis daghe 
1421, zijnde een vidimus van den brief van des gudesdaigs na Sente Severyns 
dage 1410, waarniede hertogin Maria belooft niemand te vervolgen ter wille 
van dat verbond (t. a. p. III, blz. 371 vlg.). Van een XVIIId^-eeuwsche hand. 

Fol. 600 — 606. Register van alsulke brieven als op de Brandkamer der 
Stadt Arnhem berusten en dewelcke in genumereerde laeden verdeylt 
sijnde, bewaert worden. Systematisch gerangscliikt. XVIIId© eeuw. 

Fol. 607. Lyste der Predikanten welke zedert de Reformatie te Amhem 
hebben gestaan. Loopt tot 1727. Van de hand van Bondam. 

Het HS. is nfkonxHtig van Prof. P. Bondam, 17*27—1800. \Catal. HSS. fol. «». 
^^-2, blz. "iilO). In lS:hi aangekocht op de auctie-Amtzenius (Catal. n®. l^tOO). 

In XVIlLlc.eenwschen cartonnen haml met lederen rug. 



366. Papier. 20^5 X 31. 316 fol. XVI^*' eeuw (1596J7J. 

Kroniek van Friosland van Occo van Scharl, Joannes Vliterp on Andreas 
Cornelius van Stavoren. 

Fol. 1. Voorredo totten Leser. Beminde goedtwillighe leeser, hier hadde 
den Vlieterp oen zeer langen voorreden gestelt . . . Fol. ivereo . . . By mij 
Andream Corneliuni Stauriensem. 28 Feb. 1506. Fol. 2. Van de vindinge 
van Friesland. Beminde leeser, ick hebbe bij onsen vorvaderen . . . Fol. 
ogoverso _ ^Hq lust hecft om voort te besclirijven. Eynde des twaliffden 
boucx. Finis is goedt, voor een arm bloedt, die in smartt en pijn is. Fol. 
203 onbeschreven. Fol. 203verso__3i6. Taetfel der Capittelen. 

Het HS. vorschilt alleen in spelling en in de titels der paragraphen van 
de uitgave van 1507. Vgl. de Wind, Bibliotheek, 223 vlg., Bolhuis van 
Zeeburgh, Kritiek, 148 vlg. en over dit HS. Pertz, Archiv, VIII, 500. 

Fol. :ilO. IVr me Titus Racrdt 1507. In 1K>2 is het HS. aangekocht op de auctie- 
Amtzenius {Catal. n^. 1^*14). 

In een perkanienlen XVlLI*^-eeuwschen band. 



367. Papler. 19,8 x 5/, /7. VI en 620 fol. XVL^*' eeuw (1594). 

Kroniek van Friesland van Occo van Scharl, .loannes Vliterp en Andreas 
Cornelius van Stavoron. 

Fol. I. Titel onderteekend II. V. H. Fol. I^'^»"so onbeschreven. Fol. II. Tot 
den Leeser. Beminde Ghoetwillige Leser. Hier hadde Joannes Vliterpius 



201) 

een zeer langen voorredene gestelt . . . Fol. IV. Bij mij M. Andreara Cor- 
nelium Stanricnscm Frisinm . . . Fol. IV — VI onbeschreven. Fol. 1. Het 
eerste boek. Beminde Leser, secht Occo Scharlensis, Ick hobbe by onscn 
Vooroldem . . . Fol. OSS^®'*^" ... die Inst hebben om voorts 1e schrijven. 
Eynde des XII ende laesten boeks. Fol. 586— 587verso onbeschreven. Fol. 
588—620. TaefTel 

Het HS. wijkt in spelling en woordenkeus af van de uitgave van 1597 ; 
de titels der paragraphen ontbreken. 

FoL IV: L. Sibrand. describ. Fol. SSoverao: L. S. F. Leo Sibrandus Frisius exacle 
describ. Mennaldomii in aedibus . . . Althildis de .Tuckama Anno D. 1594. Fol. OW: 
L. S. Mennaldomii in castro Refridi de Roorda . . . anno L594. L. S. F. . . . Leo 
Sibrandus was misschien een zoon van Sibrandus Leo^ dte kroniekcn van Lidhtm en 
Mnriengaarde schreef en in i557 pastoor te Mcnaldnm bij Leeuwarden was. Bij 
Menaldum lag het slot Orxma State, waar Ruurd (Refridus) Roorda tot zijn dood 
± ioGO woonde^ waarop het overerfde op zijn dochter Ael {Althildis)^ die gehuwd 
was m£t Werp van Juckema (i i587); bij haar {f i605) heeft dus Leo Sibrandus het 
HS. afgeschreven. Het schijnt door haar ten geschenke gegeven te zijn aan een onl^- 
kende, die zijn uxxpen op den band heeft aangebracht. In 1789 is het aangekocht 
op de auctie-Wolthers (Cat. HSS. fol. n®. i). 

In houten^ met bruin leder overtrukken^ met goud versierden band, waarop voor 
en achter een geslachtswapen; bovendicn op de voorzijde-' l. V. H. 1594. Op den rug 
in goud: H. V. H. Cronica Frisiae. Dc koperen haken zijn verdwenen. 



Papier. 20,5 X 29. 269 fol. XVI^^ eeiiw (1567). 
Kempo van Martena, Landboek van Friesland. 

Voorin een titel, benevens eenige opmerkingen over den sclirijvervan een 
latere hand. Fol. 1. Prologe Inden Landboeck van Vrieslant ende wat per- 
soenen bevoelen is tselve te raaecken. Inden naerae Gods ende van sinne 
geboerten . . . Fol. 2. ... gecopiert is van worde te woorde, Sumtnerlicken 
vanden Regimente deser Landen wesende over den Jaore XIIIIc ende 
XCVni . . . Fol. 3. . . . op conditien als liyer nae volget. Reversael brief 
des fnrsten van Sassen . . . Wij Aelbrecht van Gods gcnaeden . . . Fol. 
26lver8o ^ ^ (jijgp bevel Zynder Co: Mat. ende getekent Doeverloepe. 

Op fol. 158 eindigt het jaar 1530, waarmede Mariena besloot: . . . Ende 
dye Coeninck stelden den hartog van Borbon In syn goeden ende possessie. 
Op fol. l^S^'®"*»®^ waar het jaar 1.531 begint, deze opmcrking: Hyer ontbroken 
sekere articulen van dese landage , salmen deligentie doen om dye te cryegen 
ende hycr te scriven. Fol. 179 op het jaar 1534: Hyer hoert te folgen dat 
regiment van Munster. Ende hyer hoert oeck te staen dye rekeninge van 
Oestergoe , Westergoe ende Soeven Wolden , tot den schenck K. Mat. gedaen 
tot dye summe van vertich duisent Karolus guldens. Fol. ITO^'®"*» — i^^verso 
onbeschreven. Daarna volgt O]) fol. 183 — 184 de bevestiging van vroegere 
verdragen met Friesland door Karel V van 10 Juli 1551, waarna de geschie- 
Codices Grvning, 14 



210 

denis van het jaar 1539 begint (tot fol. 194). Fol. 194^'«rso— 198^«"*> onbe- 
schreven. Op fol. 199 V>egint het jaar 1545 (tot fol. 21 1^^»^). Fol. 212—214^^ 
onbeschreven. Fol. 218 — 248. Drdeantie, door Friesland den 8 April 1554,5 
aan den Keizer overhandigd , betrefFende de zware lasten , het gewest in sti^d 
met de privilegien opgelegd. Fol. 248^^«o onbeschreven. FoL 249 — 261^«^. 
Nadere doleantie van Friesland, met apostille daarop van Philips TL van 3 
Deceraber 1555. Fol. 262— 262*e«o onl>eschreven. Fol. 263— ^e^^"^. Register. 

Het HS. ligt niet ten grondslag aan de uitgave van Schwartzenberg 
(Placaetboek van Vriesland, 11, 1 — 203). Deze gebruikte wel behalve het 
officieele exeraplaar nog zes andere (t. a. p. II, 265). Dat ons HS. een van 
deze is, is niet waarschijnlijk , daar zich telkens afwgkingen voordoen. Het 
heeft eenige overeenkonist met het volgende nunimer. Vgl. Muller, Lijst, 
59, waar dit HS. niet vermeld wordt. 

Fol. ^V/«vr«o; Dorninus Mathias Wilhelmi prebeiidarius In Bolsweniia scripsit AhiM. 
Deze Mntthias Wilhelnn schreef ook de Kroniek van Worfj van Thahor af. Vgl. 
Otteina in De Vrije Fries, III^ blz. 113. 

Voorin: Leontii, donatum T. V. B. Theodorus Leontius (157S — 1611) uxis rector te 
Sneek, sedert 161 5 Hoogleeraar /#; Franeker. Verder: D. F. J. van Halseraa, rechts- 
geleerde te Groningen (17S6 — /7A?4). In onze eeuw behoorde het aan Jhr. Mr. /?. M. 
A. de Marees van Swinderen van AUersma, die het in i8f<8 aan het Rijksarchief te 
Groningen schonk, van u^aar het in 1897 naarde Cniversiteitshibliotheek is overgebracht. 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



369. Papier. 20,8 x 32, II en 397 foL XVI^ eeiiw. 
Kempo van Martena. Landboek van Friesland. 

Fol. I — perso onbesehreven. Fol. 11. Titel, benevens eenige opraerkingen 
over den schrijver. Fol. 11^'^'^. Lijst der jaren 1498 — 1545 met verwijzing 
naar de fol. van het HS. Fol. 1. Hier begint die prologe inden landtboeck 
van Vrieslandt ende wat persoenen bevoelen is tzelve te maecken. In den 
naerae Goedes ende van synre geboerten . . . Fol. 2. . . . ende wetensehap 
onser naecoeraelingen. Wat dat Landtboeck den landen gecost heft te ver- 
gaederen ende in forme te stellen. Bij die gemene stemraen . . . als den 
landen believen sall. Suinnieerliken vanden Regiraente in desen lande we- 
zende voer den jaere XIIIIc XCVIII . . . Fol. 3 . . . op conditien gel^ck 
na volget. Fol. S^^rso. Vanden jaere XIIIP ende XVIII. Die overcompste 
tusschen Hertoch Aelbrecht van Sassen ende den West Vrieslanden. Wij 
Aelbrecht van Goeds genaeden . . . Fol. 397^®*^ . . . Statthouderen , 
President ende Raeden ende Officieren te eeren ende te obedieren ende 
neminernieer te . . . 

Dit US. breekt plotseling raidden in het jaar 1545 af. Aanheteind van ieder 
jaar is een halve bladzijde of raeer onbeschreven gelaten. Op fol. 88^®^ is 



211 

een stuk te vroeg door den eopiist neergeschreven (vgl. fol. 89v*i»^<^) en 
daarna door hem weer doorgehaald. Op fol. 303 eindigt het jaar 1530, 
waarmede Martena besloot: . . . Ende die Coninek stelde den Hertoge van 
Borbon weder in sijn goeden ende possessie. Op fol. 304, waar het jaar 
1531 begint, deze opmerking: Hier ontbreeken zekere articulen van desen 
lantdage; salmen diligentie doen om die te crijgen ende hier schrijven. Fol. 
304ver8o onbeschreven. Fol. ^^O^'^»'»^ op het jaar 1534: Hier behoert te volgen 
het regiment van Munster. Ende hier behoert oeck te volgen die rekeningc 
van Oestergoe, Westergoe ende Sevenwouden tot den Schenck K. Mat. 
gedaen tot die somma van XIjUI duysent Carolus gl. . . . Fol. 331. Hier 
behoert te volgen vant jaer 35, 36, 37 ende 38. Fol. 331^«>-so— 337ve»"«o zijn 
daartoe opengelaten. Fol. 338 — 341 ontbreken. Fol. 364. Hier mistet dat jaer 
van XLI aldus beginnende: Opten XXIX Septemb. is bij mijn Heeren etc. 
Hier mistet oeck anno 42, 43. Daarvoor zijn fol. 364^®"^° — 367 ^®"™® openge- 
laten. Fol. 368 — 375 ontbreken. Hier en daar zijn korte aanteekeningen van 
een gelijktijdige , andere van een latere liand. 

Evenmin als het vorige en volgende nummer schijnt Schwartzcnberg dit 
HS. gekend te hebben. 

Vgl. MuIIer, Lijst, 59. 

Het heeft toebehoord aan den Groningschen rechlsgeleerde D. F. J. van Ilahcma 
{1136 — llK^i)^ wiens naam 0{J fol. II uilgekrast cn daurdoor bijna onlcesbaar voor- 
komt. Ilct is in 1832 aangekocht op de auclie-A rntzcniwi {Catal. n^. iAI'}). 

In XVIIff^-eeuwschen perk. band. 



370. Papier. 20,4 X 30. 354 fol. Door twee handen geschreven: foL 

1—348 m 349—354. Begin XVII^ eeuw. 
Keinpo van Martena, Landboek van Friesland. 

Fol. 1. Prologe vanden annael Landtboeck van Vrieslant. Inden Naeme 
Goedis ende sijn geboerte . . . Fol. 2. . . . tot exempel, nut, proffijt ende 
weetenschap die dernae coemen. Fol. 2^®*^** onbeschreven. Fol. 3. Sommeer- 
lijken vanden Regimente in deese landen, weesende voirden XIIIIc XCVIII . . . 
Fol. 3^®*"«° . . . op conditien gelijck naefolgliet Fol. 4. Reversael brief des 
fursten van Sassen ende die Westerlanden. AVij Albrecht van Gods genae- 
den . . . Fol. 348. . . . Edzardt van Grovestins, Heero van Ockingha. 

Achter ieder jaar zijn een of meer folia open gelaten, om latere toe- 
voegsels te kunnen bijschrijven. Dit handschrift loopt tot en met 1533 
geregeld door (— fol. 272verso^ fo]. 273— 273ver8o onbeschreven). Daarna 
volgen eenige overeenkomsten van Karel V met Friesland van 1539 (fol. 
274— 287 ^«••«o, fol. 288 — 292verso onbeschreven) , de Supplicatie Doleantie van 
Friesland bij den Keizer van 1545, benevens eenige daarbij behoorende stukken 
(fol. 293—312, fol. 312veiso onbescheven) , het antwoord van de Staten van 

14» 



Friesland op een Keizerlijke propositie van 3 Mei 1549, 13 Mei d. a. v. 
(fol. 313— 3ir)Verso^ foi. 316— 318ver8o onbesclireven) , het verhandelde op den 

Landdag te Leeuwarden, 12 April 1553, met bijbehoorende stukken (fol. 
319 — 322^®*^, evenzoo van 29 Januari 1554, met bijbehoorende stukken 
(fol. 323—330 , f ol. 330ver8o__332verso onbeschreven) , en artikelen door Arem- 
berg vastgesteld tot pacifieatie van Friesland, 15 Jan. 1567, met eenige 
bijbehoorende stukken (fol. 333 — 348, fol. 348v«r8o onbeschreven). Daarna 
vol gen nog van een andere hand een „Staet Ende Aenwijsinge vande 
Patroens-Landen Inden Dorpe Goutum", benevens nog eenige lijsten van de 
opbrengst van andere kerkelijke goederen aldaar, gedeeltelijk van 15 Jannari 
1609 (fol. 349—353, 354— 354ver8<> , fol. ^^^^e^^^ onbeschreven). 

Evenmin als de beide vorige nummers schijnt Schwartzenberg dit HS. 
gekend te hebben. Vgl. nog Muller, Lijst van Kronieken, blz. 59, die dit 

HS. niet kende. 

Voorin deze aanteekening van Mr. H. 0. Feilh: Dit exemplaar is afkomstig van 
den huize Rensumageest in Vriesland, dat gesleten staat te worden, en ten behoeve 
van het Provinciaal Archief van Oroinngen op een openlijke boekverkooping binnen 
Groningen den 22sten October 1833 aangekocht . . . Vandaar is het in i897 overge- 
bracht naar de Academische Biblintheek. 

In XVIJde-eeuwschen perk. band met groene linten. 



371. Papier, 21,4 X 38,4, Door verschillende handen geschreven (zie 

heneden). 55 dln. XVII'^^ en XVIIL^ eeuw, 
Resolatien der Staten van Friesland. 1584—1768. Cop. 

Ingedeeld als volgt: 

1« 1584—1668. 9 dln. XVinde-ceuwsehe hand. 

2' 1669—1697. 10 dln. XVIIde-eeuwsche hand. Vervaardigd „voorde 
Heere Hero van Ockinga, ontfanger van de floreen renthe etc", later 
„Ontvanger Generael deser Provintie van Vrieslant" (3 dln.), vervolgens 
.,voorde Heere Sibrandt van Ockinga , ontvanger Generaal vande contributien 
van floreen rente etc. etc. van de provincie van Vrieslant" (7 dln.). Hero 
van Ockinga was van 1669—1677 ontvanger en is gestorven in 1682. Zijn 
zoon Sibrand (1646 — 1698) volgde zijn vader als ontvanger op en bleef het 
tot zijn dood. 

3° 1698—1711. 6 dln. Van dezelfde XVIIIde-eeuwsche hand als n«. 1. 

4*» 1712—1713. 2 dln. Van een XVIIIde.eeuwsche hand. E6n deel „dienende 
tot een Legger in deser Provintie Rekenkamer", het andere „voor een 
Legger opt Collegie der Ed. Mog. Heeren Gedeputeerde Staten van Hoog- 
gedagte Provintie van Frieslant. 

5^» 1714. 1 dl. XVIIIde-eeuwsche hand. 

6^ 1715—1718. 2 dln. Van dezelfde XVIH^e.eeuwsche hand als boven n^. 1. 



213 

7® 1719. 1 dl. XVIIIde-eeuwsche hand. „Voor de Heere Suffridus van 
Westerhuys, medegecomniitteerde in de Reeckenkamer van hooggedagte 
Provintie van Frieslandt." Deze werd in 1698 aangesteld tot rentmeester 
der domeinen en was in 1719 lid van de Rekenkamer. 

8> 1720—1722. 1 dl. Van dezelfde XVlIIde-eeuwsche hand als boven n». 1. 

9« 1723—1725. 3 dln. Van dezelfde XVIIIde.eeuwsche handals boven n". 4. 
Het 2<^e van deze deelen behoorde aan de Provinciale Rekenkamer. 

10° 1726. 1 dl. XVIUde-eeuwsche hand. 

11« 1727. 1 dl. XVIIIde-eeuwsche hand. 

12" 1728. 1 dl. Van verscliiUende XVDIde-eeuwsche handen. 

13" 1729. 1 dl. XVIIIde-eeuwsche hand. 

14« 1730-1734. 1 dl. Van dezelfde XVIIIde-eeuwsche hand als boven n°. 1. 

15« 1735. 1 dl. XVIIIde-eeuwsche hand. 

16« 1736—1737. 2 dln. XVmde-eeuwsche hand. 

17« 1738—1739. 2 dln. XVIIIde-eeuwsche hand. 

18" 1740—1744. 1 dl. Van dezelfde XVUIde-eeuwsche hand als boven 
n°. 1. (1744 van een veel latere XVIIIde-eeuwsche hand. Dit jaar bevindt 
zich ook in het volgende deel). 

19« 1744. 1 dl. XVnide-eeuwsche hand. 

20" 1745—1751. 3 dln. Van dezelfde XVIIIde-eeuwsche hand als boven 
n". 1, dl. III gedeeltelijk. 

21« 1752—1753. 1 dl. Van verschillende XVIIIde-eeuwsche handen. 

22« 1754—1761. 2 dln. XVIIIde-eeuwsche hand. 

23" 1762—1768. 2 dln. Van verschillende XVIIIde-eeuwsche lianden. 

De Catalogus van i833 spreekt van 56 (met 5o) deelen^ die de Resolutien van 
1580 {niet 1584) tot 1168 bevatten. Het eerste deel {1580 — 1584) is dus verdwenen. 

Afkomst onhekend. Het eerst in den catalogus van 1833 venneld. Misschien is deze 
verzameling afkomstig van Mr. P. Bondam. {Vgl. Catalogus^ HSS. folio^ n°. ^280). 

In XVIIlite-eeuwsche perk. banden^ sommige met groen zijden linten. 



372. Papier, 20^3 X 32. 2 dln, Door verschillende handen geschreven, 

XVIII'^ eeuw. 
Reg;ister der StaatH-Resolutien van Friesland. 1590—1729. 

Chronologisch gerangscliikt. 

Dl. I. 1590—1696. Deel II. 1697—1729 (1725 staat achter 1729). 

Waarschijnlijk met het vorige nummer in de Bibliotheek opgenomen, daar het in 
den Catalogus daarmede onder een hoofd wordt vermeld. 

In XVIIIde.eeuw8che bruin lederen banden met vergulde ruggen. 



373. Papier. 20,5 X 31,7. XVII^ eeuw. 

Rcgister der Resolntien van Consideratie genomen bij de £d. Mog. Heeren 



214 

Staten van Vrieslandt te 8anien gestelt nae de ordre van het A. B. C. 
1584—1693. 

Over de afkomst zie n9. iflii. 

In XVnidc-eeuwsche hi^uin lederen band niet vnrrjulden rug. 



374. Papier. 21 X 33,3. XVIIL^^ eeuw. 

Register der Resolutien g;enonien bij de Ed. Mog;. Heeren Staaten van 
Frieslandt, te ^aenien g;estelt na de ordre van het A. B. C. 1589 — 1736. 

Over de afkonist zie n^. 575?. 

In XVlllf^-eeuwschen cartonnen band mel lederen rug. 



375. Papier. 20, 7 X 55. 2 dln. Van verschillende handen. XVIII^ eeuw. 

Re^ister van de Resolutien der Edele 3Iogende Heeren Gedeputeerde 

Staaten van Vriesland (1600 — 1754). Op^edragen aan de Ed. Mog. 

Heeren RekennieeBters van dezelve provineie door Dr. Gisbertus Nauta. 

Dl. I. A— K. 

Dl. II. L-^Z. 

Dr. Gisbertus Nauta werd in 1722 aangesfeld tot landsadvocaat en fiscaal 
van Frieslnnd. 

Over de afkomst is niets bekend. In den catalogus van 1833 wordt het voor het 
eerst vermeld. 
In XVI Ilde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



376. Papier. 20,5 x 31,7. 2 dln. leder deel door een verschillende hand 

geschreven. XVIII*^- eeuw. 
Re^ister der Resolutien genonien bij de Ed. Mog. Heeren Staaten van 
Friesland . . . te samen ^estelt na de ordre van het A. B. C. 1583 — 1736. 

Dl. I. 1583 — 1712. Geschreven door H. Huber, 's Lands secretaris. Deze 
Herraannus Huber (1663 - 1730) bekleedde verschillende betrekkingen in 
Friesland, o. a. die van Historieschrijver , en was Secretaris der Staten van 
1682—1718 en lid van Gedeputeerde Staten van 1721 tot 1730. 

Dl. II. 1713 — 1736. Geschreven door A. C. H. Dit is Abraham Christiaan 
Huber (1701 — 1776), zoon van den vorige en in 1714 aangesteld tot schrijver 
van een Compagnie Friesche gardes. 

In 1802 aangekocht op de auctie-A. S. Wern}}ieus (Calal. HSS. fol. L.). 

In XV Ilh^^-eeuwsche bruin lederen banden niet vcrgulde ruggen. 



215 

377. Papier, 21^1 X 31 J, Door twee handen geschreven, XVIII^ eeuw. 
Registcr van de Renolutien der Staten van Friesland. 1584—1755. 

Chronologisch gerdngschikt. 

Aamjekocht in ISOi op de aucUe-A. S. Wennneus {Catal. hSS. fol. N.). 
In XVllbft-eeuwschen britin ledcren band met vergulden rug. 



378. Papier. 20,8 x 38,8, 5 dln, XVIII'' eeuw. 

Poincten aan de Ed. Mog. Heeren Staaten van Vriesland voor^edragen 
door de Heeren Hun Ed. Mog. Gedep. op den Ordinaris Landtdag. 
1789—1793. ' 

Dl. I. 17S9. Dl. 11. 1790. Dl. III. 1791. Dl. IV. 1792. Dl. V. 1793. 
[)e afkonist van dit IIS. is onbekend. In den Catalogus van i8:Vi wordt het voor 
het eerst vermeld. 

In XVII Ifit^-eeuwschc cartonnen banden met perk. tntggen. 



Papier. 19,6 X 32,6. De fol, zijn ongenummerd. XVIW*" eeiiw 

(1738—1742). 

('opieen van Resolntien der Staten van Friesland e. ai., betreffende het 

recht van pardon, door den Stadhonder uit te oefenen en over de 

niagistraatsbestelling te Sneek; Dednctien , Adviezen en Meniorien 

over deze aang;elegenheden. 

In een band bevattende gedrukte stukken, betreffende de magistraals- 
bestolling te Sneek en andere Friesche zaken onder het Stadhouderschap 
van Willem IV. 

Dc afliomst van dit deet is onbekend. 

In XVIII(ft'-eeuwschen cartonnen band met wit lederen rug. 



380. Papier. 19 X 26,6. XXX en 299 fol. Van drie verschillende handen: 

Fol. 1—214 en 223—238; 215—222; 239—289. XVII^^ eeuw 
(na 1627). 
Kroniek van Sicke Benninge I, II (Kroniek van van Leniego) en III. 

Fol. I. Dat Prologus des Commetatoris {sic) van desen boeke des Cronijken 
der Vreescher Landen, ende den seven Zee Landen. Hyr voormaels ende 
cer de eeuwige wijslieit . . . Fol. III. . . . alle dinck soo geschien ende 
geweest is. Explicat {sic) prologus. Fol. Illverso onbeschreven. Fol. IV. Hyr 
begint dat eerste diel van dit boeck der Chronijken der Vriescher Landen 
en die Seven Zee Landen en der Stat Groningen. Eusebius schrijft in sijnen 
Chronijken . . . Fol. XVI^ei-so^ ^ ^ , ^vel klaerlijcken van schrijven saU. Hyr 



216 

eiirdigt sich dat Eerste boeck der Vriescher Cronijcken. Fol. XVII. Cronica 
van Groningerlant. In allen saken . . . Fol. XXVIpe»"«>. . . . ende desgeljgx 
als de Stichtsluiden. Fol. XXVIII. Privilegium Frisonum. Carolus divina 
favente gratia . . . Fol. XXX. . . . et sic est finis privilegii Frisonum. Fol. 
XXX^'e»»o onbesclireven. Fol. 1. Incipit Prologus. In nomine Domini Amen. 
Godt Almachtich, die door sijne Goddelijcke voorsichtigheit . . . Fol. Ivereo^ 
. . . te sij dat Godt Alraachtigh dat anders voege. Hyr begint dat derden 
deel van desen boecke der Croniken der Vriessche Landen met de soeven 
Zee Landen en Groningen. In den eerste soo wil iek . . . Fol. 2b'd''^^ 
onbeschreven. Fol. 271^®''»^ . . . in goede vreede ende regimente. Fol. 272 — 289. 
Lijsten der regeering van Groningen van 1594 tot 1627. Fol. 2«9verso— 299 
onbeschreven. 

Dit HS. behoort tot de derde, slechtste reeks van manuscripten van 
deze kroniek (vgl. Blok, Inleiding op de uitgave van Feith, Werken Hist. 
Gen. N. R 48, p. XLII). Vgl. verder over Benninge Muller, Lijst (Werken 
Hist. Gen. N. R. 31), blz. 56 vlg. 

Van de geschiedenis van dezen codex is niets hekend. Voor het eerst wordt hij 
vemield in den Catalogus van i84i. 

In XVIJIde-ecuwschen lederen hand met rijke goudversieHng op den rug. 

381. Papier, 20^8 X 81,7. 860 pag, Door drie handen geschreven: 

p. 1—528; 529—592; 593—827). XVW^ eeuw. 
Kroniek van Sicke Benningc I, II (Kroniek van van Lemego) en III. 

Pag. 1. Dat Prologus des commentatores van dessen boeke der Croniken 
der Vriescher Landen ende den seven Zelanden. Hier voemiaels ende eer 
die eeuwige wijshcit . . . Pag. 4. . . . al dinck so geschien ende geweest 
is. Explicit prologus. Pag. 5. Hier begint dat eerste deel van dessen boeke 
der Croniken der Vriesscher landen ende soeven Zeelanden ende der Stadt 
Groninglien. Eusebius schrijft in sijner Cronijken . . . Pag. 29. . . . wal klaer- 
lijcken van schriven zal. Hier endiget sich dat eerste deel van dessen boecke 
der Vriesscher Cronijken. Pag. 30 onbeschreven. Pag. 31. Hyr begint dat 
anderde part ofte deel des boecks ende Cronijkes. In alle saecken . . . Pag. 
101. . . . Marie Ilartog Carels Docliter van Burgonien. Hier eindiget dat 
anderdo part ende deel desser Cronijken der Vriesschen Landen ende soeven 
Zelanden. Pag. 102. Incipit prologus. In nomine Doniini. Amen. Godt Al- 
machtig die door sijn Godtlijcke Voorsiclitichcidt . . . Pag. 105. . . . ten sij 
dat Godt Almachtigh dat anders voege. Explicit prologus. Hier begint dat 
darde deel van dessen boecke der Cronyken der Vreesclier Landen myt den 
soeven Zeelanden ende Groningen. In den eersfen so wil ick . . . Pag. 827. 
. . . Godt geeve dattet lange duyre in goede vreede ende regiraente. Pag. 
828 — 859 onbeschreven. Pag. 8G0. Eenige vcrwijzingen naar personen in de 
Kroniek genoemd en ook naar eenige Meckama's. 



217 

Dit HS. behoort tot de tweede reeks van handschriften van deze kroniek. 
Vgl. Blok, Inleiding op de iiitgave van Feith (Werken Hist. Qren. N. R. n^ 
48), p. XXXVII. Zie verder MuUler, t. a. p. 

Op fol. iSi : Expliciunt pmescripta per inanus Gerardi Stmlen Anno Domini niille- 
simo quingentesinio septuagesimo primo dic Crispini et Crispiniani circa horam missa- 
rum . . . Hier eindigde dus het handschrift^ dat de XVild^-eetavsche copiist afschreef 
en dat dus in ioli was voltooid^ of liever afgebroken. Eigenaardig aan dit HS. is 
de inteiyolatie van het landrecht van i448, 

Het behoorde blijkhaar aan de familie Meckama (vgl. boven). Van vrouwe Jetlc 
Lucie Meckania^ gehuwd met Bocco van Bummnia, ontving het hare nicht Theodora 
Aijkema^ ten wier huize te Leegkerk Brouerius het handschrift tusschen 1689 en i6i)i 
afschreef (vgl. Nootwetidig voorbericht voor diens uitgave in de Analecta). Op hct 
schutblad leest men: Sum Clementis Hermii 1693. Deze Clemens Hermius is den "2*) 
Jan. 1664 als student te Groningen ingeschreven , doch overigens onbekend. Het HS. 
is in ilSS aangekocht op de auctie-H. A. Werumeus (Catal. HSS. fol. B. B.). 

In XVIIIde.eeuwschen perk. band. 



Papier. 20,5 X 31,5. XX en 293 foL 17^ eeuw. 
Kroniek van Sicke Benninge II (Kroniek van van Lenie^o) en III. 

Fol. II — VI onbeschreven. Fol. VII. Cronica van Gronninger Landt. In 
allen saken de tijtlijck . . . Fol. XVIperso , ^ ^ ende desgelijx als des Stichts 
luyden. Fol XVIII— XX onbeschreven. Fol. 1. Incipit Prologus. Copia Copiae. 
In nomine domini amen. Godt Almachtich de door sijne Goddelijcke voor- 
sichticheyt . . . Fol. ivereo, ^ ^ ^ fg^ sij dat Godt Almachtich dat anderes 
voege. Hijr begint dat darde Deell van desen Boecke der Comijcken {sic) 
der Vrieschen Landen, mit de soeven Zeelanden ende Groningen. In den 
eersten soo will ick . . . Fol. 253ver8o onbeschreven. Fol. 27lver8o. Godtgheve 
dattet lange duirde in goede vreede ende regimente. Fol. 272 — 274. Lijsten 
der regeering van Groningen van 1594 — 1597. Foi. 274^6^0 — 293 onbeschreven. 

Het HS. behoort tot de derde en sleohtste reeks van manuscripten van 
de kroniek, niet tot de tweede, waartoe Blok het brengt (Inl. op de editie- 
Feith, XXXVIII vlg.). Het is evenmin, gelijk daar staat, een afschrift van 
n^ 381, waarvan het nogal afwijkt, maar heeft zoo groote overeenkomst 
met n". 383, dat beide aan een gemeenschappelijke bron moeten zijn 
ontleend of het eene een afschrift van het andere is. 

Zie verder Muller, t. a. p. 

Fol. I: Ex donatione . . . Jettae Luciae Meckama Dominae op Snelgei-sma pie defunctae . . . 
uxoris . . . domini Bocconis a Burmania (i7iif-eeuwsche hand evenals:) D. Johannes 
Mensinga Philos. Doctor ac in . . . Groningae et Omlandiae Univereitate Eloquentiac 
Professor Oi-dinarius hoc codicc . . . Bibliothecam hanc provincialem ornare voluit die 
20 Novembris A°. MDCLXXXl. Hieruit werd het aan Brouerius ten behoeve van zijn 
uitgave geleend (vgl. Nootwendig voorbericht voor zijn uitgave). 

In perk. met goiul afgezetten band, waarop voor en achter in goud het wapen 
van Appingedam^ waar de Meckama'8 tot de regeerende geslachten behoarden. 



218 

383. Papier. 20,5 X 31,2. XVI en 276 foL XVIIde eeuw. 

Kronick van Sicke Benningc II (Kronick van van Lemcgo) cn III. 

Op het schutblad een korte aanteekening over den inhoud (XVIllJ*?-eeuw- 
sche hand). 

Fol. I. Cronica van Groninger Landt. In allen saken de tijtiiek . . . Fol. 
Xlverso . , , desgelijcx des Stichtes luiden. Fol. XII— XVI onbeschreven. 
Fol. 1. Sicke Beninge Chronijk van Groningen (latere hand). Incipit Proiogus. 
Copia Copiae. In nomine Domini Amen. Godt almachtich de door sijne 
Goddelijcke voorsichticheit . . . Fol. l^erso . . . ten sij dat Godt Ahnaelitich 
dat anders voege. Hier begint dat derde (later verbeterd in : Eerste) deel 
van desen Boeke der Cornijken (sic) der Vriescher Landen mit den soeven 
Zeelanden ende Gronningen. In den eersten soo wil ick . . . Fol. 253 ve»*»^ 
onbeschreven. Fol. 21 V^^^^. . . . in goede vreede ende regimente. Fol. 272 
en 273 onbeschreven. Fol. 274 — 27 G. Lijsten der regeering van Groningen 
van 1594 tot 1507. 

Dit HS. heeft de meeste overeenkomst met n". 382. Het behoort dus tot 
de derde, slechtste reeks der liandschriften der kroniek. Vgl. Blok, Iniei- 
ding op de uitgave van Feith blz. XLII, wien dit manuscript onbekend 
was, evenals Muller, t. a. p. 

Het heeft vroetjer toebehoord aan de fainilie de Mepsche {zie beneden). In April 
1880 is het door Mr.J. A. Grothe te Utrecht aan de Bibliothcek ten geschenkc gegeven. 

fn perk. band inel goud afgezet en groene linten. Vodr en achter op den band 
het wapen der de Mepsches met onderschrift : D' Mepsche, alles in goud. 



384. Papier. 20,3 x 31,8. XI en 283 fol. XVIII^^ eeuw (1710). 
Kronick van Sickc Bcnningc II (Kronick van van Lcnic^o) cn III. 

Fol. I. Chronica van Groninger Land. In alien sdken die tijdlijk . . . 
Fol. X^erso ^ ende sal daar an blijven. Deo Gratias. Fol. XI. Deo Gratias. 
Hyr eindigt de Cronike van Jan van Lemmige. Fol. Xperso onbeschreven. 
Fol. 1. Incipit Prologus. In nomine domine Amen, God almagtig, de door 
sijn Goddelijke Voorsigheid . . . Fol. 2. Ten sij dat God almagtig dat anders 
voegde. Hyr begint dat derde Deel van desen Kronike der Vriesche Landen 
met de soeven Zeelant: en Gron: In den Eersten soo wil ik . . . Fol. 279v<'*^o^ 
God geve dattet lange duirde in goede vreede en Regimente. Einde. Fol. 
280 — 283. Lijsten der Regeering van Groningen van 1594—1597. 

Dit HS. behoort tot de derde en slechtste reeks der handschriften der 
kroniek. Vgl. Blok, Inleiding op de uitgave van Feith (Werken Hist. Gen. 
N. R. n". 48), blz. XLII. Vgl. verder MuIIer, Lijst, blz. 56 en 57. 

Fol. XI: De voors. Cronike van .lan van Lemmige En de volgende van Sicco 
Henninge zijn gecopicert en afgeschreven in den Jaar 1710. Het HS. is in i836 aan- 
gekocht op de auctie-van Eerde {Catal. n^. 6191). 

In XVIIId^-eeuwschen bruin lederen band. 



219 

385. Papier. 18,5 X 23,3. 1040 hh. XVIII^ eeuw (1786—1787). 
Kronick van Jolian Rengers van ten Post. 

(Voorin eenige aanteekeningen van Mr. H. L. Wichers betreffende dit HS. 
Pag. 1. Titel. Pag. 2. Eenige aanteekeningen , gedeeltelijk van Rengers, 
gedeeltelijk van Mr. A. Bertling). Pag. 3. Voorrede. I. R. In mijn jegen- 
woerdige ballingschafft . . . Pag. 6. . . . in mijn exilio te Ophusen bij Emden 
end tBremen. Pag. 7. De Germanis sectio priraa, dat 1. deel. Germanorum 
ac Frisiorum sunt antiquissimi . . . (Tegenover pag. 47 een ingevoegd blad, 
waarop een aanvulling der Kroniek. Pag. 62'^ onbeschreven). Pag. 690 . . . 
als de Prince und Staten vorhen gegeven hebben. Pag. 691 onbeschreven. 
Pag. 692. Bijlagen. Pag. 693 onbeschreven. Pag. 694. Bijlagen I. Item mijn 
Sal. Vader sede . . . Pag. 871 .. . het Walsche garnisoen wth Groningen 
te vertrecken. (Pag. 871 — 887. Extracten uit Emmius' Rerum Frisicarum 
liistoria en De agro Frisiae. Pag. 888 — 889. Mededeelingen van Mr. A. 
Bertling omtrent het copieeren van dit HS. Pag. 890 onbeschreven). 
Verhandelin^ over den Staat en Politie der Onimelanden van Denzelfde. 

(Pag. 891—897. Index. Pag. 898 onbeschreven. Pag. 899—901. Brief van 
Rengers aan den Syndicus Verrutius met Lat. antwoord van dezen over de 
gemelde verhandeling, z. d. Pag. 902—904 onbeschreven). Pag. 905. Van 
den Standt, politie ofte Regiment der Ommelanden . . . Pag. 990 . . . et 
magistrdtibus bonis virtutes sunt. Finis. Pag. 991. Appendix Anonimi. Ick 
hebbe beleevet dat Godt die Heere . . . Pag. 10 11 . . . ende onbehoirelijcke 
mannieren gebruickt worden. (Met een aant. van Mr. A. Bertling. Pag 1012 — 
1014 onbeschreven). 
Redcvoering van Dcnzelfde, over hctzelfde onderwerp tot de afgevaar- 
digden der Oinmelanden ^ehonden. 

Pag. 1015. An den Edelen, Erenvesten, AVisen Ueren . . . Pag. 1027 . . . 
op andere conditien na sijn gelegentheit. (Pag. 1028 — 1029. Korte aanteeke- 
ning van Mr. A. Bertling. Pag. 1030 — 1032 onbeschreven). 
Zes brieven van llbbo Emniius aan Ren^ers. Cop. 

Gedateerd: 4 Juni, 16 Nov. 1606, prid. Kal. Febr., 29 Febr., 13 Maart 
1608 en 10 Oct. 1610. Pag. 1033—1040. 

Alle hier aanwezige werken van Rengers zijn in 1852 en '53 uitgegeven 
door Mr. H. 0. Feith. Zie over dit HS. de inleiding op deze uitgave en 
Muller, Lijst, blz. 61. 

Het HS. is, zooah uit herhaalde aanteekeningen hlijkt^ in 1186 en 1787 door Mr. 
A. Bertling afgeschreven voor zijn z\oagei*j Mr. H. L. Wichers^ naar het origineel^ 
vroeger betnistende bij de familic Bengers^ thans op het Bijksarchief te Groningen. 
Mr. Wichers hield het in zijn bezit tot den 1 November 1800 ^ toen hij het aan de 
Bibliotheek ten geschenke gaf. 

In fraaien XVIll^te.eeuwschen marokijnen band^ rijk met goud versierd, verguld 
op snede. 



220 

386. Papier. 20,8 x 31,9. 132 fol., waarvan talrijke onbeschreven. 

XVP*' eeuw. 
Copieen van eharters, op Groning^en en de Ommelanden betrekking 
hebbende. 

Fol. 1 — 3. Uitspraak in een geschil tusschen de stad Groningen en de 
Friezen. In commemoratione Pauli 1338. (Gedr. Oorkondenboek van Groningen 
en Drenthe, I, blz. 248). 

Fol. 3 — 4. Verbond tusschen Oostergoo, Westergoo, Hurasterland , Hiin- 
singoo, Fivelgoo, het Oldampt, Reiderland, E]emsgoo en de Brocmanni en 
Groningen. In crastina nativitatis Mariae 1361. (Gedr. t. a. p. I, blz. 370). 

Fol. 4—4^'«»^. Brief van bisschop Hendrik van Utrecht, belovende bescher- 
ming aan den abt van Aduard, ook te Groningen. VIII Kal. Nov. 1250. 
(Gedr. t. a. p. I, blz. 72). 

Fol. 5— S^^^rso Verklaring van Burg. en Haad van Groningen, betreifende 
de goede gezindheid van abt en convent Aduard ten opzichte van Ham- 
burger kooplieden. In feria octava Paschae 1346. (Gedr. t. a. p. I, blz. 273). 

Fol. o^erso — 6^®»*«^. Vredesverdrag tusschen Hamburg en abt en convent 
van Aduard, benevens Hunsingoo. In vigilia b. Laurentii martiris 1347. 
(Gedr. t. a. p. I, 281). 

Fol. 6v^'so_7verso. Verordening der abten van Aduard, Oldenklooster in 
(le Marne, Rottum en Selwerd over de waarde van eenige munten enz. 
Ipso die b. Luce Evangeliste 1371. (Gedr. t. a. p. I, 431). 

Fol. 8. Extracten uit tractaten van Groningen met deu bisschop van Utrecht. 
1405 en 1415. 

Fol. 8vc'so— 9. Verdrag tusschen Groningen en de abdij Aduard. Des Woens- 
(lages na pinxter achten 1378. (Gedr. t. a. p. II, blz. 37). Fol. S^^ers»— IQverso 
onbeschreven. 

Fol. 11 — llverso Zoenbrief tusschen het convent Aduard en Groningen. 
Up Sinte Mauricius dach 1387. (Gedr. t. a. p. U, blz. 106 vlg.). 

Fol. llverso — x^v^rso. Verdrag tusschen Aduard en Groningen. Up Sinte 
Benedictus dach 1389. (Gedr. t. a. p. II, blz. 118 vlg.). Fol. 13— 24verso 
onbeschreven. 

Fol. 25 — 25ver8o Verdrag tusschen bisschop Frederik van Blankenheyra en 
Groningen. Des Wondesdages post Invocavit 1399. (Gedr. Driessen, 504 vlg.). 

Fol. 26— 27^®^«^. Dergelijk verdrag tusschen dezelfde partijen. 15 Mei 1419. 
(Gedr. Idsinga, Staatsrecht, II, blz. 249 vlg.). 

Fol. 28—29. Bisschop Frederik belooft op verzoek der stad de rechten 
van Hunsingoo, Fivelgoo, Humsterland , Langewold en Vredewold te ziillen 
eerbiedigen. Op Sinte Vitus avont 1419. (Vgl. t. a. p. blz. 242). Fol. 29verso_ 
34verso onbeschreven. 

Fol. 35 — 36. Vcrdrag tusschen Groningen en het Halfambt. Op Sinte 
Gregorius dach hiligen Pauwses 1415. (Gedr. t. a. p., 11, blz. 230 vlg.). 



221 

Fol. 36 — 36^®*"«°. Verbond tusschen Groningen, Hunsingoo en Pivelgoo. 
Op St. Odolphus dach 1417. (Gedr. t. a. p. II, blz. 234). 

Fol. 3Gv«^8o — 37. Verdrag tusschen Groningen en Fivelgoo. Op der ELinder 
dach 1419. (Gedr. t. a. p. H, blz. 250). 

Fol. 37 — 42. Zoenverdrag tusschen Ocko ten Broek en ander Oostfriesche 
edelen, Groningen, Hunsingoo, Fivelgoo, Vredewold, Langewold en Hum- 
sterland ter eene en Oostergoo en Westergoo ter andere. In onser L. vrouwen 
avende purificationis , geheten te Lichtmisse 1422. (Gedr. Friedlander, Ost- 
frisisches Urkundenbuch , I, blz. 263). 

Fol. 42 — 43. Bevestiging daarvan door talrijke Oostfriesche, Groninger 
en Friesche edelen. Op onser lever vrouwen Avont Purificationis lichtmisse 
geheten 1422. (Gedr t. a. p. I, blz. 268), 

Fol. 43^®"^«® — 46. Verbond voor tien jaren van Humsterland, Vredewold, 
Langewold, Middagerland en Groningen. Feria quinta post vincla Sancti 
Petri apostoli 1428. (Gedr. Idsinga, Staatsrecht, II, 349 vlg.). 

Fol. 46^«^^^. Groningen aan Bolo Ryperda, proost te Fannsiun en den 
Dam, over den doorvoer van goederen van burgers van Appingedam door 
Groningen. Des Vrijdages na vincula Petri 1504. 

Fol. 47. Verdrag tusschen Groningen en Appingedam daarover. Op Sunte 
Barbaren dach 1511. Fol 47^®"^° — 49 onbeschreven. 

Fol. 49^®^ — 51^«''»^. Verbond voor veertig jaar tusschen Groningen en de 
Ommelanden. Des maendages na Sunte Thomas dach 1482. (Vgl. t. a. p. 
n, blz. 418). 

Fol. 52 — 53^®*^°. Zoenbrief van Hugo en Boele Ripperda, hoofdlingen te 
Farmsum, en de Stad Groningen. Op Sinte Laurentius avont 1434. Fol. 
54 — 60 v®"^® onbeschreven. 

Fol. 61 — 64. Privilegign, door Keizer Sigismund aan de Friezen gegeven. 
Ultima die Septembris 1417. (Gedr. FriedlSnder, I, blz. 208). 

Fol. 64 — 65. Verklaring van Keizer Frederik III, waarbij hij de Omme- 
landen in zijn bescherming neemt. In de midweecken voor Sinte Sebastianus 
dage 1474. (Gedr. van Idsinga, blz. 407 vlg.). Fol. 65v«f««- 67ve"«> onbeschreven. 

Fol. 68. Verklaring van Groningen, dat Vredewold vrijwillig beloofd heeft 
te helpen graven. Des dingsdages voor ons heren hemelvaerts dach 1470. 

Fol. 68 — 69ver8o^ Verdrag tusschen Edzard en Uko van Oostfriesland en 
Groningen. Op Sunte Marcus avont Evangeliste 1506. (Gedr. Brouerius van 
Nidek, Analecta, blz. 167). 

Fol. 70. Uitspraak van graaf Edzard in het geschil tusschen de gebroeders 
van Ewsum en Menko Heemstra ter eene en Ludeken Clant ter andere. 
Am Saterdage na Judica 1506. 

Fol. 70 — "O^^rBo^ Uitspraak van den Warf te Winsum over den doodslag 
van Peter Reinkens. Op Midweken na Calixti pape 1511. (Gedr. Feith, 
Warfsconstitutien (Verh. P. E. I. P. VII), blz. 125). 



22^ 

Fol. 70^®*^ — 71. Uitspraak van denz. in een geschil over achttien grazen 
land. Up Vrijdaeh na misericordia 1512. (Gedr. t a. p., blz. 127). 

Fol. 71 — 71^®"®. Uitspraak van denz. in een geschil tusschen Duthmer 
Hengers toe Dijcke en zijn vrouw Hiddo ter eene en Abel Onsta, namens 
zijn vader Eylko ter andere. Op Vrijdach nae misericordia 1513. Fol. 
72 — 75^®'^«^ onbeschreven. 

Fol. 76 — 78. Renversaelbrief van Groningen aan Karel van Gelder. Des 
frijdages na Mathei ap. 1518. (Gedr. Rengers van ten Post. Werken, ed. 
Feith, I, blz. 218 vlg). Fol. 78ver8o— 82^'er8o onbeschreven. 

Fol. 83 - 84^®»^. Verdrag van Groningen en de Ommelanden met Earel V , 
8 Juni 1536, met bekrachtiging van dezen laatste, 15 Juni 1536. (Gedr. 
Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg. (Fol. 85 — 88^®''»*» onbeschreven. 

Fol. 89 — 90^®^. Opzegging door de Ommelanden van hun verbond met 
Groningen. 18 Jan. 1575. Fol. 91 — 132^6"° onbeschreven. 

Deze copieen zijn voor een deel^ naar het schijnty naar de origineelen genonien, 
maar voor een ander deel naar geverifieerde afschriften , afgegeven door den griffier 
van het hof van Friesland en den secretaris van Leeuwarden den 30 Jan. 1547 ; door 
den Ommelander nolaris en secretaris Petrus Comelius {deze werd 18 Oct. 1571 tot 
secretaris aangesteld), waarvan een gcdateerd ^l Aug. 1577; door den redger en 
uolaris Cornelius Kempius^ tevens bekend als geschiedschrijver^ die in stukkcn van 
IXtl tot 1508 voorkomt; door Johannes Voget^ secretaris en notnris te Groningen, 
die van 15 W tot 1551 voorkomt; en door Popco Everhardi, van 1570 tot 1594 secre- 
taris der Hoofdmannenkamer, In verband met het volgende nummer is het waar- 
schijntijk, dat dit copieboek afkomstig is van den bovengenoemden Petrus Cornelitis. 
In 183^2 is het (uingekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen {Cat. HSS. fol. nP. S). 

In XVIIfte-eeuwschSn perk. omslag. 



387. Papier. 21,3 x 32,2. 66 foL XVL^^ emw, 

Copieen van stakken, op Gronin^en en de Oninielanden betrekkinie: 
hebbende. 

Fol. 1 — 7^^''^°. Uitspraak in een geschil tusschen de stad Groningen on 
de Friezcn. In commemoratione beati Pauli 1338. Lat. met Ned. vert. (Gedr. 
Oorkondenboek van Groningen en Drenthe, I, blz. 248). Fol. 8-10^'««^* 
onbeschreven. 

Fol. 11—15. Hetzolfde. Lat. en Ned. Fol. l^^^rso onbeschreven. 

Yf)l iG— 16^'^rso. Verbond van Groningcn niet het Half-Ambt. Op Sunte 
Gregorius dach hiligon pauweses 1415. (Gedr. Idsinga,Staatsreclit, II, 230 vlg.) 
Fol. 17 — 17^'«'"*'^ onbeschreven. 

Fol. 18—19^'^''**''. Vordrag van Groningen met George van Saksen. 21 
Augustus 1500. (Gedr. Brouerius van Nidek, Analecta, blz. 51 vlg.). 

Fol. 20 — 21. Vorbond tusschen Oostergoo, Westergoo, flumsterland, Hun- 
singoo, Fivelgoo, het Oldampt, Reiderland, Eemsgoo en Brociuanni en 



223 

Groningen. In crastina nativitatis Mariae 1361. (Gedr. Oorkondenboek, I, 
blz. 370). Fol. 21verso onbeschreven. 

Fol. 22 — 24ver8o^ Verbond tusschen Groningen en de Ommelanden. Inder 
wecken nae Pinxteren 1482. (Vgl. Idsinga, 11, blz. 418). Fol. 25—25^^^80 
onbeschreven. 

Pol. 26. Verdrag van Groningen en Hunsingoo. Up der Kinder dach 1419. 
(Gedr. t. a. p. II, blz. 251). Fol. 26ve"o_28verso onbeschreven. 

Fol. 28 — ^30^®''^^. Twee brieven van Keizer Hendrik II over het zooge- 
naamde „praedium UfFonis" in Drenthe. Beide XII Kal. Junij 1040. (Gedr. 
Oorkondenboek , I, blz. 16). Fol. 31— 32ver8o onbeschreven. 

Fol. 33—37. Het eerste Verbond tusschen Groningen en de Ommelanden. 
Feria quinta post vincula Petri 1428. (Gedr. Idsinga, II, 349 vlg.). 

Fol. 37 — 40^®*^®. Tweede Verbond van Groningen en de Ommelanden. Des 
Vrijdages nha Sunte Peters dage ad vincula 1473. (Gedr. t. a. p. blz. 403 vlg.). 

Fol. 41 — 44ver8o, Derde verbond van Groningen en de Ommelanden. Des 
niaendages nha Ste Tomas dach ap. 1482. (Vgl. t. a. pl. blz. 418). Fol. 
45 — 48^®"^ onbeschreven. 

Fol. 49. Huldiging van Edzard en Uko van Oostfriesland door Groningeii. 
Z. d. (1506). Fol. 49ver8o onbeschreven. 

Fol. 50 — 50v®»'««.Zoenverdi"ag tusschen Groningen en de Abdij Aduard. Des 
Woensdaghes na Pinxter achtende 1378. (Gedr. Oorkondenboek , II, blz. 37). 
Fol. 51 — 52^'®»^o onbeschreven. 

Fol. 53 — 55. Derde Verbond van Stad en Lande. Des maendages na Sunte 
Thomas dach apli 1482. (Vgl. Idsinga, II, blz. 418). Fol 56^«"« onbeschreven. 

Fol. 56 — 58. Uitspi-aak in een geschil tusschen Groningen en de Friezen. 
In coiniuemordtione b. Pauli 1338. (Gedr. t. a. p. I, blz. 248). Fol. 58verso_ 
59ver8o onbeschreven. 

Fol. 60 — ^l^e^^so. Regeling van de benoeming van scheidsreohters in een 
geschil tusschen Stad en Lande. Z. d. Fol. 62— 63^«*^® onbeschreven. 

Fol. 64. Overeenkomst van Edzard en Uko van Oostfriesland met Albrecht 
van Saksen. 5 Oct. 1490. Fol. 64ver8o onbeschreven. 

Fol. 65 — 65ver8o^ Beschikking van Karel V betrefFende het recht der 
ingezetenen van Westerwolde om in hooger beroep te komen bij Luitenant 
en Hoofdmannen. 20 Jan. 1546. 

Fol. 66. De luitenant Marten van Naerden bevestigt de privilegiCn van 
Westerwolde, namens Philips H, 3 Nov. 1556. In een vidimus van Luit 
en Hoofdmannen van 28 Dec. 1559. Fol. 66^®"^° onbeschreven. 

Deze copieen lagen vroeger los in het voorafgaande handschifl. Zij zijn grootendeels 
gecopieerd nnar door den notaris Pelrtis Comelius geverifieetuie afschriften en dus 
wa^irschijnlijk uit diens archief afkomstig. 

Eoenals het vovige nummer ziju zij op de auctie-Driessen aangekocht. 

In portefeuille. 



224 

388. Papier, 15,6 x 19 J. 58 fol. XVII^ eeuw. 

Copieen van Stukken betreffende Stad en Lande en Drentlie. 

Fol. 1 — 3^^^^. Lijst van kerspelen in Groningerland. 

Fol. 4 — 9. Lijst der dorpen en kloosters in de Oramelanden met opgave 
van het bedrag, dat zij der Stad aan schatting betalen. 

Fol. 9 — 11. Indeeling der Zijlvestenijen in de Ommelanden. Fol. Uverso 
onbeschreven. 

Fol. 12 — 15. Verdrag van Groningen met George van Saksen, 21 Ang. 1500. 
(Gedr. Brouerius van Nidek, Analecta, blz. 51 vlg.). Fol. ISverso onbeschreven. 

Fol. 16 — 17. Brief van Margareta van Panna aan de Staten van Stad en 
Lande, betreffende de erfenis van Frederik Ripperda. 7 Jnni 1562. Fol. 
lyverso onbeschreven. 

Fol. 18 — 19. Aremberg aan Luitenant en Hoofdmannen, betreffende hnn 
partijdigheid tegenover Appingedam. 22 Juli 1562. Fol. 19^'e»^<> onbeschreven. 

Fol. 20 — 24. Verbond van Stad en Lande van 5 Augustus 1564. Fol. 
24verso onbeschreven. 

Fol. 25— 27ver8o. Korte Kroniek van Groningen van 1037—1483. 

Fol. 28— 30^'®»*»°. Tractaat van Karel V met Stad en Lande van 8 en 15 
Juni 1530. (Gedr. Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg.). 

Fol. 30ver8o_3i^ 36—38. Extracten uit het Oldermansboek. 

Fol. 31—34. Tractaat van Karel van Gelder met Stad en Lande. Des vrij- 
dages na Mathije apostoli 1518. (Gedr. Rengers van ten Post, Werken, ed. 
Feith, I, blz. 218 vlg.). 

Fol. 34 — ^35. Overeenkomst van de „gemene borgeren" en „dye overheyt" 
in Groningen. 28 Jan. 1526. 

Fol. ^^v®''^^. Privilegebrief van Frederik van Blankenheyin aan Drenthe, 
8 Oct. 1400. Fol. 39— 40v«**»o onbeschreven. 

Fol. 41 — 42. Karel Y belooft de privilegiSn van Drenthe te znlJen hand- 
haven. 4 Oct. 1527. 

Fol. 42^®^^ — 43. Drenthe huldigt Aremberg als plaatsvervanger van Phi- 
lips II. 4 Febr. 1555. 

Fol. 43vcrso_45vei-8o Pnvilegi6n van Drenthe , door Frederik van Blanken- 
heym verleend. Z. d. 

Fol. 46 — 58. Landrecht van Drenthe, uitgevaardigd door denz. 16 Sept. 
1412. (Gedr. op de plaatsen, vermeld bij Gratama, Bijdrage tot de rechts- 
geschiedenis van Drente, blz. 19). Fol. 58^*«"*o onbeschreven. 

Op fol. ii de nanm: Stephanus Zuilcnus in XVIIMf^-eeutvsch schrift. 

In April 1889 werd dit IIS. door Mr. J. A. Groihe aan de Universiteitshihliotheek 
geschonken . 

In XVIIfi^-eeuwschen perk. band. 



225 

J89. Papier, 16 X 20,5. 46 genummerde en vele ongenummerde fol, 

Behalve fol. 33 — 46 door dezelfde hand geschreven als n^. 388. 
XVir*^ eeuw. 
Copieen van Stakken, betreffende Stad en Lande. 

Fol. 1— 2ver8o. Tractaat van Karel V niet Stul en Lande, 15 Juni 1536. 
(Gedr. Schotanns, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg.). 

Fol. 3 — 5. Tractaat van Karel van Gelcler met Groningen, des Vridages 
nha Mathie apostoli 1518. (Gedr. Rengers van ten Post, Werken, ed. Feith 
I, blz. 218 vlg.). 

Fol. 5 — 6^®^^ Overeenkomst van de „gemene borgeren" en „dye overheyt" 
in Groningen, 28 Jan. 1526. 

Fol. 6^®"^" — 7ver8o, Provisioneele overeenkomst tusschen Groningen en 
Appingedam, 3 Aug. 1541. 

Fol. 8 — %^^^^^. Beslissing van Margareta van Parma in het geschil tusschen 
Stad en Lande, 14 Mei 1561. 

Fol. 9 — 9^®''»°. Uitspraak in liet geschil van de Ommelander kloosters en 
de Groninger gilden betreffende de ambachten in de kloosters, vrijdage 
naden hilligen pinxter dach 1520. (Gedr. Feith, Olderraansboek , blz. 37). 

Fol. 10 — lO^erso^ Twee brieven van Karel van Gelder aan Lubbert Ulgher 
„oldemian onser Oinlanden van Groningen" en aan Burg. , Schepenen (sir) 
en Raad van Groningen over dezelfde zaak, 3 Oct en 29 Sept. 1524. 

Fol. ll-^llverso, Beslissing van Aremberg in het geschil tusschen Stad en 
Lande, 18 Maart 1560. 

Fol. llverso — 12. Nadere beslissing van denzelfde, 14 Mei 1560. 

Fol. 12 — I2ver80. Tractaat van Karel van Gelder raet de Ommelanden, 

20 Juni 1521. 

Fol. l2verso_j3verso. Arembcrg neemt namens prins Philips den eed van 
trouw aan door Stad en Lande gezworen, 10 Jan. 1550. 

Fol. l^verso — 14^ Brief van Karel V aan Groningen betreffendo het geschil 
met Appingedam, 5 April 1540. 

Fol. 14^®^»<*. Verbond van Groningen, Hunsingoo en Fivelgoo, up S. Odulphi 
dach 1417. (Gedr. Idsinga, Staatsrecht, II, blz. 234). 

Fol. ^^^«'•so — 15^ Eed van trouw , door Groningen aan Edzard en Uko van 
Oostfriesland afgelegd, z. d. 

Fol. 15— 15^«"*»®. Brief, waarbij Edzard en Uko Albrecht van Saksen als 
erfheer van Friesland erkennen, 15 Oct. 1490. 

Fol. 16 — l^verso^ Lijst der dorpen en kloosters in de Ommelanden, met 
opgave van het bedrag, dat ze der Stad aan schatting betalen. 

Fol. 19 — 19^e»^o. Indeeling der Ommelanden in zijlvestenijen. 

Fol. 19^®'"'^^ — 21. Overeenkomst van Groningen met George van Saksen, 

21 Aug. z. j. 

Fol. ^l^®''^^ — 22. Brief van Margareta van Parma aan de Statcn van Stad 
Codiesn Groning» 15 



226 

en Lande betreffende de erfenis van Prederik Hipperda, T Juni 1562. 

Fol. 22 — 23. Aremberg aan Liiitenant en Hoofdmannen betreffende hnn 
partijdigheid tegenover Appingedam, 22 Juli 1562. 

Fol. 23 — 24. Traetaat tusschen Stad en I^nde, 5 Aug. 1564. 

Fol. 24^®"^ — 26^^"^^ Voorstellen dienaangaande van Aremberg, 2 Aug. 1564. 

Fol. 27 — 28^«»^. Korte Kroniek van Groningen van de vroegste tijden tot 
1499. Fol. 29 — 32 onbeschreven. Tot hiertoe was alles met dezeifde hand 
geschreven; het volgende van verschillende handen. 

Fol. 33 — 34. Tractaat van Rennenberg met Groningen, houdende aanslui- 
ting bij de Unie van Utrecht, 11 Juni 1579. Fol. 34^«'*»^ onbeschreven. 

Fol. 35—38. Tractaat van Reductie, 23 Juli 1594. Fol. 38^e"«> onbeschreven. 

Fol. 39 — ^^v®"^. Schuldbekentenis van Alva voor 22.O0C) guidens, geieend 
van de Ommelander kloosters, 12 Dec. 1570. Geauthoriseerde copie van den 
secretaris der Ommelanden, P. van Maerlnison. Fol. 40 — 40^*®"** onbeschreven. 

Fol. 41 — 43^^*^^. Beslissing van Willem Lodewijk en gecommitteerden der 
Staten Generaai in de geschillen tusschen Stad en Lande, 6 Juli 1610. 
Fol. 44 — 44^er8i) onbeschreven. 

Fol. 45 — 46. Beslissing van Matthias in dergelijke gesciiillen, 24 Oct 1578. 
Fol. 46^«"^ onbeschreven. Verder gedrukte stukken. 

De tot fol. 28 vermelde stukken zijn deels gecopieerd naar copieCn van 
den Groningschen notaris Kempius (2^*^ helft der 16^® eeuw), den secretaris 
Everhardus van Emden (in denzelfden tijd) en den notaris en syndicus 
Alting (eerste helft der 17«*® eeuw). 

llet HS. is afkonustig van Mr. R. K. Driessen^ op wiens auctie het in iSS^Z is 
aangekocht (Catal. HSS. 4«, n». 17). 
In XVIht^-eeuwachen perk. band. 



390. Papier. 20,8 x 33. 6 dln. XVIII^^ eeuw (na 1722). 

8taat.se Re.solntien (van Stad en Lande) in 't korte. 1696—1721. 

Dl. I. 1595—1637. Dl. IL 1G37— 1665. Dl. III. 1665—1682. Dl. IV. 
1682—1700. Dl. V. 1700—1712. Dl. VI. 1712—1721. Dit iaatste deel is 
voor ongeveer de helft onbeschreven , terwijl op dcn rug het eindjaartal nog 
niet is ingevuld, zoodat de bewerker blijkbaar iu zijn plan om de verzame- 
ling voort te zetten is verhinderd. 

llet IIS. is misschien afkonistig van Mr. R. K. Driessen (Catal. HS. folio. n^. /7). 
In 1S:i3 bevond het zich op de Acadeniische Ribliotheek. 

In XVIIIti^-eeuwsche cartonnen banden met ledercn met goud versienlen imggen. 



391. Papier. 16,7 X 21. 38 fol. XVIII^ emw. 

Extracten ait de Resolntien der Staten van Stad en Lande. 1 Maart 

1598—17 Maart 1657. 



22? 

Op fol. 21 — 23. Atnpliatie van het Contraet in Appin^^adamme wegens 
het corpus aldaar Anno 1623 den 3 Martii, gedaan den 23 Jnlii 1664. Fol. 
5— 6ver8«, 20 en ^Ove»'»^, 24 en 24ve»"8o^ 20 en 26ver8o^ 98 en ^S^^^»^», 30 en 
SOverso^ 32 en 32verso^ 34 en ^^ve'*»^, 38 en 38^«»^ onbeschreven. 

Deze extracten zijn deelen van een grooter handschrift geweest, daar de 
fol. oorspronkelijk genummerd zijn als volgt: 51 — 66, 71 — 74, 91 — 98, 
104—107, 142—147. (Vgl. n». 263). 

Na i84i is dit HS. in de bibliotheek opgenonien. 

In XVIIN^f-eeuwschen carlonnen bnnd met perk. rug. 



Papier. 10,5 X 16,9. 2 dln. 149 en 246 fol. XVIII^^ eeuw. 
Extraeten uit het Resolntieboek der stad Groningen. 

Deel I: 26 Februari 1621—11 Febrnari 1754. 
Deel II: 1578—17 Januari 1754. 
De volgorde is niet chronologisch. 

De afkomst dezer extracten is onbekend. In 1833 bevonden zij zich op de Acade- 
mische Bibliotheek. 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug met opschrift. 



Papier. 21,2 x 32 J. 329 fol. XVII^ eeuw. 
Extracten nit de Resolatien van Stad en Lande van 21 Dec. 1636 en 13 

Maart 1663. Fol. 1—6. 
fnstmctie voor den Raedt van State der Yerenichde Nederlanden van 

12 April 15S8; met extract nit de Notalen der Staten Generaal van 

22 April 1624. Fol. 5—25. 
Consideratien van den Raet van State op derselver jnstractie date eer- 

sten receptum den 6« December 1661. Fol. 26—37. 
Stakken ait de jaren 1650 en '51 over de vorminderin^ van het lei^r. 

Fol. 38—53. 
Staet ende Repartitie van Chrijschvolck {sic) . . . in gevolge van de resolatie 

van de . . . Staten Generael vanden XVIII aagustij (1650). Fol. 54—229. 
Eedt voor de Militie aen de Generaliteyt te doen. Gedr. Fol. 230. 
Eenige losse stakken , waaronder qaotisatien der Geanieerde Provincien. 

Fol. 231—237. 
Memorie over de petitie van oorlog voor 1654. Fol. 238 — 242. 
Veranderinge gemaecket in de Staet vant jaer 1652. Fol. 243 — 256. 
Stakken over de petitie van oorlog van 1653. Fol. 257 — 266. 
Consideratien geresalteert ayt het besoigne vande Gedep.*'* aytte . . . 

vergaderinge van haer Ed. Groot Mog. ... op de mesnage, redres 

vande finantien, resamptie vande Staet van Oorloge . . . Dec. 1651 — 

Febr. 1652. Fol. 267—283. 

15* 



228 

Stukken over de petitien van 1660 en 1651. Fol. 284—291. 

Punten van besclirijvin^ voor de vergadering der Staten-Generaal , 1653, 

niet aanteekeningen in inarpne. Fol. 292 — 297. 
Instructie voor de Gedeputeerden der stadt Groeningen en Ommelanden. 

Fol. 298—301. 
Instructie voor den secretarius der heeren Staten ende Gedeputeerden 

van stadt Groeningen ende Omnielanden. Fol. .302 — 307. 
Instructie voir die Solliciteurs van die Conipagnien te peerde ende voete 

op dese provincie repartitie staende. Fol. 308—311. 
Raet ende repartitie van het Chrijchsvolck ... bij provisie voer het jaer 

21 aen^enomen. Fol. 312—321. 
Memorie dienende tot informatie op het stuck van de Monsterinf^h. Gedr. 

Fol. 322—325. 
Fransche auxiliaire Troupes tot secours van desen Staet gesonden. Fol. 

320-327. 
Projet entre 1' Angleterre , le Roy de Prusse et TEstat des Provinces 

Ilnies sur le commandement de rArmee. Fol. 328 — 329. 

Deze niet bij elluinder hehoorende stukkcn^ zijn blijkbnar in de XVIlI^c eeuw tot 
ocn band vereenigd. 

Nn 1S41 in de Bibliotheek opf/enomen. 

In XVIIIf^f^-eeiiwscben cnrtonnen bnnd met wit lcderen rug. 



394. Papier. 20,5 y 31,8. XVII^^ emw. 

Resolutien van het Secreet Besoigne der Staten van Stad en Lande. 
9 Jan. 1674—22 Jan. 1676. 

Door twee handen geschreven. 

Afkomstig vnn Mr. J. W. Keiser^ op wiens nuctie (1801) het IIS. is anngekocht. 
{Cntnt. nO. STj). 

In XVlI'b*-ce\twschen perk. hnnd met ledcren riempjcs. 



395. Papier. 20,4 x 16,2. 1 blad. XVIII^' eeuw. 

Ei^enhandfge brief van Willem IV aan prof. van Velzen. 

Over zijn deolneniing aan het avondmaal. Z. d. Na het hnwelijk van den 
Prins (1734). Cornelius van Velzen (1G96— 1752) was sedert 1728 Hooglceraar 
in de theologie te Groningen. 

Ovcr de afkomst is niets hekend. In 1S07 ovcrgenon\en vnn het nijksnrchief in 
Groningcn. 

In portefeninc. 



229 

396. Papier. 20,2 x 32,1, 90 foL XVIIL^^ eeuw. 
Hero Ideiiia, Het Wonderjaar 1748. 

Ondertitel: behelsende liet merkwaardigste het gene alhyr binnen Appin- 
gedam Wegens het Anstellen van . . . Den . . . Prince van Oranje . . . tot 
Erf Stadholder, is voor gevallen, als raeede een vertoog Van De Regten en 
Privilegi^n der oude Stad Appingadam, hoe dat deselve door lonkeren en 
Hovelingen sijn benaedeelt. 

Hero Idema was secretaris van Appingedam en dus in de gelegenheid 
talrijke oude stukken in copie aan zijn verhaal toe te voegen. 

Dit boek is door den Heer B. Knijpinga, genieenteontvanger te Appingedani, die 
verwant was aan den secretaris Idema, ten geschenke gegeven aan Mr. E.vanLoon, 
die hct in 1811 op zijn beurt aan het archief van Groningen schonk. In 1807 is het 
van daar ovei'gebracht naar de Academische Bibliotheek. 

In XV Illfie-eeuwschen lederen band met titel en groene linten. 



397. Papier. 20 X 31 J. 17 fol. XVIIP^^ eeuw (1760). 

Mon8tcr-Rolle van de Ommelander Landsdags Comparanten voor de 
jaaren 1760 en 1761. 

Bet HS. is in 1760 vervaardigd door of voor den secretaris J. P. Driessen^ van 
wien het stuk overging op zijn zoon Mr. B. K. Driessen. Na diens dood is het tegelijk 
met n^. ';?74, waarmede het vroeger een geheel uitmaakte^ in ISS"! door de Bibliotheek 
aangekocht {Catal. HS. fol. ^27). 

In XVIIIde-eeuwschen papieren band. 



398. Papie?\ 16,7 X 21. 30 fol. XVIII^ eeuw. 

Extraeten uit het Actenboek van Gedeputeerde Staten van Stad en Lande. 

11- -23 Sept. 1787. Fol. 1—11. Fol. 6, 8 en 12 onbeschrcven. 
Gedagten over de afdoening der differenten tusschcn de beide Staats 

Lecden. Den Haag 17 Aug. 1788. Fol. 13 — 15. Fol. 10 onbeschreven. 
Analisis mijner ^eda^i^ten over dc ^eschillcn met de Ommclandcn. 1788. 

Fol. 17—27. Fol. 28 onbeschreven. 
Brief van Willcm V aan de Stad Groningen „om schorHing dcr procc- 
dures over 't stapclregt en 't zcndcn van een CommiHsic tot assopiatic.'' 
15 Dec. 1789. Cop. Fol. 29—30. 

Dit HS. heeft vroeger dcel uitgemaakt van een grooter, daar de fol. 
met inkt genuramerd zijn 208—237. Zic n^. 288. 
Na 1841 in de Bibliolheek opgenomen. 
In XVUIf^^-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



230 

399. Papier. 21,2 y. 34. 3 dln. XVIII^^ eeuw. 

Staatsche Resolutien van Stad en Lande. 1784—1786. Cop. 

Dl. I. 1784. Dl. II. 1785. Dl. III. 1786. 

In 1833 bevond dit HS. zich op de Acadeniische Bibliotheek. 

In XVIIIde-eeuwsche perk. banden. 



400. Papier. 22,2 x 33,6. 86 fol. XIX^ eeuw. 
Theodoras van Swinderen, Antobiographie. 

Prof. van Swinderen (1784 — 1851) was sedert 1814 hooglecraaar m de 
natuurlijke historie te Groningen. 

In i89i door dr. C. Hofstede de Groot^ die met prof. van Stvinderen verivant was^ 
geschonken aan het Rijksarchief ; vandaar in 1897 overgebracht naar de Academische 
Bibliotheek. 

In X IXde-eeuwschen cartonnen band. 



401. Papier. 10,3 X 16,8. 6 fol. XIX^' eeuw (1821). 
H. C. van Hall, Jonrnaal van een reinje door Gelderland. 

14—20 Aug. 1821. Autograaf. 

Geschenk van R. J. Schierbeek RJzn. in 1890. 

In porlefenille. 



402. Papier. 10,8 X 17,2. 129 fol. XIX^^ eeuw (1822). 
H. C. van Hall, Journaal van een Daitsch reisje. 

10 Juli— 24 Sept. 1822. Autograaf. 
Geschenk als n^. 401. 
In portefeuiUe. 



403. Papier. 10,5 X 17,3. 58 fol. XIX^^ eeuw. 

H. C. van Uall, Journaal van een reis naar Brnssel en Pargs. 

29 Sept. tot 17 Nov. , zonder jaar. Autograaf. 

Geschenk als n^. M)i. 
In portefeuille. 



404. Membranac. 21,7 X 11. 1 fol. Saec. XIII ineuntis. 
Fraginenta Psaliiiorum Latine et Frisice. 

Sunt fragmenta Psalmorum XVII, vs. 10—12, 17-19; XXVII , vs. 3—7 ; 
XVIII, vs. 7 — 11; XXIX, 1. Scripta sunt dialecto Fivelgonica. 

Cf. de his fragmentis: Gallce, Bruchstucke einer allfriesischen Psalmen- 
ubersetzung (Zeitschr. Deutsches Altherthum, XXXII, 417 seq.), Jaekel, 



231 

Zur altfriesischen Psalmenglosse (Paiil-Braune , BeitrSge, XV, 53G seq.) et 
van Helten, Frisica (ibid. XVI, 315 seq.). 

Sunt fragmenta codicis descripti in Fivelgonia ct forta^se in coenobio Wittewierum , 
unde ultimus abbas Comelins Hemianni bibliolfiecatu sectim Groningam transtulit. 
Circa amium JSSS viri doct. Seerp Gratama Drenthiae archivarius et J. H. Galtce 
haec fragmenta repererunt in ligatura codicis manuscripti continentis registmm 
iudiciale {Goorspraken ^ i583 — 1589) confectum ab Alb. Bot*ck notario publico Groniw 
gano, qui anno i581 actuarius (landschrijver) Drenthiae factus cst. Anno 1895 ex 
archivo Drenthiae in Bibliothecam Groninganam translata sunt. 

Sine ligatura. 

405. Perkament. 21,1 x 31 J. XIV^) en 220 fol. 2 kol., van 48 of 51 

regels, Met in goud, rood en hlauw fraai uitgevoerde initialen. 
Roode opschriften en titels. Bovendien op fol. IV en IV^^'^^ tee- 
keningen van zon- en ma^neclipsen. Op fol. 1 een gouden H , 
die tusschen zijn heenen een gekroonden gouden leeuw op hlauwen 
grond omvat. Op fol. 9 een kleine teekening, voorstellende God 
den Vader in rood en hlauw gewaad met gouden aureoolj zit- 
tende op een troon, de linkerhand rustende op den aardbol, de 
rechterhand als zwerende omhooggestoken ; alles op rood en urit 
geruiten grond en in gouden omlijsting. Op dezelfde fol. axm den 
voet een randversiering , voorstellende vogels, hazen en honden. 
Op fol. 148'* een plaat, die het geheele hlad heslaat, voorstel- 
lende een burcht in Gothischen stijl , verdedigd door vier krijgs- 
liedeny waarvan 4en gewapend met een boog, terwijl de drie 
andere steenm werpen en twee hiervan wederom schilden hebhen; 
de helegeraars zijn drie in getal, te paard, gehamast en gewa- 
pend met schild en zwaxird, terwijl de voorste een kroon draxigt; 
alles op een hlauwen netvormigen achtergrond en gedekt door 
een rand in goud en kletiren (Zie het foA^. naar een Leidsche 
copie genomen hij ten Brink, Gesch. der Ned. Lett.y hlz. 175). 
In verschillende y doch zeer gelijksoortige handen geschreven. 
XIV^ eeuw (1339). 
Fol. I. Aanteekening van Lulofs onitrent dezen codex. Fol. Iverso^ Eenige 

korte aanteekeningen van een XVde-eeuwsche hand. 
Vijftien gebeden. 

Fol. II. Ghebenedide God lieve here Ihesu Christe . . . Fol. III . . . 

regneert ewelijc ende ummermeer. Amen. 

Uitg. gedeeltelijk door Lulofs in Versl. en Med. van het Kon. Ned. 

Instituut, 1843, 127 vlg. , en geheel door Leendertz in Tijdschr. v. Ned. 

Taal- en Letterkunde, XV, blz. 270 vlg. 



*) Deze 14 fol. wijs ik gemakshalve aan met Romeinsche , de andere met Arabisclie 
cijfers, hoewel het HS. juist het omgekeerde heeft. 



232 

Dit es die tafle van desen boeke. Fol. Ill^erso. 

Uitgeg. door Staring in Nicuwe Werken der Maatsch. van Lett, III, 2« st, 61. 
ZoneelipHen van 1341 tot 1386; niaaneclipsen van 1340 tot 1386. Fol. 

IV— IVvers^i. 

Maantafel enz. Fol. V— Vver^o, 

Kalender over de jaren 1300 tot 1376. Fol. VI— Xlvemo. 
Paasehtafel van 1339 tot 1377. Fol. XII. 
Tweede 3Iaantafe1. Fol. Xllverso. 

Berijmde aanwijzin^. wat luen heeft te doen, wanneer de zon in de 
versehillende teekenen van den Dierenrieni staat. 

Fol. XIII. Nuttelic eest in minen wane . . . Fol. XlVverso ^ , , ghelqc 
den viscli nat ende cout. 

Vgl. over deze kalenders en tafels, Leendertz in Tijdschr. voor Ned. Taal 
en Lett. XVI, blz. 30 vlg. 
Kijnihijhel van Jacoh van Maerlant 

Fol. 1. Hier beghint die ierste boee . . . (Hier volgt een berijmde inhouds- 
opgave van de boeken van het Oude Testament, telkens afgebroken door de 
opsoniming der kapittels van ieder boek (uitg. door Le Long, Boekzaal, 
198 vlg.). Op deze tafel van het Oude Testanient volgt de berijmde inhouds- 
opgave van het Nieuwe, Avaarvan de lijst der kapittels ontbreekt). Fol. 8 . . . 
God nioet ons te sire blisc<ip bringhen. Fol. Sverso onbeschreven. 

Fol. 9. Hier beghint die eerste boec der biblen. Vader zone heilich gheest 
. . . (Volgt het Oude Testament, in 10 boeken verdeeld). Fol. 116 . . . Zalic 
in duutsce nu voort gheven. Fol. 116verso onbeschreven. 

Fol. 117. Dit zijn dewangelien van den iaer in duutsce alze Jacob van 
Merlant diclite. In den name van onzen here . . . (V^olgt een Evangelien- 
liarnionie. Boven de kapittels zijn de dagen geplaatst, waarop zij gelezen 
wonlen). Fol. 148 .. . Dee goede God moet ons beraden. Amen. 

Xaar dit HS. zijn eenige fragmenten uitgegeven door Lulofs in zijn Hand- 
boek van den vroegsten bloei der Nederl. letterk. enz., 35 vlg. David heeft 
voor /ijn uitgave van den Rijmbijbel (Brussel 1858 — 1861) dit HS. niet 
gebruikt. 
Be^in van het Johannesevangelie in Middelnederlandsch proza. 

Fol. 148. Inicium sancti ewangelii secundum Johannem. Gloria tibi domine. 
In aneghinne was een woort . . . vol gracien ende waerheit. 
Uitg. Le Long, Boekzael, 211 en Lulofs, Handboek, 47. 
Dic Wrakc van Jhernsalem. 

Fol. HS^^rso jjier begliint van Jherusalem die w^rake. Liete mi niijn lieve 

vrient . . . Fol. 148'^ Plaat. (Zie boven). Fol. 148» verso onbeschreven. Fol. 

177 . . . Zegt araen of ghijs zijt beraden. Amen. Fol. 177^®"^ onbeschreven. 

Uitg. door David als 3<*® deel van den Rijmbijbel (zie boven), doch zonder 

gebruikmaking van dit HS. 



233 

Die miracle van onser Vrouwen. 

Fol. 178. Hier begliinnen die miracle van onzer vrouwen. Yan hem die 
Ihesum zette te borghe. In Bisancia in ene stede . . . Fol. 192verso . . . 
Hief zi op al dese feeste. 

Afzonderlijk HS. van Spieghel Historiael I, boek VII, cap. 56—91. Met 
gebruikmaking van dit HS. uitg. door de Vries en Verwijs (Leiden 1857 — 
1863), I, blz. 329—374. Vgl. de Inleiding daarop, XCni. 
Ene dispatacie van onzer vrouwen ende van den heilighen cruce. 

Fol. 193. Wat mochte Maria seggen daer . . . Fol. 195^««^® . . . Van onsen 
misdaden. 

Zie over de uitgaven Petit, Bibliographie der Middelnederlandsche Taal- 
en Letterkunde, n9. 536. 
Van den V bloenien. 

Gewoonlijk bekend onder den naam: Van den V vrouden. Fol. l^o^^"*^. 
Maria vrouwe utvercoren . . . Fol. 196 . . . Dat si si suver vor die doet. Amen. 
Zie over de uitgaven, naar dit eenig bekende HS. Petit, n^ 523. 
Van den verkeerden Martijn. 

Fol. 196. Wapen Jacob, hoe salt gaen . . . Fol. 196ve«o . . . met pensene 
so onsochte. 

Zio over de uitgaven naar dit eenig bekende HS. Petit, n^. 521, VI. 
Van ons Heren wonden. 

Fol. l^^^e^^so. Alsmen merket alle manieren . . . Fol. 197 .. . Die God 
verloeste opten paesdach. 

Zie over de uitgaven Petit, n*. 522. 
Van den zeven ^hetiden. 

Fol. 197verso. ic wil u scgghen openbaer . . . Fol. 198 .. . Dat ic dat 
besitte ewelike. Amen. 

Uitg. door Leendertz in Tijdsohr. v. Ned. Taal- en Lett., XVI, blz. 25 vlg. 
Die Clausnle van der Bible. 

Fol. 198^6^80. Waert dats m\ Maria onde . . . Fol. 201 .. . Daer nenimer- 
meer einden iare. Amen. 
Zie over de uitgaven naar dit eenig bekende HS. Petit, n^ 524. 
Jeghen den steen. 

Fol. 201. Contra calculum . . . raane et sero. Recept. Onuitgegeven. 
Aardrijksknnde in proza van Africa en omliggende zeeen. 

Fol. 201. In AfFrica es dat water Indus . . . Fol. 201^«^«« . . . dattie liede 

herberghen van horen scellen maken. (Van een latere hand:) Ghelove die wille. 

Uitg. door van den Bergh, Nederl. Volksroraans, blz. 144 vlg. en door 

Leendertz in Tijdschr. v. Ned. Taal- en Lett. , XV, blz. 96 vlg., gedeeltelijk 

door van Vloten, Prozastukken , blz. 16. 

Van der drievondichede. 

De derde Martijn. Fol. 202. Ic mane den mannen metten wiven . . . Fol. 



234 

204 . . . Na deser menschliker doet. Araen. Amen. Amen. 

Zie over de uitgaven Petit, n®. 521, III. 
Van Jacob ende van Martijn. 

De eerste Martijn. Fol. 204y^^^. Wapene Martyn hoe zalt gaen . . . Fol. 
209 . . . In vraghe niet meer noch en toghe. 

Zie over de iiitgaven Petit, n'*. 521, I. 
Van den lande yan Overzee. 

Fol. 209. Kerstenman wats di ghesciet . . . Fol. 210ver8o . . . Van Satha- 
nase den fellen niwen. 

Zie over de uitgaven naar dit eenig bekende HS. Petit, n*. 538. 
Van den drie ^aerden. 

Ook genaamd Dboec van den houte. Fol. 210^®^«**. Van den hout daer aen 
verstarf . . . Fol. 214ver8o . . . Nu zegt amen allegader. Amen. 

Zie over de uitgaven Petit, n*^. 480. 
Onzer vrouwen cla^he. 

Fol. ^l^v^»"»®. Van Zente Anselmus. Dit is onzer vrouwen claghe. Hoert 
groet zeer raet groten rouwe . . . Fol. 217 .. . Zine bliscap in hemelrike. 
Amen. 

Soms verkort, soms uitgebreid afschrift van Van den Levene ons Heren 
(Uitg. Vermeulen , Utrecht 1843) vs. 3207—3802. Uitgeg. naar dit HS. niet 
inleiding door Leendertz in Tijdschr. v. Ned. Taal- en Lett, XV, blz. 81 vlg. 
Van den Clnsenaere. 

Fol. 217. Gheloeft ende ghebenedijt . . . Fol. 217v«»"»o . . . t Binnen iaers; 
dit zalt hem vromen. 

Uitg. met inleiding naar dit HS. door Leendertz in Tijdschr. v. Ned. 
Taal- en Lett, XIV, 277 vlg. 
Van ons Heren Kynscheide. 

Fol. 217^*^^^. Al was loseph Marien man . . . Ende dat hi ons altoes 
doe ghenade. 

Uitgeg. naar dit HS. door van den Bergh in N. Werk. d. Maatsch. d. Ned. 
Lett. , V, 2^ st., blz. 84 vlg. Het is een fragment vau Van den Levene ons 
Heren (Uitg. Verraeulen, Utrecht 1843), vs. 854—921. 
.fezuH aan het krniH. 

Prozastuk. Fol. 218. Die henielsche coninc . . . die minne brac hein ziin 
herte ontwee. 

Uitg. naar dit HS. door Leendertz in Tijdschr. v. Ned. Taal- en Lett. , 
XIV , 277. 
De zeven kruiswoorden. 

In rijra. Fol. 218. Dese VII worde seyde onse here . . . Fol. 218vei-so ^ ^ 
Die vanden watre raakede wijn. Araen. 

Zie over de uitgaven, waarbij evenwel van ons HS. geen gebniik is 
gemaakt, Leendertz in Tijdschr. v. Ned. Taal- en Lett., XTV, 276. 



235 

Gebed. 

Proza. Fol. 219. Goeds ziele heyle nii . . . want zijs langhe begaert hadde. 

Uitg. door Leendertz in Tijdschr., XIV, 27G vlg. Fol. 219^erso. Eenige 
aanteekeningen. 

Zie over dit HS. in 't algemeen P. Leeudertz Jr. in Tijdschr. voor Ned. 
Taal- en Lett, XIV, 265 vlg., XV, biz. 31 vlg. en 270 vlg., XVI, biz. 25 
vlg., 129 vlg. , waar tevens de oudere litteratuur er over wordt opgegeven 
(XIV, blz. 272). 

Dit IIS. heeft waarschijnlijk toebehoord aan en is allicht ook geschreven in de 
abdij Marienweerd ann de Linge {vgl. Leendertz t. a. p. XIV ^ "/10 vlg.). In de il^^ 
eeuw was het in handen van Sinion van Leenwen , die het in 1057 aan zijn leemieester 
Jan van Woerden., schoolmeester te Gouda, ten geschenke gaf {Zie de doorgekraste 
aant. op fol. II: Dat donat. Jano Wourdano praeceptoii quondam sui Simou van 
Leeuwen l. C. etc. . . . 1057). Vervolgens kwam het in het bezit van Albertus Bentesy 
schepen van Anisterdanij na wiens dood in ilO"2 Fhrentius de Bruin, predikant te 
Gorinchem het verunerf. Van zijn zoon Franco de Brtnn^ predikant te Amsterdam, 
had Le Long het ter leen {Zie diens Boekzaat, blz. 19iy vlg.). Het bleef in die familie^ 
totdat A. W. C. Staring het van of uit de 'nalatenschap van Dr. Isaac de Bruin 
kocht (Zie Luiofs in Versl. en Med. Kon. Ned. Instituut^ 1843^ blz. ii9). NaStarings 
dood in 1840 schonken zijn erfgenamen het aan Prof. Lulofs te Groningen^ die het 
aan de Universiteitsbibliotheek vermaakte^ waar het sedert zijn dood in 1849 berust. 

In ilde^eeuwschen perk. band^ misschien van 1609. {Vgl. Leenderlz t. a. p. XIV 
blz. '265.). 



406. Perkament. 20,4 X 28,1. (fol. 1), 19,2 X 28,1 (fol. 2), 20,8 X 28,5 

(fol. 3) , 17,2 X 27,8 (fol. 4). In 2 kol. geschreven, van 00^'spr. 
45 regels. Met in goud en kleuren uitgevoerde initialen. XIV^ 
eeuw. 
Dietsche Fragiiienten van den Parthonopens van Bloys. 

Bevatten de volgende verzen van de uitgave door Bormans (Brussel 1871): 
Fol. 1. Vs. 3703— 374G, 3748—3791, 3793—3837, 3838—3881. 
Fol. 2. Vs. 3883—3927, 3928—3972, 3973—4017, 4018—4062. 
Fol. 3. Vs. 4672-4715, 4717—4760, 4762—4806, 4807—4851. 
Fol. 4. Vs. 2852—4895, 4897—4940, 4942—4985, 4986—5029. 
Deze fragmenten moeten volgens Bormans tot eenzelfde HS. behoord 
hebben raet die van Jena en die van hemzelven (thans op de Universiteits 
Bibliotheek van Amsterdam). Vgl. Inleiding op de bovengen. uitgave, XXX. 
Vgl. over deze fragmenten, die ten behoeve dier uitgave zijn geraadpleegd , 
nog Inleiding t. a. p. XIII vlg. en van Berkum , De Middelnederl. bewerking 
van den Panthonspeus-roman , V vlg. 

Zij zijn te Groningen op de Universiteits Bibliotheek in een boekband gevonden. 
In twee lijsten achter glas. 



236 

407. Papier. 16 y 11. 32 foL XVn-^ eeuw fl662/. 
Ihuiiel Coeae. Tweede I>eel der Oenjaide Leer-asfvekeB. 

Verzameling korte jre»Uchten. geteekent D. C. wat op toL 30 en 32^^*^ 
als Daniel Coene wordt verklaard: op foL 31, 31'^<~ en 32****** z^n zin- 
^reuk: Recht uyt. op foL 32^"*^ het jaartal 16G2|. Op de binnenzgde Tan 
den ontsiag^ een Register. 

Op fol. / mn een XlX^^-eeuwnchg hnnd: J. G. Stnab. pr. B. H. 
Annfjekocht op ,le auctie Penon-Binger , iSOO iZie Catai. n*. 550k. 
/n papieren <m\Alag. 



408. Papier. 19,6 X 25. 278 pag. XVm*^^ eeuw. 
Verzamelini!; Nederland.^ehe en Frusche ^edichtea. 

AUe door dezelfde hand geschreven. Voorin een bladwgzer. Deze gedichten 
zijn uit de jaren 174u tot 1770. De Nederlandsche gedichten zgn van Willem 
van Haren, J. C. de Lannoy, J. A. van Goor den Oosteiiing, J. G. van Olden- 
liameveld gen. Tullingh, R.* Drayer Jr., A. C. Schonk, F. Tame, L Th. 
Rover. Pieter Merkman, P. van Cuvck, J. J. Mauricins en Joaehim Oodaen Jr. 
De Fransche po^zie is van Voltaire, Rousseau, Fontenelle, Malherbe, mad. 
des Houlieres, Joncoust, de 3li^re, Boursaidt, den abbe de Chaulieu, 
3Iaillet, baron Burkena, baron de Bahr en Mingard. 

Afkonmtifj uit de anctie Binger-Penon ^ iSOO {Catal. n*. 774). 
In portefeuilie. 



409. Papier. 15,0 x 19,2. 95 fol. XVIIP'^ eeuw f 1773— 1783). 
Hoite Zwaanenbnr^. Mengeldiehten. 

Alle drKjr dezelfde hand geschreven. Zij zijn 59 in getal en meest gel^en- 
heidsgedichten. Het eerste is gedateerd 5 Sept. 1773, het laatste 1783. 

Hoite Zwanenburg zat van 1781 tot 1789 in de vroedschap van Sneek 
(Napjus, Kronijk van Sneek, 2« druk, blz. 99). 

Anwjekocht in iSiH> op de auctie-Binger-Penon {Catal. n*. I.IO}. 
In XVIII'^-eeuwHchen perk. banil. 



410. Papier. 16,8 X 20. 187 blz. XVIIIde eeuw. 

Verzaniolinff van eenige Dicht-Stnkken , op/Eceschreven door Charlotta 
ChriHtina 's (iraeuwen. 

Wij vinden hier gedichten van A. Driessen, H. Snakenburg, E. WolfT- 
Bekker, Joost van den Bol, H. K. Poot, Gerrit Beyer, Johan van Hoog- 
straten, J. Maoiiiet, Lucretia Wilhelmina van Merken, Gerhard Theodorus 
de Cock, Mr. Willem llendrik Sels, Pieter Boddaert, Joachim Neander, 



237 

A. E. Eck — van Noordwijk, Gerhard Alting, Willem van der Jagt, Simon 
van (ler Waal, S. C. 's 'G(raeinven?), H. Nobel, B. M. van Lier, L. Trip, 
Anna Roelfsema — van der Horst, J. de Kriiyff, A. L. P.(?), S.(?), Onno 
Zwier van Haren, J. van Lier en R. Feith. Het jongste gedateerde gedicht 
is van 1773. 

Charlotta Christina was een dochter van Panlns 's Graeuwen (1715 — 1770) 
sedort 1771 hoogleeraar in de geneeskunde en soheikunde te Groningen. 

fn 1S03 door hel Bijkmrchiaf in een hundel (tanqekocht en vnn daar in 1R01 nnar 
de Acadeniische Bibliotheek overg ehracht, 
Jn XVfllfif-eemvsc/ien cartonnen band. 



411. Papier, 16,8 X 21,4. 726 pag. XIX'^^ emw. 

Verzaiiielin^ Spreekwoorden , alphabetisch geran^schikt. 

Afkomstig van Hemian van JAl^ predikant te Maasdam. Geschenk van Mr. A. 
Modderman. (f 1S7i). 

Jn XlXite-eenwschen cartonnen band met lederen ntg. 



412. Papier. 16 J X 20,8. 4 dln., tezamen 179S pag. XVIII^ eti XIX'^* 

eeuw (1796—1856). 
Yerzanielin^ van 15291 Nederlandsche Spreekwoorden in alphabetische 
vol^orde 

Saamgebracht door denzelfde. Op het schutblad van ieder deel staat: 
collegit Herman van Lil a^. 1796 seqq. De verzameling is voortgezet tot 
IG Dec. 1851 (Zie de laatste bladzijde van dl. I). 

Geschenk als voren. 

Jn XJX^/^-eeuwsche cartonnen banden met lederen ruggen. 



413. Papier. 17 X 21,5. 221 fol. Fol. 215—221 zijn gebonden v66r 

fol. 1. XIX^ eeuw. 
Yerzanielin^ van Nederlandsche spreekwoorden, alphabetisch geran^achikt 

Bijeengebracht en verklaard door H. Molema. Autograaf. Voltooid 188G. 

Geschenk van den Schrijver (1893). 

In XIX*i^-emtwschen cartonnen band met linnen rug. 



414. Papier. 16,8 x 21. 2 dln. 230 en 224 fol. XIX^^^ eeuw (1819 

en 1820). 
J. P. van Cappelle, Aaninerkin^en op de Uittrekselen uit P. C. Hooffs 
Nederlandsche Historien. 1819—1820. Dl. I fol. 1— 40verso. FoI. 41— ^S^^^^o 
onbeschrevQn. 



238 

J. P. van Cappene. Voorlezingen over den Xederdnitschen StqL 1819 en 
1820. Dl. I, fol. 44—11, fol. 224. 

Johannes Pieter van Cappelle (1783 — 1829) was Hoogleeraar te Amsterdam 
in de Nederlandsche Taal- en Letterkimde en de Vaderlandsche Geschiedenis. 

Geschenk van /?. J. Schierbeek (fSoff). 

In XlXf^-eeuwschen cartonnen band met letieren rug. 



415. Papier. 16,6 X 21,1, 345 pag. XIX^ eeuw (1852 3k 

Matthqs de Vries. Academisch onderwqs in de Nederiandnche taaL 

Dictaat van ISrylj,^., uit verschillende dictnten van sttidenlen ^ tHiorttamelijk van 
H. A. Spandaw^ hijeengebracht door H. Moiema. Prof. de Vries mvm tvin iS^ tot fSlkf 
Hoogleeraar te Groningen, daama te Leiden. 

Geschenk van H. Molema (1893). 

In XlXd^-eeuwsrhen cartonnen band met tederen rug. 



416. Papier. 22 X 35, 10,5 x 33 en 17 y 21. 12 stuks, resp. 34, 

26, 35, 34, 36, 35, 37, 54, 19, 31, 21 en 26 fol. XIX^ 
eeuw (1884). 
Tooneelstukken in Groninffer dialect 

I. De leste stem. Motto: Eendracht maakt macht 34 fol. 

II. Hinderk en Hille. Motto: Vroolijkheid is de specerij dos levens. 26 fol. 

III. Drei Geerten. Motto: Liefhebberij. 35 fol. 

IV. 'n Olle rOt in de vaal. Motto: 's Laans wies, 's laans eer. 34 fol. 

V. Hoast je moar nait, komt nog 'n tram. 36 fol. 

VI. Ein bniulof in de Provincie Gronen. 35 fol. 

VII. Tante Femmechien. Motto: Nou wi we dV 't beste van hoop'n. .37 fol. 

VIII. Antje, de pleegdochter. Motto: Quid verum at<|ue decrens, curo et 
rogo, et omnis in hoc sum. 54 fol. 

IX. 'n Leugen die wat gouds oetwarkt. Motto: Zoo as de ollen zingen, 
zoo piepen de jongen. 19 fol. 

X. len de verkijzingstied op 't Hoogelaand. Motto: Elk meent zqn Uil 
een Valk te zijn. 31 fol. 

XI. Hinderk en Maike. 21 fol. 

XII. Oneerlik Kregen. Motto: Uitspanning in ledige uren. 26 fol. 

Deze i'2 stukken zijn antwoorden , ingekoinen op een prijsvrtiag , uitgeschreven door 
het Genootschap ^^Praedinius" te Winsum in 1884, eti door genieid Genootschap in 
188'} aan de Bibliolheek ten geschenke aangeboden. 

In portefeuille. 



^39 

417. Papier. 16,7 Y 20,6, 69 foL A7X^ eeuw. 

Jan Soniui^ Swaa^man, Verhandeling over het GroningHch dialect. 

Deze verhandeling is het origineel of een vertaling van de met gond behroonde 
Lnt. henntwoording vnn een prijsvraag j in 18'24 door de Faculteit der Letteren en 
Wijsbegeerte te Groningen uilgeschreven {Xie Annales Academiae Groninganae, iS^jo). 

Geschenk van de erfgenamen van Ds. R. H. Middendorp {iS94). 

In XlXf^-eeuwschen cartonnen band. 



418. Papier. 18,2 y 21,1. 60 fol. XIX^ eeiiw. 

R. H. Middendorp, Verhandelinjsc over de (Troninger volkstaal. 

Autograaf. 
Geschenk als voren. 
In portefeuille. 



419. Papier. 11,3 X 18. 403 fol. XIX^^ eeuw. 
Losse aanteekeningen onitrent de Groninger volkstaal. 

Bqeengebracht door Ds. R. H. Middendorp. 
Geschenk als voren. 
In portefeuille. 

420. Papier. 15,3 X 20,3. 189 foL, waarvan een groot gedeelte onbe- 

sckreven. XIX^^^ eeuw. 
Woordenlijst der Groninger Volkstaal. 

Geschreven door R. H. Middendorp, emeritus-predikant te Groningen 
(f 1894) en getrokken uit de volgende HSS. van de Biblotheek der Maat- 
schappij van Nederlandsche Letterkunde te Leiden: 

D. F. J. van Halsema, Naamlijst van eenige woorden, die van het gewoon 
Nederduitsch . . . afwijken en . . . in de . . . Omraelanden gebruikt worden. 
1776. (Catal. n\ 111). 

L. van Bolhuis, Verzameling van Groninger woorden en spreekwijzen, 
niet voorkomende in Halma'8 Woordenboek. Met bijvoegsels van J. A. Clignett, 
J. Steenwinkel, A. C. de Malnoe. 1783. (Catal. n^ 112). 

Groningsche woorden en uitdrukkingen. (Catal. n". 113). 

Geschenk als voren. 

Tn XlX^^-eeuwschen lederen band. 



421. Papier. 17 X 21,1. 50 pag. XIX'^ eeuw. 
Copie der (zoogenaamde) Leidsche Handschriften. 

Naar het afschrift van R. H. Middendorp (thans op de Acad. Bibl. te 
Groningen. HS. n®. 420), in 1893 vervaardigd door H. Molema. 

Geschenk van den taatste {1893). 

In XlX^-eeuwschen cartonnen band met linnen rug. 



240 

422. Papier. 17,5 x 21,7. 892 pag. XIX^ eeuw (189Sh 
R. H. Middendorp, Woordenboek der Groninp<che VolkstaaL 

Het HS. is geschreven door H. Moleina (1893), die in een ,JLan den 
Lezer" de redenen daarvoor opgeeft 

Genchenk van de erven van Dn. /?. H. Midddendorp (IfiQ^i). 
In XlX^^-eenwnchen lederen band mel lederen rttg. 



423. Papier. 15,8 x 20. 268 fol. XIX'^^ eeuw. 

H. 3fo1ema, Proeve van een Woordenboek der Drentsche Volkstaal Ib 
de 19^ eenw. 

Voltooid in 1889. Autograaf. 

Geschenk van den Schrijver (1S03). 

In X lX*^'eettwfichen cartonnen hand met linnen rng. 



424. Op losse bUiadjes papier. XIX*'*' eeuw. 

G. Penon, Taalknndi^e Woordregister», getrokken uit: 

Middelnederlandsche Epische fragmenten, uitg. KalfF; Van Helten, Middel- 
nederlandsche spraakkunst ; De Boom der Schrifturen , uitg. Schotel ; PafTeii- 
ffide, Werken, 3<*« druk, 1070; Tijdschrift van Nederlandsche Letterkunde, 
\e — Ye, VII** — VIII*^ jaargang; Te Winkei, Het Kasteel in de Middeleeuwen ; 
Verslagen der Koninklijke Aeademie, afd. Letterkunde, 111« Reeks, II; 
Terwey, Nederlandsche Spraakkunst, IV» dnik; Whitney, Taal en Taalstudie, 
vert. d. Beckeringh Vinckers; Van Moerkerken, Inleiding tot de Nederlandsche 
Dichtkunde, 2« druk; Verdam, Middeinederlandsch Woordenboek; Taalgids, 
1« jaargang; Noord en Zuid, X; Ons Heren Wonden; Taal en Letterbode, 
\e — 2« jaargang; J. J. Cremer, Novellen; Dozy en de Stoppelaar, Proza en 
Poezie, 3« dr. ; Wijnne, Geschiedenis van het Vaderland, 4«dr. ; De Kunst- 
bode, 1870; Staring, Gedichten; Staring, Proza; Bogaers, Gedichten; Tgd- 
schrift van het Aardrijkskundig Genootschap, 1« jaarg.; Multatuli, Max 
Havelaar; Jouckbloet, Geschiedenis der Middelnederlandsche Dichtkunst; 
Jonckbloet, Geschiedenis der Nederlandsche Letterkunde; Van Dale, Hand- 
boek der Zinsontleding; de Groot, Nedorlandsche Spraakkunst, 2« dr. ; 
Langendijk, Blijspelen, uitg. Pantheon; Bloemlezing uit de dichters der 
XIX**« eeuw, uitg. Pantheon; Johanna, De Pleegkinderen ; WolfF en Deken, 
Sara Burgerhart; De Banier, 1875; Messchert, De Gouden bniiloft; Jorissen, 
De patriotten te Amsterdam; de Genestet, Gedichten; Ter Gouw, Kijkjes 
in de oude school; Sproke der Borggravinne van Vergij, ed. Muller; Min- 
naerts Leesboek. 

Door de erfgcnnmen van Dr. G. Penon in April 1S04 ten genchenke gegeven. 

In vijf doozen. 



241 

Op losse blaadjes papier. XIX^^ eeuw, 
Dezelfde, Verzameling van data, betreffende de fainilie Huygens en 
aanverwanten , 1551 tot 1725. 

Voornamelijk getrokken iiit Jorissen, Constantin Huygens; en Schinkel, 
Nadere bijzonderheden omtrent Constantijn Huygens. 
Afkomst als boven. 
In een doos. 



4-26. Op losse blaadjes papier, XIX^^ eeuw, 
Dezelfde, Re^ister van persoonsnanien. 

Getrokken uit Huygens' Werken; Jorissen, Constantin Huygens; Schinkel, 
Nadere bijzonderheden ; en vele andere boeken en tijdschriften. 

Afkomst als boven. 
In een doos. 



427. Op losse blaadjes papier. XIX^ eeuw. 

Dezelfde, Aanvnlling op het Glossarium van de Bloenilezing der Mid- 
delnederlandsche Letterkunde van Verwijs, alphabetisch geordend. 

Dr. Penon heeft den 2<*®° druk van genoemd glossarium bewerkt, die na 
zqn dood door Dr. F. A. Stoett is bezorgd. De laatste schijnt deze ver- 
zaraeling niet te hebben gekend. 

Afkomst als boven. 
In een doos. 



428. Op losse blaadjes papier. XIX^ eeuw. 

Dezelfde, Register op het Antwerpsch Liedeboek van 1544 (Horae 
Belgicae, XI). 

Afkomst als boven. Vervaardigd naar de beginregels der liederen. 
In een doos. 



429. Op losse blaadjes papier. XIX^ eeuw (1874). 

Dezelfde, Bibliographisch en personen-register op eenige 17«>'-eeuwsche 
anteurs, voornamelijk op Vondel. 

Daaronder talrijke collatien van Vonders gedichten volgens de uitgave van 
Van Lennep met de oudste afzonderlijke uitgaven, meerendeels zich bevin- 
dende in de Bibliotheca Duncaniana. 

Afkomst als boven. 

In een doos. 



Codices Groning. 16 



430. Op losse blaadjes papier, XIX^ eeuw. 

Dezelfde, Korte aa,nteekeningen omtrent Letterknnde en Geschiedenis 
van alle tijden en volken. 

Van zeer verschillenden aard, alphabetisch geordend. 
Afkomst als boven. 
In een doos. 



431. Papier. 15,5 X 19,7. 78 foL XlXde eeuw (1807). 
Receptboek. 

Het bevat niet alleen recepten van allerlei lekkemijen, maar ook van 
huismiddeltjes tegen ziekten en kwalen, alphabetisch geordend. 

Voorin: L. C. Gockinga, Geboreii Wolthers deii 24 .Taiiuari 1807. In 1893 geschonken 
door Mr. J. A. Feith, die het door vererving bezal, aan het Archief le Groningen^ 
vanwaar het in 1897 is overgebracht naar de Universiteitsbibliotheek. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band. 



432. Papier. 13,9 X 22,1. 112 fol. XIX^ eeuw (1824— ' 27). 
Evert Jan Thomassen h Thnessink, Verhandelingen. 

Geschreven in de jaren 1824 —'27 en meerendeels in tijdschriften opge- 
nomen. Prof. Th. a Thuessink (1762 — 1832) was hoogleeraar in de medicijnen 
te Groningen. 

Geschenk van den Heer R. J. Schierbeek R.Jzn. (1894). 
In XlX^i^-eeuwschen carlonnen band mel lederen mg. 



433. Papier. 19,8 x25,5. 460 fol. XIX<^^ eeuw. 
Afbeeldingen van Chineesche vinsclien. 

462 in kleuren geteekende figuren op 460 bladen. Bijgevoegd een index 
en brieven van Dr. P. Bleeker te 's Gravenhage aan Prof. W. A. Enschede 
te Groningen d.d. 9 Sept. 1871, van Prof. J. J. HofFmann te Leiden aan 
Prof. M. Salverda te Groningen d.d. 22 Jan. 1872, van denzelfde aan Prof. 
Enschede d.d. 31 Jan. en 5 Febr. 1872. Vgl. Nederl. tijdschr. voor de 
dierkunde, IV, blz. 113; Verslagen en mededeel. der Kon. Akad. v. W. 
Afd. Natuurk. 2« reeks, VI, blz. 117. 

Afkomstig van M. J. Senn van Basel^ Nederlandsch consul in China. Omstreeks 
1870 uit het Kabinet van Natuurlijke Historie naar de Universiteitsbibliotheek over- 
gebracht. 

In cartonnen doos. 



243 

434. Papier. 12,4 x 21,5. 117 fol. Met eenige uitslaanda ptaten eri 

statistische tabellen. XIX^ eeuw (1837). 
B. Verver, Verliandeling over de Zamenstelling des Danipkrings. 

In iH64 geschonhen door R. J. Schierbeek. 

Tn fraai met goud versierden XIXde-eeuwHchen lederen band in cartonnen omhulsel. 



Papier. 16,2 X 21. 31 beschreven, benevens eenige onbeschreven fol. 
XVII<^ eeuw (1655). 
Franciscas van Schooten, Dictaat over de Logarithmen van Briggs en Vlacq. 

Autograaph, btijkens een aanteekening op fiet schntblad: Hier met aengevangen te 
leesen op een Donderdach sijnde den 9 December 1655 naer mijne wederkomst van 
Alfen tot Leyden. 

Francisvus van Schoolen (f iGOi) was hoogleeraar in de wiskunde te Leiden. 

Geschenk van prof. J. Baart de la Failte en in den Catalogus van i833 vermeld. 

In XVIIiie-eeuwschen cartonnen band. 



4-36. Papier. 15,9 X 18,6. 141 beschreven, benevens talrijke onbeschreven 

fol. XVII^ eeuw (1659). 
Dezelfde, Dictaat over Arithmetica. 

Geschreven door zijn broeder Petrus van Schooten^ blijkens een aanteekening voorin: 
Principatum tenente venerando Joanne Cocceio Theologo celebri 27 Febiuarii die Anni 
ir)50 Mathesin a primis elementis dcnuo auspicaturus incepit explicare Arithmeticam 
charissimus Fi^ater Fitinciscus a Schooten. M. P. 

Afkomst als hoven. 

In XV[I(tf-eeuw8chefi perkamenten band. 



437. Papier. 15,7 x 20,4. 218 beschreven, benevens eenige onbeschreven 

fol. XVII^^ eeiiw (1660). 
Dezelfde, Dictaat „Vande Wij»konsten int gemein; wat dat aij verhan-* 
delen en van hare verdeelinge." 

Volgens een aant. op den hand het laatste college door Prof. F. van Schooten 
gehouden. 

Afkomst en band als boven. 



438. Papier. 16 X 19,6. 84 beschreven en ialrijke onbeschreven foL 

XVII^ eeuw. 
Dezelfde, Verschillende nitgewerkte algebraische vraagstnkken. 

Afkomst als boven. 

In XVIIde.eeuwschen cartonnen band. 



16* 



244 

439. Papier. 21 x 31^6. 125 foL XVII^ eeuw. 

Uittreksels nit Bachefs aitgave van Diophantns en andere stnkken, 
door denzelfde. 

Afkomst als boven. 

In XVIlde-eeuwschen perkamenten hand. 



440. Papier. 15,2 x 20,5. 88 heschreven en eenige niet beschreven fol. 

XVII^ eeuw. 
Dezelfde, Yerhandeling over de Arithmetica. 

Afkomst en band als boven. 



441. Papier. 21,4 X 16,6. 141 fol. XVII^ eeuw (1655 m '56). 
Pierre de Schooten, Arithmetique ou Tart de cyfrer. Fol. 1 — 48. 
Dezelfde, Verhandeling over de logarithmen. Fol. 49 — 87. 

Fol. 80: Anno 1655 ante dies caniculares. Scripsit P. a Schooten. 

Dezelfde, Over deelingen van figaren. Fol. 87^'e"<> — 93. 
Dezelfde, Yerhandeling over vestingbouwkunde. Fol. 93 — l^l^erso^ 

Op fol. 109 een begrafenisbriefje van 16 Nov. 1656. 

Petnis van Schooten {16S4 — 1679) volgde zijn broeder Franciscus op als hoogleeraar 
in de wiskunde te Leiden. 
Afkomst en band als bovett. 



442. Papier. 23,6 X 33,8. 89 heschreven en vele onheschreven fol. Met 

talrijke meetkunstige figwren. XVII^^ eeuw (na 1674). 
Dezelfde, Oplossingen van meetkunstige en algebraische vraagstnkken. 

Afkomst ah boven. 

In XVIIdc-eeuwschen cartonnen band. 



443. Papier. 21,1 x 32,8. 81 fol. Met talrijke meetkunstige figuren. 

XVII^ eeuw. 
Dezelfde, De Cosinus-rekening , benevens een Yerhandeling over de 
irrationeele grootheden. 

Afkomst en band als boven. 



444. Papier. 16,7 X 20,8. 179 pag. XVII^e eeuw. 

Dezelfde, Verhandeling over de sphaerische driehoeksmeting van Fran- 
ciscns van Schooten. 

Benevens vele astronomische problemata. 

Afkomst als boven. 

In XVIIde^eeuwschen cartonnen band. 



245 

445. Papier. 16,5 X 20,9. 88 beschreveriy benevens eenige onbeschreven, 

ongenummerde pag, Met fraai geteekende a>stronomisehe figuren 
en kaarten. XVII"^^ eeuw (1656). 
Yerhandelin^ over de sterreknnde en in verband daarraede de zee- 
vaartknnde. 

Op een schild hij de wereldkaart staat: Anno 1656 den 14 Februa. P. B. Onder de 
hemelglobe: Anno 1656. ^\. 

In i888 werd dit HS. door Mevr. Wed. J. J. Cremers aan het Rijksarchief te 
Groningen geschonken en in 1807 vandaar overgebracht imar de Acadennsche Bibliotheek. 

In XVII^-eeuwschen papieren onislag. 



CODICES GERMANICI ET GALLICUS. 

446. Papier. 11,5 X 17,9. 465 Seitm. XVIII. Jahrhundert (1718). 
Titnlar Bnechlein. 

Dieser Band enthalt die Titeln, womit Kaiser, K5nige, Kurfursten, 
Fiirsten, Grafen, Stadte, Universitaten u. s. w. angeredet werden sollen; 
er ist geschrieben fiir die Graflich Ostfriesische Kantzlei zu Emden. Aus- 
serdem ein „Teutsch und Franzosisches Lexicon: 1. von Aembtem und 
Kunstenn (S. 386—405), 2. von einigen Tauffnahmen (S. 406—409), 3. von 
einigen Landtschafften und Stadten" (S. 410—413). Ein Register (S. 440—463) 
schliesst das Ganze. 

Auf S. 465: mit Ausgang des Monats Julij ITIK 

Im Catalog des Jahres 1841 zucrsl envdhnt. 

In Pergamentband des XVIII. Jahrhunderts. 



AAl. Papier. 17 X 20,4. 6 Bdnde. 88, 90, 331, 156, 182 und 166 

Seiten. XIX. Jahrhundert (1810— '11). 
Georg Hermes, Vorlesimgen uber specielle Dogmatik. 

Bd. I: Einleitung in die specielle Dogmatick. Bd. II — VI: Specielle 
Dogmatick. 

CoUegienhefte von I. Everard zu Mitnster^ wo Hermes {1775^1831) Professor umr. 

Gescfienk des Herrn R. J. Schierbeek im Jahre 1864. 

In Papierbdnden des XIX. Jahrhunderts mit braunen Lederrucken. 



448. Papier. 17 X 20,4. 2 Bdnde. 187 und 199 Seiten. XIX. Jahr- 

hundert (1810—11). 
Desselben Philosophische Einleitung in die ChriHtliche nnd Chrislkatho- 
lische Theologie. 

Collegienhefte desselben Studenten. Provenienz und Einband wie oben. 



449. Papier. 17 X 20,4. 2 Bdnde. 247 und 175 Seiten. XIX. JaJir- 

hundert (1811). 
Desselben Positive Einleitnng in die Christliche und Christkatholische 
Theologie. 



247 

Band I enthalt ausserdein noch: Untersuchung ilber die innere Wahrheit 
des Christenthums (pag. 183—247). 

Collegietihefte desselben Shtdenten. Provenienz und Einband tvie oben. 



450. Papier, 15,9 x 19,3. 2 Bdnde, 306 und 245 Seiten, XIX. Jahr- 

hundert (1812). 
Desselben Einleitung in die Christliche nnd Christkatholische Theologie. 

I. Band: Philosophische Einleitung; II. Band: Positive Einleitung. 

Die Phil. Einl. erschien zuei-st gedruckt 1810, die Positive 1829. Diese Voilesungen 
wurden iin Jahre 1812 an der Universitiit zu Miinster gehalten und nacligeschrieben 
von T. Duyfkens. 

Provenienz und Einband wie oben. 



451. Papier. 15,7 x 19,1. 3 Bdnde. 337, 389 und 177 (und sehr viele 

unbeschriebene) Seiten. XIX. JaJirhundert. 
Desselben Vorlesnngen nber specielle Theologie. 

Eine Einleitung geht voran. 

Von derselben Hand wie n®. 430. Provenienz und Einband wie oben. 



Papier. 16,6 X 20,7. 2 Bde. 174 tmd 193 Bl. XIX. Jhr. (1811). 
Psychologia empirica methodo clarissimi Banmeisteri. Bd. I. Bi. 1 — 39. 

Bl. 39vei-so_4iver«o unbeschrieben. 
Die empirische Psychologie nach dem Vortrage des Herrn Professors 

SchmnUing. Bd. I. Bl. 42-86^^^80. b1. 87—89^^^80 unbeschrieben. 
Der empirischen Psychologie I»*^ Abtheilnng . . . nach dem Vortrage des 

Herrn Professors Ueberwasser. Bd. I. Bl. 90—174. 
Der empirischen Psychologie 11«^ Abtheilnng etc. Bd. U. Bl. 1— 178ver8o. 

Bl. 179— 184ver8o unbeschrieben. 

Der empirischen Psychologie 111«^ Abtheilung etc. Bd. II. Bl. 185—193. Diese 

Dictate sind nachgeschrieben von Friedrich Christian de Greuve (1792 — 

1863), der in den Jahren 1811 und 1812 an der Katholischen Universitat zu 

Munster studirte und 1831 Professor der Philosophie zu Groningen wurde. 

Gesrhenk des Herrn R. J. Schierbeek im Jahre 1864. 
In Papierbdnden des XIX. Jhr. niit Lederriicken. 



453. Papier. 10,4 x 16,5. 165 Bl. XIX. Jahrhundert. 

Register der Dorfer der Gauen Hugmerchi, Hunnsga und Fivelga. 

Hugmerchi (Bl. 1—77), Hunusga (Bl. 78-98), und Fivelga (Bl. 99—165). 
Excerpte hauptsadilich aus Driessen, Monumcntu Groningana. 
Geschenkt von Herm Heinrich Bottger in Stuttgart im Dec. i880. 
In Mappe. 



248 

454. Papier. 15,4 X 19,5. 158 fol. XVIII^ siecle. 

Traduction dn fanieux pamflet „De tribns Impostoribns/' 

Avec une introduction , dans laquelle le traducteur dit avoir eu sous les 
yeux un tres vieux manuscrit peu lisible, qui ^tait originaire de Munich. 
A la fin sont adjoints trois petits trait6s intitul6s: V6rites sensibles et 
evidentes (fol. 129^«^«— 136verso)j De TAme (fol ISe^erso^i^everso). et Des 

Esprits qu'on nomme D6mones. Le nom de l'auteur est inoonnu. Cf. Herzog'8 
Realencyklopadie, VI, 708 et Wetzer und Welte's Kirchenlexicon, VI, 624. 

Fol. 133: Voor Pieter Goemans. Don de M. R. J. Schierbeek (1864). 

Reliurc de cuir brun du XVlIIf siecle. 



CODICES HEBRAICI, ARABICI, PERSICI, TURCICI. 



Membranac, 24 y 31,5. 304 foL 3 col, Punctuatus. Saec. ? 
Biblia Hebraica, continens: 

Pentateachnm , fol. 1 — 208. In fol. 208ver8o annotationes alitiuot Hebraicae. 
Canticam canticonim, fol. 209 — 212. 
Rath, fol. 212— 215ver8o. 
Threnos, fol. 215ve»^<>— 219ver8o. 

Ecclesiastem , fol. 219ver8o__227. 
Esther, fol. 227— 235ver8o. 

Fragmenta Biblica, qiiae in Sabbathis et diebus solemnibus in Synagogo reci- 
tantur, fol. 235ver80 — 302verso. 

Fol. 72 rescissura est; fol. 284, 303 et 304 vacant. 

Codex ex decrelo Senatus Academici eniptus et in Bibliothecam illatus est d. III 
Maii a. 1671. 

In ligatura e corio nigro facta saec. XVI, effigiehus et figuris impressis, fibulis 
cupreis amissis. 



456. Membranae. Volumen novem plagularum, altitudinis 60,5, latitudi 

nis 54,8; 65; 68,7; 68,7; 71,8; 73; 72; 71,5 et 66,5. Saec.'^. 
Pars Thorae. 

Continet Geneseos cap. I — XII, vs. 8, et totum librum Esther. 

Inest in catalogo anni 1758. 
In involucro serico. 



457. Chartac. 16,7 X 21,2. 211 fol. Saec. XVIII. 

Pentatenchas Mosaicas Hebraice, collatas cam versione Graeca qaae 
dicitar LXX. 

In catalogo a. 1841 primum apparet. collatus est a viro cl. Nic. Guil. Schroedero 
(1721 — 1798) prof. Groningano. 

Videtur provenisse e legato viri cl. Nic. Guil. Schroeder Steinmetz, eitts nepotis 
(1793— 18W). 

In ligatura chartacea saec. XVIII. 



458. Chartac. 16,3 X 20,5. 33 fol. inscripta et 27 fol. vacua. Sa£c. 

XVI—XVIL 
PsaJmi Davidis LXXXII priores Arabice. 



250 

Fol. 5 — 33. In fol. 1 scripta sunt octo praecepta Decalogi Arabice cum 
transcriptione characteribus Latinis. 

In ligatura legitur: ^^Jacobi Christmanni." Christniannus (1554 — idiS) qni sua nianu 
librum exaravit {vide fol. "i^erso) professor lingtmrtim Orientalium fuit Heidelbergae. 
Ex eiu8 bibliotheca Joachimus Borgesius, SchoUie Groninganae Rector adeptus est 
codicem^ quem Maji 2. a. i6^20 Bibliothecae Academiae vendidit. 

In ligatura membranacea^ in qua aliquot notae musicae saec. XV. 



459. Chartac. 16,2 X 20,5. 145 foL Saec. XVI—XVIL 

Acta apoHtoloram, ex Arabica bibliothecae Palatinae translatione in literas 

Hebraeomni conformata et Latina versione ad verbnm expressa a 

Jacobo Christmanno. FoL 1 — 72. 
Lexicon radicum Arabicarum, quae occurrunt in textu supradicto, ab 

eodem. Fol. 73—145. 

Origo ut supra. 

In ligatura membranacea saec. XVII. 



460. Chartac. 10,8 X 15,7. 133 fol. Saec. XVI— XVII. 

Johannis Damasceni orthodoxae fidei cap. 68 (apud Latinos 1. III c. 24) 

et 98-100 (1. IV c. 26-28) Arabice. Fol. 1— Sverso. i29verso_i33. 
Epistolae Paulinae Arabice. Fol. 9 — 94. 

Epistola ad Rom. et duae epistolae ad Corinth. desunt. 
Epistolae Catholicae Arabice. Fol. 94—129. 

Exaravit Jacobus Christmannus. 

Origo ut supra. 

In ligatura membranacea^ in qua nonnullae notae musicae saec. XV. 



461. Chartac. 15,5 X 20,5. 10 fol. Saec. XVI (1513). 
Abu-Abdallah Mohammed ibn-Dawud a^-C^lnhadjii Compendinm Gramina- 

tices Arabicae. 

Cf. de Goeje Catal. Codicum Orientalium, n*^. 2708. 

Origo ut supra. 

ln ligatura menibranacea saec. XIV , in qua inscriptum est fragmentum ope^is 
theologici Latini. 

462. Chariac. 18,1 X 27,1. 2 volumina, 467 et 444 foliorum. Saec. 

XV (vol. L a. H. 839 = 143516). 
al-Djanharii Lexicon Arabicum. 

Duo volumina tribus constant partibus ad diversa exemplaria pertinentibus. 

Cf. de Goeje Catal. n". 2712 et prolegomena in editionem Scheidianam. 

Codex oriundus est ex bibliotheca Everardi Schcidii ^ P^of. Lugd. Bat. {I74ii — i794), 
qui eum a. 1769 ex Oriente acquisivit et particulam prinmm edidit {Harderovici 
apud Joh. Mooien 1774). In catalogo a. 1833 invenitur. 



251 

463. Chartac. 21 x 30,6. 384 foL Saec. XV?. 

Firuzabadii Qamus sive Oceanus linguae Arabicae. 

Cf. de Goeje Catal. n^ 2713. 

Oriundus est ex bibliotheca Scheidii qui eum a. 1767 ncquisivit. In catalogo a. 
i83S invenitur. 

In ligatura e corio facta. 



464. Chartac. 20,8 X 33. 689 pag. Saec. XVIII. 
Haniasah al-Rolitorii. 

Cf. de Goeje Cat. n». 2716. 

Liber exaratus nxanu viri cl. Nic. GuiL Schroederi , prof. Gron. {ilili — ilOS) , cum 
scholiis e Tibrizii commentario selectis et notis marginalibus. In catalogo a. i84i 
primum invenitur. 

In iigatura chartacea. 



465. Chartac. 13,7 X 17,7. 30 fol. Saec? 

Aba'-l-Motarrif Abdarrahman ibn-Wafidi Compendinni Medicinae. 

Cf. de Goeje Cat. n^ 2723. 

Codicem possedisse videtur Jacobus Christmannus {cf. n^. 458). 
In ligatura membranacea cum flguris impressis stiec. XVI. 



466. Chartac. 14,8 x 18,7. 86 fol. Saec. XVIL 

Selecta e capitibus 1, 2, 6, 5 et 4 Fanni 4*' Libri 1»"* Canonis Avicennae 
(Ibn 8ina) et qnidem e versione Hebraica secnndnm edit. Bomberg. 
(Venetiis), plernmqne adscripto textn Arabico. 

Cf. de Goeje Cat. n«. 2724. 
Exeerpta sunt a Jaeobo Christmanno. 

Ex eius bibliotheca anno iOW Bibliotheca Groningana ncquisivit. 

In ligatura membranacea^ in qua fragmentnm libiH saec. XV cum notis niuMcis. 



467. Chartac. 14,8 x 18,7. 30 fol. Saec. XVII. 

Avicennae (Ibn Sina) Hortns sive descriptio plantarnm et simplicium 
medicamentorum , quae occurrunt in libro secundo Canonis Avicennae , 
juxta seriem Alphabeti Arabice . . ., editus a M. Jacobo Christmanno. 

E regione pag. 1 Christmannus scripsit: „Avicenna Hebraeus editus est 
in Italia typis Bombergianis , ut eonjicio Venetiis, in folio minore, Anno 
252 numeri rainoris, ut liabetur in fine secundi libri Canonis, id est ante 
annos 116, dum ad hunc annum Christi 1608 respiciraus." 

Hoc opus editioni destinatura fuit et praefatione munitura est. 

Cf. de Goeje Cat. n". 2725. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartacea rubra cum anni nota 1607, 



252 

468. Chartac. 20,2 X 31, 7. 75 fol. Saec? 
Duae Qorani partes. 

Cap. V,85 — VI,110 (fol. 1 — 53) scripta antiquo charactere Mauritanico. 

Cap. XLira4— XLIII,12i' (fol. 53—71) exarata litteris Arabum antiquis- 
simis, (juae Cuficao dicuntur. Accedunt transcriptio charactere neskhi et 
versio latina factae ab Hottingero (1G20— 1667), fol. 71—75. 

Cf. de Goeje Cat. n». 2726. 

Transcriptus est ex duohus codicihus antiquis, quorum alter a. i53ii acquisitiis 
est Tuneti a Johanne Marquart von Kunghecky alter ah Tohia Krum a. WW Cairone 
allatus est. Anno 1770 ^ ex annotatione Nic. Guil. Schroederi prof. Groningani^ una 
cum aliis codicihus Arahicis puhlico aere emptus est Bihliothecae Groninganae. A^. 
i84i primum in catalogo occurrit. 

In tigatura memhranacea saec. XVII. 



469. Chartac. 20,5 X 31,8. 225 et VI fol. Saec. XVII. 
Qoran. 

Cf. de Goeje Cat. n«. 2727. 

Exaratus manu Ant. Deusingii (1612 — 1666) prof. Groningani e codice 
Erpeniano. Fol. 216 — 225 vacant. Accedunt tria folia soluta (I — III) eadem 
mjinu exarata, continentia fragmenta operis medici. Fol. IV — VI vacant. 

In catalogo a. i84i hic codex reperitur. 

In ligatura metnhranacea saec. XVII cum vinculis viridibus. 



470. Chartac. 14,9 X 20,1. 29 fol. Saec? 

Qorani partes 27 et 28 (a Snr. 51 vers. 31 usque ad finem Sur. 66). 

Fol. 15 et 29 vacant. 

Cf. de Goeje Cat. n«. 2728. 

In fol. i annotatio manu saec. XVI: Liber hic ex Dalmatia aUatus ct dono mihi a D. 
Christiano Hulen clatus . . . In fol. i. Nic. Guil. Schroeder professor Groninganus 
(il2i — il98) scripsit hrevem annotationem de contentu manuscripti. Videtur igitur 
codex anno illO Bihliothecae acquisitus esse. Cf. n^. 468. Anno 1833 in catalogo 
invenitur. 

In ligatura e corio nigro facta saec. XVI. 



471. Chartac. 10,5 x 14,9. 206 fol. Saec.'^. 

Qorani capita XXXVI, XLIV, XLVIII, LV, LVI, LXVII, LXXVIII, 

XCVII, CII, CX— CXIV, I et 11« initium. 
Formulae quaedam precum Turcice et Arabice. Cum multis signis cabba- 
listicis, circulis divinatoriis et praestigiarum praescriptis. 
Cf. de Goeje Cat. n^ 2729. 

Tn fol. ultimo Nic. Gnil. Schroeder annotavit contentum codicis. Videtur igitur 
anno 1776 Bihliothecae eniptus esse. Cf. n^. 408. Anno 1833 in catalogo invenitur. 
In ligatura e corio rtihro facta saec. XVIII. 



253 

472. Chartac. 9,8 x 14,5. 29 foL Saec? 

Eadeiu capita Qorani quae in praecedente codice. 
Formulae breves precum Arabice et Turcice. 

Vide de Goeje Cat. n". 2730. 

In fol. i4verso legitur: 1644 . . . Anna Feyrerin. In fol. 1 inter alia {eadem manu 
atque annotatio in fol. i codicis n^. 470): in Aug. 4659. Videtur fuisse inter codices^ 
qui anno 1776 Bibliothecae empti s^mt. Cf. n°. 468. Anno 1833 in catalogo invenitur. 

In ligatura chartacea, dorso lineo^ saec. XVIIL 



473. Chartac. 7,2 x 10,3. 69 fol. Saec. ? 
Qorani capitn XXXVI et LXVH. 
Forniulae precuni Arabice et Turcice. 

Cf. de Ooeje Cat. n». 2731. 

In fol. i legitur (eadem manu quae in fol. i cod. 470 et 472 annotavit): Accepi 
ex Burgundia a fr. Sebastiano Ranspite d. 45 Febr. 4654 per iuvenem Neclementein. 
Nic. Guil. Schroeder codicem possedisse videtur^ quum contentum in fol. 69 adiunxerit. 
Anno i776 codex verisimiliter Bibliothecae emptus est. Cf. n*. 468. Anno 1833 in 
catalogo invenitur. 

In ligatura e corio nigro facta saec. XVII. 



474. CTiarta^. 18,8 X 13,7. 57 fol., quorum aliquot lacerata et humore 

laesa. Saec? 
Sylloge traditionura Prophetae, Arba'in vocata. Fol. 1 — 9. 28verso_33, 
Carraina Tm-cica. Fol. 9—28^^^80. 33—57. 
Cf. de Goeje Cat. n^ 2732. 

In fol. 8verso legitur anni H. 799 nota (i. e. 1396/7). 

In fine Nic. Guil. Schroeder annotationem brevem addidit. Videtur esse e 
numero codicum qui anno 1776 Bibliothecae empti sunt. Cf. n^. 408. Anno 1833 in 
catalogo invenitur. 

In ligatura e corio rubro facta saec. XVIII. 



475. Chartac. 15,5 Y 23,3. 55 fol. Saec? 

Preces Arabicae, qnae inscriptiones partira Malaicas babent. Fol. 1, 
53verso — 55 vacant. 

Cf. de Goeje Cat. n». 2735. 

Originis incertae {fortasse anno 1776 acquisitur^ cf. n^. 468). Anno 1841 primum 
in catalogo invenitur. 

In ligatura membranacea saec, XVII. 

476. Chartac 12,8 v 20,5. 96 fol. Saec? 

at-Taftazanii Coninientarius in an-Nasafii Compendium Theologiae. Fol.l — 70. 



254 

az-Zarnudjii OpuRculum, qnod Enchiridion studiosi appellatur. f^ol. 71 — 96. 
Ciiin multis notis marginalibus. 
Cf. de Goeje Cat. n^ 2737. 

In fol. i Arabicis characteribus adnotavit Georg. Hier. Wehch, philologus Augustae 
Vindelicorum (/624 — /677) , se hunc codicent dono dedisse viro cL Joh. Henr. Hottingero 
(iG^iO — /667). Nic. Guil. Schroeder videtur possedisse. Fortasse erat inter codices^ qui 
anno /776 Bihliothecae empti sunt. Cf. n^. 468. Anno i833 in catalogo invenitur. 

Tn ligatura chartacea dorso coriaceo saec. XVII. 



477. Chartac. 16 y 21,2. 127 fol. Saec? 
Ibn-al-Imad al-Aqfahsii Tractatiis duo. 

Cf. de Goeje Cat n«. 2738. 

Codex manu recenti Europaea exaratus est. 

Erat., ut videtur, Nic. Guil. Schroederi et fortasse anno 1776 Bibliothecae eniptu^ 
est. Cf. n^. 468. Anno i8SS in catalogo invenitnr. 
In ligatura coriacea saec. XVIJI. 



478. Chartac. 10,7 X 16,9. 61 fol. Saec. XVII. 

Pars versionis Arabicae tractatas philosophico-tbeologici Graeci. 

Quis tractatus titulus, quis auctor sit, non liquet. Jacobus Christmannus 
eodicem exaravit. 

Cf. de Goeje Cat. n^ 2740. 

Anno 16^20 in Bibliothecam Groninganam pervenit. Cf. n^. 458, 
In ligatura membranacea .^ in qua manu saec. XTV inscriptum est fragmentunt 
libri thexilogici Latini. 



479. Chartac. 10,7 X 15,3. 187 fol. Saec. XVII. 

Liber Psalmorum I-XXXVII et argumentum XXXVIII* Persice, cum 
versione Italiana et Belgica. 

Praemittitur praefatio; cuique psalmo antecedit enarratio argumenti et 

scopi. Abnipte desinit. 

1n fol. i. legitur nmnu soec. XVII: Hendrick Dantj. In fronte: O. Kuypei^s 4747. 
Gerardtis Kuypers {i^^-i^I - 1798) fuit professor theologine Groningae. In calalogo 
a. i84i primum invenitur. 

In ligatura coriacea saec. XVIII. 



480. Chartac. 12,4 X 22,4. 142 fol. Saec? 
Faidhi poetae Mesnewi. 

Cf. de Goeje Cat. n<>. 2718. 

In fronte: Carmina Fiadsi clari Persarum Poetae Bibliothecac publicac donavit 
Nicol. Guil. Schroeder, Bibliothecarius {quo munere fungebatur annis 1782 — 1798). 
In ligatura e corio rubro facta saec. XVI. 



256 

481. Chartac, 15^6 x 23,3. 421 foL In fronte et ad finem mutiltis, Saec,? 
Mirkhondii Historiae pars prima. Persice. 

Praefatio et titulua desunt. 

Cf. de aoeje Cat. n». 2722. 

Vir doct. Nic. Guil. Schroeder ad fineni notas historica^ de opere et auctore 
adiunxit et sic pergit: Codice autem hoc publicam quae Groningae est Bibliothecam 
ornavit vir cel. et exp. Petrus Camper, cum Professoris Medicinae munus auspicaretur 
(i. e. anno il64). 

In ligatura e corio rubro facta saec. XVI. 



482. Chartae. 10,9 X 16. 12 foL Saec.? 

Fragmentuui opascali, in quo fopmae verbornm linguae Arabicae enume- 
rantur, cum explicatione Turcica interlineai*i. 

Cf. de aoeje Cat. n^ 2709. 

Oriundus est codex ex bibliotheca Christmanni. Cf. n^. 458. 
In ligatura chartacea. 



483. Chartac. 10,4 X 15,4. 99 foL Saec? 

Liber precum partim Turcica, partim Arabica lingua. 
Qorani capita LI— LVII et LXXVIII— CXIV. 

Abnipte desinit. 

Cf. de aoeje Cat. n^ 2734. 

Ad finem Nic. Guil. Schroeder quae continet codex annotavit. Est, itt videtur, 
anno ill6 a Bibliotheca eniptus. Cf. n^. 408. Anno 1833 in catalogo invenitur. 
In ligatura e corio rubro facta saec. XVIII. 



484. Chartac. 7,8 X 10,4. 105 fol. inscripta et nonnulla vojcnia. Saec? 
Liber precum Turcice et Arabice. 

Fol. 2— ovti-so^ 69ver8o_7iver8o vacant. 

Cf. de Goeje Cat. n». 2736. 

Fol iOSverso legitur: H. R. W. 4625. Fol. 6: Emtionis jure me possidet Joh. Henr. 
Hottingerus fil. a. d. 5. Decembr. 4677. Hottingerus {1647 — 1602) fuit professor 
linguae Hebraicae Tiguri. In fol. 6 Nic. Guil. Schroeder contentorum indicein scripsit. 
Esl^ ut videtur, codex anno 1776 Bibliothecae eniptus. Cf. n^. 468. Anno 1833 in 
cntalogo invenilur. 

In ligatura e corio nigro facta saec, XVI. 



485. Chartac 11^8 x 17^5. 35 fol. inscripta et nonnulla vacua. Saec 

XVI (1582). 
Jacobi Christmanni Exercitationes linguae Turcicae. 



256 
FoL 16, 17, 24, 25, 28, 29 et 34 vacant. 

Tn fine legitur: ,Jn principio Januarii anno 15K2/* 

Cf. de Goeje. Cat. n«. 2711. 

Ex Christmanni bihliotheca. Cf. n*. 4o8. 

In ligatura niembranareay in qua inscriptum est nianu saec. XIV fragnientum 
operis theologici. 



486. Chartac. In plano. Sasc. ? 
Diploma Torcicaiu. 

Cf. de Goeje. Cat. n». 2714. 

Origo ut supra. 



487. Chartac. Convolutus. Saec.? 
Varii scriptnrae generis exempla. 

Cf. de Goeje Cat. n". 2714. 

Origo ut supra. 



488. Chartac. 10,5 X 15,5. 79 fol. Saec.? 

Nasr-ad-din Khodschae Facetiae. Fol. 79—62^«'^. Fol. 62— 57^'e"o vacant. 
Deli Buraderi Opuscalum. Fol. 57 — 1. 
Cf. de Goeje Cat. n». 2715. 

Ad finem legitur: H. R. W. 4625. (c/. n». 4^). Fol. IQverso: Emtionis jure me 
possidet Joh. Henr. Hottingerus fil. a. d. 5 Decembr. 1677. Postea codex videtur fuutse 
Nic. Guil. Schroederi {vide fol. IQverso), Est fortasse empttis anno /776. (Cf. n«. 46S). 
Anno i833 in catalogo invenitur, 

In ligatura e corio rubro facta saec. XVI. 



489. Chartac. 11,4 X 17,9. 146 fol. inscripta, et nonnulla vaeua. Saec. 

XVII (1615). 
Dsahni Efendi filii Karfestanis Carmen Tarcica lingaa in laadem Josephi 
patriarchae. 

Cf. de Goeje Cat. n^ 2719. 

Nic. Guil. Schroeder addidit in initio annotationes de opere, de auctore et de 
codice. Fol. it^eraii de historia codicis legitur: Expugnata supenoris Hungariae metropoli, 
Biida, has cxoticae niritatis victrici manu abstulit Turcis literarias exuvias, Joh. 
Schmits, Satrapa Lipp. Swalenburgensis. In cujus benevoli amici testimonium et per- 
petuam amicitiae tesseram, donationis titulo possidet Henricus Mische. A®. 1695. Postea 
erat Leonardi Offerhaus prof. Groningani (i099—i779) qui Bibliothecae donum dedit. 

In ligatura e corio tnibro facta saec. XVII. 



490. Chartac, 13,1 X 21,5, 72 foL Humore laestis. Oum titulis auratis. 

Saec. XVL 
Diwan poetae O^uli. 

Inter poemata sunt qapidae in laudeni Iskanderbeg , Isabeg et Abdibeg et 
elegia in mortem Gulschenii. 
Cf. de Goeje Cat. n\ 2720. 

Fol. (jQverso legitur: Sum Danielis Widmeri Bnsiliensis Anno 1600. Codex videlur 
postea fuisse Nic. Cruil. Schroederi {oide fol. 70). Fortasse anno illG Bibliothecae 
acquisitus. Cf. n®. 468. Anno iS33 in catalogo invenitur. 

In ligatura e corio nigro facta saec. XVI. 



491. Chartax^. 14,1 x 20. 97 fol. Humore UiesiLS. Cum titulis rubris. 

Sa£c. XVn (post annum 1641). 
Carmina Turcica in laudem Prophetae. Fol. 1 — ISverso. Yo\. 19— 27verso vacant 

paucis annotatiunculis exceptis. 
Preces Turcicae. Fol. 28 — iSverso. Yo\. 46— 47^«^^, 49— SQverso vacant. Fol. 28 

continet exempla annorum 1044—1051 (1634 — 1641). 
Fragmentum diwani poetae Turcici anonymi. Fol. 51 — 97^®«^. 
Cf. de Goeje Cat. n». 2721. 

Nic. Guil. Schroeder hunc codicem videtur possedisse (vide ad fineni) qui fortasse 
anno 1776 Bibliothecae acquisitus est. Cf. n®. 468. Anno 1833 in catalogo invenitur. 
In Hgatura e corio nigro facta saec. XVII. 



Chartac. Convolutv^. Mutilus. Saec? 
Preces Turcicae. 

Cf. de Goeje Cat. n». 2783. 

E bibliotheca Jacobi Christnianni. Cf. n®. 458. 
Sine ligatura. 



493. Chartac. 16,4 X 21,3. 10 foL, plagulis albis intersertis. Saec? 
Fragmentum operis Turcici theologici. 

Cf. de Goeje Cat. n«. 2739. 

In fol. i. legitur: Ego Isaacus Badouacius hunc quinternionem Turcicum amicitiae 
causa dono dedi D. Jacobo Christmanno, Professori Hebraicae Linguae Heidelbergae 
8 Octobris Anno 1590. Post niortem Christmanni (i6i4) in bibliothecam pervenit. 
Cf. n». 4r>8. 

In ligatura membranacea^ in qua inscriptum est fragmentum operis theologici 
Latini manu snec. XIV. 



Codices Crroning. 17 



LIBRI TYPIS IMPRESSI CUM NOTIS MSS. 



494. Novum Testamentam ex Erasmi Roterodami recognitione . . . adiecta 
vulgata translatione . . . (Edit IV.) Basileae, (apud Joannem Frobeninm) 
anno M. D. XXVII. 
Des. Erasmi Roterodami in Novum Testamentum Annotationes , ab ipso 
autore iam quartum recognitae . . . Apud inclytam Rauracorum Basileam, 
(apud Joannem Frobenium) An. M. D. XXVII. 

Cum notis manu scriptis M. Lutheri, Uniconis Manningha, Regneri 
Praedinii, duorum vel trium aliorum. 

Primus possessor huius libn fuit Lutherus, qui in ligatura scripsit: Pestis ero 
vivens^ mariens ero mors tua^ papa. D. M. Luth. Postea Unico Manningha, vir 
nobilis Frisiae Orientalis (1529 — 1588), possidebat; inscripsit enim : Unico Miuiningha 
anno salutis iooO. Hunc librum a fUiis D. Mart. Lutlieri Wittenbergae dono dat%ifn 
accepi quem Lutherus {piae menwriae) propria manu conscripsit. Haud diu fuit 
Manninghae, nam legimus infra eius notitiam manu Regneri Praedinii haec: Ab 
Uncone vero Manningha iam in patriam reverso, postquam accepisset D. Christo- 
phorus ab Eusum^ mihi porro dono dedit. ioo5. Reg. Praed. Praedinio Scholae 
Sancti Martini Groningae Rectore (1510 — 1559) mortuo fata libri per saeculi spatium 
incerta sunt Verisimile est Johannem Acronium possedisse aut saltem vidisse. IUe 
enim anno 1563 Basileae Regneri Praedinii opera edidit. In liac autem editione 
reperiuntur annotationes , quas Praedinius huic exemplari adiunxit. Fata posteriora 
nota sunt ex his annotationibus ; Possidet ab anno MlPCLXVI ScUonum van Til 
(Sal van Til (1643 — 1731) ab anno 1666 V. D. M. in pago Huisduinen, ab anno 
1702 theologiae professor Lugduni Bat. fuit.): et: Ex bibhotheca Salomonis van 
Til hunc sibi Hbrum comparavit A. Alberthoma Eccl. LeicL i7i4. Quomodo ex 
huius libris in Groninganam bibliothecam pervenerit, docent hae notae: Hunc ego 
codiccfn rarissimuniy licet in Catalogo Bibliothecae meae typis exprimendufn , des- 
tinarem ego Bibliothecae Academiae Groningo-Omlandicae^ quae Praedinii tneaque 
patria est ; et: Legntum luculentum plurimum reverendi doctissimique viri Alb. 
Alberthomae V. D. M. atque Interprete apud Lugd. Batavos facundissimi ilkUum 
Bibliothecae a. d. X Augusti i7^. 

Cf.: P. Boeles Jr. , Het tweehonderdvijftigjarig bestaan der Hervormde Gemeente 
te Noorddijk, pag. 40 vlg. ; J. J. Diest Lorgion, Verhandeling over Regnenis Prae- 
dinius, pag. 94 vlg. ; Hofstede de Gix)ot, Luther in seiner Studierstube (Theologische 
Studien und Kritiken, 1884, pag. 325 seq.) eiusd. , Luther in zijn studeervertrek 
(Geloof en Vrijheid, 1885, pag. 517 seq.). 

1n ligntura originali lignea, membrana intecta, in qua eflfigies et aliae figurae 
impressae, cum reliquiis fibularum cuprearum. 



250 

495. Homeras, Hias. Cum potiore lectioiiis varietate edidit Aug. Nauck. Berolini 

1874. 2 ptes. 1 vol. 

496. Idem opus. Berolini 1877—79. 2 ptes. 1 vol. 

497. Poetae Scenici Graeci Accedunt perditarum fabularum fragmenta. Rec. etc. 

Gui. Dindorfius. Lipsiae etc. 1830. 

498. Aeschylas, Tragoediae. Ex recensione Ric. Porsoni passim reficta a Gui. 

Dindorfio. Edit. II. Lipsiae 1853. 

499. — Prometheus nebst den Bruchstucken des npofiyj^sb:; ^uofisvo^ . . . erklart 

von N. Wecklein. 11« Aufl. Leipzig 1878. 

500. Sophocles, Tragoediae ex recensione Gui. Dindorfii. Edit. VI quam curavit 

cet. S. Meklor. Lipsiae 1885. 

501. Aristophanes , Comoediae . . . Recensuit C. H. Weise. Nova edit Lipsiae 

1842. 3 tom. 4 vol. 

502. — Comoedias edidit Theod. Bergk. Edit. II correctior. Lipsiae 1867 — '68. 2 vol. 

503. Lysias. Recognoverunt lo. Geo. Baiterus et Herm. Sauppius. (Oratores 

Attici. P. ni). Turici 1838. 

504. — Ausgewahlte Reden. Erklart von R. Rauchenstein. 111® Auflage. 

Berlin 1859. 

505. — Ordtiones et fragmenta . . . emendavit C. G. Cobet. Amstelodami 186.S. 

506. — Orationes selectae. Edidit H. van Herwerden. Groningae 1863. 

N®. 495 — 506 cum notis manuscriptis viri cl. Tj. Halbertsmae, profcssoris 
Groningani (1829—1894). Ex legato eiusdem. 

507. Isocrates, Orationes. Rec. cet. Gust. Edu. Benseler. Lipsiae 1851 — '56. 2 vol. 

Collatae ab eodem cum codice Urbinate III, cf. Tjallingii Halbertsmae Adversaria 
critica ed. Herwerden, p. XXXVI. 

508. Deraosthenes, Orationes ex recensione Gui. Dindorfii. Vol. I p. II. Ed. II. 

Lipsiae 1852. 

Oratio de corona ab eodem collata est cum codice Parisiensi 2934 (cod. £) inter 
annos 1856 et 18.59. Cf. l. c. p. XVII. 

N*. 507 — 508 ex legato eiusdem. 

509. Herodotus, Historia s. historiarum libri IX, qui inscribuntur Musae . . . 

Ctesiae quaedam. [Genevae], Hen. Stephanus. 1570. 
— Historiae libri IX et de vita Homeri libellus: illi ex interpretatione Laur. 
Vallae adscripta, hic ex interpretatione Conr. Heresbachii: utraque 
ab Henr. Stephano recognita. Ex Ctesia excerptae historiae (Latine) 
cet. Ibidem 1566. 

Cum notis manuscriptis fortasse Michaelis Crameri, qui in fronte scripsit: 
Michaelis xttj/mi Cranieri ementis Neustadii pro I s bq(f). 25 Aprilis 1638. 

510. Xenophon, Expeditio Cyri. In usum scholarura emendavit C. G. Cobet. 

Lugd. Bat. 1859. 

17* 



2G0 

511. — Historia Graeca. In usum scholanun emendavit C. 6. Cobet Amstelo- 

dami 1862. 

512. J. H. Holwerda, Annotatio critica in Xenophontis Hellenica. Amstelodami 1866. 

N^. 510 — 512 cum notismanuscriptis viricl. Tj. Halbertsmae et ex eiusdem legato. 

513. Dionysius Halicarnassensis , Opera omnia. T. V et VI. Lipsiae 1829. 

A Tj. Halbertsma codex Reg. Parisiensis 1741 coUatus est Cf. eiusdera Ad- 
versaria critica, p. XVH. 
Origo ut supra. 

514. Cl. Aelianus, Opera quae extant omnia, Graece Latineque e regione . . . 

opera Conr. Gesneri. Tiguri, apud Gesneros fratres. (1556). 

Cum paucis notis manuscriptis. 

TJber erat Petri Scriverii (1576 — 1660), postea Gronovioruiii, quorum Abrahamus 
(1695 — 1775) eo usus est edens Aeliani Variam Historiam (^Lugd. Bat. etc. 4731), 
et De natui*a animalium libros XVH (Londiiii 1744. 2 vol.V Ex auotione MSS. 
Gronoviano rum Hibliotheca Groningana eum acc|uisivit. 

In ligatura originali e corio facta amissis fibulis cupreis. 

515. — Idem opns. Tiguri (1556). 

Continet tantuni librum de animalium natura. 

Plagulae albae insertae sunt, in quibus notae manuscriptae Abrahami Gronovii. 
In auctioue librorum Gronovianoruin hic liber in alias inanus pervenit. Virclar. C. J. 
Wenckebach, Ministerii Regis ad rcs internas Secretarius Generalis, eiim Bibliothecae 
Groninganae donum dedit, ante a. IBI^. 

516. — Varia Historia, Heraclidis Pontici et Nicolai Damasceni quae super- 

sunt Edit. stereot. Lipsiae 1829. 

Codices Parisini num. 352 SuppL et 1693 a Tj. Halbertsma coUati siint. Cf. 
eiusdem Adversaria critica, p. XVL 

Ex legato eiusdem. 

517. CI. Ptolemaeus, De geographia libri VIII. Basileae, Froben. 1533. 

Cum notis manuscriptis Isaaci Vossii (1618 — 1689) et in margine et in plagulis 
albis insertis. In titulo legitur: Ab. Ortelii. 
In catalogo anni 1833 invenitur. 

518. Tlieatrum geographiae veteris . .. edente Pt. Bertio. Amstelodami, ex oflBc. 

lud. Hondij (Lugd. Bat. Is. Elzevirius). 1619. 2 tom. 1 vol. Cum tabb. geogr. 

Cf. Willems, l.es Elzevier, n®. 137. Desideratur titulus tomi 1. 

Cum notis manuscriptis Is. Vossii in margine. 

Wilh. Joach. Wicherts Abresch, V. D. M. in pago de Meeden, ante aunum 4833 
donum dedit. 

519. M. A^ccius Plautus, Comoediae XX superstites . . . industria Frid. Taub- 

manni. Additi sunt indices cet. S. 1. (Wittenbergae), apud Zach. Schure- 

nim. 1612. 

Cum notis manuscriptis fortasse Joh. Fred. Gronovii (1611 — 1671). 

In titulo legitur: lohan. Frederici Gronovi Hammaburgij. Ex cuius danatione 
frater Laurentius Gronauw possidet ClOJOCXXXVI. 

Bibliothecae datus a vii-o cl. C. J. Wenckebach, Ministerii Regis ad res internas 
Secretjirio Genei-ali, ante a. 18i.i'^. 



261 

P. Terentius Afer, Comoediae ex recensione Bentleii . . . Nova ed. 
Lipsiae 1826. 

Inest collatio a Tj. Halbertsma facta codicis Escorialensis Ill-S-23. Cf. eiusdem 
Advei^aria critica, p. XXX. 

£x legato eiusdem. 

C. Lucilius, Saturanun reliquiae. Emendavit etc. Luc. Mueller. Accedunt 
Acci (praeter scaenica) et Suei carminum reliquiae. Lipsiae 1872. 
Cum notis manuscriptis Aem. Baehrens. 
E bibliotheca eiusdem (f 1888). 

P. Ovidius Naso, Opera onmia . . . Recogn. C. H. Weisse. T. II. Metamor- 
phoseon libri XV. Lipsiae 1845. 

Inest collatio a Tj. Halbertsma facta codicis Toletani 102 — 6. Cf. eiusdem 
Adversaria ciitica, p. XXX IV. 

Ex legato eiusdem. 

— Halieutica, Gratii et Nemesiani Cynegetica. Ex rec. Maur. Hauptii. 

Lipsiae 1838. 

Inest coUatio ab Aem. Baehrens facta codicum Parisinorum 4839 et 7561. 

Acquisitus e bibliotheca eiusdem. 
[P. Verfifilius Maro, Opera cum commentariis Servii Mauri Honorati, 
Aelii Donati aliorum]. (In fine:) Impr. per lacobu Zachon pedemontanum 
Venetiis . . . 1499 . . . 

Neque apud Hain, neque apud Panzer. Folia 1 — 6 desunt. 

Persius cum duobus commentis. (lu fine:) Impr. Venetiis per Petnim lo. de 

quarengis Pergomensem . . . 1495 . . . (Hain n^ 12739). 
[C. Sallustius Crispus, Opera.] S. 1. typ. nom. e. a. (Hain n". 14229). 

Cum notis manuscriptis saec. XVI. 

Originis incertae. 
P. Ver^lius Maro , Opera (In fine :) Impr. regia in civitate Argenten ordina- 
tione . . . Seb. Brant: operaque . . . Joh. Grieninger . . . 1502 . . . 
(Panzer VI, p. 27. n*\ 12). 

Cum notis manuscriptis saec. XVI. 

Originis incertae. 

— Opera. Rec. Otto Ribbeck. Vol. IV. Appendix Vergiliana. Lipsiae 1868. 2 ex. 

In uno exemplari insunt coUationes a viro cl. Aem. Raehrens factae codicum 
Paris. 7927, 8093, 46236, misc. 17177, Colbertini 7927 aeque Paris. , Trevirensis 998 , 
Monacensis 305, 18059, 18895, 21562, llelntstadiensis non numerati, Rehdigerani 
non numerati, Vossiani L. 78 et L. 0. 81 et sine dubio aliorum codicum. Alteri 
exemplari insertae sunt collatio codicis Ver<!iliani non nominati, facta ab alia manu 
ac Baehrensiana ; collatio Ciridis e codice Arundeliano 133 cum fragmento editionis 
Tcubnerianae minoris, aeque alia manu; annotationes e codicibus Arundeliano 133 
ct Vaticano 3252 manu Aem. Baehrens. 

£ bibliotheca Aem. Baehrens. 
Q. Horatius Flaccus, Institutiones poetarum ad Pisones. S. 1. (Lipsiae, Mart. 
Herbipolens) e. a. (Hain n". 8918). 

Cum notis manuscriptis saec. XVI. 



2G2 

— Eclogae, una cum scholiis perpetuis tam veteribus quara novis . . . tex- 
turaque . . . restituit Wi. B a x t e r. Ad cuius II»'" edit. recudi curavit etc. 
lo. Mt. Gesnerus. Lipsiae 1752. 

Cum notis manuscriptis foiiasse C. L. D. Leistc, qui nomen suum inscripsit in 
fronte, anno 1829. 

— Poemata scholiis s. annotationibus . . . illustrata a loa. Bond. Amstelo- 
dami, Gui. I. Blaeuw. 1636. 

Plagulae albae insertae sunt cum notis manuscriptis Joh. Mensingae, profes- 
soris eloquentiae et historiae Groningani (4635 — 1698). 

Donum viri cl. C. L. Wenckebach, Min. Reg. ad res intemas Secretarii Generalis , 
ante annum 1833. 

In ligatura membranacea saec. XVIL 

530. — Epistola ad Augustum. Commentario illustravit H. Riedel. Groningae 1831. 

Plagulae albae insertae sunt cum notis manuscriptis ipsius RiedeL 
E bibliotheca Riedeliana. 

531. Q- Valerius Catullus, Liber (carminum). Rec. Aug. Rossbach. Edit U. 

Lipsiae 1863. 
Albius Tibullus, Libri IV. Rec. Aug. Rossbach. Lipsiae 1862. 
S. Propertius, Elegiae. Ed. Henr. Keil. Lipsiae 1863. 

Cum codicum coUationibus viri cL Aem. Baehrens. 
Ex eiusdeni bibliotheca. 

532. Nic. Heinsius, Dan. fil., Adversariorum libri IV . . . Subjiciuntur ejusdem 

notae ad Catulium et Propertium . . . Curante P. Burmanno J»^. . . . 
Harlingae, F. van der Plaats. 1742. 

Cum annotationibus manuscriptis editoris ipsius (1714—1778) ut creditur. 

Discipulus et amicus eius Laurentius Santenius (1746 — 1798) postea librum possi- 
debat. In catalogo anni 1833 invenitur. 

In ligatura chartacea dorso membranaceo saec. XVIII. 

533. Phaedrus, Fabularum Aesopiarum libri V . . . Recognovit . . . Geo. Aen. 

Koch. Acc. fabulae novae XXX e codice Perottino restitutae. Lipsiae 1884. 
Plagulae albae insertae sunt cum notis manuscriptis Tj. Halbertsmae. 
E legato eiusdem. 

534. M. AnnaeuH Lucanus, Pharsalia . . . Praem. notitia literaria studiis Socie- 

tatis Bipontini. Edit. II auctior. Argentorati 1807. 

Deest ad Calpurnium Pisonem poemation. 

Libros I ct II Aem. Baehrens contulit e codice Lipsiensi bibliothecae urbanae 
XL (Rep. I , fol. 4). 

535. Lucilius Junior, Aetna. Rec. etc. Fri. Jacob. Lipsiae 1826. 

Codex Helmstadiensis non numeratus a viro cl. Aem. Baehrens mense lanuaiio 
anni 1877 coUatus est. 

536. C. Valerius Flaccus, Argonauticon libri YIII. Rec. Geo. Thilo. Halis 

Saxonum 1863. 

Cum collationibus ut supra. 



263 

P. PapiniuH Statius, (Opera) recognovit Gust. Queck. Tom. I. Silvae. 
Acliilleis. Lipsiae 1854. 

[nest collatio ab Aem. Baehrens facta codicis Laurentiani plut. 29.32. 
• N°. 534 — 537 e bibliotheca Baehrensii. 

Juvenalis et Persius, [Satyrae]. (In fine) Venetiis, in aed. Aldi 1501. 
Cum notis manuscriptis saec. XVII. 
Originis incertae. 

L. Apuleins, Apologia sive de magia liber. Ed. Gust. Krueger. Berolini 18G4. 
Cum paucis notis manuscriptis viri cl. Aem. Baehrens. 

540. lulius Florus, Epitomae de Tito Livio bellorum omnium annorum DCC 

libri n. Rec. . . . Otto Jahn. Lipsiae 1852. 

Cum coUationibus e codice Harleiano 2620 Musei Britannici, quem Aem. I^aeii- 
rens contulit anno 1875. 

541. Orestis tragoedia, carmen epicuni, saeculo post Christum natum sexto com- 

positum (auctore Dracontio). Emendatius ed. Ca. Schenkl. Pragae 1867. 
Cum coUationibus ut supra. 
In fronte: Ex libris Ottonis Jahnii, 
N°. 439 — 541 e bibliotheca Baehrensii. 

542. Ausonius Burdigalensis, Opera. lac. Tollius ex vett. codd. restituit. Ara- 

stelredami, loa. Blaeu. 16C9. 

Plagulac albae insertae sunt cum notis maTmscri{)tis saec. XVII. 

Donum C. L. Wcnckebach , Ministri ad res internas Secretarii Geneinlis, ante 
annum 1833. 

In ligatura chartacea saec. XVII. 

543. — Opera. Ex editione in usum Delphini. Mannhemii 1782. 2 vol. 

Plagulae albae insertae sunt cum collationibus Aem. Baehrens e codicibus 
Parisinis 7558, 4887, 2772, Florentino 33.19, Vaticano 1611, Cantibrigiensi 2076 
(KK. V. 34), Bruxellensi 5369—5373. 

544. — Opera ad optimas editiones collata. Praemittitur notitia literaria studiis 

Societatis Bipontinae. Biponti 1785. 

Inest collatio cod. Vossiani L. Q. 107 ab Aem. Baehrens facta. 

545. — Opuscula. Rec. Ca. SchenkL Adiecta est tabula. (Monumenta Germaniae 

historica. Auctorum antiquissimorum t. V. p. 2). Berolini 1883. 

546. Corippus, Libri qui supersunt. Rec. los. Partsch. Adiecta est tabula. 

(Monumenta Germaniae historica. Auctorum antiquissimorum t. III p. 2). 
Berolini 1878. 

547. Dracontius, Orestes tragoedia. Rec. Rud. Peiper. Wratislaviae 1875. 

548. Orientius, Carmina, rec. et commentario instruxit Robinson EUis. Vindo- 

bonae etc. 1888. 
N^ 545—548 cum notis manuscriptis viri cl. Aem. Baehrensii. 

549. Maximianus Etruscus, Elegiarum liber. 

Exemplaria quatuor ex diversis syllogis poetarum extracta cum annotatio- 
nibus Aem. Baehrens, aliorum. 
I. Cura collationibus e codicibus Leidensibus Gronovii 87, Lipsii 36, 



264 

Parisiensi 8319 et Etonensi Bl. 6,5 in raarginibus et in plagnlis albis insertis. 

II. Cum collationibus e codicibus Vaticanis Palatinis 242 et Regio 2080. 

III. Cum colJationibus e codicibus Vaticanis 5176, Vatic. Palatinis 242 
et 1573 et Barberianis 2590. 

IV. Cura collationibus e codicibus Florentino Kiccardiano 1224 et Vaticano 
Barberiano VIII, 41. 

Praeterea insunt carminura Maximiani collationes eiusdem e codicibus 
Casanatensibus B— IV— 18 et A— V^20 et Regio 15— A— VII Musei 
Britannici et brevis annotatio de poeta ipso, necnon collatio e codice 
Florentino Riccardiano 1224, facta a viro cl. Italo Pizzi, professore 
Fiorentino. 

N®. 543 — 549 e bibliotheca Baehrensii. 

550. M. Tullius Cicero, De oratore. Sine 1. typ. nom. e. a. (Venetiis. Joh. vel 

Vendel. de Spira. c. 1470). Hain, n". 5096. 
In margine notae manu saec. XVI scriptae. 
In catalogo anni 1841 invenitur. 

551. — Bnitus, s. de claris oratoribus iiber. Rec. etc. Fri. Eliendt Regimontii 

etc. 1844. 

Inest collatio cod. Oxoniensis (Dorvilliani) X. 1. 3. 23. ab Aem. Baehrens facta. 
E bibliotheca eiusdem. 
— Opera. P. 4, 5, 35. Edidit C. F. A. Nobbe. Nova ed. Lipsiae 1849. 
4. Brutus; 5. Orator; 35. Gato Maior, Laelius et Paradoxa. 
Insunt coUationes manusoriptorum non nominatorum factae a Tj. Halbertsma. 
Cf. eiusdem Adversaria critioa, p. XXXVII. 
Corneliu» Nepos, Vitae excellentium imperatorum . . . Recognovit . . . Geo. 
Aen. Koch. Lipsiae 1848. 

Plagulae albae cum notis manuscriptis eiusdem insertae sunt. 
554. C. SallasKtius Crispus, Catilina et lugurtha. Recognovit R. Dietsch. Edit II. 

Lipsiae 1852. 

Insunt aTj. Halbertsma factae collationes codicum Toletanorum 49 — 23,49 — 24 
et 49-22. Cf. ciusdem Adversaria critica, p. XXXIV. 
C. Julius Caesar , Commentarii de bello Ghallico et civili etc. Cum fragnientis 

etc. Lipsiae 1844. 

Cum collationibus manuscriptorum ab eodem factis. Cf. I. c. p. XXXVII. 
T. Li\ias, Historiarum libri qui supersunt onines . . . Edidit loa. Theoph. 
Kreyssig. Tom. VI. Fragmenta et index. Lipsiae 1829. 

Huic libro soluni indicem continenti plagulae albae insertae sunt cum paucis notis 
liianuscriptis Tj. llalbertsmae. 
N°. r>52 — 55() e legato Tj. Halbertsmae. 

557. Cornelius Tacitus, Dialogus de oratoribus .... Rec. Ado. Michaelis. 
Lipsiae 1868. 

Cum notis nitinuscriptis Aem. Baehrens. Insunt annotationes nonnullae e codi- 
cibus Vaticanis 1862, 1518 et 4499. 

E bibliotlieca eiusdem. 



266 

Cum collationibus Aem. Baehrens ex apographo codicis Matritensis Cazon. 14 
n®. 22.40 (qui est codex Berolinensis Lat. 448) et ex codicibus Parisino 8069, Lei- 
densibus Vossianis L. Q 86 et L. Q. 33, Mediolanensi C. 74, Montepessulano Scholae 
medicinalis n9. 306, Turicensi non nominato. 

Insunt pt-aeterea: dissertatio viri cl. Caroli Schcnkl de codice manuscripto Veronensi 
distichorum Catonis; fragmentum supradictac cditionis Catonis pag. 7 — 'M), illa cum 
notis manuscriptis Aem. Baehrens, haec cum collationibus alia maiiu scriptis e 
codice Vaticano(?) Reg. 1578; coUatio e codice Catonis Cottoniano Vesp. D. VI, 
apographon codicis Reginensis 1560 fol. 137 — 139f^«o, Remigium in Catonein con- 
tinentis, et index codicis Veronensis supradicti, manu Aem. Baehrens. 

568. Panegyrici Latini XII. Rec. Aem. Baehrens. Lipsiae 1874. 

Insunt ab eodem confectae coUationes codicum Harleiani 2480, Londinensis Add. 
16983, Bruxellensis 10026—10034. 

569. Priscianus, Periegesis e Dionysio (fragraentum alicuius sylloges continens 

fol. 265 usque ad 422). 

In plagulis insertis et in margine insunt annotationes Aem. Baehrens c codicibus 
manuscriptis Parisiensibus 8303 et 7409 , Cottoniano Vesp. B. XXV in Musco Biltan- 
nico, Bruxellensi 14792, Leidensibus Bibl. publ. 67 et Vossianis L. Q. 33 et L. F. 
67, Tuiicensi non nominato et Durlacensi 36. 

N°. 568 — 570 e bibliotheca ipsius Aem. Baehrens. 

570. Secreta mulierum, De formatioe hols in utero materno vel vt alij dicut 

Secreta mulierfi (auctore Alberto Magno) cfi comentario nouo valde ina- 
gistrali cet. S. l. typ. nom et a. 

Cum notis manuscriptis saec. XVI. 

In fronte: Ex lihris F. Allamand. illS. In auctione librorum Jacobi Baart de la 
P^aille acquisitus anno 1868. 

571. Ger. Gisekenus, Apologia pro Herraanno Hamelmanno . . . ejusque chronico 

Oldenburgico . . . adversus . . . calumnias Ubbonis Emmii . . . Lem- 
goviae 1600. 

Cum notis manuscriptis Ubbonis Emmii. 

D. XXVI Octobr. 1840 a viro doct. Jac. Baart de la Faille Bibliothecae Universitatis 
dono datus est. 

In ligatura membranacea saec. XVII. 

572. Ev. Otto , Notitia praecipuarum Europae rerumpublicarum. Editio quarta . . . 

Trajecti ad Rhenum, Matthaeus Visch. 1739. 3 vol. 
Cum notis manuscriptis saec. XVIII in foliis insertis. 
Originis incertae. 

573. I. Barbeyrac, Histoire des anciens traitez . . . depuis les tems les plus 

reculez jusques a l'Empereur Charlemagne. 2 tom., 1 vol., Amsterdam 
etc. , Janssons a Waesberge etc. 1739. 

Au commencement on lit : Hoc exempl. ab ipso Auctore I. Barbeyracio correctum 
et nberioribus notis illustratum est. A, Buning. Groning, d. i6 Mart. /745. Men- 
tionne dans le catalogue de 1833. 

574. Biblia, Dat is: De gantsche H. Schrifture . . ., Door last der . . . Staten 

Generael . . . Amsterdam, bij Everhard Clbppenburgh. 1644. 2 dln. 



267 

Doorschoten met aanteekeningen o. d. titel: Adversaria Biblica sive Annotatio ad 
innumera S. Scripturae Loca, coliecta a Jacobo Nyloe . . . aucta per Robertura 
Alberthoma. 

Jacobus Nyioe (1670 — 1714) was predikant teAssen, Robertus Alberthoma (1690 — 
1772) te Groningen. 

In geen catalogus vermeld. 

Kerken-Ordeninge , Gestelt in den Nationale Synode . . . Binnen Dordregt 
in de Jaren 1618 en 1619. Rotterdara, Nikolaas Topijn. 1733. 

Handelingen des Nationale Synodus . . . gehouden tot Dordregt, in de Jaren 
1618 en 1619 . . . gemeinelijk genaamt Post-Acta ofte Na-Handelingen . . . 
Rotterdam, Nikolaas Topijn, 1732. 

Doorschoten met papier, waarop is geschreven: Wetten van het klassis van het 
Oldamt en Westerwolde; Getal der Predikanten (in de Repubiiek, naar classen 
ingedeeld); Officiegelden van Predikanten; Order en Verdeeling der Ciassen deezer 
Provincie (Groningen); Wanheer en waar de Synoden in ieder Provincie gehouden 
worden; benevens talr\jke kortere aanteekeningen omtrent kerkelijke bestuurszaken; 
alles XVIlIde eeuw. 

Na 1841 in de Bibliotheek opgenomen. 

Kerkenordre, der Landschap Drenthe; Gearresteert en Geapprobeert op de 
ordinaris Landsdag gehouden binnen Assen den 14 Martq 1730. Meppel, 
Jan Lensink. 1730. 

Met korte HSS. aanteekeningen. Achterin zijn geschreven: Vi^gstukken, wcike 
volgens Synodale Resolutien van den 16 Jan. 1731 bij den Doop van een On Echt 
kind zullen afgcvraagd worden; Extracten van Hesolutien Uit de Acta Synodi 
Drenthinae, gehouden tot Asscn den 16 Jan. 1731, 7 Febr. 1734, 3 Oct. 1736, 
13 Oct. 1739, 20 Aug. 1748, 4 Nov. 1749, 10 Nov. 1751, 8 Oct. 1754, 7 Oct. 1760; 
Repertorium van Kerkelijk recht in Di*ente; Repertorium van Classicale Resolutien 
zedert 1694 in Drenthe. 

Geschenk van Ds. C. Brouwer, em. pred. van Rolde, na 1841. 

Hngo de Groot, Inleidinge tot de Hollandse regts-geleertheyt . . . mitsga- 
dors eenige bijvoegsels . . . door Sira. van Groenewegen van der 
Made . . . alsmede R. Hogerbeets, van het aanleggen en volvoeren 
der processen, voor de respective Hoven van HoUand. En het Hollandse 
versterfregt . . . Amsteldam, H. Boom en Wed. D. Boom. 1706. 

Doorschoten. Met handschnftelijke aant. o. a. van Prof. Hendrik Constantijn Cras. 
Na diens dood kwam het in het bezit van Johan Melchior Kemper en Jer. de Bosch 
Kemper. In 1895 aangekocht van de firma Fred. Muller (Catalogue d'ouvrages de 
droit 1895 n» 637). 

Keuren ende Ordonnantien van het Hooge-Heemraetschap van Rliijnlandt . . . 
Leyden, Wed. ende Erfgen. Joh. Elsevier. 1664. (Wiliems, 888). 

Met een 18de-ecuwsche hand zijn bijgeschreven dc Keuren, uitgevaardigd sedert 
1664 tot 1725. 124 fol. 

In den Catalogus van 1833 vemield. 

Gebonden in XVIlIde-eeuwschen bruin ledeien, rijk met goud versierden band en 
voor en achter prijkende met het wapen van Rijnland. 



268 

579. Landtreeht (Dat nije) van Himsingo, Fivelingo, imde het Westerquartier . . . 

Groeningen, Durch Gerhard Ketel. M. DC. III. 
Instrnctie voor Lieutenant Ende Hooftraannen, Mitsgaders Secretarien ende 

Dienaeren vande Gerichts-Camer der Provincie van Stadt Groningen ende 

Ommelanden . . . Groningen, Bij de weduwe van Edzard Huysman. 1667. 
Ordre Waer naer geprocedeert sal werden in Revisie vande Sententien van 

Lieutenant ende Hooftmannen der Stadt Groningen ende Ommelanden. 

Tot Groningen, Bij Hans Sas. 1648. 

Alles doorschoten en met handschnftelijke aanteekeningen uit de XVIIde en 
XVIIIde eeuw. 

In 1897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiques etc 
CoUections Baart de la FaiUe et Vitringa n®. 265). 

580. Land-Recht (als boven) . . . De vijfde Dnick . . . Groningen, Hans Sas. 1647. 

In margine en op de ingevoegde bladen aanteekeningen van een 17de.eeuwsche hand. 

Extract uit het boeck der decisien, sententien ende Acten van d'heeren (}e- 
committeerde richteren offte Arbiters der Omlanden tusschen de Eems 
ende Lauwers. 16 Nov. 1655. 
Instrnctie (als n^. 579) Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1667. 

Doorschoten als boven, doch met zeer weinig aanteekeningen. 
Ordre (als n^ 579). Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1655. 

Als bo«^en. 
Land-Recht der Beijden Old-Ambden . . . Groningen, Wed. Jan Claes- 
sen. 1654. 
Als boven. 
Afkomstig van Mr. J. W. Keiser en in i864opzijn auctieaangekocht(Catal. n^89). 

581. Land-Recht (als boven) . . . De vijfde Druck. Groningen, Hans Sas. 1647. 
Instrnctie (als boven). Groningen, Wed. Edzard Huysman. Anno 1654. 
Ordre (als boven). Groningen, Wed. Edzard Huysman. Anno 1655. 

Doorschoten. In margine en op de ingevoegde bladen aanteekeningen van een 
17de-eeuwsche hand. 

Na 1841 in de Bibliotheek opgenomen. 

582. Instructie (als boven) Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1654. 
Ordre (ais boven). Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1655. 
Reglenient (Nader) op de Hoofdmannenkamer. 5 Dee. 1679. 

Landrecht (als boven) de seste Druck . . . Groningen, Rembertus Huysman. 1679. 
Dispositie (Nadere) op de Gerigts Rolie voor de Hooge Justitie Kamer . . . 
Groningen, Gesina Eiama. 1734. 

Alles doorschoten cn met aanteekeningen van een 18de-eeuwsche hand. 

De afkomst is onbckend. 

583. Ordonnantie op Saecken van Huwelijcken, Huwelijcks Voorwoorden . . . 

gearresteert den 15 may en geafiBgeert den 22 Junij 1689. Groningen, 
Cornelis Barlinck-hof. Anno 1703. 



^69 

Met aanteekeningen in margine en op de ingevoegde bladen. Op het schutblad 
eenige notitien over de rechtspraak in de Ommelanden. 
Alles van een vroeg-i8de-eeuwsche hand. 

Ordonnantien op allerhande Conventien en Contracten . . . Groningen . . . 
Cornelis Barlinck-hof . . . anno 1702. 
Doorschoten exemplaar met aant. als boven. 

Ordonnantie van d' H. Heeren Borgemesteren ende Elaadt op *t Prothocol 
ende 't Recht van Praeferentien. Tot Groningen , Bij Cornelis Barlinckhof. 

Anno 1701. 
Doorschoten met aant. als boven. 
Afkomst onbekend. Voor het eerst vermeld in den Catalogus van 1841. 

584. Ordre Ter redres van eenige ingesloopene Mesuses in de maniere van Pro- 
cederen in civile zaken voor Borgeraeesteren en Raad in Groningen. 
Crroningen, Comelis Barlinkhof, . . . MDCCLXXIII. Gevolgd door eenige 
gedrukte en geschreven stukken uit het Resolutieboek van Burgenieesteren 
en Raad van Groningen van 1672 tot 1778. 

In 1897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiques etc. 
Goilections Baart de la Faille et Vitringa, n^. 265). 
|Urspronck (Dis ist den) und das herkommen mit der Cronicken der Herren 
und Graven und Graven und Hertzogen der Fflrstendommen zu Cleve, 

Gulich und Berg und der Marck und Ravenszberg etc J Titel ontbreekt. 

[Oerspronck (Dit is den) der V5chten, Graven ende Hertogen, met haer 
Croniken des lantz van Gelre. Gheprint in die vermaerde keiserlijcke 
Rijcstadt Niemegen bij mij Peter van Eisze int . . . Heeren . . .] Titel 
ontbreekt in dit exemplaar, maar is bijgeschreven uit het exemplaar van 
de Stedelijke Bibliotheek te Arnhem. 

Doorschoten met bladen, waarop Lat. HS. aanteekeningen , van een 16de.eeuw- 
sche hand. 

Afkomst onbekend. 
RnclideH. De propositien vande XV boucken der elementen Euclidis, over- 
geset en tsamenghesteit met corte verclaringen sommiger propositien, 
door F. van Schooten. Leyden, bij Gov. Basson. 1617. 

Doorschoten exemplaar met HSS. aanteekeningen van een 18de-eeuwsche hand. 

In 1833 voor het eerst vermeld. 

587. Biblia Hebraica. . . . cum notis masorethicis et numeris distinctionum in 

paraschas . . . accurante M. Chr. Reineccio. Lipsiae, apud haeredes 
Lanckisiani. 1739. 

Cum notis manuscriptis Nic. Guil. Schroederi prof. Gron. 

Nic. Guil. Schroeder Steinmetz (1793 — 1826), nepos eius, eo usus est, ut patet 
ex inscriptione in titulo, anno 1810. Vensimillime e legato eiusdem. 

588. Elmasin, Historia Saracenica . . . Arabice . . . et Latine reddita opera ac 

studio Tho. Erpenii. Lugd. Bat, apud Joh. Maire et Elzevirios. 1625. 
(WiUems n«. 231). 

Deest titulus. 



268 

579. Landtreeht (Dat nije) van Hunsingo, Fivelingo, imde het Westerquartier . . . 

Groeningen, Durch Gerhard Ketel. M. DC. III. 
Instructie voor Lieutenant Ende Hooftmannen, Mitsgaders Secretarien ende 

Dienaeren vande Gerichts-Camer der Provincie van Stadt Groningen ende 

Ommelanden . . . Groningen, Bij de weduwe van Edzard Huysman. 1667. 
Ordre Waer naer geprocedeert sal werden in Revisie vande Sententien van 

Lieutenant ende Hooftmannen der Stadt Groningen ende Ommelanden. 

Tot Groningen, Bij Hans Sas. 1648. 

Alles doorschoten en met handschriftelijke aanteekeningen uit de XVIIde en 
XVIIIde eeuw. 

In 1897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiques etc 
Collections Baart de la Faille et Vitringa n®. 265). 

580. Land-Recht (als boven) . . . De vijfde Druck... Groningen, Hans Sas. 1647. 

In margine en op de ingevoegde bladen aantcekeningen van een i7de.eeuwsche hand. 

Extract uit het boeck der decisien, sententien ende Acten van d'heeren Ge- 
committeerde richteren offte Arbiters der Onilanden tusschen de Eems 
ende Lauwers. 16 Nov. 1655. 

Instrnctie (als n^. 579) Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1667. 
Doorschoten als boven, doch met zeer weinig aanteekeningen. 

Ordre (als n^ 579). Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1655. 

Als boven. 
Land-Recht der Beijden Old-Ambden . . . Groningen, Wed. Jan Claes- 

sen. 1654. 
Als boven. 
Afkomstig van Mr. J. W. Keiser en in i864opzijn auctieaangekocht(Catal. n®. 89). 

581. Land-Recht (als boven) . . . De vijfde Druck. Groningen, Hans Sas. 1647. 
Instructie (als boven). Groningen, Wed. Edzard Huysman. Anno 1654. 
Ordre (als boven). Groningen, Wed. Edzard Huysman. Anno 1655. 

Doorscboten. In margine en op de ingevoegde bladen aanteekeningen van een 
17de-eeuwsche hand. 

Na 1841 in de Bibliotheek opgenomen. 

Instructie (als boven) Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1654. 
Ordre (als boven). Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1655. 
Regleuient (Nader) op de Hoofdmannenkamer. 5 Dec. 1679. 
Ijandrecht (als boven) de seste Druck . . . Groningen, Rembertus Huysman. 1679. 
Dispositie (Nadere) op de Gerigts Roile voor de Hooge Justitie Kamer . . . 
Groningen, Gesina Elama. 1734. 

AUes doorschoten en met aanteekeningen van een 18de-eeuwsche hand. 

I)e afkomst is onbekend. 

Ordonnantie op Saecken van Huwelijcken , Huweiijcks Voorwoorden . . . 
gearresteert den 15 may en geafiBgeert den 22 Junij 1689. Groningen, 
Cornelis Barlinck-hof. Anno 1703. 



269 

Met aanteekeningen in margine en op de ingevoegde bladen. Op het schutblad 
eenige notitien over de rechtspraak in de Ommelanden. 
Alles van een vroeg-18de-eeuwsche hand. 

Ordonnantien op allerhande Conventien en Contracten . . . Groningen . . . 

Cornelis Barlinck-hof . . . anno 1702. 
Doorschoten exemplaar met aant. als boven. 
Ordonnantie van d' H. Heeren Borgemesteren ende Elaadt op 't Prothocol 

ende 't Recht van Praeferentien. Tot Groningen , Bij Cornelis Barlinckhof . 

Anno 1701. 
Doorschoten met aant. als boven. 
Afkomst onbekend. Voor het eerst vermehl in den Catalogus van 1841. 

584. Ordre Ter redres van eenige ingesloopene Mesuses in de maniere van Pro- 
cederen in civile zaken voor Borgemeesteren en Raad in Groningen. 
Groningen, Cornelis Barlinkhof, . . . MDCCLXXIH. Gevolgd door eenige 
gedrukte en geschreven stukken uit het Resolutieboek van Burgemeesteren 
en Raad van Groningen van 1672 tot 1778. 

In 1897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiques etc. 
CoUections Baart de la Faille et Vitringa, nO. 265). 
lUrspronck (Dis ist den) und das herkommen mit der Cronicken der Herren 
und Graven und Graven und Hertzogen der Furstendommen zu Cleve, 

Gulich und Berg und der Marck und Ravenszberg etc J Titel ontbreekt. 

[Oerspronck (Dit is den) der V5chten, GrSven ende Hertogen, met haer 
Croniken des lantz van Geire. Gheprint in die vermaerde keiserlijcke 
Rijcstadt Niemegen bij mij Peter van Eisze int . . . Heeren . . .] Titel 
ontbreekt in dit exemplaar, maar is bijgeschreven uit het exemplaar van 
de Stedelijke Bibliotheek te Arnhem. 

Doorschoten met bladen, waarop Lat. HS. aanteekeningen, van een 16de.eeuw- 
sche hand. 

Afkomst onbekend. 

Enclides. De propositien vande XV boucken der elementen Euclidis, over- 
geset en tsamenghestelt met corte verclaringen sommiger propositien, 
door F. van Schooten. Leyden, bij Gov. Basson. 1617. 

Doorschoten exemplaar met HSS. aanteekeningen van een 18de.eeuwsche hand. 

In 1833 voor het eerst vermeld. 

587. Biblia Hebraica. . . . cum notis masorethicis et numeris distinctionum in 

paraschas . . . accurante M. Chr. Reineccio. Lipsiae, apud haeredes 
Lanckisiani. 1739. 

Cum notis manusciiptis Nic. Guil. Schroederi prof. Gron. 

Nic. Guil. Schroeder Steinmetz (1793 — 1826), ncpos eius, eo usus est, ut patet 
ex inscriptione in titulo, anno 1810. Vensimillime e legato eiusdem. 

588. Elmasin, Historia Saracenica . . . Arabice . . . et Latine reddita opera ac 

studio Tho. Erpenii. Lugd. Bat., apud Joh. Maire et Elzevirios. 1625. 

(WiUems n^ 231). 
Deest titulus. 



270 

Cum notis manuscriptis Jac Golii et aliorum. 

Anno 1748 erat Gerardi Kuypers, prof. Gron., qui in frontenotasaliquotettituluni 
manuscriptum adiunxit In catalogo anni 1833 invenitur. 

In ligatura originali e corio rubro facta. 
Goiiiis, Jac., Lexicon Arabico-Latinum . . . Acc. index Latinus. Lngd. Bat. 
typ. Bon. et Abrah. Elzeviriorum. 1653. 1 tom. 2 voL (Willems n®. 723). 

Plagulae albae cum notis manuscriptis viri doct. Nic Guil. Schroeder insertae 
sunt. In catalogo anni 1841 invenitur. 

In ligatura originali membranacea. 

590. Coccejns, Joh., Lexicon et commentarius sermonis Hebraici et Chaldaici. 

Edit, n . . . opera . . . Joh. Henr. Maji. Francofurti ad M. imp. B. C. 
Wustii. 1689. 1 tom. 2 vol. 

Plagulae albae cum notis manuscriptis viri cl. L. G. Pareau prof. Gron. insertae 
sunt, quas notas partim ipse petiit ex ore sive scriptis vir. docL Ravii, Schultensii, 
et Michaelis. 

Hic liber post a. 1841 in Bibliothecam pervcnit. 

In ligatura originali chartacea dorso e corio fusco facto. 

591. — Lexicon et commentarius sermonis Hebraici et Chaldaici. Ed. novissima 

. . . opera . . . Joh. Henr. Maji . . . Francofurti et Lipsiae 1714. 

Plagulae albae cum notis manuscnptis viri doct. Nic Guil. Schroeder, prof. 
Gron. (1721—1798), insertae sunt. 

Anno 1841 primum in catalogo reperitur. 
Willmet, Joa., Lexicon linguae Arabicae in Coranura Haririum et vitam 
Timuri. Lugd. Bat, S. et J. Luchtmans. 1784. 1 tom. 2 vol. 

Piagulae albae insertae sunt cum notis manuscriptis viri docL H. E. Weyers 
prof. Lugd. Bat. (1805—1844). 

Post eius mortem in Bibliothecam pervenit 

Ibn Doreid. Poematicon ad fidem codicis ms. Ev. Scheidii pro specimine 
expressum. Hardervici, Johannes Mooien. 1768. 

Plagulae albae insertae sunt, in quibus vir doct. Nic Guil. Schroeder, 
(1721 — 1798) prof. Groninganus, versionem latinam et notas exaravit. 

Hic liber acquisitus est ex auctione bibliothecae viri cl. van Eerde anno 1836 
(Catal. n». 6919). 

594. Freytag, Geo. Wi., Lexicon Arabico-Latinum. Halis Saxonum 1830 — '37. 
4 tom. 2 vol. 

Plagulae albae insertae sunt cum notis mannscriptis viri docL H. £. Weyers, 
prof. Lugd. (1805—1844). 

Hic liber post mortem viri doct. Weyers in Bibliothecam pervenisse videtur. 
In catalogo librorum a. 1851 reperitur. 



BIBLIOTHECA BACKERIANA. ^) 

1. Chartac, 20 X 31,6. I et 187 foL Saec. XVIII. 

Bibliotheca viri Amplissimi Johannis van Hoorn. I. U. D. Urbis Groningae 
Senatoris Gravissimi Ejnsdemqne Urbis Syndici Prndentissimi. 

Johannes van Hoorn fuit annis 1738 — 1747 et 1750 — 1757 Syndicus 
Groningae urbis, intra annos 1752 — 1777 saepius ibidem Rationalis. 
In ligatura e corio fusco facta saec. XVIII. 



2. Chartac. 15,8 X 20,6. 160 pag. Saec. XVIII. 

Processns Iuris vel Modns procedendi . . . in Camera Hovetmanornm 
ceterisqne jndiciis inferioribns excerptns ex Carpzovii processn Inris 
et aliis antoribns. Pag. 1 — 128. Pag. 129 — 130 vacant. 

Benedictus Carpzovius II (1595 — 1666), professor iuris Lipsiensis, anno 
1657 edidit libnim cui tituius est: Processus luris in foro Saxonico. 
Verbandeling over het Stapelrecht Pag. 131 — 149. 

Verhandeling over het praerogatief dat Appingedam heeft in zake het 
Stapelrecht Pag. 150—160. 

In ligatura charUicea dorao e corio facto saec. XIX. 



3. Chartac. 15,9 X 20,3. 44 fol. Saec. XVIII. 

Fornm Groningannm. Fol. 1 — 24ver8o. 
Enige Conclusien. Fol. 25—36. Fol. 36verso yacat. 
Sententiae (Nederlandice). Fol. 37— 44^«"». 

/n ligatura chartacea aaec. XIX, 



4. Papier. 20,4 x 32. 52 beschreven en talrijke onbeschreven foL 

XVIII^ emw (2^ helft). 
D. F. J. van Halsema, Korte Schets der Regeeringsform in de Provintie 
van Stad en Lande. 

Later in het hezit van Mr. /. W. Keiser. 

In XVIIlde-eeuwschen perk. band met lederen rienipjes. 



1) Hic catalogus permissu viri doctiss. R. M. A. de Marees van Swinderen, huius 
bibliothecae a viro doctiss. Mellone Backer Groninganae Universitati iegatae usufruc- 
tuarii, typis descriptus est 



272 

5. Papier. 16,3 X 20,3. 58 foL XVIII^ eeuw (einde). 

Yerhandeling over den Regeeringsvorm van Stad en Lande. 

Afkonistig van Mr. J. W. Keiser. 

In XVITId^-eeuwschen carlonnen hand tnet rood lederen rug. 



6. Papier. 20,7 X 30,5. 3 dln., 455, 401 en 450 fol. leder met een 

afzonderlijke hand geschreven. XVIII^ eeuw. 
Korte Resolutien van de Staten van Stad en Lande. 

I. 25 Augustus 1595—22 September 1681. 
n. 22 Septeraber 1681—15 December 1704. 
m. 21 Febniari 1704-15 December 1730. 

In XVII Ifi^-eeuwsche perk. bandcn. 



7. Papier. 20,4 x 31,8. 88 beschreven en eenige onbeschreven bkuien. 

XVli^ eeuw (na 1669). 
Provinciale Instrnctien van Stad en Lande. 

Hierin : de Instnictien van Gedeputeerde Staten (fol. 1 — 9^«"«) ^ ^^ Reken- 
kamer (fol. 10—19), den Ontvanger Generaal (fol. 20-28^®^), den Secre- 
taris der Staten (fol. 30— S^^erso)^ den Secretaris der Rekenkamer (fol. 36- 
37vereo)^ de Klerken ter Secretarie (fol. 39—41), op de administratie der 
Provinciale vaste goederen (fol. 42 — 45ver8o), van den Rentmeester van deze 
goederen (fol. 47 — 64), den Provincialen Advocaat (fol. 65 — 67^«^), den 
Ontvanger der Koopschatpenningen der door Luit. en Hoofdm. verkochte 
goederen (fol. 69 — 75), de Provinciale Commiezen (fol. 76 — 77^®"*»), den 
Klerk ter Secretarie van de Rekenkamer (fol. 79—80), de Kamerboden der 
Provincie (fol. 81— 81verso)^ de Boden der Provincie (fol. 82— 85) , de Kamer- 
boden van de Rekenkamer (fol. 86 — 86^®"^), de Loopers en Executeurs der 
Provincie (fol. 87—88). 

Het origineel, waamaar dit handschrift is afgeschreven , is den 30 Maart 
1669 nagezien en geverifieerd door Commissarissen uit de Staten, zoodat 
dit handschrift na dat jaar moet zijn geschreven. 

In XVII^-eeuwschen perk. band. 



8. Papier. 20,2 X 31,8. 89 beschreven en talrijke onbeschreven foL 

XVII^ eeuw (na 1669). 
Provinciale Instrnctien van Stad en Lande. 

Wij vinden hier dezelfde instructi^n als in het vorige handschrift. Het is 
een copie van hetzelfde handschrift als het vorige nummer. 

In XVIIIti^-eeuwschen perk. hand met rood linnen ruy. 



273 

d. Papier. 13 X 19,3. 38 pag. XVII'^ eeuio. 

Instructie voor denn Lientenandt ende Hoeftmannen sainpt Secretarien 
ende Dienarenn . . . van die Provincie der Stadt Groninghen ende 
Ommelanden . . . 

Vastgesteld door de Staten den 2 November 1601. In de 17^« eeuw her- 
haaldelijk gedrukt. 

Daarbij ingebonden het gednikte Oramelander Landrecht, ed. 1603. 
In bruin lederen XVII^^-eeuwschen hand niet gouden medaillon en rand. 



lO. Papier. 15,9 x 20,9. 3 dln., resp. 434, 371 en 320 fol. XVIW^ 

eeuw (2*^ helft). 
Praejudicien van de Hooge Jnstitie Kamer, den Raad, etc. 

Meerendeels uit de 17^® en 18<*® eeuw. Alphabetisch onder hoofden ge- 
rangschikt. Deel L A— F. Deel 11. H— P. Deel III. Q - Z. 

In XVIIIde^eeuwsche cartonnen banden met lederen, met goud versierde ruggen. 



11. Papier. 21,2 X 33,8. 696 pag. XVIII^ eeuw (na 1759). 

Decisien van de Hooge JuHtitie Kanier van Stad en Lande. 1750 — 1759. 

/n XlXde^eeuwschen cartonnen hand met lederen rug. 



12. Papier. 21 x 33,7. 272 fol. XVIII^^ eeuw fna 1760). 

Decisien van de Hooge Justitie Kamer van Stad en Lande. 1750 — 1760. 

Vgl. een dergelijk deel, waarvan dit waarschijnlijk de copie is, in het 
Archief van de Hooge Justitie Kamer, thans Rijksarchief in Groningen 
(Catalogus der Rechterlijke archieven, Eerste afd., II, d.). 

In X IXde~eeutvschen cartonnen hand met hruin lederen rug. 



13. Papier. 20,3 x 30,9. 373 fol. XVII^^ eeuw. fna 1647). 

Copieen van Stukken betreffende de geschillen tusschen Stad en Lande. 
1579—1647. 

Fol. 1 — 2. Tractaat tusschen Rennenberg en de Ommelanden, 11 Juni 1579. 

Fol. 8— 3ver8«. Evenzoo met het Wold-Oldanibt, 11 Juni 1579. Fol. 4— 6^««^« 
onbeschreven. 

Fol. 7 — Sverso, Uitspraak van Alva over het stapelrecht, 7 Aug. 1571. 
Gedr. Feith, Oldermansboek , 39 vlg. 

Fol. 9 — 15. Privilege van Philips II betreffende het stapelrecht, 31 Oct. 
1582. Fol. I5ver80__i6ver80 onbcschreven. 
Codices Groning. 18 



274 

Fol. 17 — 21. Tractaat van Reductie, 23 Jiili 1594. Met tractaat over het 
garnizoen. Fol. 2lver8o — 22ver8o onbeschreven. 

Fol. 23— ^Sve"^**. Verdrag tusschen Stad en Lande, 17 Februari 1595. 
Met de uitspraak betreffende het stapelrecht van 27 Februari 1595. FoL 
29— 29ver8o onbeschreven. 

Fol. 30 — 37. Haere Hoog Mog. Motiven tot het leggen van 't Casteell 
voor Groningen. A". 1600 den 20«° May. Fol. 37^«"^*» onbeschreven. 

Fol. 38— 38verso. Extract uit de Resolutign der Staten Generaal van 20 
Juli 1604. 

Fol. 39— 39ver8o, Opgave der geschilpunten. Fol. 40—42^'«'^ onbeschreven. 

Fol. 43—46. Decisie der Staten Generaal van 17 Juni 1628. Fol. 46^-erso_ 
4gverso onbeschreven. 

Fol. 49— 346^«»^°. Vonnis der Staten Generaal in de geschiUen van Stad 
en Lande, 24 Juli 1640. 

Fol. 347 — 361^«^°. Verscheiden uitspraacken soo interlocutoirals definityf, 
raackende het different over het fait ende gewelt op St. Petri Lantdach 
A®. 1643 bij die van Groningen in Groningen gepleegt. Stukken van 1645 
tot 1647. Fol. 362—373 onbeschreven. 

In XVIl^-eeuwschen perk. band. 



14. Papier. 24,8 X 38,6. 112 fol. XVIII^ eeuw. 

Regeeringslqst der Stad Groningen, 1594 tot 1704. 

Afkomslig van Mr. J. W. Keiser. 
In XVIIIde.eetiwschen perk. band. 



15. Papier. 20 X 12,9. 139 fol. XVIII^^ eeuw. 

Regeeringslijst van Groningen, 1594 tot 1734. 

In XlX^-eetiwschen cartonnen band met Unnen rug. 



16. Papier. 16,5 x 21. VI en 76 fol. Door verschiUende fianden ge^ 

schreven. XVII"^ eeuw (eerste helft) Fol. I—VI, 1 — iO en XVI^ 
eeuw (2^ helft) Fol. 41—76. 
Extracten uit de Resolutien van Bnrgemeesteren en Raad van Groningen 
en andere copieele stukken, nieest betreffende veenderqen. 1599 tot 
1646. Fol. I— VI, 1-40. 
Dijkrecht van Oost-Friesland. Fol. 41—76. 

De tekst wijkt af van het door Van Wicht uitgegeven Dgkrecht (Das 
Ostfriesische Land-Recht nebst dem Deich und Syhlrechte, Aurich 1746, 
blz. 869 — 962) en van de andere bekende HSS. Zie Verzeichniss der Hand- 



275 



schriften im Preussischen Staate. I. Hannover. 1. GSttingen. 1., blz. 482. 
De jongste verordening , die hier voorkomt, is van 19 Augiistus 1556. 
Bevat tevens vele gednikte stukken (raeest stedelijke verordeningen). 

In XVIIde.eeuwschen perk, omslag. 



17. Papier. 15,7 X 20,4. 264 foL XVII^ eeuw (na 1649), 

Stadboek van Groningen. 

Het HS. is een copie van het officieele Stadboek, zooals het in 1828 door 
het Ghenootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Behalve het daar 
afgedrukte vinden wij nog achter ieder boek een Appendix novarum et pro 
tempore reformatanun constitutionum als volgt: achter boek I bepalingen 
van 1497 tot 162G; achter boek II evenzoo van 1448 tot 1649; achter boek 
III evenzoo van 1476 en 1485; achter boek IV evenzoo van 1551; achter 
boek V evenzoo van 1468 tot 1596; achter boek VI evenzoo van 1446 
tot 1584; achter boek VII evenzoo van 1435 tot 1594; achter boek VIII 
evenzoo van 1505 tot 1539; achter boek IX, dat sterk afwijkt van het 
gedrukte en veel minder artikelen bevat dan dit, evenzoo van 1436 tot 1522. 
Deze afwijkingen in boek IX worden hierdoor verklaard, dat de boven als 
appendix achter ieder boek gevoegde bepaiingen in het officieele Stadboek 
achter boek IX zijn geplaatst en zoo ook in de uitgave van P. E. I. P. zijn 
opgenomen. Achter i^er appendix is nog eenige ruimte opengelaten. Fol. 
245 — 264ver8o Register. 

/n XVIIde-eeuwschen perk. band. 



18. Papier. 16,2 x 20,3. 278 fol. XVII^ eeuw (1668—1689). 

Stadboek van Groningen. Fol. 1—251. 

Het HS. is een copie van het officieele Stadboek , zooals het in 1828 door 
het Genootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Behalve het 
daar afgedrukte vinden wij nog achter ieder boek een Appendix novarum 
et pro tempore reformatarum constitutionum als volgt: achter boek I bepa- 
lingen van 1497 tot 1628; achter boek II evenzoo van 1448 tot 1649; 
achter boek III evenzoo van 1476 en 1485; achter boek IV evenzoo van 1551; 
achter boek V evenzoo van 1468 tot 1596 ; achter boek VI evenzoo van 1446 
tot 1584; achter boek VII evenzoo van 1435 tot 1594; achter boek VHI even- 
zoo van 1505 tot 1539; achter boek IX, dat sterk afwijkt van hetgedrukte 
en veel minder artikelen bevat dan dit, evenzoo van 1436 tot 1522. Deze 
afwijkingen in boek IX worden hierdoor verklaard, dat de boven als 
appendix achter ieder boek gevoegde bepalingen in het officieele Stadboek 
meerendeels achter boek IX zijn geplaatst en zoo ook in de uitgave van 
P. E. I. P. zijn opgenomen. Achter ieder appendix is nog een bladzijde open 
gelaten. Fol. 228— 249ver8o Register. Fol. 250— 250v«»'«o onbeschreven. 

18* 



276 

tCenrwetten voor fiurgemeesteren en Raad eit voor Taalmand en Ge- 

zworen Meente, 26 Augustus 1668. Fol. 251 — 276. Daar de ampliatie dezer 

keurwetten van 1689 hier niet wordt vermeld, is dit HS. tusschen 1668 en 

1689 geschreven. Fol. 277—278. Toevoegsels aan het Stadboek van de hand 

van Mr. H. 0. Feith. 

Aangekocht op de auctie-Mr. /. W. Keiser. 

In XVlIIde.eeuwschen cartonnen hand niet lederen rug. 



19. Papier. 9,5 X 15,2. 39 foL XVIII^ eeuw. 

Keurwetten voor Burgemeesteren en Raad en voor Taalmans en Ge- 
zworen Meente. Vastgesteld den 26 Aug. 1668, geamplieerd 15 Mei 1689. 
Fol. 20verso onbeschreven. 

In XVIIId^-eeuwschen bruin lederen band. 



20. Papier. 16 x 21. 76 fol. XVIII^ (fol. 1—52) m XVII^ eeuw 

(fol. 59—76). 
Selwerder Landrecht van 1629. Fol. 1—12. Gedrukt Verh. P. E. I. P. VI, 

597 vlg. Fol. l^vei^^» onbeschreven. 
Selwerder Ordonnantie van 1646. Fol. 13— l^^erso. Qednikt t. a. p. blz. 627 

vlg., met uitzondering van de eeden. Vgl. t. a. p. blz. 641 noot. 
Selwerder Costumen van 1671. Fol. 17— 21verso. Qedr. t a. p. blz. 632 vlg. 
Selwerder Constitntie van 1696. Fol. 22—35. Vgl. t. a. p. blz. 662 vlg. 
Sententie tusschen den Hoevelingen van Schntten nn die Bronwers tho 

Wolde. 22 Sept. 1554. Met bijbehoorende stukken. Fol. 35verso_37ver8o. 

Dit sint die upcumsten, pachten, tafelguederen unde rechten tho den 

gericlite van Selwart behorende die welke van mey anno (16) LXTIT 

hen tot mey anno LXIHI bij my Henric Galinga schriver van 't ge- 

reclit tot profijt der Stad Gronin^en opgeboeret unde ontfangen synt. 

Fol. 38—52. Fol. 53—58 onbeschreven. 

Uitspraak in een zaak van het Schoenmakersgild tegen Jan Luities, 

20 Nov. 1683. Fol. 59. Fol. 59v«r8o onbeschreven. 
Gildebrief der Schoenmakers. Op sunte Crispynis ende Crispynyanis dach 
1373. Fol. 60— 72v«rso, Qedr. Oorkondenboek van Groningen en Drenthe II, 
blz. t) vlg. Fol. 73 onbeschreven. 
Extract uit den Algemeenen Gildebrief. 1436. Fol. 73^'ereo__76. Ghedr. Verh. 
P. E. I. P. V, blz. 217 vlg. 
Alles copieen. 

In XVIIl^fc-eemvschen cartonnen band met rood lederen rug. 



277 

21. Papier, 16,3 X 20. 90 foL XVIII^ eeuw. 

Korte en Expedite Deductie van 't Casteel ende Heerlijkheidt Wedde, 

Westerwoldinger en Bellingwolster Landt. Copie. Fol. 1 — dO^ei-so 
Deductie Soinmaire rakende Wedde, VV^esterwolde met annexen in 't 

Generaal ende Apel In 't Paiticulier. Copie. Fol. 41— 68vei8o. 
Brieff van keyser Caerl de \^^ waer by an Georg Schenk Het huis en 
slot van W^edde, Westerwoldingerland en Bellingwolde land word ge- 
geven. 25 Aug. 1538. Met daarbij behoorende stukken. Copie. Fol. 69-90ver8o. 
/n XVIIIde-eeuwschen cartonnen hand niet rood lederen rug. 



Papier. 13,7 X 21,3. 33 fol. XIX^^ eeuw (begin). 
Aankoop van Wedde en W^esterwoldinge Landt, Bellingwolde en Blijhnm 
door Borgemeesteren ende Raadt sampt Taalmans en Geswoorne 
Meente in Groningen. 

Copiegn van stukken daarop betrekking hebbende van 14 Juni 1619 tot 

5 Maart 1627. 

In XlXde-eeuwschen carlonnen band met lederen ruq. 



23. Papier. 16,5 X 20,8. 27 fol. XIX ^ eeuw (begin). 

Meniorie van het Klooster ter Apel, gecolligeerd uit de stukken en 
docunienten van den Grave van Aremberg. 

Stukken van 1464 tot 1642. 

In XlXde-eeuwschen papieren hand. 

24. Papier. 20,6 X 31,8. 5 fol. XVIII^^ eeiiw (na 1751). 

Register van Staats Resolutien aan^aande de Klooster Landen en de 

Beklenimingen. 27 Aug. 1595 tot 1 Juli 1751. Fol. 1— ^verso, 
Eenige aanteekeningen betreffende het Beklemrecht. Fol. 4—5. 

In portefeuille. 



Papier. 20,4 X 31,8. 75 fol. XVIII^ eeuw. 
A. P. Driessen, Aanteekeningen Van de Staatsresolutien j^enomen om- 
trent de beklemde Provincie Meyeren geextraheerd uit de Procedures 
in casu revisionis voor den Hove Provintiaal overgeisceven door Abel 
Derks kinderen gerevideerden op en tegens de Raadshr. J. van Hoorn. 
Zie over dit proces Feith, Het Groninger Beklemregt , II, blz. 1 vlg. 
Mr. A. P. Driessen (±: 1750 — 1826) was drost van Westerkwartier, en 
later vrederechter te Zuidhorn. Hij gaf in 1826 uit: Verhandeling over het 
Kegt van beklemming of overdragt in do Provincie Groningen. 
In X IXfi^-eeuwschen cartonnen band met lederen mg. 



278 

26. Papier, 21 x 32,9. 1132 pag. XVIU^ eeuw f± 1784). 

Salvatien in Casa Revisionis Aan . . . Lieatenant en Hoofdtmannen . . . 
overgegeven door Abel Derks kinderen . . . Gerevideerden op en te^ns 
De RaadHh. I. van Hoorn Revident. 

Gelrjkluidend met HS. Bibl. P. K I. P. n*. 82 (zie beneden) en in den- 
zelfden tijd geschreven. 

Zie over dit proces Feith, Het Groninger Beklemregt, 11, blz. l vlg. 
/n XVIIIde^eeuwBchen cartonnen hand met lederen rug. 



27. Papier. 20,2 x 31,2. 72 fol. XVIII^ eeuw (na 1782). 

Sententie van Abel Derks kinderen appellanten en De Raadsheer J. vao 
Hoom appellaat. Uitgesproken 30 December 1782. 

Vgl. het eindvonnis bij Feith, Het Groninger Beklemregt, II, blz. 1 vlg. 

In XlXt^-eeuwscheti papieren hand. 



28. Papier. 17 X 21,8. 16 fol. XIX^^ eeuw. 
H. Nienhnis, Dictaat over het Bekleiiirecht. 

Hendrik Nienhuis (1790 — 1862) was sedert 1823 Hoogleeraar in het Bur- 
gerlijk Recht te Groningen. 
In papieren omslafj. 



29. Papier. 20,5 X 83,3. 31 pag. XIX^ eeuw. 

Meiuorie Overgegeven Aan De Eerste Kanier van het Verte^enwoordi- 
gend Lichaani des Bataafnchen Yolks door Vronwe A. M. Graafland, 
Wed^^ van Jn en Kniphmzen, . . . 

Betreffende de vroeger door haar bezeten heerlijke rechten, gedateerd 30 
Maart 1804. Met Bijlagen. Copie. 

/n XIX<fe-eeuw8chen cartonnen band met lederen rug. 



30. Papier. 20,5 v 33,4. 21 fol. XIX^^ eeuw. 

Het Departementaal Bestnnr van Stad en Landen van Gronin^en aan 
Het Staat8-Be\iind der Bataafsche Repnbliek. 

Betreffende de heerlijke rechten in de Ommelanden, 12 September 1803. 
Copie, vervaardigd op last van Mr. M. Backer. 

In XlXd^-eeuwschen linnen band. 



279 

31. Papier, XlXd^ eeuw (1872). 

Bnndel geschreven en gedrnkte stukken betreffende de verdeeling der 
Oninielander Kas in 1872 en het^een daaraan is voorafgegaan. 

In portefeuille. 



32. Papier, 14,6 X 20,1. 114 fol. Met roode en gekleurde initialen en 

met roode opschriften. Op fol. 3 , 4^"*^ , 19, 31 en 51 in kleu- 
ren uitgevoerde initialen en randversieringen. Op fol. 13 een 
gekleurd mansportret. Door twee verschillende handen geschreven 
Ifol. 1—41^^ en fol. 51—114). XVI^ eeuw (2^^ helft). 
Fol. 1. Inhoudsopgave van Fol. 3—41. Fol. iverso^^verso onbeschreven. 
Appingedamster Buurbrief van 1327. Fol. 1 — iSverso, ^et korte Inleiding, 
twee transfixen (een van de Rechters van den Upstalsboom van 1327 en 
een van de Rechters van den Dain van 1432), benevens de bevestiging 
door Karel V in 1539. De Lat. tekst bij Richthofen, Friesische Rechts- 
queUen, blz. 295 vlg. Vgl. over den Nederduitschen tekst t. a. p. blz. 
297, noot 4. 
Verordening over de RechtsplegLng te Appingedain vol^ens den Buur- 
brief. Fol. 19— 29verso. Yo\. 30 een bijvoeging van een latere XVJde-eeuwsche 
hand; fol. 30^®»^« onbeschreven. 
Fornia des Redgers Eed binnen den Daniiue. Behalve deze alle andere 

gerechtelijke eeden. Fol. 31— 41ve»*8<>. Fol. 42 — SO^erso onbeschreven. 
Zijlrechten der Drie Delfzijlen. Fol. 51 tot lU^erso. 

Op fol. 52v«'*s<^ is bijgeschreven : Concordat libro in Werum. Het eerste 
gedeelte is dus blijkbaar een copie van het oude Werumer Zijlboek, dat in 
1470 is opgesteld; ook het begin van ons HS. komt overeen met dat van 
gemeld Zijlboek (Vgl. Driessen, Monuraenta Groningana, blz. 84, noot c.) 
Aan de copie daarvan zijn dan later nog andere copie6n toegevoegd, zoodat 
het jongste stuk in onze verzameling het jaartal 1506 draagt. 

Blijkens de bovenvermelde aanteekening op fol. 52ver8o hevond zich het 
Zijlboek nog in het Klooster Wittewierura, toen deze copie werd genomen; 
daar de abdij omstreeks 1580 is verwoest, is dus het tweede gedeelte van 
ons HS. v66r dat jaar geschreven, hoewel, naar het schrift te oordeelen, 
niet zeer lang. Het eerste gedeelte (fol. 1 — 4lv«rso) jg een gedeelte van een 
grooter HS., daar het gepagineerd is 451—517 = fol. 1 — 32, waarna de 
paginatuur ophoudt. Om de gelijksoortigheid van den inhoud zijn beide 
deelen later samengebonden. Dit eerste gedeelte vertoont een oudere hand 
dan het tweede. 

/n XVIIId^-eetiwschen cartonnen hand met lederen nig. 



280 

33. Papier. 16 X 20,6. 12 fol. XVIII^ emw. 

Uet Gastbock van Wagenborgen. Vastgesteld door Burgemcesteren en Raad 
van Groningen den 29 October 1664. Met daarbij behoorende provisioneele 
Clauwe en de RoUe van de wegh om de Nieuwe Kolk. 

/n XVnide-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



34. Papier. 19,8 X 82,3. 2 dln., te zamen IV en 623 pag. XVin^ 

eeuw (± 1760). 
Versameling van . . . Fundatie brieven en Accoorden der Sylvestenqeii 
en andere Stucken daer toe specterende, soo op ordre van den . . . 
Erf Stadhonder in . . . 1751 . . . ter Secretarye van de Hoge Jnstitie 
Canier sijn overgegeven; als van elders met veel moeyte opgeso^ en 
geschreven door R. B. de Marees. 

Deze stukken loopen over de jaren 1285 tot 1751. 

Reneke Busch de Marees u^s van ilSO tot il48 herhaaldelijk Raadsheer txin 
Groningen en van i75i — il(r2 Burtjenieester. 

Door zijn achlerkleinzoon ^ Jhr. Mr. R. M. A. de Marees van Sunnderenvan AUersnia 
aan de Bibliotheek-Racker toegevoegd. 

In twee XVIIIde-eeuwsche perk. banden. 



35. Papier. 20,1 X 31,8. 273 pag. Met in kleuren uitgevoerde scheis- 

teekeningen. XVIII"^ eeuw (1730). 
Journaal over de Zijlvesten, Zeedijken, Post en Paalwerken in de Pro- 
vintie Groningen . . . door T. V. Seeratt, Coniinis Provinciaal. 1716 — 1721. 

De voorrede, gedateerd 14 December 1730, is door Seeratt eigenhandig 
onderteekend , zoodat dit een authentiek exemplaar is, aangeboden aan 
Burgemeesteren en Raad van Groningen. 

Een ander HS. is ten Rijksarchieve in Groningen. HS. fol. n®. 171. 

Thonuis Seeratt was van 1710 tot iliO Commies Provinciaal en van iliO tot 1735 
Rentmeester Provinciaal. Zie over hem en zijn Joumaal Mr. H. O. Feith in Gron. 
Volksalmanak 1800, blz. 97 vlij. 

In XlX^^-eeuwsclien cartonnen band met bruin lederen rug. 



36. Papier. 20,5 X 32,2. 63 blz. XVIIpf*^ eeuw. 

Reniarqnes van alle de Dijcken. Post en Paalwerken van de Pro\incle 
van Stadt Gronin^en en Omnielanden ... na de Dijck Re^sters door . . . 
Thomas v. Seeratt; als nieede aentoening hoe de Dijcken van deese 
Provineie waeren in ... 1717; Ende daerbij de Provilen van de Dijeken 
. . . in . . . 1718, 1719 en 1720. 

Copie. Met schetsteekeningen in kleuren. 

In XlX^f^-eeuwschen carionnen band met lederen rug. 



281 

37. Papier. 20,2 X 30,9. 4 fol. XIX^ eeuw. 

Beschrijving der Zijlvestenijen op de Kaart van de Provineie Groningen. 

In XlXde-eeuwschen linnen band. 



38. Papi^. 15,9 x 20,1. 13 fol. XIX^^ eeuw (1836). 
Verklaring der Zijlvesten op de Kaart van Groningen. 

Gedateerd: Groningen 1836 en geteekend: W. van Rees, opzichter bij 
den Waterstaat. 

In XrX^-eeuwschen cartonnen band. 



39. Papier. 20,7 v 32,7. 4 fol. XIX^ eeuw (na 1841). 

Rapport omtrent een ontwerp . . . van een Kanaal . . . tusschen Gro- 
nin^en over Appingedam door Delfzijl naar de Eems. Ingeleverd bij 
Gedeputeerde Staten door den Hoofdingenieur Kross, 30 April 1841. 
In portefeuille. 



40. Papier. 15,6 X 20,4. 18 fol., benevens eenige onbeschreven bladen. 

XVm^ eeuw (1652). 
Dijk- en Zijlrechten van Vredewold. 1426 — 1664. 

^c^ar een copie van 1606, die zelve weer naar een copie van IS70 was overge- 
schrevenj is het HS. „Gecopijeert bij mij J. B. Hermans int Jaer 1652." {fol. iSverso), 
Op het schutblad: W. W. Buma (einde XVIIIde eetav). 
In XlXde.eenwschen cartonnen hand met linnen rug. 



41. Papier. 20,7 X 31,6. 608. pag. XVW^ eetiw (1644). 

Kroniek van Sicke Bennin^e J, JI (Kroniek van Van Lemego) en III. 

Pag. 1. Dat Prologus des Commentatoris van desen boecke des Cronijken 
der Vriescher Landen ende den Seven Zeelanden. Hier voormaels ende eer 
de Eeuwige Avijsheyt . . . Pag. 3 . . . alie dinck soo geschien ende geweest 
is Explicat (sic) prologus. Pag. 4 onbeschreven. Pag. 5. Hier begint dat 
Eerste deel van dit boeck der Cronycken der Vriescher Landen ende zeven 
Zeelanden ende der Stadt Groningen. Eusebius schrijft in sijner Cronijcken 
. . . Pag. 29 . . . wel klaerlijcken van schrijven sal. Hier eyndigt sick dat 
Eerste diel van desen boecke der Vriescher Cronycken. Pag. 30. Hier begint 
dat Anderde Part ofte Diel des Boecx ende Cronyckes. In alle saecken . . . 
Pag. 91 . . . Maria Hartoch Carels Dochter van Borgonnien. Pag. 92. Hier 
eyndicht dat anderde part ende diel deser Cronycke der Vriesche Landen 
met de zoeven Zeelanden. Pag. 93 . . . Incipit Prologus Copia Copia. In 



282 

nomine Domini Amen. Godt Almachtich, die door Syn Goddelycke voorsie- 
nicheyt . . . Pag. 95 . . . Ten sy dat Godt almachtig dat anders voege. 
Hier begint dat derde deel van desen boecke der Cronycke der Vriescher 
Landen met de zeven Zeelanden ende Groningen. Inden eersten wil ick een 
weynich . . . Pag. 604 . . . in goede vreede ende Regimente. Pag. 605—608. 
Regeeringslijst van Groningen van 1594 tot 1597. 

Het HS. behoort tot de tweede serie der manuscripten van Benninge^s 
Kroniek. Vgl. Blok, Inleiding op de iiitgave-Feith (Werken Hist. Gen. N. 
R. 48), blz. XXXIX. Het komt bijna woordelijk overeen met HS. Univ.- 
Bibl. n*. 381, maar mist het landrecht van 1448, dat daar is ingelascht. 
Waai^schijnlijk stammen beide van een gemeenschappelijke bron. 

/n XVIlIff^-eeuwschen perk. hatid tnet groen zijden linten. 



42. Papier. 20 X 31,5. XIII en 209 foL XVIII^^ eeuw (1703). 
Kroniek van Sicke Benninge II (kroniek van Van Lemego) en III. 

Fol. I. Chronica van Groninger Lant. In aUen saken die tijdlijk . . . Fol. 
XI . . . ende desgelijx als des Stigtes Luiden. N.B. In andere HSS. volgen 
na de woorden Stigts Luiden nog twie Items: Item hyr volget nae een 
Oorloge . . . Fol. XI^®"^ . . . ende sal daar an blijven. Deo gratias. Hyr 
eyndigt de Chronike van Jan van Lemmige. Fol. XII — XIIP'®^ onbeschre- 
ven. Fol. 1. Incipit Prologus. Copia Copia Copiae. In nomine Domini amen. 
God Almagtig, die door sijne Goddelijke Voorsigtigheid . . . Fol. 2 . . . 
ten sij dat God Almagtig dat anders voege. Hyr begint dat darde deel van 
desen Boecke der Chroniken der Vrieschen Landen , raet de soeven Zeelanden 
ende Groningen. In den eersten soo wil ik . . . Fol. 209 . . . in goede 
vrede en regimente. 

Dit HS. behoort tot de derde, slechtste reeks der manuscripten van Ben- 
ninge's Kroniek. Vgl. Blok, Inleiding op de uitgave-Feith , blz. XLIII. Het 
is een copie van HS. Univ.-Bibl. n*. 382 of 383, met gebruikmaking van 
een handschrift als n*. 384. 

Op fol. Xh'^^0: De voorz. Chronike van Jan van Lemmige en de volgende door 
Sicke Benninge zijn gecopieert en afgeschreven in den Jaare 1703. 

In XIXf^^'-eeuiv8chen zwart lederen band. 



43. Papier. 21,1 x 33. XII en 229 pag. XIX^ eeuw (na 1829). 
Wilhelm Coenders van Helpen, Nobiliariuni Groningannm. 

Copie, na 1829 vervaardigd, van het exemplaar, toebehoorende aan Mr. 
H. 0. Feith. Het Nobiliariiim is uitgegeven door Mr. H. 0. Feith ('sGraven- 
hage, 188(5). Over de andere HSS. zie aldaar blz. 1, noot 1. 

In XlXd^-eeuwschen carlonnen band vtiet bruin lederen rug. 



288 

44. Papier. 16,3 y 20,2. 52 fol. XIX^ eeuw. 
G. A. Venenia, Verhandeling over den Dollard. 

Uitvoeriger in: G. A. Stratingh en G. A. Veneina, De Dollard, Gronin- 
gen 1855. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band. 



45. Papier. 16,9 X 21,2. 3 dln., resp. 119, 136 en 165 pag. Door 

drie verschillende handen geschreven. XIX^ eeuw. 
Prozavertaling der Werken van Horatins. 

Waarschijnlijk van Mr. M. Baeker. I. Oden. 11. Epoden en Biieven. 
ni. Satiren en Ars Poetica. 

In XlXde^eeuwsche papieren banden. 



46. Papier. 15,9 X 20,4. 247 hlz. XIX<^ eeuw (1823). 
Prozavertaling van de Satiren van Jnvenalis. 

Op het titelblad de naam: M. Backer. 
In XlXde-eeuwschen papieren band: 



47. Papier. 16,1 X 20. 38 fol. XIX^^ eeuw (1823). 
Prozavertaling der Satiren van Persius. 

Waarschijnlijk van Mr. M. Backer. 
In XlXd^-eeuwschen papieren band. 



48. Papier. 20 X 32,5. 7 fol. XIX'^^ eeuw. 
J. J. A. Goevernenr, De Keesiade. 

Copie. Gedrnkt: Groningen, 1878. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met linnen rug. 



49. Papier. 16 x 20,1. 149 pag. XIX^^ eeuw (na 1820). 
Pag. 1 en 2. Inhoud. 
6. Hesselink, Verhandeling over Spraak en Taal, toegepast op de Doof- 
stomnien. Met kort verslag van het Institnnt te Groningen. Pag. 3 — 54. 
Overgeschreven uit het Nieuw Algemeen Magazijn van Wetenschap, Kunst 
en Smaak V,l. (1799). 
Dez., Over het Spreeken der Doofstommen. Pag. 55 — 78. Overgeschreven 
als boven V, 2 (1799). 



284 

R. Koopnians. Verhandeling over het Spraakvermogen. Pag. 79 — 130. 

Overgeschreven uit diens Redevoeringen en Verhandelingen , II. (Am- 

sterdam, 1820). 
Gedichten van H. A. Spandaw op het Doofstommeninstitunt. Pag. 131 — 140. 

Overgeschreven iiit diens Gedichten en Redevoeringen (Amsterdam, 1803). 
In XlX^-eeuwschen linnen band. 



50. Catalogns libronim bibliothecae . . . Universitatis . . . Groningae et Omlan- 

diae . . . Opera Gerhardi Lammers . . . Groningae, Vid. Edzardi Agricolae. 1669. 

Plagulac albae inscrtae siint cum notis manuscriptis. 
In ligntura chattacea dorso e corio facto saec. XVIII. 

51. Landrecht Van Hiinsingo, Fyvelingo, ende het Wester-quartier , . . . De 

vijfde Druck . . . Groningen, Hans Sas. 1647. 

Met liandschriftelijke aanteekeningen van een XVIIlde.eeuwsche hand in margine 
en op de doorsclioten biaden. 

In XlXde^eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 

52. — Hetzelfde Werk . . . De vijfde Druck . . . Groningen, Wed. Edzard' 

Huysman. 1664. 

Met handschriftelijke aanteekeningen in margine en op de dooi^schoten bladen door 
een XVIlde-eeuwsche hand. 

/n XlXff^-eeuwschen cartonnen band met zwart linnen rug. 

53. — Hetzelfde Werk . . . De seste Druck . . . Groningen , Rembertus Huys- 

inan. 1679. 

Met liandschriftelijke aanteekeningen in margine en op de doorschoten bladen door 
een XVllIde-eeuwsche hand. 

/n XIX(i^~eeuw8chen cartonnen band met zwart linnen rug. 

54. Instructie voor den Luytenant ende Hooftmannen , sampt voor den Secretaris 

ende Dienaren des Gericht Camers, vande Provincie der Stadt Groeningen 
ende der Omlanden, . . . Groeningen, Hans Sas. 1631. 

— Hetzelfde werk . . . Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1667. 

Nader Ordre ofte Ampliatie ende correctie van eenige poincten in de 

instructie voor Lieutenant ende Hooftmannen . . . Groningen, Wed. Edzanl 

Hiiysman. 1608. 
Ordre Waer nae gheprocedeert sal worden in de Revisie van de Sententien 

van Lieutenant, ende HoofFtmannen der Stadt Groningen ende Ommelanden. 

Groningen, Hans Sas. M. DC. XV. 

— Hetzeifde werk . . . Groningen, Wed. Edzard' Huysman. MDCLV. 

De Gedeputeerde Staten van de Provincie van Stadt Groningen ende Om- 
melanden . . . Resoiuti^n van 4 Maart 1665 en 28 Maart 1673 over de 
Hoofduiannenkamer. 



285 

Alles met handschriftelijke aanteekeningen in margine en op de doorschoten bladen 
uit de XVIIde en XVIllde eeuw. 

Voorin raet XVllde-eeuwsche hand: /. Clinge. 
In XVIId^-eeuwschen perk. hand. 

Land-Recht der Beyden Old'- Ambten . . . Groningen, Wed. Jan Claessen. MDCLIV. 

Met aanteekeningen in margine door een XVIIIde-eeuwsche hand. 
In XVII^-eeuwschen perk. band, 

Constitntien behelsende Ordonnantien op Saaken van Houlijken, Houlijjks 
Voorwoorden, Erffenissen, Donatien en Oevelgank etc. den 15 May 1689. 
Alsmede op allerhande Conventien en Contracten den 25 April 1701. Koop 
en Verkoop, Verhiiiringe van Huisen en Landen etc. den 6 Febr. 1702 . . . 
Groningen, Wed. Joh. Barlinkhof. 1721. 

Doorschoten. Met handschriftelijke aanteekcningen uit de XVIIIde eeuw. 
In XlXde-eeuwschen band met linnen rug, 

Hs. Kreraer, Beknopte aardrijks- en geschiedkundige Beschrijving der pro- 
vincie Groningen. Groningen, 1818. 
Met een kaart. Slechts blz. 95 — 181 is aanwezig. 

Met aanteekeningen in margine en op de doorschoten bladen door een XtX^Ie. 
eeuwsche hand. 

In XlXf^-eeuwschen carlonnen band met lederen rug. 



BIBLIOTHECA SOCIETATIS PRO EXCOLENDO 

lURE PATRIO. ') 

1. Chariac. 18,7 X 23,8. 282 fol. Saec. XIX (c. 1806). 

Alberti Jacobi Dnyinaer van Twist Praelectiones de Jare Gronin^ano, 
Transisalanico et Frisico. 

A. J. Duyniaer van Twht (i775 — dS20) inde ab anno 1802 Groningae professor 
iuins fuit. Inter anuos 1806 et 1808 has scholas habuit. (Cf Jonckbloet , Gedenkboek^ 
100). Hunc codicem donum dedit familia Duymaer van Twist anno 1878. 

In ligatura chartacea saec. XIX dorso e corio facto. 



2. Chartac. 18J X 23,8. 2 vol., coniunctim 600 foL Saec. XIX 

(1804 seq.). 
Eiusdem Commentarins ad „Laman Aanleiding tot de eerste be^nselen 
der Groninger Regtskennis.'' 

Cf. Jonckbloet^ Gedenkboek^ 109. 
Origo et ligatura ut nupra. 



3. Chartac. 15,3 x 20,3. 282 fol. Saec. XVII. 

Ubbonis Emmii Vita Mensonis Altingii 1541 — 1612. 

Fol. 1. Duae praecipuae sunt causae . . . Fol. ivereo ^ ^ ^ viros inimicos 
nil curamus, ideoque contemnimus. Fol. 2. Natus est Menso utroque parente 
honesta ac nota familia orto . . . Fol. 136 . . . quae de praestantissimi atqiie 
optimi viri vita ac morte posteritatis memoriae mandanda putavi. Boni 
consule, fave, cave. Fol. 137. Lijst der stukken, in deze Verzameling verder 
voorkomende cet. (manu saec. XIX). Fol. 138— 149ver8o vacant. Fol. 150— 
282verso aliquot libellos typis excusos continent de familia Altingiorum 
saec. XVII. 

Autographum. 

Hic codex saeculo XVIII ineunte erat in manibus Adami Mensonis Isinck^ profes^ 
soris Groningani^ qui e stirpe Altingiorum onundus ex hoc codice Vitam Mensonis 
Altingii anno 11^28 typis excudendam curavit (Groningae apud Georgium Spandaw). 
Nostro saeculo hunc possedit vir docl. T. P. Trenling ^ in cuius bibliothecae aucUone 
anno 1845 a Societate P. E. I. P. emlus est. {Calal. 1935). 

In ligatura e corio fusco facta saec. XV 111. 



^) Universitatis Groninganae Bibliotliecue conunodata. 



287 

Chartae, 20^8 x 31^1. 182 fol. numerata et compluria vacua non 

numerata. TrUyus manUyus exaratu8 (fol. 1 — 114^^^; 126 — 154; 

154—182). Saec. XVIII. 

Gerhardi Feltmann De libertate et statn totins gentis Frisicae et sigil- 

latira Jeveranae. Fol. 1 — 114verso. Fol. 115 — 125v«r8o vacant. Dedicatio scripta 

est Auricae a. d. XV. Febr. 1687. Hic tractatus non invenitur in editione 

operum fratrum Feltmannorum cura J. J. van Hasselt (Amhemiae 1764 — 1769). 

Gerhardus FeUman (16S7 — 1696) fuit professor iuris Duisburgae {1661 — 1667) , 

dein Groningae (1667 — 1678)^ postea assessor Curiae Auricae. 

Prodromns rernm Frisie et sigillatim Harlingiae post tempora Ubbonis 
Eramii. 1570—1663. Fol. 126-182. 

Wiardi in fronte ex)dicis annotavit auctorem esse forsitan Ulricum a Werdum. 
Societas P. E. I. P. in auctione hibtiothecae Til. Dolh. Wiarda (1746 -1826) hunc 
codicem eniit anno 1827. {^Cf. Catal. n®. IS^H). 
In ligatura membranacea saec. XVIIL 



5. Chartac. 16,5 X 21,1. 135 fol. Saec. XVIII (1784). 

Jacobi de Rhoer Dictata in Antiqnitates patriae nostrae, 1784. 

Jacobus de Rhoer {1723 — 1813) professor historiae in Universitate Groningana fuil. 
Hic codex anno 1840 Societati P. E. I. P. dono dalus est a viro doct. Henrico 
Guilielmo Tydeman. 

In ligatura chartacea saec. XVIII dorso e corio rubro fcmto. 



6. Chartac. 20,1 x 24,8. 61 fol. Saec. XIX (1828). 

Davidis Jacobi van Lennep Annotationes in Taciti Germaniani. 

David Jac. van Lennep {1114 — 1853) ab anno 1199 usque ad annum 1838 pro- 
fessor in Athenaeo Amstelodamensi fuit. H. P. Scholte^ qui haec dictata anno 1828 
scripsit , anno l^^HIH^ theologus in Albo inscriptus est. 

In catalogo anni 1852 hic codex primum invenitur. 

In ligatura cfiartacea saec. XIX. 



7. Chartac. 16,5 X 21,2. 217 foL, quorum aliquot vaxma relicta. 

Saec. XVn. 
Anthonii van Voorst Vocabnlarinra Belgicnm etyraologicnra. 

Annaeus Ypey , qui hunc codicem possedit^ in fronte haec scripsit: „Mr. Anthony 
van Voorst is geweest Raad in de vroedschap der stad Utrecht , als zoodanig aangesteld 
den 19 van herfstmaand des jaars 1676 en in hetzelfde jaar nog overleden. Zie het 
Utrechts Plakaatboek III d. , blz. 189. Vroeger is er onder de Utrechtsche geleerden 
ook een Anthonius van Voorst geweest; en indien van dezen dit werk afkomstig is, 
zoo is het ongetwijfeld hetzelfde werk, dat ouder de Opera non edita van M. Schoock 



i 



288 

vermeld wordt, getiteld Etymologicum Belgicum. Vid. Effig. et vit Profess. Gron. p. i'X^. 
Schoock was van moederszijde een kleinzoon van dezen Anthony van Voorst. Deze 
schijnt ook de grootvader geweest te zijn van den bovengemelden Anth. van Voorst, 
die raad in de vroedschap der stad Utrecht was in het jaar 1676.*' 

E bihliotheca viri cl. Ypey {il60—i83T) anno i831 Societati P. E. I. P. 
acquisitus est. 

In ligatura niembmnacea saec. XVII. 



8. Perkament en papier. 7^2 x 10,5, 151 fol. Met in goud en kleuren 

uitgevoerde initialen en roode opschriften. XV^^ eeuw. 
Een seer schoon ghebet van der hilligher drievoldicheit. 

Fol. 1. Een seer schoon ghebet van der hilligher drievoldicheit. O du 
hoghe heerscap der godliker overmogentheit . . . Fol. 5^'«»^ . . . ewich 
overlove in die warlt der werlde. 
Santns Augustinns Uantboexkijn. 

Fol. 5^®™<*. Hier beghint Santus Augustinus hantboexkijn. Dat eerste 
capittel is van der beschouwinge ons heren Jhesu Christi. Want wi int 
niiddel der stricken gheset sijn . . . Fol. 75 . . . ic moet ingaen in de 
vroude mijns Heren. Amen. Nota. Sante Augustinus hevet dit boec ghe- 
niaect . . . Fol. 76^«*^ . . . synre ynnerster crachten wtgevet. Amen. 
Santus Bernaerdus Enlike sprekinghe. 

Fol. 76^^^^®°. Hyr beghint Santus Bemaerdus enlike sprekinghe. Jhesu 
Criste coninc der euicheden . . . Fol. 98 . . . mitten ewighen vader ende 
niitten hellighen gheeste. Amen. 
Ut Sancte Au^nstinus Suchtinghe. 

Fol. 98. Dit is genomen wt Sancte Augustinus Siichtinghe. Dat eerste 
capittel. Mijn ghebet moet here op stighen tot u . . . Fol. 122verso ^ ^ ^ 
God in alie die werlt der werlt van ewen tot ewen. Amen. 
Dat aventmael ons Ueren vergadert wten vier Ewangelisten. 

Fol. 123. Hyr beghint dat aventmael ons Heren vergadert wten vier Ewan- 
gelisten. Op den eersten feestdach . . . Fol. 147^**"*«** . . . daer du mi mede 
ghemynt hebste, in hem si ende ic in di. Amen. (In pericopen verdeeld voor 
de verschillende feestdagen). 
Soven pnncten van Sancte Bernaerdus teghen die seven hovet sunden. 
Fol. 147^'®'**'^. Dese soven puncten seghet Sancte Bemaerdus teghen die 
seven hovet sunden . . . Sint dat ic bekende . . . Fol. 149^«*^° . . . so 
ontrouwe w ghewest hadde. Nota. Ic bin ene blome des weeldes . . . 
Fol. 151^***^" . . . inder passien ende wonden ons heren Jhesu Christi. 

.4/« vroegere eigenaar komt op het schutblad voor: Joannes Francisci, met ilde^ 
eeuwsche hand. In lateren tijd behoorde het aati prof. Atinaeus Ypey te Groningen 
{il60 — i831) , na wiens dood het door hei Genootschap is aangekocht. {Catal. n®. ^274). 

In XVIIl^^-eeuwschen cartonnen band. 



28d 

d. Papier. 13,6 x ld,4. IV en 181 foL Met gekleurde en roode 

initialen en opschriften, In 2 colommen. Door drie versckillende 
handen geschreven: FoL I—IV, 1^132; 133—168; 169—181. 
XV^^ eeuw (het eerste gedeelte 1490). 
Een seer goet boeck ende is ghehieten Profectns (het aan Bonaventiira 
toegeschreven De profectu religiosorum). 

Fol. I — III. Die tafel van dit teghenwoerdige boeck. Fol. inverso_iv 
onbeschreven. Fol. lYverso, {jier beghint een seer goet boeck ende is van 
waerdicheden ghehieten Profectus . . . Fol. 1. Eens gheesteliken menschen 
leven staet in sevender hande voertganghe ghedeelt . . . Fol. 131^®»"«® . . . 
Soe wert hi ons te starc ende verwynnet ons. Spreect een Ave Marie voer 
den scryver om Gods wille. Laus Deo. 
Die nnwe hystorie der XI dnsent magheden. 

Fol. 133. Hyer beghint een epistel tot den XI dusent magheden Christi 
op die nuwe hystorie der XI dusent magheden die lestent van den hemel 
gheopenbaert wert . . . Fol. ISSv®'^*^. ende tot veelre menschen stichticheit. 
Hyer eyndet die epistel. Hyer beghint die nuwe openbaringhe der heervaert 
ende derre passien der XI dusent raagheden. God die vander ewicheit alle 
dinc wyslike ordineren can . . . Fol. 167 .. . welkeer eer ende glorie is 
van ewen tot ewen. Araen. Hic undecim milium virginum hystorie non sine 
labore finis iraponitur. Quapropter deo sint gracie. Fol. leT^ereo — lesverso 
onbeschreven. 

Nederlandsche bewerking van de Revelationes P. Hermanni Josephi de 
undecim millibus virginum, blijkens de voorrede in 1183 geschreven (gedr. 
Acta Sanct. Oct. IX, p. 173 seq.). De Ned. tekst is naar dit HS. gedeeltelijk 
gedrukt bij Le Long, Beschrijvinge van de Reformatie der Stadt Amsterdani, 
blz. 270 vlg. 

Dat leven des heilighen bysscop Sinte Servaes. 

Fol. 169. Dat leven des heilighen bysscop Sinte Servaes. Sinte Servaes 
was bisscop tot heyden Tongheren . . . Fol. 173 . . . Ende men hoerde die 
enghelen singhen in den hemel. Amen. Sote(?) 
Die legende van Sinte Magdalene. 

FoL 173. Die legende van Sinte Magdalene ende hoer leven is dit. Te 
Iherusalem soe een edelman van coninclike gheslachte . . . Fol. 176 .. . 
die ghebenedijt is inder ewichqit. Amen. 
Die legende van Sinte Alyt. 

Fol. 176. Die legende van Sinte Alyt die coemt op St. Blasius dach. Sinte 
Alyt die eerwaerdighe maghet was van edele gheboerten . . . Fol. 181 . . . 
die entsculdicht alle mijne onvolcomenheit. Deo gracias. Amen. Sote(?) Fol. 
ISlverso onbeschreven. 

Fol. iSiverso . . . Dit boeck hoert toe die susteren van Sinte Claren te Hoirn opt 
Noirt bi onser liever vrouwen Kerck. Ende is ghescreven bij handcn Syvert Allerts 
Codicea Groning. 19 



zoen MCCCC ende XC. Deo gracias. {Zie over hel Clarissenklooster te Hoom^ Velius, 
Cronyck van Hoom, blz. 44). In later tijd heeft het HS. toehehoord aan Isaac Le 
Long ^ die er de ^^Hystorie der XI dusent magheden^' aan ontleende {Vgl. boven en 
Huydecoper, Proeve van Taal en Dichtkunde. Ile uitg., /, blz. 55 noot). Na den dood 
van Le Long {1144) kwam het in het bezit van Mr. C. A. van Weychendorff ^ oud^ 
raad in de vroedschap en secretaris van het Gerecht van Utrecht, 4737 — I8I0 {vgl. 
t. a. p. blz. 53 vlg.). Na hem behoorde het aan Annaeus Ypey {1760 — 1837) , theoL 
professor te Harderwijk en te Groningen^ op wiens auctie het door P. E. I. P. is 
aangekocht {Cat. n®. 3^270). 

In XVIW^-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



10. Papier. 20,2 x 81, 6 > 93 beschreven, benevens zeer vele onbeschre- 

ven foL Door twee handen geschreven (foL 1 — 85, 90 — 93; 
85^^^^^— 89). XVIII^ eeuw, 
Kerken-Ordeninge gestelt in den Nationale Synode der Gereformeerde 
Kerken binnen Dordregt anno 1618 en 1619. Met doorloopende vergelijking 
met de oudere Kerkorders. Fol. 2 — 13. Fol. 1. Algemeene titel. Fol. IBverso^ 
Register. 
Kerkenordre van Frieslant, opgestelt... den 9 Febr. 1722. Fol. 14 — 78^«*^. 
Op fol. 14: Getrocken door G. Nauta als Canon. uit (volgen verschillende 
oudere ordres en Resolutien der Staten van Friesland). Fol. 78^®»^. Uitge- 
schreven van mij uit het class. registerboek van Leeuwarden en voleind den 
3 Febr. 1736. A. Alberthoma. eccl. Leov. (Dr. Gisbertus Nauta werd in 1722 
aangesteld tot landsadvocaat en fiscaal van Friesland. Albertus Alberthonia 
(1G87 — 1758) was achtereenvolgens predikant te Midwolde, Emden, Leeu- 
warden en Groningen). Fol. 79 — 80. Leges classis Leovardianae. Fol. 80^'«'^ 
onbeschreven. 
Kerken-Ordre der Stat Groningen van 1594. Met daarbq behoorende onder- 
teekeningen der predikanten tot 1639 , benevens een extract uit de Acta der 
Provinciale Synode van 1596. Fol. 81—89. Fol. ^^^«'•«o onbeschreven. 
Enige Resolntien nopens Kerkelijke zaken genomen. Yoomamelijk door 

Stad en Lande. 1596—1704. Fol. 90— 91ver8«. 
Reglenient van de orde der predikbeurten te Groningen van 1716. Fol. 92 — ^93. 

Dit HS. is ook van de andere zijde uit beschreven. Daar vinden wy : 
Kenrwetten voor Burgeraeesteren en Raad. Vastgesteld in 1668 en herzien 
in 1689. 7 fol. 

Bovendien nog de opzet van een in XXV Capita ingedeeld boek, blijkbaar 
een toelichting op de Kerkleer. Nog inliggend: 
Acta van liet Conventus gehouden binnen Groningen op den 4«" Novem- 
ber en volgende dagen ter voldoeninge aan . . . den 24 en 43^i> artikel 
van het Chr. Synodus deses jaars 1750. Cop. 3 fol. 



391 

Ordinare quaesita in visitatione classinm. IS^^e eeuw. 2 fol. 

Benevens eenige losse stukken betreffende de behandeling van afvallige 
lidmaten der gemeente. 

Dit HS. is afkomstig van Mr. R. K, Driessen^ die het waarschijnlij k van de 
AlherthorruCs^ van wie hij door zijn moeder afstamde, heeft geerfd. Op zijji auclie 
{183^2) is het aangekocht (Catal. HSS. fol. n^. iO). 

In XVIIlde-eeuwschen perk. band met lederen riempjes. 



11. Papier. 21 X 34. XVim^ m XIX^ eeuw (1761—1884). 

Redevoeringen gehonden in het Genootschap Pro Excolendo lure Patrio. 

A. Oenummerde discursus: 

N®. 1. Kritiek op de openingsrede van Nic. Engelhard (gedr. Verh. 
P. E. I. ?., I, blz. 1 vlg.) van E. Ippius, 28 Maart 1761. 

N®. 2. F. A. van der Marck, Over de hinderpalen bij het verklaren van 
het vaderlandsch recht, 28 Maart 1761; raet kritiek van R. B. Gockinga. 

N*. 4. R. B. Gockinga, Num lus repressaliarum subsistat in Belgio inter 
ipsas Provincias foederatas, 30 Mei 1761; met kritiek van C. C. Emmery. 

N*. 5. J. Wichers, Over het reserveeren van den eigendom in verkoop 
van vaste goederen, 27 Juni 1761; met kritiek van T. Tiddens. 

N''. 6. C. C. Emmery, De iure communi et optimo, 26 Sept. 1761; met 
kritiek van J. Gockinga. 

N®. 9. S. Gockinga, De gronden der gemeene vrijheid der Vereenigde 
Provincien, z. d. (Jan. 1762); met kritiek van T. van Berghuys. 

N*. 10. J. K. van Trojen, Oorsprong en grond van de erfopvolging bij de 
oude Nederlanders, 27 Febr. 1762; met kritiek van J. Fockens. 

N*. 11. J. Fockens, Arbitraire straffen in de stedelijke wet, 24 April 
1762; met kritiek van T. van Swaneveld. 

N^ 12. J. Huisinga, Het recht van gratie, z. d. (Mei 1762); met kritiek van? 

N*. 14. H. Tjassens, De beslechting van geschillen tusschen gewesten of 
leden daarvan in de Republiek, z. d. (Sept. 1762); met kritiek van J. A. 
Engelliard. 

N^ 15. J. B. Wieringa, De communione bonorum inter coniuges, z. d. 
(Oct. 1762); met kritiek van D. F. J. van Halsema. 

N". 16. J. A. Engelhard, De tortura iniquo iuris remedio, z. d. (Nov. 1762); 
met kritiek van L. Trip. 

N*. 17. D. F. J. van Halsema, Bedenkingen over den alouden regeerings- 
vorm der Ommelanden, z. d. (Dec. 1762); met kritiek van F. A. van der 
Marck. Gedr. Verh. P. E. I. P., II, 1 vlg. 

N*. 18. F. A. van der Marck, De poenis apud Groninganos arbitrariis, 
z. d. (Jan. 1763); met kritiek van E. Ippius. 

N**. 19. L. Trip, Verklaring van het Reglement Reformatoir voor Stad en 
Lande van 1749, z. d. (Maart 1763); met kritiek van R. B. Gockinga. 

19* 



262 

N". 20. E. Ippius, Over het Oinmelander Landrecht, 30 April 1763; met 
kritiek van J. Wichers. Gedr. Verh. P. E. I. P., I, blz. 319 vlg. 

N*. 22. J. Wichers, Over § 2, art. 3 B. van het Ommelander Landrecht, 
25 Juni 1763; met kritiek van T. Tiddens. 

N*. 23. C. C. Emmery , Over verzetting en verpanding in de Ommelanden , 
29 Oct. 1763; met kritiek van J. Gockinga. 

N*. 24. T. Tiddens , Over art. 4 , 5 en 6 van Boek I van het Ommelander 
Landrecht, z. d. (26 Nov. 1763); met kritiek van J. K. van Trojen. 

N'\ 25. J. Gockinga, Over het recht, waarmede de Nederlanders tegen 
Spanje zijn opgestaan, z. d. (Dec. 1763). 

N®. 26. J. K. van Trojen , Over art. 7 , 8 en 9 van Boek I van het Omme- 
lander Landrecht, z. d. (Jan. 1764); met kritiek van D. F. J. van Halsema. 

N®. 28. D. F. J. van Halsema, Over art. 11 — 17 van Boek I van het 
Ommelander Landrecht, 31 Maart 1764; met kritiek van H. Tjassens. 

N*^. 29. T. van Swaneveld , Over art. 49 van de Stads Nieuwe Constitiitign , 
28 April 1764; met kritiek van J. R. Wieringa. 

N®. 30. H. Tjassens, Over art. 18 — 23 van Boek I van het Ommelander 
Landrecht, z. d. (Mei 1764); met kritiek van J. A. Engelhard. 

N*'. 31. J. R. Wieringa, Over art. 21 — 24 Boek 1 van het Ommelander 
Landrecht, 30 Juni 1764; met kritiek van E. W. Uchtman. 

N®. 32. J. A. Engelhard, Over art. 25 Boek I van hetz. , z. d. (Sept 
1764); met kritiek van E. Ippius. 

N^. 33. E. W. Uchtman, Over art. 26 en 27 daarvan, z. d. (Oct 1764); 
met kritiek van L. Trip. 

N°. 34. E. Ippius, Over art. 1 van het Reglement Reformatoir van 1749, 
24 Nov. 1764; met kritiek van F. A. van der Marck. 

N®. 35. F. A. van der Marck , Over het verband van de Vereenigde Neder- 
landen met het Duitsche Rijk, 29 Dec. 1764; met kritiek van H. Tjassens. 

N®. 36. H. Tjassens, Over den invloed van den aard der regeering op de 
wetgeving, z. d. (Jan. 1765); met kritiek van R. B. Gockinga. 

N®. 39. J. Gockinga, Over de rechten van den Zittenden Raad, 28 Sept 1765. 

N^ 40. J. K. van Trojen, Over art. 28 Boek I van het Ommelander 
Landrecht, z. d. (Oct 1765). 

N*. 43. T. van Swaneveld, De restricta iure Groningano testandi facultate, 
z. d. (Nov. 1766). Omgewerkt gedr. Verh. P. E. I. P. I, 127 vlg. 

N®. 45. J. K. van Trojen, Over art 13 van de Stadswet op de manier 
van procedeeren bij executie, z. d. (Jan. 1767). 

N«. 47. Dez., Over den Oerveed, 25 April 1767. 

N^ 49. L. Trip, Over de vertraging van rechtsgedingen , z. d. (Nov. 1767); 
met kritiek van E. Ippius. 

N*. 50. F. A. van der Marck, Over Moitsoenen, z. d. (Dec. 1767); met 
kritiek van R. B. Gockinga. 



293 

N". 52. R. B. Gockinga, Over de plicht der Overheid, oni het zedelijk 
beslaan der ingezetenen te bevorderen, z. d. (Oct. 17G8); met kritiek van 
A. Brugmans. 

N^ 53. D. F. .1. van Halsema, Over de bloedwraak enz. , z. d. (Dec. 1768); 
mct kritiek van C. M. Merkelbach. 

N". 63. J. de Rhoer, Over de oude verbintenis der landen, onder het 
Sticht van Utrecht behoorende, 28 April 1770. 

N^. 64. J. 0. Wichers, Over het dadsisa der oude Gennaniers, z. d. (Mei 1770). 

N". 65. A. H. van Idsinga, An Comes Hollandiae Gulielmus Tertius 
Balivum Hollandiae ob raptam paupcri rustico vaccam capite truncari fecerit, 
30 Juni 1770. 

N". 66. L. Trip, Dat verbetering van onze pleitorde mag gehaaJd worden 
uit onze oorspronkelijke constituti^n , 27 Oct. 1770. 

N". 69. J. de Rhoer, Verklaring van den giftbrief van Hendrik III, 23 
Februari 1771. 

N*. 72. A..Brugmans, Of Nederland v66r de aankomst der Batavieren is 
bewoond geweest, z. d. (Dec. 1771). 

N°. 73. J. de Rhoer, De liturgie der Nederlandsche Kerk, 29 Febr. 1772. 

N°. 90. A. Brugmans, Oorsprong en aanwas der Zuiderzee, z. d. (Dec. 1774). 

N". 91. C. M. Merkelbach, Circa leges connubiales, praesertim Mosaicas, 
incestum nuptiasque prohibitas respicientes , 24 Febr. 1775. 

N". 97. Dez., Hetz. II, 30 April 1776. 

N**. 99. H. J. Arntzenius, Over den oudsten godsdienst der Nederlanders. 
I. z. d. (Nov. 1776). 

N^. 102. J. de Rhoer, Oorsprong en voortgang van den Christelijken 
godsdienst, bepaaldelijk in Stad en Lande, 22 Februari 1777. 

N*. 103. A. Brugmans, Over den invloed der natuur- en voornamelijk der 
werktuigkunde op den bloei der Nederlandsche gewesten, 29 Maart 1777. 
(2 exemplaren). 

N°. 105. A. Q. van Swinderen, Over het recht der laatgoederen en hun 
oorsprong. I, 31 Mei 1777. 

N^. 106. Ph. J. LoofF, Over de voordeelen der scheikunde voor ons vader- 
land. I, 28 Juni 1777. 

N*. 110. M. J. Busch, Over den tegenwoordigen staat der verloskunde, 
28 Febr. 1778. 

N°. 111. M. W. de Raadt, Do kwade of goede rechter in gevallen van 
boeteoplegging en lijfstraf. I, 28 Ma^rt 1778. 

N^ 112. A. Q. van Swinderen, Over het laatrecht. II, 25 April 1778. 

N^ 110. M. W. de Raadt, De kwade of goede rechter enz. II, 31 Oct. 
1778 (2 exemplaren). 

N^ 130. Dez., Hetz. IH, 25 Maart 1780. 

N*. 134. Ph. J. LoofF, Over de voordeelen der scheikunde. III, 28 Oct. 1780. 



294 

N«. 136. A. Q. van Swinderen, Over de doode hand, 24 Febr. 1781. 

N*. 139. J. de Vries, Over het beneficie van inventaris, 30 Juni 1781. 

N^ 143. M. J. Busch, Over eenige voornaamste doodsoorzaken en voor- 
behoedmiddelen daartegen, 24 Febr. 1782. 

N*^. 145. C. W. de Rhoer, Over eenige vergiften en hun uitwerking, 27 
April 1782. 

N*. 146. A. Bertling, Over den oorsprong en de lotgevallen van het 
Goorecht, 25 Mei 1782. 

N^. 158. J. de Vries, Over de berekening van den tqd bij de Romeinen 
en bij ons, 27 Dec. 1782. 

N*. 179. R. K. Driessen, Over het roaken van wetten bij wijze van 
verdrag, 24 Sept. 1785. 

N°. 184. J. de Vries, Over de oorzaak van sommige wetten, die bij 
toeval zijn ingevoerd, 30 Sept 1786. 

N*. 185. L. Beckering, Over de betere bereiking van het doel van het 
Genootschap P. E. I. P., 30 Sept. 1786. 

N®. 187. R. K. Driessen, Over de vormen van volksrepresentatie in Gro- 
ningen, 30 Dec. 1786. 

N*^. 191. J. de Vries, Verbetering van twee plaatsen in het lus vetus 
Frisicum, 26 Mei 1787. 

N*. 201. R. K. Driessen, Over eenige artikelen van het Ommelander 
landrecht, 31 Mei 1788. 

N^. 209. Dez., Hetz. (vervolg), 28 Maart 1789. 

N^. 212. A. J. de Sitter, Over den tijd, waarop in deze provincie op 
manslag de doodstraf is gesteld, 26 Sept 1789. 

N*. 223. R. Homan, Over art. 13 van Stads Constitutie van de rubriek der 
dienstboden, 25 Sept 1790. 

N"*. 232. R. K. Driessen, Over eenige art. van het Ominelander Landrecht, 
25 Juni 1791. 

N». 253. Dez., Hetz. (vervolg), 25 Mei 1793. 

N*. 259. Dez., Hetz. (vervolg), 25 Jan. 1794; met ongenummerd vervolg 
van 31 Oet 1795. 

N". 300. Dez. , Over den aard der kerk- en pastoriegoederen in de Omme- 
landen, 27 Oct 1798. 

N*^ 326. Dez., Over eenige ongedrukte stukken betrefFende de verhouding 
van Groningen tot den bisschop van Utrecht, 28 Mei 1803. 

N°. 334. Dez., Over de aanneming der pacificatie van Gent te Groningen, 

30 Juni 1804. 

N**. 343. Dez. , Over de mandaten van nieuwe inhuring van beklemd land , 

31 Oct. 1806. 

N«. 344. Dez., Hetz. (vervolg), 28 Nov. 1806. 
N«. 346. Dez., Hetz. (vervolg), 27 Febr. 1807. 



295 

N». 302. T. Sijpkens, Over het recht van testeeren , 22 Februari 1811. 

N^ 392. H. J. Uilkens, Over het staatsbestuiir in betrekking tot de land- 
huishouding, 31 Maart 1820. 

B. Genummerde losse stukken. 

N''. 16. A. J. de Sitter, Over de woorden „onstrafTelijke zegelen" in dc 
landrechten, 31 Jan. 1789. 

N^. 19. Dez. , De oudheid der stoklegging in het Gooreeht en Drenthe, 
25 April 1789. 

N^ 24. Dez., Over § 3, Boek IV van het Stadboek, 28 Nov. 1789. 

N^ 25. Dez., Over § 53, Boek II van het Ommelander Landrecht, 29 
Jan. 1791. 

N®. 26. W. de Sitter, Over de litterae indentatae, 28 Juni 1792. 

N". 27. A. J. de Sitter, Over het gericht en het klooster Selwerd, 29 
Sept. 1792. 

C Ongenummerde gedaieerde redevoeringen l). 

H. de Kanitz, Aanspraak bij de aanvaarding van het praesidium , 26 Febr 1828. 

J. Baart de la Faille, Over moord-raonomanie, 26 Febr. 1828. 

J. E. Paehlig, Over erfrecht in Westerwolde, 29 April 1828. 

W. de Sitter, Over het doel der Fransche wetgeving in zake voogdijen, 
25 Juni 1828. 

?, Over het Stadboek, 30 Dec. 1828. 

H. 0. Feith, Over de huwelijken der Friesche priesters in de 13^® en 
voJgende eeuwen, D, 30 Dec. 1828. Gedr. Verh. P. E. I. P., VI, blz. 265 vlg. 

E. van Eerde, Aanspraak bij de aanvaarding van het praesidium, 27 Jan. 1829. 

H. 0. Feith, Over de huwelijken enz. III, 24 Febr. 1829. Gedr. t. a. p. 

G. W. Eekhout, Over eenige bepalingen betreffende huwelijk en scheiding 
in het Burg. Recht, 31 Maart 1829. 

H. Trip, Over het erfpachtsrecht , 28 April 1829. 

J. E. Paehlig, Eenige belangrijke gevallen in de lijfstraffelijke rechtsple- 
ging, 28 Dec. 1829. 

A. Ypey, Aloude staat van Friesland, 23 Febr. 1830. 

H. de Ranitz , Vergelijking van het Fransch en Ned. recht met betrekking 
tot privilegi^n en hypotheken, 26 Oct. 1830. 

J. Baart de la Faille, Over de mogelijkheid van een gerechtelijk onderzoek 
naar de behandeling van patienten door geneeskundigen , 28 Dec. 1830. 

G. A. G. van Maanen, Het al of niet bestaan van veemgerichten in het 
Sticht Utrecht, 31 Mei 1831. 

J. H. Philipse, Over de coloni of adscripticii bij de Romeinen en soortgelijkc 
dienstplichtigen in ons land, 25 Oct. 1831. 

J. W. Keiser, Over de zegels, Nov. 1831. 



1) Alleen de vier eerste zijn op den rug genummerd i — 3, 5. 



296 

H, de Ranitz, De inrichting der stedelijke besturen naar de Grondwet, 
28 Mei 1833. 

A. Schneither, Over Cicero's rede voor Murena, 29 April 1834. 
D, Ongenummerde ^ ongedatecrde ^ anangine redevoeringen. 

Over de noodzakelijkheid van antwoord in civiele twistgedingen. 

Over de woorden „onstraffelqk zegelen" in de Landrechten enz. 

Over het Stadboek van Groningen. 

Over de Hunze. 

Over de misdaad van rebellie door een gewapende vereeniging. 

Over de toepassing van de wet op de registratie op de overdracht vaii 
beklemde landerijen. 

Over de Omraelander Landrechten. 

Deze redevoeringen i\jn oorspronkelijk in het archief van hei Genootschap yede- 
ponecrd, vanwaar zij in i897 naar de Bihliotheek zijn overgebracht. 
In vier cartonnen doozen. 



12. Papier. 20,3 X 27,6. 172 foL, benevem axm het begin en het einde 

talrijke onbeschreven bladen. Met roode initialen en roode op- 
schriften en eijfers. Afwisselend in verschillende lettergrootte 
geschreven. XV"^^ (1479: fol. 1—143^^) en XVI^ eeuw (fol. 

147—172^^''^''). 
De Saksenspiegel in het Dietsch (vermeerderde tekst met de glossen). 

Voorin een inhoudsopgave , 18^®-eeuwsche hand. Fol. 1—5 Inhoudsopgave 
der drie boeken, Fol. 5^®»*»^. God de daer is een beghin . . . Fol. 6 . . . ons 
allen mote ghenadeJick gaen. Fol. G — 7v«r8o. Giosse bq den proloog. FoL 
7verso, Twe swerden liet God up ertriken . , . Daarop volgt boek I, ingedeeld 
in 61 hoofdstukken. Fol. 54 . , , de richtet dan dar geghenwordichlike. 
Fol. 54^«*^®. Articnlus primus secundi libri. Woe em de heren ende vorsten . . . 
Volgt boek II, ingedeeld in 68 hoofdstukken. Fol. 104 . . . ende daer enen 
stede to holdet . . . Hyr beghint dat derde boeck desses registers. Om wat 
raysdaet datmen huse borghe . . . Volgt boek III, ingedeeld in 79 hoofd- 
stukken. Fol. U^^e'*»® . . . Ten se dat het dat volck wilkoere. Explicit liber 
Saxonum seu speculum eius. Fol. 144 — 146 onbeschreven. 

Dit HS, behoort, evenals HS. n'*. 230 der Dniversiteitsbibliotheek , tot de 
2^^ farailie van de eerste orde der II® klasse van de manuscripten van den 
Saksenspiegel. De glosse wordt steeds aangewezen met: Intellectus. VgL 
Horaeyer, Die Genealogie der Handschriften des Sachsenspiegels in Abh. 
Kgl. Akad. d. Wiss. Berlin 1859, Phil. und Hist. Abth., blz. 120 (waar het 
getal der hoofdstukken naar de oude verkeerde nummering is opgegeven); 
De Saksenspiegel in Nederland, uitg. de Geer (Werken Ver. t. uitg. d. 
bronnen v. h. oude vad. recht. 1® Reeks, n*^, 10), 2® stuk, blz. XV en de 



297 

Geer, De Saksenspiegel in ons vaderland in Rechtsgel. Magazijn, 1888, blz. 60. 

Keureii van Fivelgoo. Afwisselend Lat. en Nederduitsche tekst. Fol, 
147— 149verso. Gedr. Verh. P. E. I. ?., III, 2. Analecta, blz. 52 vlg.; Richt- 
hofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 283 vlg. 

Kenren van Hnnningoo en Fivelgoo. Nederd. Fol. 149verso__i50ver8o. 
Gedr. t. a. p. blz. 301 vlg. 

Kenren van Hnnsingoo van 1262. Nederd. Fol. ISO^e^^^— 152ver8o. Vgl. 
Verh. P. E. I. P., n, Voorbericht, blz. XII vlg, en 1 vlg.; Richthofen, 
blz. 328 vlg. 

Kenren van Hninsterland. Nederd. Fol. 152ver8o__i55verso. (Jedr. Verh. 
P. E. I. P., III, 2. Analecta, blz. XI en Richthofen, 358 vlg. 

Erfrecht van Hnmsterland. Nederd. Fol. 155ver8o_i56. Qedr. Verh. 
P. E. I. P., ni, 2. Analecta, blz. XXVIII vlg.; Richthofen, blz. 362 vlg. 

Dijkrecht van Hnmsterland. Nederd. Fol. 156— l^ev®'*»^. Gedr. Verh. 
P. E. I. P., III, 2. Analecta, blz. XXXII vlg.; Richthofen, blz. 364 vlg. 

Kenren van Langewold van 1282. Nederd. Fol. 156verso_i59. Qedr. 
Verh. P. E. I. P., I, Analecta, blz. 16; Richthofen, blz. 369 vlg. 

Kenren van Langewold van 1260. Nederd. Fol. 159—161. Gedr. Verh. 
P. E. I. P., I, Analecta, blz. 7 vlg.; Richthofen, blz. 366 vlg. 

Erlrecht van Vredewold van 1396. Nederd. Fol. 161— 163verso. Gedr. 
Verh. P. E. L P., IV, 1. Analecta, blz. XXII; Richthofen, blz. 381 vlg. 
Fol. 164— 165verso onbeschreven. 

Waterrecht van Damme. Nederd. Fol. 166 — 169verso. Qedr. Verwer, 
Nederlants See-Rechten, blz. 5 vlg. 

Waterreeht van Amsterdam. Nederd. Fol. 169verso__i72. Gedr. t. a. p. 
blz. 23 vlg. ; Wagenaar, Amsterdam, II, blz. 549 vlg. 

Zeendbriel der proosdij van Usqnert van 1393. Friesch. Fol. 172>^^c»^«. 
Gedr. naar dit HS. Oorkondenb. v. Gron. en Dr., n®. 848. 

Vgl. over dit HS. Richthofen, blz. XXII vlg. 

Fol. i4S^»o: Finitum et completum per manus Theoderici de Doedenweerda m. a. p. 
Sub anno incarnationis MOCCCCOLXXIXO sabbato ante Letare . . . Verder vinden wij op 
de "le bladzijde eenige aanteekeningen uit de jaren 4536 tot 1566 onUreni den niolen 
te Uithuizenj waaruit de gevolgtrekking mag worden gemaakt, dat het handschrift 
zich in dezen tijd in die buurt zal hebben bevonden. Daar znllen dan ook de aan den 
Saksenspiegel toegevoegde Ommelander rechten in het handschrift zijn ingeschreven. 
Voorin de tiaam: H. A. VVerumeus, op wiens auctie het in il83 is aangekocht 
{Calat. HSS. fol. J). /).). 

In XVIId^-eeuwschen perk. band. 



13. Perkammt. 12^5 X 16^5, 39 foL Met gekleurde hoofdletters en 

roode opschriften. XV^ eeuw, 
Friesch Emsiger Landrecht. 



298 

Dit HS. bevat: 

1. Thine fia eth. FoL 1. Naar dii HS. gedrukt bq Richthofen, Friesische 
Rechtsqiiellen , 246. 

2. Opsomming der wetgevende koningen. Fol 1 — 2^«»^. Gedr. t. a. p. 
246 vlg. 

3. De XVII Kesten. Fol. 2verso— 8. Gedr. t. a. p. 2 vlg. 

4. De XXIV Landrechten. Fol. 8— 16^^»^. Gedr. t. a. p. 40 vlg. 

5. Toevoegsels tot de Kesten en de Landrechten. Fol. le^ereo — 19^ers*^. Gedr. 
t. a. p. 36, 38, 33, 56, 67, 81, 40, 38, 244, 240, 242, 211. 

6. Eerste boetregister. Fol. 19ver8o_24. Gedr. t. a. p. 214, 83 vlg. 

7. Tweede boetregister. Fol. 24— 32verso. Qedr. t. a. p. 212 vlg. 

8. De algemeene Wenden. Fol. 32ver8o— 35. Gedr. t. a. p. 32 v]g., .34. 

9. Toevoegsels aan de Kesten en de Landrechten. Fol. 35 — 37^®*^. Gedr. 
t. a. p. 44 vlg., 30, 31, 40. 

10. Boetbepalingen. FoL ^^^^e»^»— 38. Gedr. t. a. p. 238. 

11. De algemeene Overkeuren. Fol. 38 — 39. Gedr. t. a. p. 99 vlg. 

12. Toevoegsels tot het Landrecht. Fol. 39— 39^««^. Gedr. t. a. p. 240. 

13. Boetbepalingen. Fol. 39ver8o. Qedr. t a. p. 235. 

Bovendien is deze codex in zijn geheel afgedi-ukt door de Haan Hettema, 
Oude Friesche Wetten. I, blz. 199—246. Vgl. nog over dit HS. Richthofen, 
t. a. p. blz. XVI. 

Passim in niargine aanteekeningen van een XVIde-eeuwsche hand. 
[n IS^n aangekocht op auctie-T. D. Wiardaj die op het schutblad een inhouds- 
opgave schreef {Catal. n°. 3tr2). 

In XVllIdc-eeuwsclien cartonnen band met bruin lederen rufj. 



14. Perkament, 12,1 X 16,6. 58 fol, Met roode en blauwe inUialen, 

roode opschriften en eenige randversieringen. XV^^ eeuw. 
Friesch Emsiger Landrecht. 

Dit HS. bevat: 

1. Een fia-eed. Fol. 1—4. Naar dit HS. Richthofen, Friesische Rechts- 
quellen, 245 vlg. 

2. Boetregister. Fol. 4—17. Gedr. t. a. p. 212 vlg. 

3. Emsiger Doemen van 1312. Fol. 17—21. Gedr. t. a. p. 182 vlg. 

4. Toevoegsel tot het eerste Landrecht. Fol. 2L Gedr. t. a. p. 40. 

5. De Bisschopszoen van 1276. Fol. 21—25. Gedr. t. a. p. 140 vlg. Het 
origineel afgedrukt in Ostfriesisches Urkundenbuch I, blz. 23 en de daar 
genoemde plaatsen. 

6. Het Emsiger penningschuldboek. Fol. 25 — 33. Gedr. t. a. p. 194 vlg. 
Tot zoover is deze codex ook uitgegeven door de Haan Hettema, Oude 
Friesche Wetten I, 251—282. 



299 

7. Nederduitsch Landrecht voor Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen van 
1448. Met inhoudsopgave. Fol. 33—51. Fol. Sl^erso onbeschreven. Gedr. 
Richthofen, 315 vlg. 

8. Latijnsche tekst van de Emsiger doemen van 1312. Fol. 52 — 57. Fol. 
57verso_58verso onbeschreven. Gedr. t. a. p. 182 vlg. 

Vgl. nog over dit HS. Richthofen, blz. XVII vlg. 
Passim in raargine aanteekeningen van een XVFe-eeuwsche hand. 
In 18^ aangekocht op auctie-T. D. Wiarda^ die op het schutblad een inhouds- 
opijave schreef {Catal. n^. 363). 

In XVIIhi^-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



5- Perkament. 18,8 x 19,2. 81 fol. Met roode en blauwe initialen 

en roode opschriften. XV^ eeuw, 
NederdnitHch Enisiger Landrecht 

1. Korte Inleiding. Fol. 1. Gedr. bij Richthofen, Friesische Rechtsquellen , 
blz. XVIL 

2. Inhoudsopgave. Fol. 1 — 5. Gedr. van Wicht, Landrecht, Vorbericht, 
S. 190 vlg. Fol. 5ver8o onbeschreven. 

3. Overzicht der koningen, wetgevers. Fol. 6—7. Vgl. Richthofen, blz. 246. 

4. De XVII Kesten. Fol. 7—21. Naar dit HS. gedrukt t. a. p. 3 vlg. 
Ingevoegd zijn op fol. S^e*^» — 13 en l3ver8o__i5verso fragmenten uit vreemd, 
wellicht Romeinsch, recht ter vergelijking. Gedr. t. a. p. 551 vlg. 

5. De wenden, behoorende bij de XVII*'® Kest. Fol. 21 — 22. Gedr. t. a. p. 
33 vlg. noot. 

6. Slot der XVII Kesten. Fol. 22— 22verso. Gedr. t. a. p. 29. 

7. De XXIV Landrechten. Foi. 22verso__3i. Oedr. t. a. p. 41 vlg. 

8. Wo men erfnisse boren sal. Fol. 31 — 39. Gedr. t. a. p. 554 vlg. noot 
en 257 noot. 

9. Toevoegsels tot de Kesten en Landrechten. Fol. 39— 42ver8o, Qgdr. 
t. a. p. 43, 45, 47, 48. 

10. Boetbepalingen. Fol. 42ver8o — 43. Qedr. t. a. p. 239. 

11. De Wenden, toegevoegd aan de XVII^e Kest. Fol. 43—46. Gedr. 
t. a. p. 33 vlg. 

12. De algemeene Overkeuren. Fol. 46 — 47. Gedr. t. a. p. 99 vlg. 

13. Toevoegsels tot de Landrechten. Fol. 47 — 48. Gedr. t. a. p. 241. 

14. De Emsiger Doemen van 1312. Fol. 48—53. Gedr. t. a. p. 183 vlg. 

15. Het Emsiger penningschuldboek. Fol. 53— 63verso. Q-edr. t. a. p. 194 
vlg. Fol. 64 — 65^'er8o onbeschreven. 

16. Boetbepalingen. Fol. 66— 74verso. Oedr. t. a. p. 213 vlg. 

17. Toevoegsels tot het penningschuldboek. Fol. 74ver8o _7(5^ Q-edr. t. a. p. 208 vjg. 

18. De bisschopszoen van 1276. Fol. 76^®»^«— 81. Gedr. t. a. p. 140 vlg. 



300 

Het origineel gedrukt bij Friedlander , Ostfriesisches Urkundenbuch I, blz. 
23 en de daar genoemde plaatsen. Fol. 81^«™'^ onbeschreven. 

Vgl. nog over dit HS. Richthofen, XYH. 

Voorin staat: A. Uchtman. I. U. D. Groningae Fris. (met XVllIdceeuwsche haml). 
Mr. Eilard Willeni Uchlman^ blijkbaar een familielid van den vorige^ konit in 
1773 — 1781 als lid van P. E. I. P. voor en kan dus dit HS. geschonken hebben^ dal 
in den Catalogus van 1831 wordt vermeld. 

In XVIIIde-eeuwschen brtiin lederen band. 



16. Papier. 20^1 X 28^2. V en 437 foL Met roode titels en initialen. 

XVI^ eeuw (1589). 
Het Oostfriesche Landrecht van 1515. 

Fol. I — II. Index capituni benevens de aant. : in privatum usum (beide van 
een XVIIde-eeuwsche hand). Fol. Ilverso onbeschreven. Fol. III. Korte Inhoud 
van dit Boek (XlXde-eeuwsche hand). Fol. Illverso — yverso onbescbreven. 

Fol. 1 — 3. Overzicht van den inhoud der vier boeken. 

Fol. 3verso — 94verso^ goek I, bevattcnde het procesrecht en de inriehting 
der gerechten. Daarin is opgenomen de gerichtsordeninge van Graaf Edzard 
I (fol. Olvereo — (jsverso)^ Enc Cristlike exhortatio und vermaninge tho den 
richteren und Amptsluden (fol. 80 — 86^«rso)^ Itlike fragestucke voergestalt, 
we de rechte alder erste settede und bescreven hebben (fol. 87 — OQversoj 
vgl. Richthofen, Fries. Rechtsquellen , 435 vlg.) en de VII Magnuskeuren 
(fol. 91— 94ver8o. vgl. Richthofen, 440 vlg.). Fol. 78—79^^^80 en 95-95verso 
onbeschreven. 

Fol. 96— 28lverso. Boek II, bevattende o. a. de XVII Kesten (fol. 96— IBlverso. 
vgl. Richthofen, 2 vlg.), de XXIV Landrechten (fol. 132—165; vgl. Rieht- 
hofen, 40 vlg.), het Tractaat der Zeven Zeelanden (fol. 166 — 167; vgl. 
Richthofen, 110 vlg.), de Wetten van den Upstalsboom van 1323 (fol. 
ie7vcrso_i7i . vgl. Richthofen , 102 vlg.), de VI Overkeuren (fol. 171— 172vBrso. 
vgl. Richthofen, 98 vlg.), de VIII Doemen (fol. 173—177; vgl. Richthofen, 
420 vlg.), de Emsiger Doemen van 1312 (fol. 177—193^^^0. vgl. Richthofen, 
182 vlg.), lijsten van de waarde van munten, maten en gewichten (fol. 
22^^^^^^— 221^^^^^ , 230ver8o_23i), de XII nieuwe Emsiger Doemen van 1322 
(fol. 259ver8o — 26lv®rso)^ bencvens talrijke bepalingen van strafrechterlijken 
aard. Fol. 194, 225ver8o^ 226 cn 280verso onbeschreven. 

Fol. 282 394. Boek III , bevattende het erf recht. Fol. 282ver8o ^ 283ven>o ^ 

296verso ^ 339ver80 — 340ver8O ^ 35 1 verso ^ 37 ^verso — 37gverso ^ 394verso — 395verso 

onbeschreven. 

Fol. 396—434. Boek IV, bevattende het Zeendrecht (fol. 396— 40Gverso . 
vgl. Richthofen, 402 vlg.), het Dijk- en Zijlrecht van Edzard I van 1515 
(fol. 407— 410ve»so), dat van gravin Theda (410verso_> 417) ^ het waterrecht 
(fol. 419-434). Fol. 417^er8o_4i8verso ^ 434verso_437 onbeschreven. 



301 

Dit Handschrift schijnt meer een compilatie voor het private gebruik van 
Beningha vervaardigd, dan een codificatie. Het is niet het landrecht van 
graaf Edzard van 1515. Het is dan ook in geen derdrie klassen in te lijven, 
waarin W. Meyer de HSS. van het Oostfriesche recht indeelt (Verzeichniss der 
Handschriften im Preussischen Staat I, Hannoverl, GSttingen I, 471 — 482). 

Op foL 437verso: . . . welckeer vorgeroerte boeck heft laten schriven . . . Eggerick 
Benyngha to Gryrnersum hovetlinck dorch sinen dener Cainpe van Marcke . . . ut den 
olden gedruckede und geschreven wilkoeren unde lantrechten . . . und is gescheen 
nae der geboerte unses Heren . . . Dusent vijfhundert negen und dertich den elften 
dach Novembris . . . 

Een ander US., dat Beningha in iii''21 voor zich liet schrijven, bevindt zich te 
Gtittingen {lurid. 138). 

Het is geen der HSS. , door van Wicht bij zijn uitgave geraadpleegd {Das Ost- 
friesische Land-Recht, Aurirh {il^S)^ Vorbericht , i90 vlg. en Reg ister in voce Codices 
rtianuscripti). fn i8^27 aangekocht op de auctie-T. D. Wiardu {Catal. n^. ^/0). 

In XVIIfi^-eeuwschen perk. band. 



17. Papier. 14 X 19^3. 525 pag, Met roode initialen, XVr^'' eeuw. 

Achter een gedrukt Ommelander Landrecht van 1618. 
Landrecht yan Oostlriesland van 1515. Pag. 1 — 323. 

Inhoudsopgave van Boek I. Pag. 1 — 6. Pag. 7 onbeschreven. Eedsforrau- 
lieren. Pag. 8 — 10. Boek I. Pag. 11—84. Hierin o. a. de XVII Kesten (pag. 
21 — 45) en de XXIV Landrechten (pag. 49 — 84). Pag. 20 onbeschreven. 
Inhoud van Boek II. Pag. 85 — 105. Pag. 106 onbeschreven. Boek II, bevat- 
tende het erfrecht. Pag. 107 — 248. Pag. 249 — 260 onbeschreven. Inhoud van 
Boek ni. Pag. 261 — 266. Boek III, bevattende het vergeldingsrecht. Pag. 
267—323. Pag. 323ver8o__344 onbeschreven. 

Dit HS. behoort tot klasse B van de drie, waarin de handschriften van 
het Oostfriesch Landrecht door W. Meyer worden verdeeld (Verzeichniss 
der Handschriften ira Preussischen Staate I, Hannover I, G5ttingen I, blz. 
471 vlg. Naar een andere redactie is het Landrecht gedrukt door van 
Wicht, Aurich 1746. 
Het Nieuw Omnielandep Landpecht. Pag. 345 — 525. 

Aan ieder der 7 boeken gaat een inhoudsopgave vooraf. Pag. 359, 364, 
434, 455, 458, 482, 500 en 504 onbeschreven. 

Concept van 1540 — 1550 Vgl. hieronder n®. 75. 

Voorin staat: Simon Abbes Gabbema 1651. Deze {i6'28 — i688) wa^s historieschrijver 
van Friesland. In lateren tijd wa^ het IJS. in het bezit vnn Mr, R. K. Driessen. op 
wiens auctie in 1832 het is aangekocht {Catal. IISS. quarto ti^. i(T), 

In XlXtte-eeuwschen cnrtonnen band met lederen rug. 



302 

18. Papier. 16,5 X 21,2. 26 foL XVIII^ eeuw. 

Ondfriesche Wetten. 

Uittreksel uit een Groningsche vertaling van de Friesche wetten, zooals 
die in de tweede helft der 15«*« eeuw gedrakt zijn (de zoogenaamde Keulsche 
druk). Vgl. (Schotanus), Beschrgvinge van . . . Frieslandt (1664), blz. 106 vlg. 

FoL 2lv«f«>_22verso^ 24v«f«> onbeschreven. 

Het HS. is geschreven door Mr. D. F. J. van HaUema (1730 — 178^) en is UKUir- 
schijnlijk na zijn dood aan P. E. I. P. gekomen. In den Catalogus van i83i kanit 
het ten minsle voor. 

In XVIII<te.eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



19. Papier. 20,4 x 32,2. 84 fol. XVIII^^ eeuw. 

Onde Friesche Wetten. 

Copie van de verzameling wetten , die in de tweede helft der XV<*« eeuw 
is gedrukt, en bekend stond als Anjumer of Keulsche druk (Zie Ottema in 
de Vrije Fries VIII, 364 vlg.). Bovendien gedrukt bij (Schotanus), Beschrij- 
vinge van . . . Frieslandt ed. 1664, blz. 36 — 106 en door Wierdsma en 
Brantsma afzonderlijk (Oude Friesche wetten, 1782). Ten slotte zijn de 
hoofdstukken in andere volgorde opgenomen door Richthofen (Friesische 
Rechtsquellen , XXY en de daar aangehaaide bladzijden). 

De nfkomst van dit HS. is onbckend. Eerst indenCatalogusvaniS79komthetvoor. 
In XVIIItte-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



20. Papier. 14,1 x 19,4. 82 fol. Met roode initialen en opschrifien. 

XVI^ eeuw (1529). 
fjandrecht yan het Oldanipt en het Vqfde Deel van Reiderland van 1471. 

Hierin is het oude Landrecht van 1327 of 1427 opgenomen. FoL 1 — 30^«^. 

Op fol. 6^«^— O^erso en 28verso— 30^®»^ een inhoudsopgave der afz. boeken. 

Gedr. Verh. P. E. I. P., VI, 671 vlg. 
Landrecht van Fivelgoo, Hnnsingoo en Groningen van 1448. Fol. 30^^'^— 46. 

Gedr. Richthofen, blz. 315 vlg. 
Warfsconstitntien van 1420 en 1489. Fol. 46^««^ — ^gvcrso, De laatste gedr. bij 

Feith, Warfsconstitutien (Verh. P. E. I. P., VII», 115 vlg.). 
De XVII Kesten. Fol. 49^e"o— 56verso. Vgl. Richthofen, blz. 3 vlg. 
De XXrV Landrechten. Voorafgaat een inhoudsopgave. Fol. 57 — 65. Vgl. 

t. a. p. blz. 41 vlg. 
Inhondi^opgave van het volgende. Fol. 65 — 66^®»^. 
Van Sinte Angut^tinni^ en meerdere rechtsbepalingen. Fol. 66verso — 7(5 y^^i 

t. a. p. blz. 240 vlg. 



30S 

Erfrecht van Fivelgoo. Een inhoudsopgave gaat vooraf. Fol. 76 — 82^«*^. Een 
andere tekst gedr. t a. p. 304 vlg. 

Einde: Finitum et repletum est hoc plebecitum in ipsa vigilia Maria Magdalene 
quod ego Herbordus Tingis protestor scripsisse mea manu propria anno M(D)XXIX. 

Op het schutblad aan het einde: Item dit boeck hort Herman Efkens tho, we dat 
vynt die doeth eme weder he sal enen guden drinck pennick hebbenn. Beide personen 
zijn verder onbekend. 

Tn i86i aangekocht op auctie-Mr. J. W. Keiser {Catal. n^. 84). 

In XVlIlde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



21. Papier. 13,7 X 10,8, 245 pag. Met gekleurde initialen en opschriften. 

Versierd met zes in goud en kleuren uitgevoerde platen , geheel 
afvrijkend van de gewone handschriftilluminatien: l^ Een twee- 
gevecht (pag. 28). 2^ Een persoon betaalt een ander, die axin 
een tafel gezeten is, geld uit; met onderschrift : Barmherticheit 
und gelt daer bij , dat spreckt miserere nostri (pag. 44). 8^ Een 
krijgsman of roover dreigt een ander te dooden met een mor- 
genster; op den grond een gedood man (pa^. 92). 4^ Een 
onthoofding , dojarruiast een galg , wa^raan twee misdadigers 
hangen (pag. 119). 5^ Een eedsaflegging door een persoon in 
handen van een ander, met een staf gewapend (pag. 124). 
6^ Een kroon, wa^ronder waarschijnlijk een wapen moest staan, 
dat evenwel is weggelaten (pag. 156). Daxir dezeplaten tusschen 
den text staan zijn zij uit denzelfden tijd als het H8. XVI^^ 
eeuw (1536). 
Pag. 1 — 3 onbeschreven. 
Almanak voor de jaren 1536 tot 1555. Met opgave van Paschen, het Gul- 

dengetal en den Zondagsletter. Pag. 4. 
Heiligenkalender. Pag. 5 — 14. 
De teekens van den Dierenrieni. Pag. 15. Pag. 16 en 17 onbeschreven. Pag. 

18: Omnia fac cum consilio. 
Raadgevingen omtrent het procedeeren. Pag. 19 — 2G. Pag. 27 onbeschreven. 
Tafel van het Landrecht. Pag. 29—38. Pag. 39—43. 
Landreeht van Fivelgoo, Hnnsingoo en Groningen van 1448. Boek I. 

Pag. 45 — 76. Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsqiiellen , blz. 315 vlg. 
De Nqe Insettinghe van doetslagen, door Luitenant en Hoofdmannen op 
Donderdach nae Lucie virginis 1531 uitgevaardigd. Pag. 76-— 87. Pag. 88 — 91 
onbeschreven. 
liandrecht als boven. Boek II. Pag. 93 — 117. Gedr. t. a. p. blz. 320 vlg. 
Warlsconstitntie tegen de nieuwe Seeten van 1535. Pag. 118. Gedr. Feith, 
Warfsconstitutien en Ordelen (Verh. P. E. VIP, 157 vlg.). 



304 

Eedsf ormnlieren , van den oervede. Pag. 120; van eenen doem. Pag. 121. 
Wat een Reehter in Hnnsingoo en Fivelgoo toekomt bq „onsettinge 

guedes;' Pag. 122. 
Redenen, waarom de landheer den landzaat yerdrijven kan. Pag. 123. 
Over voogdij, raet des voogds eed. Pag. 125 — 126. 

Erfrecht van Fivelgoo en Hnnsingoo. Pag. 127 — 151. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Warfsconstitutie van 1641 over rentebrieven. Pag. 151. Bij Feith, t. a. p. 

159 vlg. Benevens andere bepalingen en het begin van de bovengenoemde 

Nye Insettinge. Pag. 152 — 155. 
Tafel van het Erfrecht van Langewold. Pag. 157 — 159. 
Erfrecht van Langewold. Met foutieven titel der willekeuren van 1282. Pag. 160 — 

192. Gedr. Verh. P. E. I. P., I. Analecta, blz. 28 vlg.; Richthofen, blz. 373 vlg. 
Warfsconstitntien van 1445 tot 1488. Pag. 193 — 205. Grootendeels gedr. bij 

Feith, Verh. P. E. I. P., VIP. Pag. 206—211 onbeschreven. 
Tractaat van Karel V met Stad en Lande. 15 Juni 1536. Pag. 212 — 225. 

Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 108 vlg. Pag. 226 — 238 

onbeschreven. 
Competentie der Hoofdmannenkamer. Pag. 239 — 241. Pag. 242 onbeschreven. 
Vonnis in de zaak van het Redgerrecht van Vierhuizen. 2 Juni 1546. Pag. 

243. Pag. 244 onbeschreven. Op pag. 245 eenige aanteekeningen uit de 2<*« 

helft der 16^« eeuw. 

Paq. i van een XVJde-eeuwsche hand: Curdt ipf Everdt?) van Heeck hort dyth 
boeck {doorgehaald en daardoor nauwelijks leesbaar), De familie van Heck of van 
Ueerk was een regeeringsgeslacht te Groningen. Op dez. p(xg. van een eenigszins latere 
hand: Sum Nicolai Scha(!'er. Nicolaus of Claes Schaffer komt als naam van twe^ver- 
schillende peesonen voor: de eerste wa^ in iijiS en *i9y i5^i en '^, i524 en '^;> en 
i538 Burgemeester van Groningen en wordt in stukken van ^5^27 tot i54i vermeld. 
{Vg!. Reg. Gron. Arrfi. F/, hlz. 4W in voce); de andere komt in iOOO voor (t. a. p. 
iCtOO n^. S). Waarschijnlijk zal de laatstgenoemde ^ naar de hand te oordeelen, de 
bezitter van ons II S. zijn geweest. In iSSf) is het door P. E. I, P. aangekocht op de 
auctie-Van Eerde. {Catal. n«. 704i). 

In X Vlftr-eeuwschen houten , met leder overtrokken band , waarin ingeperste figuren^ 
Van de twee koperen haken is ecn verloren. 



22. Papier, 9,8 x 13,8. 247 foL Met roode initialen en opschriften. 

XVP^ eeuw (1546 en later). 
Hier begint de talel van dnssen boeke. Fol. 1—28. Fol. 28^®»^— 30^«»^ 

onbeschreven. 
Landrecht van Groningen, Fivelgoo en Hnnsingoo van 1448. Fol. .31 — 49. 

Gedr. Richthofen, Friesische RechtSiiuellen , blz. .315 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 49 — 56. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo (en Hnnsingoo). Fol. 56— 62^«"«. Vgl. t. a. p. blz. 
304 vlg. 



305 

Hier na volgen ander schone pnncten van rechtonghe. fiegin: Van dyken 
to slaen . . . Fol. 63— S^^erso. 

De XVII Kesten. Fol. ^^^'«••«o— 87^«^«. Vgl. t. a. p. blz. 2 vlg. Fol. 88 onbe- 

schreven. 
Warfaconstitutie van des Saterdages na Liehtraisse Anno XXXIII (1533) over 

het manen van renten. Van een latere hand. Fol. 88^®*^°. 
Extract wt een geschr. Lantrecht bij niij nndergeschr. Peter vann Maer- 
hnsen. BetrefFende de verplichtingen der meiers. Copie, later bijgeschreven. 

Fol. SS^^^rso^ Fol. 89— 90^«'*«« onbeschreven. P. van M. was in de tweede 

helft der 16^® eeuw Secretaris der Hoofdmannenkamer. 
Wat is recht. Fol. 91— 92verso. Vgl. Richthofen, blz. 434 vgl. 
Het Rudollsboek. Fol. 92ver8o_ii2. Vgl. t. a. p. blz. 424 vlg. 
De Willekeuren van den Upstalsboom. Fol. 112— lieverso. Vgl. t. a. p. blz. 

102 vlg. 
Yerhond yan Fivelgoo en Hunsin^oo met Groningen van 1489. Fol. 

123ver80_126. 

Verbond van de Ommelanden met (ironingen van 1482. Fol. 12G — 132, 

116ver8o__i23ver8o. Vgl. Idsinga, Staatsrecht II, blz. 418. 
Van Sunte Angustinus en andere bepalingen nit de Friesche wetten. Fol. 

132— 138^«^^°. Vgl. Richthofen, blz. 240 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 139—145. Vgl. t. a. p. blz. 40 vlg. 
Warfsconstitutien en oordeelen van 1446 tot 1633. Fol. 145ver8o_i46. Mee- 

rendeels gedrukt bij Feith , Warfsconstitutign en Oordeelen (Verh. P. 

E. I. P. VIP). 
Ordonnantien betrellende de geestelijke jurisdictie in de Ommelanden. 

Up Donderdach na Lucie 1531, up Maendage na der octaven van Paeschen 

1532 en 13 Mei 1530 (er staat 1533). Fol. 176verso_ige. Oedr. Westendorp, 

Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Extract uit het RudoUshoek. Fol. 186ver8o_i96. Vgl. Richthofen, blz. 424 vlg. 
Verbond van Stad en Lande. Z. j. Fol. 196—201. 
Oosterwarlsoordeel, Donderdag na quasi raodo geniti 1555, betrefFende een 

geschil tusschen Hugo van Westerwolde en Hinrick RoelofFs. Van een latere 

hand. Fol. 20lv«rso— 202ver8o. 

Eyn boeck der rechtonge geheeten Excerpta legum. Fol. 203 — 233^«»^°. 
Constitntie der Ommelanden tegen de ketters, ter verscherping van de 
ordonnantien van 1536, 1636 en 1566. Fol. 234—237. Fol. 237verso_24i 

onbeschreven. 
Warlsconstitutien en Oordeelen van 1562 tot 1682. Fol. 241—242, 

243verso_246. Gedeeltelijk gedr. bij Feith als boven. Fol. 242ver8o_243 

onbeschreven. 
Ommegang der heerden in 't Groote Reedschap in de Marne, vastgesteld 

in 1445. Fol. 24r)Verso_247. Fol. 247v«>*^<^ onbeschreven. 
Cotiices Groninfj. 20 



306 

Fol. "28 , , . Unt endet is dit boeck in den jaer van XVc und 46 dorch Johannem 
van Lynge. Fol. 233v^'so , . . Hier eyndet dat lantrecht ende is vulbracht in den jaer 
uns heren XVc ende 46 up unser Vrouwen avent tho vrijmarckt. Deze Johannes van 
Lynge zal dezeffde zijn als Johan van Lingeti^ die in slnkhen van i.^uG (Reg. Arch. 
Gron. n^. 4? en 43) en 1557 {t. a. p. n^. 33) te Groningen voorkomt. In 1896 u^ni 
het HS. ann het Genootschap geschonken door Mr. J. A. Tellegen, 

Tn XVIPff-eeuwschen perk. band. 



23. Papier. 14^7 X 19,7. 160 beschreven , benevens talrijke onbeschreven 

foL XVI^ eeuw. 
Kin boeck van rechten geheten Excerpta le^in. Fol. 1 — 47^®*^. Uittreksel 

uit de lurifipnidentia Frisica, uitgegeven door Hettema (Leeuwarden, 1834/5). 
Ijandrecht van Hnnsingoo, Fivelgoo en Groningen van 1448. Fol. 48 — 65. 

Gedr. Kichthofen, Friesische Rechtsquellen, 315 vlg. Op fol. 55^«*^ — 57vereo 

zijn twee verordeningen ingeschoven van Luitenant en Hoofdmannen, be- 

treffende doodslag, van 1531. 
Erfrecht van Hnnsingoo en Fivelingoo. Fol. 65—71^«»^. Gedr. Richthofen, 

324 vlg. Fol. 70 onbeschreven. 
Extracten uit het Ordelboek der Warven. Fol. 72 — 85verso Warfsconstitutign 

van 1445 tot 1531, meerendeels afgedrukt bij Feith, Warfsconstitiitien , 

Yerh. P. E. L P. VII». 
Snmmy^e pnnten genoemen wt dat Keiser recht. Fol. 85ver«o — giverso^ 
Het Winsnmmer Zijlrecht van 1464. Fol. 91verso_i02vei^o. Qedr. in Lat. nit- 

treksel bij Gleintz, Groningae praefectura, blz. 90 vlg. 
Dijkrecht van Winsnm(?). Fol. lO^ve''»^— lO^^erso^ 
Plakaat van Liiitenant en Hoofdmannen tegen de ketters. 3 Dec. 1536. 

Fol. 104verso_106vei-so. 

ITittreksel nit het Rudollsboek. Fol. 107— ll^verso. Vgi. Richthofen, blz. 424 vlg. 
Keuren van den Upstalsboom van 1323. Fol. 117—120. Vgl, Richthofen, 

102 vlg. , vooral de noten en lurisprudentia Frisica, uitg. Hetteroa IH, 1 vlg. 
Wat is Goedes recht. Fol. 120— 123verso. 

Koning Karel en Radbod. Fol. 123ve»*8<>— 125ver8o. Vgl. Richthofen, 439 vlg. 
De veer rechten de de warheyd neder slaenn. Fol. l^^ve*"»" — 126. 
De viff rechten de keiser Yrederick sprack ende de waerheit nederslaen 

soUen. Fol. 126—127. 
De XXIV Landrechten. Fol. 127— 131ver8o. Oedr. Richthofen, blz. 40 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 131^««^— 136. Gedr. t. a. p. blz. 2 vlg. 
Zeendbrief van Hunsingoo en Fivelgoo van 1406. Fol. 136— 137^«»^^ Onge- 

veer gelijkluidend met den Fivelgooer Zeendbrief , gedr. t. a. p. blz. 309 vlg. 
Zeendbriel van Hunsingoo en Fivelgoo van 1430. Fol. 137^'«»^— 139. 
Loppersnmmer Zeendbrief van 1424. Fol. 139 — 142. Gedr. t. a. p. blz. 312 vlg. 



n07 

Friesch Zeendrecht Fol. 142— UOverso. Een ander dan het bij Richthofen, 

blz. 401 vlg. afgednikte. 
Ordonnantien betrelfende de geestelqke jnrisdictie der Onimelanden. 

18 Mei 1530 en Dunderdach na Lncie virginis 1531. Fol. 149verso_i56. 

Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Overrecht van Hnnsingoo. Fol. iseve**»^ — 159^«»^. Gedr. Richthofen, 348 vlg. 
Re^ister. Fol. 160— IGO^erso. 

Voonn: Uit auctie van Weriimaeus. Deze had plcuils in i783{nSS. in qnnrto. S.S.). 
In XVIJde.eeiiwschen perk. band. 



24. Papier. 13,6 X 18,8. XVIII en 184 fol. XVI^^ eeuw. 

Die tallel van dussen Boecke. Fol. I— XVII. Fol. XVIIverBn_xVIIIvcr^o 

onbeschreven. 
Landrecht van Hnnsingoo, Fivelgoo en (Troningen van 1448. Fol. 1 — 18. 

Gedr. Richthofen, Friesische RechtS(iuellen, blz. 315 vlg. Fol. l^v^'^»»— 14 

en 18^6^0 onbeschreven. • 

Krlrecht van Hnnsingoo en Fivelgoo, hier als III<^® Boek bij het vorige 

gevoegd. Fol. 19—24. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erlrecht van Fivelgoo (en Hnnsingoo?). Fol. 24ver8o ^sovereo. Vgl. t a. p. 

blz. 304 vlg. 
Verbond van Stad en Lande tot wederzijdsche be.scherniing. Z. d. 

Fol. 31-35. 
Warlsconstitntien en Ordelen van 1445 tot 1527. Fol. 35 — 50. Meerendeels 

gednikt bij Feith, WarfsconstitutiSn (Verh. P. E. I. P. VII •). 
Ordonnantien betrellende de geestelijke jnrisdictie in de Omnielanden. 

Op den donredach nae Lucie virginis 1531 en 13 Mei 1530. Fol. 50 — G2vei"»o. 

Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 v]g. 
Warlsconstitntien en Ordelen van 1432 tot 1533. Fol. G^^e^-^o— 75. Meercn- 

deels gedrukt bij Feith, als boven. 
De XXIV Landrechten. Fol. 75ver8o__83^e'^o. Vgl. Richthofen, blz. 40 vig. 
De XVII Kesten. Fol. 83ve"o_9i. Ygl t. a. p. blz. 2 vlg., vooral de noten. 
Van Sinte Angnstinun, met meerdere daaraan verbonden rechtsbepalingen. 

Fol. 91— lOOve»-»». Vgl. t. a. p. blz. 240 vlg. 
Van ploei^rool en andere dielstallen. Fol. 100^«»^°— lO^verso. 
Oldambtster Landreeht van 1327. Foi. lO^-llO^erso. dh Landrecht, dat ook 

op 1427 is gesteld, is als tweede boek opgenomen in het Landreclit van 

1471 en te vinden in Verh. P. E. L P. VI, blz. 681 vlg. 
Een boeck der rechtinge, dat welcker is Excerpta le^ni. Fol. 111 — 175. 

Fol. lir)^'^^(> — 176 onbeschreven. Vgl. de lurisprudentia FriRi(»a, uitg. Hot- 

lema, (Leeuwarden, 1834 en '35), 

20* 



308 

Ordonnantie tot nitroeiinf^ der ketterij in Stad en Lande. 1556. Fol. 
176ver8o_178. Qedr. Warfsconstitiitign ed. Feith. (Yerh. P. E. VII«, 162 vlg.). 
Der Hoefftmannen Rechten. Fol. ITS^erso— 180. 
Uitspraak van Luitenant en Hoofdmannen over injurien. 20 Maart 1560. 

Fol. ISO^erso. 

Warfsconstitutien van 1547 en 1476 (de laatste gedr. Warfsconst, Verh. 

P. E. L P. VH', 110). Fol. 181—182^'«"«. 
Conventie over het maken en onderhouden van een weg in Vredewold. 

Des wuunsdages voer Snnte Ghereon 1488. Fol. l^^^e™»— 183. 
WarfHconstitutien van 1489 (Warfsconstitutien, Verh. P. E. I. P. Vn«, 117 
vlg.) en 1503 (t. a. p. 123). Fol. 183— l^^ve»^. 

Voorin: Lodewijck Schults; met XVIIde.eeuwsche hand. Deze komt in een stuk van 
in91 voor als controleur der convoyen en licenten in de Chnmelanden {Reg. Gron. 
Arch. i5Q7j nO. 75). In later tijd was het HS. in het hezit van Mr. J. W. Keiser, 
blijkens het ex-libris. Na diens dood in iSdi aangekocht {Catal. n^. 75). 

In XVIIde.eeuwschen perk. band. 



25. ' Papier. 13,5 X 17,8. 112 foL Met roode initicUen, opschriften en 

andere versieringen. XVI^ eeuw. 
Voorin een inhoudsopgave van de hand van Mr. H. 0. Feith, benevens 

eenige losse opmerkingen van een XVIde-eeuwsche hand. 
Landrecht der beide Oldampten en het Vijfde Deel van Reiderland van 

1471. Fol. 1—27. Fol. 2T^^^ onbeschreven. Hierin is het oude Landrecht 

van 1327 of 1427 opgenomen. Oedr. Verh. P. E. I. P. VI, 671 vlg. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen van 1448. Fol. 28— 46^««^. 

Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , 315 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 47—56. Vgl. t. a. p. blz. 3 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 56^«"o— 66. Vgl. t a. p. bl. 41 vlg. 
Van erffnissen. Fol. 66—67. 

Van Sinte Augustinus en andere rechten. Fol.67v«»^ — 79. Vgl. t a. p. blz. 240 vlg. 
Warfsconstitutie over erfenissen, des Sondages nae elven dusent maegden 

1526. Fol. 79— 79ver«o. Niet bij Feith, Warfsconstituti^n en oordeelen (Verh. 

P. E. L P. VII 0. 
Keizersrecht. Fragment. Fol. 79ver8o_80. 
Warfsconstitutien van 1449—1490. Fol. 80—88. Grootendeels gedrukt bij Feith , 

als boven. 
Erfrecht van Fivel|?oo en Hunsingoo. Fol. 88— 94^«"^ Gedr. Richthofen, 

blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Langewold. Fol. 94ver8<>— 103. Oedr. t. a. p. blz. 373 vlg. Fol. 

96verso onbeschreven. 
Keuren van Fivelgoo. Fol. 103— lO^^erso. Qedr. Verh. P. E. L P. III2, Analecta, 

blz. 53 vlg. en Richthofen, blz. 283 vlg. 



309 



Keuren van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. lOSverso — 112. Gedr. t. a. p. 
blz. 301 vlg. 

Ilet HS. is op auctie-Mr, J. W. Keiser in i86i door het Genootschap aangekocht 
{Catal. nO. 83). 

In XVIIhle.eeuwschen cartonnen band met lederen ruy. 



26. Papier. 9,2 y 13,3. 174 foL XVI^ eeuw. 

Landrecht van Fivelgoo , Hunsingoo en Groningen van 1448. Fol. 1 — 28ver««. 

Tusschen fol. 16 en 17 is abusievelijk de „Tabula van dessen boeke" ge- 

plaatst. Oedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hnnsingoo. Fol. 28^'er8o — 33. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo (en Hunsingoo?). Fol. 38 — 49^6^0, Een andere tekst 

gedr. t. a. p. blz. 304 vlg. 
Verbond van.Stad en Lande tot beider verdediging. Z. d. Fol. 50 — STverso. 
Warfsconstitutien en oordeelen van 1445 tot 1530. Fol. ST^ei-so^ ggverso. Qi-oo- 

tendeels gedrukt bij Feith , Warfsconstitutign en oordeelen (Yerh. P. E. I. P. 

\1V). Fol. 72 en 73, benevens 85—88 ontbreken. 
Ordonnantien , betrelfende de geestelijke jurisdictie in de Oniuielanden. 

Up donderdaghe na Lucie virginis 1531 en 13 (hier staat abusievelijk 4) 

Mei 1530. Fol. 89ver8o_ioi. Qedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Warfsconstitutien en ordelen van 1405 tot 1533. Fol. 101— 120verso. Gedeel- 

telijk gedrukt bij Feith, als boven. Tusschen fol. 105 en lOG eenige onbe- 

schreven bladen. 
De XXIV Landrechten. Fol. 121—133. Vgl. Richthofen, blz. 40vlg.; Hettema, 

Oude Friesche Wetten II, blz. 80 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 133—144^^^80. Ygi. Richthofen, blz. 2 vlg.; Hettemu 

n, blz. 69 vlg. 
Van Sint Augustinus en lueerdere Friesche wetsbepalingen. Fol. l44ver»o — 

IGOverso. Vgl. Richthofen, blz. 240 vlg. 
Het Landrecht van het Oldanipt en Reiderland van 1427. Fol. leOvers*^— 

Iggverso, Opgenomen in het Landrecht van 1471, en zoo gedr. Verh. P. E. I. P. 

VI, blz. 681 vlg. 
Zijlrecht der Drie Delfzijlen van 1446. Fol. l68ver8u_i74vei8o. Gedr. Oeert- 

sema, De zijlvestenijen, blz. 71 vlg. 

In den Catalogus van iS3i vermeld. 
In XVIIde^eeiiwschen perk. band. 



Papier. 14,4 X 10,4. 183 fol. Met roode opschriften , initialen en 

randversieringen. XVL^' eeiiw. 
Voorin een inhoudsopgave van de hand van Mr. D. F. J. van Halsema. 



310 

Inholt des boeck. Van een XVIIJ^-eeuwsche hand (1640). Fol. 1. Fol. 1^««^ 

onbeschreven. 
De tafel van den nijen lant reclite. Fol. 2— S^e"^. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen van 1448. Fol. 4 — 21. 

Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Die tafele van den soeven koren de Magnn» tho Ronien koes, benevens 

van de andere volgende stukken. Fol. 21verso_27ver8o, 
De VII 3Iagnuskeuren. Fol. 28— 3lver8o. Vgl. t. a. p. blz. 440 vlg.; Hettema, 

Oude Friesche Wetten II, blz. 66 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. ^l^erso — ^iverso. Vgl. Richthofen, blz. 1 vlg., vooral de 

noten; Hettema 11, blz. 69 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 42— 53ver8o. Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg., vooral 

de noten; Hettema II, blz. 80 vlg. 
Evaluatie van eenige niunten. Fol. 54 — 55. Fol. 55^«"^ onbeschreven. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 56—64. Ghedr. Richthofen, blz. 

824 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo. Hieraan zijn vele andere Friesche wetsbepalingen vast- 

geknoopt. Fol. 64ve'^o_«87^e'^«. Een andere tekst gedrukt t. a. p. blz. 304 vlg. 
Verbond van Stad en Lande van 1482. Fol. 88—96. Vgl. Idsinga, Staats- 

recht II, blz. 418. Fol. Oe^^'^*». Titel van het volgende. 
Ordonnantie over de geestelijke jurisdictie der Ommelanden. 13 Mei 1530. 

Fol. 97— lO^verso. Gedr. Westendorp, Antiqiiiteiten I, blz. 379 vlg. Fol. 104 

onbeschreven. 
I^drecht van Selwerd van 1629. Fol. 104^erso— 123. Gedr. Verh. P. E. I. P. 

VI", blz. 597 vlg. Fol. US^^^^—l^A^f^^ onbeschreven. 
Landrecht van Drenthe van 1412. Fol. 125— U^^erso. Yo\, 146— 149verso onbe- 

schreven. Gedr. Richthofen, blz. 523 vlg. en op andere bij Gratama, Bijdr. 

tot de Rechtsgesch. van Drenthe, blz. 19, genoemde plaatsen. 
Het reddieboek. Fol. 150—164. Fol. 164^er8o— 166 onbeschreven. 
De Willekeuren van den Upstalsbooni van 1323. Fol. 166^«r3«— 171. Vgl. 

Richthofen, blz. 102, vooral de noten: Hettema, Oude Friesche Wetten EI, 

blz. 149 vlg. ; Hettema, lurispnidentia Frisica HI, blz. 1 vlg. 
Tractaat van Karel V met Stad en Ijande. 15 Juni 1536. Fol. 171^^rso — 177 

Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 108 vlg. 
Broodzettin^ te Gronin^en van 1404. Fol. 171'''^^— ISS""^. 
Vgl. over dit HS. Richthofen, XXII. 
/fet HS. was in il83 in den boedel van //. .1. Weruvirus {Caial. HSS. oclnvo. Q.), 

wanr hct is aangehocht waarschijniijk door Mr. D. F. J. van Halsenui (/7difi — HKi) , 

die er een inhoudsopgave aan toevoegde. Sa zijn dood heeft het Genootschap hel 

verworven , in welks bezit het zich in 183J bevond. 

In XVIII<f<^'eeuwschen bruin ledcren band met vergulden rug. 



311 

28. Papier. 8,5 x 14, 446 pag. Met roode opschriften en initialen. 

XVI"^ eeuw. 
Heiligenkalender. Pag. 1 — 21. Pag. 22 onbeschreven. 
De Clauw van het Redgerrecht van Uithnizen en Uithuizernieeden. 

Pag. 23—26. 
De Clauw der Overrechten van Uithuizen. Yastgesteld 1476 tusschen Schelte 

Taekuma en Popko Eiama. Pag. 27 — 31. Pag. 32 — 48 onbeschreven. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsin^eo en Groningen van 1448. Pag. 49 — 97. 

Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen, blz. 315 vlg. Pag. 98 onbeschreven. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Pag. 99 — 118. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo (en Hnnsingoo?). Pag. 118 — 138. Een andere tekst 

gedr. t. a. p. blz. 304 vlg. ^ 

Van landt toe verhuiren und toe hueren. Pag. 139 — 142. 
Warf sordelen , van 1434 tot 1527. Pag. 143 — 199. Grootendeels gedrukt bij 

Feith, WarfsconstitutiSn en oordeelen (Verh. P. E. I. P. VII »). Pag. 200—206 

onbeschreven. 
Ordonnantien over de geestelijke jurisdictie in de Ommelanden, 13 Mei 

1530, Donderdach nae Lucie virginis 1531 en Maendag nae der octaeven van 

Paesscen 1532. Pag. 207—228. Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Het Winsummer Zijlrecht van 1464. Pag. 229 — 257. In Lat. extract gedrukt 

Gleintz, Groningae praefectura, blz. 90 vlg. 

Uitspraak van Burgemeesteren en Raad van Groningen in het geschil 

van het Winsummer Zijlvest en het Ooster Nije Zijlvest over het 

leggen van den Nijen Zijl. Omtrent Sunte Jacobs dage 1458. Pag. 257—261. 

Confoederatiebrief der drie gepri\ilegieerde Zijlvesten, Des dages na Viti 

et Modesti 1531 (er staat 1541). Pag. 261—264. Lat. vert. gedr. t a. p. 

blz. 96 vlg. 
Kyn Boeck van rechten dat ghenoempt wordt Excerpta legum. Pag. 

265 — 439. Pag. 440 — 446 onbeschreven. Vgl. de door Hettema uitgegeven 

lurisprudentia Frisica (Leeuwarden, 1834 en '35). 

In 1836 is dit IIS. door het Genootschap verworven^ waarschijnlijk dus uit de 

boekerij van prof. van Eerde {Catal. n®. 704!^). 

In XVIde^eeuwscfien houten band^ niet leder overtrokken^ waarin ingcperste figuren. 

Van de twee koperen haken is een verdwenen. 



29. Papier. 15 X 21,2. 103 fol. XVI^ eeuw. 
Voorin een Index. 
Der Umlanden vriheit van oldes. Verhandeling over de vrijlieid en onafhan- 
kelijkheid der Ommelanden, hun recht en rechtspraak, hun verhouding tot 
de stad enz. Fol. 1— ^verso. 
Constitutien en Ordelen van den Oosterwarf. 1445 tot 1555. Fol. 10 — 50. 
Meerendeels gedrukt bij Feith, Verh. P. E. I. P. VII* passim. 



312 

ConHtitntien en Ordelen van den Westerwarf. 1444 tot 1525. Fol. 50^ei^_7o. 

Een register gaat vooraf. Meerendeels gedrukt als boven. Fol. 70^*^*^ onbe- 

schreven. 
Verhaal van de stichtin^ van de proosdij van Humsterland , met de con- 

firmatie daarvan door den oflBciaal vau Munster. Up Sunte Brixius Confessoer 

1392. Fol. 71 — 72. Gedr. Bijdragen tot de (Teschiedenis en Oudheidkunde 

van Groningen III, blz. 155 vlg. 
Zeendbrief van Achtkarspelen. Op Sunte Franciscus dach 1395. Fol. 72 — 73^«»^. 

Gedr. t. a. p. blz. 157 vlg. 
Zeendbrief van Langewold. Upten dach des hilligen Trinitatis 1406. Fol. 

70verso_74ver8o. Qedr. t. a. p. blz. 160 vlg. 
Zeendbrief van Vredewold. Up Sunte Arnolphus avent 1429. Fol. 74^'«"^ — 76. 

Gedr. t. a. p. blz. 161 vlg. Fol. 76^«*^ onbeschreven. 
Zeendbrief van Unmsterland. Op Sunte Laurentius dach 1466. Fol. 77. Gedr. 

t. a. p. blz. 163 vlg. Fol. 77ver8o__78verso onbeschreven. 
Vonnis betreffende het overrecht te Zandeweer, Des Donredaeges nae Re- 

miniscere inde vasten 1544; met bevestiging daarvan in den Oosterwarf, 

8 Nov. 1548. Fol. 79— 82verso. 
Ordonnantien betreffende de geestelijke jurisdictie der Omnielanden. 13 

Mei 1530 en Donredach nae Lucie virginis 1531. Fol. 83 — 88. Gedr. Wes- 

tendorp, Antiquitelten I, blz. 379 vlg. 
Zeendbrief van Hnnsingoo en Fivelgoo. Up Sunt Andreas 1407. Fol. 88^«^^ — 

ggverso. Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , 311. 
Zeendbrief van Loppersnm. Des Dynxdages na Reminiscere 1424. Fol. 90 — 

93ver8o. Gedr. t. a. p. 312 vlg. 
Constitutien tegen de Wederdoopers. Vrijdach nader octave Michaelis 1535, 

Vrijdach voer Invocavit 153G, en 26 Jan. 155G. Fol. 94—99. Gedr. Feith, 

WarfsconstitutiSn, Verh. P. E. I. P. VII, 157, 158 en 162. Fol. 99ver8o 

onbeschreven. 
Vonnis van den redger Sieke Panser, betreffende een miling van land. 

8 Juni 1556. Met vonnis van den Oosterwarf daarover van 30 Maart 1558. 

Fol. 100— 102^ei-so. jTol. lOlverso onbcschreven. 

Vonnis van den Oosterwarf in het geschil tnsschen Frederik Ripperda 
en Arent Tyes van Siddeburen. 15 Febr. 1554. Fol. 103—103^«'^. 

Dit JIS. behoorde aan Mr. A. J. de Sitter en is op zijn auctie in i86S {Catal. 
n^. 188) nangekocht door Ds. J. II. E. van der Zandt te Diepenveen {Vgl. Bijdr. tot 
de gesch cn oudheidk. inzond. v. d. prov. Groningen 111, blz. /.>i), uit wiens boekcrij 
het in J88I in het bezit van P. E. I. P. kwam. 

In XVIllde-eeuwschen perk. band. 



30. Papier, 9,8 x 13,2. 138 foL Einde XVpf^ eetiio. 

Landrecht van het Oldanipt en het vijfde deel van Reiderland. Fol. 



313 

1 —26^*'^»". Hierin is opgenomen het oude Landrecht van 1327 of 1427. 

Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, blz. 671 vlg. Fol. 27— 28verso onbeschreven. 

Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen van 1448. Fol. 29 — 4iyei-so, 

Oedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. Fol. 38— 38verso^ 

46 — 46verao onbeschreven. 

De XVII Kesten. Fol. 47 — 53. Vgl. t. a. p. blz. 1 vlg., vooral de noten; Het- 

tema, Oude Friesche Wetten II, blz. 69 vlg. Fol. S^^ereo — 54 onbeschreven. 

De XXIV Landrechten. Fol. 54ver8o_61. Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg., vooral 

de noten; Hettema II, blz. 80 vlg. 
Van Sinte Augnstinns en nieerdere Friesche rechtsbepalingen. Fol 62 — 

70verso. Ygl. Richthofen, blz. 240 vlg. 
Warfsconstitutien van 1426, 1489 en 1627. Fol. 7I— 74verso. De tweede en 
derde bij Feith, Warfsconstitutign en oordeelen (Verh. P. E. I. P. VII*, 
blz. 115 vlg. en 141 vlg.). 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 75— ^O^erso. Gedr. Richthofen, 

blz. 324 vlg. 
Erfreeht van Langewold. Fol. 80verso — s^. Oedr. t. a. p. blz. 373 vlg. 
Copieen van brieven, voornamelijk beti*effende de betrekkingen van 
Groningen tot den bisschop van Utrecht: 

Fol. 87 — 90. Brief van bisschop Frederik van Blankenheim , waarmede hij 
erkent met Groningen een verdrag gesloten te hebben en op welke voor- 
waarden, 15 Mei 1419. Oedr. Idsinga, Staatsrecht II, blz. 240 vlg. 

Fol. 90 — 91. Brief van denz. , waarbij hij Oroningen viij verkeer in het 
bisdom toekent, des ander dages nae Sunte Odulphi dage 1419. 

Fol. 91 — 91ver8o^ Confirmatie der privilegiSn van Oroningen door bisschop 
Rudolf van Diepholt, des maendages na Sunt Jacops dage 1444. 

Fol. 9lverso — 92. Evenzoo door bisschop David van Bourgondie, up dinx- 
dach na Oervasi et Prothasii 1469. 

Fol. 92ver8o — 93ver8o, Bnef van denz., waarbij aan Oroningen verboden 
wordt de goederen van Otto van Rechteren e. a. in beslag te nemen, 
29 Jan. 1466. 

Fol. 93verso_94verso, Bnei van bisschop Floris van Wevelinkhoven , ter 
bevestiging der privilegien van Oroningen, feria quinta post festum pasche 
1380. Oedr. Oorkondenb. v. Or. en Dr. II, blz. 47. 

Fol. 95 — 96. Brief van Drenthe en Oroningen, w^aarbij zij verklaren aan 
den bisschop ieder schrikkeljaar 150 mark schuldig te zijn, sabbato infra 
octavas assumptionis beate Marie virginis 1380. In een vidimus up Sunte 
Martinus dach translatio 1383, zijnde een fragment van den brief , waarmede 
Floris van Wevelinkhoven de privilegign van Oroningen en Drenthe nogmaals 
bevestigt. Oedr. t. a. p. II, 50, 73 vlg. 

Fol. 96ver8o — 97, Opschrift en datum van de bevestigingsoorkonden van 
de Oroninger priviiegien door Jan van Arkel, 28 Oct. 1344 (Oedr. Oorkon- 



314 

denboek van Groningen en Drenthe I, blz. 266 vlg.), Jan van Verneborch, 
feria quarta post dominicam ludica 1378, Arnold van Hoom, ipso die beati 
Nicolai 1372, en Frederik van Blankenheym, 25 Jan. 1400. Gedr. Mon. 
Gron. blz. 519 vlg. 

Fol. 97 — 97 v®^. Zoenbrief van bisschop Jan van Arkel raet anderen en 
Groningen, des Sonnendaghes na des heylighe Sacraments dach 1360. Gedr. 
Oorkondenboek I, blz. 342. 

Fol. 97v«r8o— 98. Brief van bisschop Floris van Wevelinkhoven , betreffende 
het dagvaarden van personen uit Groningen en het Goorecht, des Sater- 
dages na alle Gods hilgendach 1384. Gedr. Oorkondenb. II, 81. 

Fol. 98^®^*' — lOOverso^ Zoenbrief onder bemiddeling van Groningen tusschen 
Ulrich van Oostfriesland en die van HoUand, Zeeland en Friesland, 24 Mei 
1455. Gedr. Friedlander, Ostfrisisches Urkundenbuch I, blz. 600 vlg. 

Fol. 100^®^^*^ — 103. Brief van Hendrik, bisschop van Munster, waarbij 
hij het gerecht over Westerwolde aan Groningen verpandt, des maendages 
na den hilgen palmen dage 1482. Gedr. Niesert, Beitr^ge zu einem Miin- 
sterschen Urkundenbuche II, blz. 48 vlg. 

Fol. 103^«"® — 107. Zoenbrief tusschen bisschop Hendrik, ook namens 
Hajo Addinga, heer van Westerwolde en Groningen, des dinxdages na den 
hilgen palmen dage 1482. Vgl. Idsinga, Staatsrecht 11, blz. 417 vlg. en 
Fruin, Geschiedenis van Westerwolde, blz. 140 vlg. 

Fol. 107 — 107^®*"«®. Privilege, door bisschop Frederik van Blankenheim 
aan die van Groningen verleend, om tolvrij door het Sticht te mogen gaan, 
up alre hilghen avendt 1395. Gedr. Oorkondenb. 11, 190 vlg. 

Fol. 108 — 109. Verdrag tusschen denz. en Groningen, des Wondesdages 
nae Invocavit 1399. Gedr. Mon. Gron., blz. 504 vlg. 

Fol. 109—110. Dergelijk verdrag, up Sunte Andreas dach 1401. Vgl. 
Idsinga, Staatsrecht II, blz. 43. 

Fol. llOverso — 111. Dergelijk verdrag, up Sunte Michaels avendt 1405. 
Gedr. Mon. Gron. blz. 798 vlg. 

Fol. Illver8o_ii3ver8o, Brief, waarbij bisschop Frederik het gericht te 
Groningen aan de stad zelve verpacht, 1 Oct. 1405. Gedr. Idsinga, Staats- 
reclit n, blz. 52 vlg. 

Fol. 114 — lir>ver8o, Brief, waarbij dez., op verzoek der Stad aan Hunsin- 
goo, Fivelgoo, Humsterland , Langewold en Vredewold verzekert, niniiner 
hunne rechten te zullen krenken, up Sunte Vyten avent 1419. Vgl. t. a. p. 
III, blz. 242. 

Fol. 106 — 116^'®r8<». Verklaring van Reynolt van Koeverden en het land 
van Drenthe, dat de heeren van Ruinen en Peize met hun onderhoorigen 
een verdrag met Groningen hebben gesloten, des wondesdages na sondage 
Letare 1352. Gedr. Oorkondenboek I, blz. 290. 

Fol. ll6ver8o_«ii8verso, Bisschop Arcud van Hoorn belooft aan die van het 



B15 

Sticht, dat liij nooit dit land of een deel er van zal vervreeinden en schenkt 
meerdere privilegiSn. Het slot en dus de datum ontbreekt. 

Fol. 119 — 119^'®'^". Brief van Floris van Wevelinkhoven van 1384; dezelfde 
als boven fol. 97^®"^° vlg. 

Fol. 120 — 123. Tractaat van Edzard en Uko van Oostfriesland met (rro- 
ningen, up Sunte Marcus avent 1506. Gedr. Brouerius van Nidek, Analecta, 
blz. 167 vlg. Fol. 123verso__i24ver8o onbeschreven. 

Fol. 125—130. Verbond van Stad en Lande van 1482. Vgl. van Idsinga, 
Staatsrecht II, blz. 418. Fol. 130v«r8<> onbeschreven. 

Fol. 131 — 132. Omschrijving der rechten en plichten der Hoofdmannenkamer. 

Fol. 132ve''8o — 134verso^ Ecd van de Hoofdmannen en himne dienaren. Fol. 
133vereo_|34 onbeschreven. 
Privilege der Friezen. Lat. tekst. Fol. 135 — 138. Gedr. Richthofen, Friesische 
Rechtsquellen , blz. 351 vlg. 

Fol. iSSverso: Rolles. Voorin: P. VV. H. v. Harssens, 1711. /h iSbi is hei HS. aan- 
gekochl op de auctie-Mr. J. W. Keiser (Catal. n^. 84). 
In XVIIIde.ee\iwschen bruin lederen band. 



31. Papier. 16,2 X 20,8, IX m 220 foL Fol. 125^*^^^''— 127^*'^^ door 

een andere hand later bijgeschreven. Einde XVI^^ eeuw. 
De g^astale , Jucken , deymate , ackertale ende hunderde van Groningher 

landt, gelijck se anno 1666 overgeven synnen. Fol. I — VI. Fol. 

VIverso_».Yin. onbeschreven. 
Fons et origo iuris, decem praecepta. Fol. Ylllverso^ix. Fol. IXverso on- 

beschreven. 
De Willekeuren van den Upstalsboom van 1323. Fol. 1— 3verso. Gedr. 

Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 102. Vgl. vooral de noten. Vgl. 

lurisprudentia Frisica, ed. Hettema III, blz. 2 vlg. Fol. 4— 4verso onbeschreven. 
Van Sinte Augustinus. Fol. 5— T^^^^s^. Vgl. Richthofen, blz. 240 vlg. 
Keuren van Fivelgoo. Fragment. Fol. ly^Tso^^wer^o^ Verh. P. E. I. P. UP. 

Analecta, blz. 52 vlg. en Richthofen, blz. 283 vlg. 
Keuren van Fivelgoo en Hunsingoo. Fragment. Fol. 8vei6o_9verso. (}edr. 

t. a. p. blz. 301 vlg. 
Van ploech roef, veen roef, hoey roeff etc. Fol. gverso^iovers^». 
Suuiniijghe puncten vth den keyser recht genomen. Fol. 11 — 12. 
Van landthuire tho betalenn. Fol. 12verso. 

Overrecht van Hunsingoo. Fol. 13— 15^'«*^. Gredr. t. a. p. blz. 348 vlg. 
De veer rechten de de weerde ende waerde neederslaenn. Fol. l5verso — 16. 

Fol. le^erso — i7verso onbeschrevcn. 
Inhoud van de VII Magnuskeuren , de XVII Kesten, de XXIV Land- 

rechten enz. Fol. 18—21. Fol. 21ver8o_22 onbeschreven. 



316 

De VII Maj^nuskenren. Fol. 22ver»o_-24. Vgl. t. a. p. blz. 440 vlg. 

De XVII Kesten. Fol. 24ver8o__29. Fol. 29verso onbeschreven. Gedr. t. a. p. 

blz. 3 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 30—35. Gedr. t. a. p. blz. 41 vlg. 
Evalnatie van versehillende munten. Fol. 35— 35verso. YoL 36— 37^°«^« oii- 

beschreven. 
Erfrecht van Fivolgoo en Hunsingoo. Fol. 37 — 40ver8o, Oedr. t. a. p. blz. 

324 vlg. 
Erfrecht van Langewold. Fol. 41— 5lvereo. Qedr. t. a. p. blz. 73 vlg. 
Verschillende oude Friesche rechtsbepalingen. Fol. 52 — 64ver8o. Fol. G5 — 

87ver8o onbeschreven. 
Inhoudsopgave van de volgende stukken. Fol. 88 — 89^6^8". 
Landrecht voor Fivelgoo, Uunsingoo en Groningen van 1448. Fol. 90 — 100. 

Gedr. t. a. p. blz. 315 vlg. 
Eeden der leden en dienaren der Uoofdmannenkamer benevens een 

omschrijving van hun bevoegdheid. Fol. 100 — lO^verso. 
Zeendbrief van Fivelgoo en Uunsingoo van 1407. Fol. 103—104. Gedr. 

t. a. p. blz. 311 vlg. 
Zeendbrief van Fivelgoo van 1406. Fol. 104—105. Gedr. t. a. p. blz. 309 vlg. 
Zeendbrief van Loppersum van 1424. Fol. 105 — 108. Gedr. t. a. p. blz 312 

vlg. Fol. 108ver«<* onbeschreven. 
Ordonnantien betreffende de geestelijke jurisdictie der Ommelanden. 

13 Mei 1530, up dunnerdach na Lucie virginis 1531 en up maendach na 

der octave van paschen 1532. Fol. 109 — 113. Gedr. Westendorp, Antiqiii- 

teiten I, blz. 379 vlg. 
Warfsconstitutien en oordeelen van 1523—1560. Fol. ll3verso_i27verso. FoL 

114, 124—125, 128— 134ver8o onbeschreven. Grootendeels gedr. door Feith, 

Warfsconstituti^n en oordeelen (Verh. P. E. I. P. VII*). 
Erfrecht van Vredewold van 1396. Fol. 135—137. Gedr. Richthofen, blz. 381 vlg. 
Willekeuren van Vredewold. Fol. 137— UOverso. Qedr. Yerh. P. E. I. P. IV«, 

Analecta, blz. 1 vlg. en Richthofen, blz. 377 vlg. 
Nieuwe willekeuren van Vredewold van 1388. Fol. I40ver8o__i4iverso. Qedr. 

t. a. p. blz. 380 vlg. 
Dat Scheytbreef vann Vredewolth, up Sunte Paulus avent 1454. Fol. 

14lver8o — 142. Fol. I42verso_i50verso oubeschreven. 

Willekeuren van Langewold van 1260. Fol. 151 — 154ve*"so, Gedr. Verh. 

P. E. I. P. I, Analecta, blz. 7 en daarnaar Richthofen, t. a. p. blz. 366 vlg. 
Willokeuren van Langewold van 1282. Fol. 154verso_i59verso. Q-edr. Verh. 

P. E. I. P. I, Analecta I, blz. 16 vlg. en daarnaar Richthofen, t. a. p. 

blz. 309 vlg. 
Warfsconstitutien en ordelen van 1467 tot 1626. Fol. 160— l^O^erso. Gedeel- 
telijk gedrukt bij Feith, als boven. Fol. 165^«*"^ onbeschreven. 



H17 

Copieen vatt eenige stnkken, betreffende Stad en Lande: 

Fol. 167 — 167^®»^°. Oproeping tot den Landdag, om den eed af te leggen 
aan prins Philips, 3 Jan. 1550. 

Fol. 168 — 171. Tractaat van Karel van Gelder met Groningen , 18 Febrnari 
1518. Gedr. Schotanns, Brieven ende Documenten, blz. 96 vlg. 

Fol. nivereo — 175. Renversaalbrief van Groningen daarvan, Vrijdage na 
Mathei apostoli. Gedr. Rengers, Werken, Uitg. Feith, I, blz. 218 vlg. 

Fol. 176 — 177. Brief van Groningen aan Karel van Gelder, houdende 
klachten over geschonden rechten, 7 April 1525. 

Fol. 177v«r8o — i^Q. Verdrag van Groningen met Edzard en Uko van Oost- 
friesland up Sunte Mertinus (d. i. Markus) avent 1506. Gedr. Brouerius van 
Nidek, Analecta, blz. 167 vlg. Met een bericht over de verovering van 
Appingedam door de Saksers in 1514. Fol. 180^'^"««— 182^^»^ onbeschreven. 

Fol. 183—185. Tractaat van Karel V met Stad en Lande, 15 Juni 1536. 
Qedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 108 vlg. 

Fol. 185ver8o— 186^®''«". Ee<l door Stad en Lande aan Aremberg gedaan, 
als vertegenwoordiger van prins Philips, 10 Jan. 1550. 

Fol. 186ve»^--188. Renversaalbrief daarvan. 

Fol. 188— IQl^erso. Yerbond van Stad en Lande van 1428. Gedr. Idsinga, 
Staatsrecht 1, blz. 349 vlg. 

Fol. 192— 195ver8o. Dergelijk verbond van 1473. Gedr. t. a. p. blz. 403 vlg. 

Fol. 196—199. Dergelqk verbond van 1482. Vgl. t. a. p. blz. 418. Fol. 
199ver8o — 207ve'*<^ onbeschreven. 

Fol. 208— ^lO^e»-*». Plakaten tegen de ketterij, 1556. Fol. 211— 212ver8o 
onbeschreven. 
WarfHConstitntien en oordelen van 1446 — 1627. Fol. 213 — 220. Grootendeels 
gednikt bij Feith, als boven. Fol. 220veiso onbeschreven. 

Voorin: P. W. H. v. Harssens 1601. Verder: .1. W. Kciser, op wietis nuctio. dit IfS. 
in iS(ii w aangekocht. 

In XVlIVl^i-eeuwsclven hrtdn lederen batui. 



32. Papier. 20,5 x 28,3. 302 genummerde , benevens talrijke onge- 

nufnmerde fol. Met roode opschriften en initialen. XVr^*" eetiw 

(grootendeels v66r 1564), behalve fol. 30P''^'*'' en 302, die in 

de XVII^ eeuw zijn bijgeschreven. 

Voorin losliggend een inhoud van de hand van Mr. H. 0. Feith en een 

kortere van die van Mr. D. F. J. van Halsema. 

Tractaat van Karel van Gelder met Stad en l^ande van 1614. Fol. 1 — /^y^iv^, 

Fol. 5 — 5^®"*° onbeschreven. 
Rvenzoo van Karel V niet Stad en Lande van 1636. Fol. 6— ^verso, Gedr. 
Schotanns, Brieven ende Documenten, blz. 108. Fol. 9 — llver»© onbeschreven. 



318 

Gerechtsordonnantie van Selwerd van 1646. Fol. 12 — li>e«^. Gevolgd door 

den eed van den Ambtman en den Gerechtschrijver. Fol. IG — IG^'**^. Gedr. 

Verh. P. E. I. P. VI, 627 vlg. Op fol. IGverso; Anno 15G4. Daar fol. 12— loverso 

met een latere hand is geschreven, dan de rest, is dus het HS. grootendeels 

v66r dat jaar voltooid. 
Landrecht van Selwerd van 1629. Fol. 17—27^«»^. Op fol. 28 een korte 

opmerking van de hand, die fol. 12 — isverso schreef. Gedr. t. a. p. VI, 

599 vlg. Fol. 28ver8o onbeschreven. 
Het Oldermansboek , benevens de bepalingen van 1446 en 1510. Fol. 29 — 44^«"° 

Gedr. Feith, Het Oldermansboek , blz. 1 vlg. Fol. 45— 62verso onbeschreven. 
Stadboek van (jfronin^en. Fol. 63— GSverso. Register. Fol. 69— 72^er8o onbe- 

schreven. Fol. 73 — 148v«r8o. Afechrift van het origineele officieele Stadboek, 

zooals het door P. E. I. P. is uitgegeven (Verh. V). Het eindigt met een 

bepaling van 151S, Boek IX, art. 44 (t. a. p. V, 194). Fol. 149— 179ver8o 

onbeschreven. 
De taelfel van dussen boeke van Landrechten. Inhoiidsopgave van het 

volgende. Fol. 180—192. Fol. l92ver8o_l 97^*^80 onbeschreven. 
Landrecht van Fivel^oo, Hnnningoo en Groningen van 1448. Fol. 198 — 

206^®"®. Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo, hier als derde boek bij het vorige 

gevoegd. Fol. 2()6verso_2i0. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo. Fol. 210ver8o— 215. Vgl. t. a. p. blz. 304 vlg. 
Verbond tusschen de Ommelanden en de Stad. Z. d. Fol. 215—218^®"«». 
Warfsconstitutien en Ordelen van 1446 tot 1530. Fol. 218^«"o— 230. Meeren- 

deels gedr. bij Feith, Warfsconstitutien en Oordeelen (Verh. P. E. VII*). 
Ordonnantien betreffende de geestelijke jurisdietie in de Ommelanden. 

Up Donderdaghe nae Lucie 1531 en 13 Mei 1530. Fol. 230— 235ve«-«>. Gedr. 

Westendorp, Anti^iuiteiten I, blz. 379 vlg. 
Warfsconstitutien en Ordelen van 1434 tot 1533. Fol. 235verso— 24Sver«o. 

Meerendeels gedrukt bij Feith, als boven. 
De XXIV Landrechten. Fol. 243^«»^''— 248verso. Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg. 
De XVII Kesten, Fol. 248ver8o__253. Vgl. t. a. p. blz. 2 vlg., vooral de noten. 
Van St Augustinus. Met daaraan verbonden rechtsbepalingen. Fol. 253 — 260^er8o^ 

Vgl. t. a. p. 240 vlg. 
Landrecht van het Oldampt en het vijfde deel van Reiderland van 1427. 

Fol. 260ver8<* — 264. Opgenomen als tweede boek in het Landrecht van 1471. 

Vgl. Verh. P. E. I. P. VI, 681 vlg. 
Een boeck der rechtun^e dat welckeer is excerpta legum. Fol. 204 — 299. 

Fol. 264. Van den de hem wil echtigenn laetenn. Dit is recht soe we hem 

will eehtigenn laetenn . . . Fol. 299 . . . so sal he de huere nae der tijt 

weder hebbenn off gheven. Extract uit de door Hettema uitgegeven lurispru- 

dentia Frisica (Leeuwarden, 1834— '35). 



319 

Warfsconstitutien en ordelen van 1560 en 1556 (de laatste gedr. Feith , Verh. 
P. E. I. P. VIP, 162 vlg.), 1555 en 1554. Fol. 299—302. 

Het IfS. tvas vroeger in het bezit van Mr, D. F. J. van Half*enM {1730 -i7S4) en 
is in i8Ar> aangekocht op de auctie-Mr. T. P. TresHng (Catal. n^K ifNS). 
In XVIITd^-eenwschen bndn lederen band. 



33. Papier. 14^4 X 19^9. 414 pag. Met roode titehi en initialen. XVF'' 

eeuWy behalve pag, 388 tot 400 y die in de XVII*^ eeiiw zijn 
bijgeschreven, 
Register van dezelfde hand als het volgende. Pag. 1 — 32. Pag. 33 — 36 onbeschreven. 
Titel. Pag. 37. 
I^andrecht van Hunsingoo , Fivelgoo en Gronin^en van 1448. Pag. 37 — 73. 

Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Pag. 73 — 85. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo (en Hunsingoo?). Pag. 85 — 98. Vgl. t. a. p. blz. 304 vlg. 
Eenige bepalingen over landhuur. Pag. 98 — 100. 
Verdrag van de Ommelanden raet Groningen. Z. d. Pag. 100 — 109. 
Warfsconstitutien en ordelen van 1420 tot 1527. Pag. 109 — 135. Meerendeels 

gednikt bij Feith, WarfsconstitutiSn (Verh. P. E. I. P. VIP). 
Verdrag van Hunsingoo en Fivelgoo met Groningen tot wederzijdsche 

bescherming. Des vrijdages nae uns heren hemelfaerts dach 1489. Pag. 

135—140. 
Van Sint Augustinus. Met raeer rechtsbepalingen , daaraan verbonden. Pag. 

140—145. Vgl. Richthofen, 240 vlg. 
Ordonnantien betreffende de geestelijke jurisdictie in de Oramelanden. 

Donderdach nae Lucie virginis 1531 en op maendage naeder octaven van 

paesschen 1532. Pag. 145 — 152. Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 385 vlg. 
Rechten unde anbeginne der rechten, genomen uth keyser Rudolphus 

Boeck. Pag. 152—171. Vgl. Richthofen, blz. 424 vlg. 
Friesche rechtsbepalingen vau verschillenden aard. Pag. 171 — 179. 
Willekeuren van den Upstalsboom van 1323. Pag. 179 — 186. Gedr. t. a. p. 

blz. 102. Vgl. vooral de noten. 
Wat is Godes recht. Pag. 187—197. 

De vier rechten de de weerde ende de warheit neder slaen. Pag. 197 — 199. 
De vijff rechten dye keyser Frederick sprack. Pag. 199—202. 
Zeendbrief van Loppersum van 1424. Pag. 202—212. Gedr. Richthofen, 

blz. 312 vlg. 
De XXrV Landrechten. Pag. 212—227. Vgl. t. a. p. blz. 40 vlg. 
De XVII Kesten. Pag. 227—244. Vgl. t. a. p. blz. 2 vlg. 
Zeendrecht van Fivelgoo en Hunsingoo van 1432. Pag. 244 — 248. 
Zeendrecht der Friezen. Pag. 248—271. Vgl. t. a. p. blz. 401 vlg. 



320 

Winsuium^^r Zijlrecht van 1464. Pag. 271—298. In Lat. nittreksel bij Gleintz, 

Groningae praefectura, blz. 90. 
Ordonnantie over de ^eestelijke jnrisdietie der Ommelanden , 13 Mei 1530. 

Pag. 298—308. Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
RechtHbepalingen omtrent ploegroof en het stelen van koren en hooi. 

Pag. 308—313. 
1111 wilkoeren de haer lanti*echten in haer hant hebben. Pag. 313 — 323. 

Pag. 324 : Hyr eyndiget dath boek der goestliken iurisdictien mith der kerk 

rechtinge, mit dat lantrecht, mit de verbunden, niit de ordelen van den 

Wester werif ende Oester werff, holdende ende noch mit ander navolgende 

articulen in dissen Groninger Lande bundich zijnde. 
Bepalingen tegen meineed. Pag. 325— 32G. 
Ghemene rechten des landes. Pag. 326-367. 
Landrecht van Selwerd van 1629. Pag. 367 — 381. Incompleet Gedr. Verh. 

P. E. I. P. VI, 599 vlg. 
Zeendrecht van (ironingen en Drenthe van 1332. Pag. 381—386. Pag. 387 

onbeschreven. Vertaling uit het Lat. origineel, te vinden Oorkondenlx)ek 

van Groningen I, blz. 234 en de daar genoemde plaatsen. 
Zijlrecht van Niekerk, Oldekerk en Faan. Pag. 388—390. 
Nieuw Zijlrecht daarvan van 1(?)31. Pag. 390—393. Pag. 394 onbeschreven. 
Warfsconstitutien van 1521 en 1475, ovcr voogdij. Pag. 395 — 396. 
Eedsformulieren. Pag. 397 — 399. 
Salarien of rechtskosten. Pag. 400. 
Verdra^ van Karel V met Stad en Lande. 15 Juni 1536. Pag. 401—411. 

Gedr. Schotanus, Brieven ende Docuuienten, blz. 108 vlg. 
Re^ister van de hand van Mr. H. 0. Feith. Pag. 412 — 414. 

Ilet I!S. is in i83() door het Genootschap aangekocht op de aiwtie-van Eenie 
{Catal «0. 6«a/>). 

In brnin tederen hand, waarop de voorstelling vnn Maria Poodschap niet rand' 
versieringen j alles ingeperst^ in XVIdf^-eeuwschen stijl. 



34. Papier, 14 x 19,6. 486 foL Met roode en blauwe inilialen, FoL 

213—216, 260— ^eS''^''^^, 265—266^'^^^ van verschiUende latere, 

waaronder ook XVII^-eeuwsche handen, XVr''' eeuw. 

Voorin een inhoudsopgave van XVIIde-eeuwsche hand. 

Erfrecht van Vredewold van 1396. Fol. 1—4. Gedr. Verh. P. E. I. P. IV», 

Analecta, blz. XXII vlg.; Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 381 vlg. 

Kenren van Vredewold. Fol. 4-8. Gedr. Verh. P. E. I. P. IV», Analecta, 

blz. III vlg.; Richthofen, blz. 377 vlg. 
Nieuwe Kenren van Vredewold van 1388. Fol. 8verso_io. Gedr. Verh. P. E. I. P. 
IV ', Analecta, blz. XVII vlg.; Richthofen, blz. 380 vlg. Fol. 10^^»^ onbeschreven. 



321 

kenren van Langewold van 1260. Fol. 11— 16^ers«. Gedr. Verh. P. E. I. P., I, 

Analeeta, blz. 7 vlg. en daamaar Richthofen, blz. 366 vlg. 
Nieuwe Kenren van Langewold van 1282. Fol. 17—24. Gedr. Verh. P. E. L P., I, 

Analecta, blz. 16 vlg. en daarnaar Richthofen, blz. 369 vlg. 
Boetebepalingeii. Fol. 24— 29verso. \gi Richthofen, 240 vlg. 
Erfrecht van Langewold. Fol. 29ver8o _35ver8o, Gedr. Vcrh. P. E. L P., I, 

Analecta, 28 vlg. en daarnaar Richthofen, 373 vlg. 
Kenren van Fivelgoo. Lat. en Nederduitsche tekst. Fol. 36— 42ver8o. Gedr. Verh. 

P. E. 1. P. IIP, Analecta, blz. 52 vlg.: Richthofen, blz. 283 vlg. 
Kenren van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 43—47. Gedr. t. a. p. 301 vlg. 
Kenren van Fivelgoo en liet Oldampt. Fol. 47—52. Gedr. t. a. p. 298 v]g. 
Erfreeht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 52^«r8o— ^O^erso. Oedr. t. a. p. 324 vlg. 
Landreeht van het Oldampt van 1327 of 1427. Fo). 57— ^l^erso. Dit Land- 

recht is ols boek II in het Oldambtster Landrecht van 1471 ingelascht en 

gedr. Werken P. E. I. P. VI, blz. 681 vlg. Fol. 57^6"*^ onbeschreven. Fol. 

70— 7 1^'-™. Inhoud. 
Landrecht van Fivelgoo, Hnn»ingoo en (vroningen van 144S. Fol. 72 — 97. 

Gedr. Richthofen, 3L5 vlg., behalve fol. 89 — 97, die ongedrukt zijn en een later 

toevoegsel schynen. Fol. 81^6^80 en 88^*e»*8o onbesclireven. Fol. 72—73. Inhoud. 
Zeendi'echt van Uunsingoo en Fivelgoo van 1407. Fol. 97 — 99. Gedr. t. a, p. 

blz. 311 vlg. 
Algemeen Friesch Zeendrecht. Fol. 99^e»so_ii(5. Vgl. t. a. p. blz. 401 vlg., 

waar de Friesche tekst voorkomt. 
Loppersummer Zeendbrief van 1424. Fol. 116— l^l^erso. (jedr. t. a. p. blz. 312 vlg. 
Ziilrecht der Drie Delfzijlen van 1446. Fol. 122—130. Gedrukt b|j Geertsema, 

De Zijlvestenijen in de Groninger Ommelanden, blz. 71 vlg. 
Winsummer Zijlrecht Fol. 130^«»'^— l^l^e^so. Vgl. Monumenta Groningana, 

blz. 112 vlg., noot. 
Overrecht van Hunsingoo. Fol. 142— 146^'«rso. Qedr. Richthofen, blz. 348 vlg. 

Fol. 147—148^««« onbeschreven. 
De XVII Kesten. Fol. 149— 154verso. Vgl. t. a. p. blz. 1 vlg., met name de noten. 
De XXIV Landrechten. Fol. 155 — 161. Vgl. t. a. p. blz. 40 vlg., met name 

de noten. 
Keuren van Fivelgoo en Hunningoo. Fragment, bevattende alleen § 15 — 20. 

Fol. 161ver8o«.ie2ver8o. G^edr. t. a. p. 302 vlg. Fol. 163 onbeschreven. 
Erfrecht van Fivelgoo en het Oldampt. Fol. 163ver8o_i64. 
Vredewolder Erfrecht van 1396. Fol. 164ver8o_ie7, Hetzelfde als boven 

fol. 1 vlg. Gedr. t a. p. blz. 381 vlg. 
Keuren van Langewold. Fragment, bevattende alleen § 1, 16 en 17. Fol. 

167ver8o_i68. Vgl. boven fol. 29^«"« vlg. Gedr. t. a. p. blz. 373 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Foi. 168 — 173. Hetzelfde als boven 

fol. 52ve"o. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. Fol. 173v««o onbeschreven. 
Codices Groning. 21 



S22 

Fivelgooer Erfrecht. Fol. 174— ITGverso. (ledr. t. a. p. 304 vlg. 
Langewolder Ei-freeht. Fol. 177— ITQvcrso, Hetzelfde als boven fol. 29ver»o vlg. Gedr. 
Vorh. P. E. I. P., I, Analecta, blz. 28 vlg. en daarnaar Richthofen, blz. 373 vlg. 
Vann wat dat recht y.s ennde de \Tije Vresenn holdenn Holenn. Fol. 

179ver8o__18i. Vgl. t. a. p. blz. 434 vlg. 
Het Rudolfshoek. Fol. 181—192. Vgl. t. a. p. blz. 424 vlg. 
De texts des reehtes. Fol. 192—195^6^80. 
De Willekeureu van den UpstalHboom van 1323. Fol. 196— 200^«»^. Vgl. 

t. a. p. blz. 102 vlg. , met narae de noten. 
Wat Oodes reeht ys. Fol. 201—207. Fol. 207verso onbeschreven. 
Zeendbrief van Fivel^oo en Hunsingoo van 1407. Fol. 208—210. Dezelfde 

als hoven fol. 97 vlg. Gedr. t. a. p. blz. 311 vlg. 
Fivelgooer Zeendbrief van 1406. Fol. 210—212. Gedr. t. a. p. blz. 309 vlg. 
Copieen van stukkcn, op Gronin^en en de Oninielanden betrekkelijk : 

Fol. 213 — 214ver8o, Omschrijving van de rechtsmacht der Hoofdmannen 
naar oiide gewoonte; later in dit HS. bijgeschreven. 

Fol. 215 — 216. Plakaat van Luitenant en Hoofdmannen over hun rechts- 
niacht, 20 Jan. ir)94; later in dit HS. bijgeschreven. Fol. 21(>v«»*»o onbeschreven. 
Fol. 217 — 223v^r8o, Verbond tusschen Groningen en de Ommelanden. Gedr. 
van Idsinga, Staatsrecht II, blz. 349 vlg. 

Fol. 224—230. Gelijk verbond van 1482. Vgl. t. a. p. blz. 418. Fol. 230^^"o 
onbeschreven. 

Fol. 231—237. Gelijk verbond van 1473. Gedr. t. a. p. blz. 403 vlg. Fol. 
237ver8o onbeschreven. 

Fol. 238—244. Verdrag van Karel van (lelder met Groningen, 18 Febr. 
1518. Gedr. Schotanus, Brieven ende Documcnten, blz. 9G vlg. 

Fol. 244^'6r8o — 249^®"**. Renversaalbrief van Groningen daarvan, Vrijdage 
na Matye apostolen 1518. Gedr. Rongors, Werken, uitg. Feith, I, blz. 218 vlg. 

Fol. 250 — 251^'«r8o, Overeenkomst van Karel van Gelder met Groningen, 
Donredach post ludica 1525. Lator gecollationneerd door den secretaris der 
Iloofdniannen P. van Maerhusen (2^^ helft der XVI^e eeuw). 

Fol. 252— 253^'®"°. Renversaalbriof van Groningen daarvan. Z. d. 

Fol. 253verso__255verso, Ecd der Hoofdmannen en van hunne dienaren. 

Fol. 256 — 200. Verdrag van Edzard en Uko van Oostfriesland met Gro- 
ningen, up Sunto -Marcus avonth 1500. Gedr. Brouerius von Nidek, Analecta, 
blz. 1G7 vlg. Met een kort bericht omtrcnt de inneming van Appingedani 
door dc Saksers in 1514. 

Fol. 260. Bericht omtrent de door Rennenberg naar Kampen gezonden 
gijzelaars, 1579. Later in dit HS. bijgeschreven. 

Fol. 2Gi)^^^° — 261. Eed van den Sccretaris van Luitenant en Hoofdmannen. 
Met een aanteekening omtrent de eedsaflegging als zoodanig van Everardus 
Enibdcnsis in 1541 en Popco Everardi in 1570. Alles van latere handen. 



323 

Fol. 261^®"*^ — 263. Eed der loopende dienaren van Luitenant en Hoofd- 
mannen. Later bijgesehreven. 

Fol. 268v«"<>. Eed van Petriis van Maerhusen als secretaris van Luitenant 
en Hoofdmannen, 16 Juni L575. Later bijgeschreven. Fol. 264 — 264^«^ 
onbeschreven. 

Fol. 265 — 266v«"o. Beeediging van eenige dijkrechters in Humsterland, 
L563 — 1620. Later bijgeschreven. 
Oude Friesche Wetten. Fol. 267— 485^«"^ 

Vooraf gaat een inhoudsopgave (fol. 267— 280^«"«). Fol. 281. Dyt ys recht. 
So we em echtigenn wyl laten . . . Fol. 485^«''8<> . . . dat he recht ennde 
onrecht undersceyden kann annders machmen em wraken. Istud probatur 
. . . Et sic est finis istius. Door een latere hand zijn de artikels van dit wet- 
boek genummerd en tevens het geheel in 2 boeken verdeeld, zoodat boek I 
(fol. 281—384) 305 artikels, boek II (fol. 384— 485ver8o) 326 artikels bevat. 

Zie over dit HS. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. XXI. 

Het IIS. schynt^ hoewel door dezelfde hand fjeschreven (uitgezonderd de boven ah 
Intere toevoegsels aangewezen stukken)^ uit de vereeniging van drie afzonderlijke 
IIS. te zijn ontstaan {fol. i — /47, i'tS — "260 ^ '260 — 4A>); door dit aan te nenien zou 
nien ook het voorkomcn van dezelfde stukken {zie boven) kunnen verklaren. Het was 
in de '^de helft der XVIde eeuiv in het bezit of ten minste in handen van Petrus van 
MaerhuseUy die in 1570 Secretaris der Iloofdmannenkamer werd en dat tot 1586 
bleef; hij toch verifieerde het stuk op fol. 250 vlg. In iSSi was het in het bezit van 
het Genootschap. 

In XVIII^-eeuwschen bruin lederen band. 



Papier. 10,1 X 14,4, 211 foL Met roode initialen en opschriften. 
XVI^ (fol. 1—116) en XVII^^ eeuw (116-211^^^). 
Tafel van het Landrecht. Fol. 1—8. Fol. 8ver8o_9ver8o onboschreven. 
Wat is recht. Fol. 10 — 12. Vgl. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 434 vlg.; 

Hettema, Oude Friesche Wetten H, blz. 20 vlg. 
Extract uit het Radolfsboek en nieerdere Friesche Wetten. Fol. 12 — 29. 

Vgl. Richthofen, blz. 424 vlg.; Hettema, II, blz. 156 vlg. 
De Willekeuren van den Upstalsboom van 1323. Fol. 29—33. Vgl. Richt- 

hofen, blz. 102 vlg. ; Hettema, iH, blz. 149 vlg. ; Hettcma, Jurisprudentia 

Frisica IH, blz. 2 vlg. 

Wat i» Godes recht en meerdere Friesche Wetten. Fol. 33 — il^®"®. 

Erfrecht van Fivelgoo en Hnnsingoo. Fol. 42 — 49. Gedr. Richthofen, blz. 324 vlg. 

Erfrecht van Fivelgoo. Fol. 49 — 55^««^°. Een andere tekst hiervan t. a. p. 

• blz. 304 vlg. 

Oude Friesche Wetten. Fol. bb^^^^. Van den veerden boeke der Vresen Lant 

rechte. Dit is recht , Vresen lant recht. De Greve de in Vrieslant greve wesen 

21* 



324 

sal . . . Fol. 09^'«»^ . . . Ende den sciilten II seillinge Ende den Grere it 

pont. Finis huius per me ff Oeffabri(?). 
De VII 3Ia|:nuskeiiren. Fol. 70— 72**«"». Vgl. t. a. p. blz. 44u vlg. 
De XVII Ke^tten. Fol. 72^e"«>— 8u. Vgl. t. a. p. blz. 3 vlg. 
De XXIV Landreehten. Fol. 80— 89ver«o. Vgl. t. a. p. blz. 41 vlg. 
Berekening A-an de Friesche manten. Fol. 89^««^ — 90. 
Tafel van het volgende Landreeht. Fol. 90^«"o— 92^«»^. 
I^ndrecht A^an Fivelgoo. Han.sinje^oo en <Tronin^en van 1448. Fol. 92^«»o — 109, 

Gedr. t. a. p. blz. 315 vlg. 
Verbond van Stad en Lande van 1482. Fol. 109—116. Vgl. Idsinga, Staats- 

rccht II, blz. 418. 
Verbond van Stad en Lande van 1489. Fol. 116—121. Fol. l2lverso— 164^«r>«> 

onbeschreven. 
Fivelgooer Willekenren. Fol. 16.")— 171. Gedr. Veih. P. E. L P. III, 2, Analecta, 

blz. 52 vlg. en Richthofen, blz. 283 vlg. Fol. 171^'«"o— 2U4vereo onl>eschreven. 

Hieraan is toegevoegd een aanteekening omtrent de verovering van Appin- 

gedani in 1514 en eene ointrent de in 1579 naar Eampen gezonden ggzelaars. 

Fol. 205—206. Fol. 206vewo__211 onbeschreven. 

Fol. '21Iverso: FinU e<t per iiio I^nibcrtum Helt \n Coenobio Warphum. bone non 

ride, scis meliiis s<'.ribere scribe. Datur pro penna scriptori puella. Frana dat is de 

Hchulte {alles vnn ih hnvenfji*noemde XVff^l^-eemcsrhe hand en dus gecopieei^d uit een 

ander IfS.). 

In den Catalogus vnn 18:if vcrmeld. 

In fioulen nn't bruin leder overtrokken band . wnarin ingeperxte bloemversieringen. 

Van de twee kopcrcn hakcn is f''cn rcrdwenen. 



36. Papier. 20 x 28^2. 229 foL^ benevens talrijke ongenummerd^ on- 

heschreven foL Met roode opschriften efi initialen. XVI*''' en 
XVm" eeutv IfoL 10— W^^^ 104—178''^^''^, 203—218''^). 
Copieen van eeni^e stnkken. Stad en Lande hetreffende. 

Fol. 1 — 4. Tractaat van Karel van Gelder met Stad en Lande van 1514. 

Fol. 4^'er8o — 5verso, Bcslissing van Karel van Gelder over de appelleu van 
Groninger gilden en biirgers, 15 Maart 1520. Fol. 6 — G^®"® onbeschreven. 

Fol. 7 — 0. Tractaat van Karel V met Stad en Lande, 15 Juni 1536. Gedr. 
Schotanus, Biieven cnde Documenten, blz. 108 vlg. Fol. 9^«"® onbeschreven. 

Fol. 10 — 14^'^***°. Beslissingen van scheidsrechters in de geschillen tusschen 

Stad on Landc, 1610, 1630, 1640 en 1645. Fol. 15— 16^«"o onbeschreven. 

Re^isnter op de vol^onde Landrechton. Fol. 17 — 27. Fol. 21''^^ — 28^«»^ 

f»nbeschrevcn. 
Landrecht vau Fivol^oo. Hunsingoo en do stad Groningen van 144S. 
Fol. 29— SS^'^''"», 35—38. Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 
315 vlg. Fol. 34— 34ver8o^ 38^'«»^ onbeschreven. 



325 

Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo , met het volgende als Boek 111 bij het 
voorafgaande gevoegd. Fol. 39 — 42. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 

Erfreeht van Fivelgoo. Fol. 42— ^ov^»'^®. Dit eifrecht wijkt af van het t. a. p. blz. 
304 vlg. gedrukte , en komt het meest overeen met het Langewolder erfrecht , 
t. a. p. blz. 373 vlg., zoodat misschien de titel in dit HS. verkeerd is. 

Verbond van Stad en Lande van 1482, als boek IV bij het voorgaande 
gevoegd. Fol. 46— 48ver8o, Vgl. Idsinga, Staatsrecht II, blz. 418. 

Twee ordonnantien over de geestelijke jnrisdietie in de Ommelanden , 
13 Mei 1530 en np donderdage na Lucie virginis 1531, als boek V en YI 
bij het voorafgaande gevoegd. Fol. 40 — ^^^'^''so^ Gedr. Westendorp, Antiqui- 
teiten I, blz. 379 vlg. 

De XXIV Landrechten. Fol. 54—57^^^80, Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg. 

De XVII Kesten. Fol. 58—01. Vgl. t. a. p. blz. 2 vlg. Fol. Blverso onbeschreven. 

*Uitspraak van AugustinuH omtrent de ontwikkeling A^an het kind v66r 
de geboorte, met daaraan vastgeknoopte en andere rechtsbepalingen. Fol. 
62— 67^e»*8o. Ygi. t. a. p. blz. 240 vlg. Fol. 68— OS^erso onbeschreven. 

Oldambtster Landrecht van 1327 (hier 1427). Fol. 69— 71^er8o. Djt Landrecht 
is als boek II in het Oldarabtster Landrecht van 1471 ingelascht en gedr. 
Werken P. E. I. P. VI, blz. 681 vlg. 

Excerpta leguni. Fol. 72— 102^«^««. Fol. 103 onbeschreven ; op fol. lO^^erso een 
rechtsbepaling over vreemdelingen. 

Gecorrigeerd Stadboek van Groningen. Fol. 104 — 174. 

Vooraf gaat een register fol. 104— 6^®»^«». Fol. 107— lO^verso onbeschreven. 
Fol. 108 — 174. Gecorrigeerd Stadboek, zijnde noch de oudste tekst, door 
Mr. Telting uitgogeven (Werken d. Ver. t. uitg. d. bronnen v. h. oude Vad. 
recht, l^te Reeks, n^ 9), noch de offi(iieele tekst, uitgegeven door het Genoot- 
schap P. E. I. P. (Verh. V), maar een wijziging van het Stadboek, tusschen 
de jaren 1536 en 15r)5 ontworpen. Dit ontwerp is verdeeld in 7 boeken en 
komt overeen met dat, hetwelk gevonden wordt in HS. der Univ. Bibl. 
n^ 287 en P. E. n°. 63 en 64. Fol. 174^«»^ onbeschreven. 

Kegister op het Ordelboek van Stad eu Lande. Fol. 175 — 176'«"o. 

Observata qnotidiana pertinentia tot het Stadts Boeck, 1611 en 1612. 
Fol. 177 — 178^®r8o^ Yan wien deze opmerkingen afkomstig zijn, blijkt niet; 
waarschynlijk van een lid der Regeering. Fol. 179—180^«'^ onbeschreven. 

Warfsconstitntien en oordeelen van Stad en Landenitdejaren 1445 tot 1560. 
Fol. 181—197, 198—200, 201—202. Grootendeelsgedruktbij Feith, Warfscon- 
stitutign (Verh. P. E. I. P. VII'). Fol. l^^^^»^»— 200ver8o en 202ver8o onbeschreven. 

Ordonnantie betreffende het uitoefenen van bedrijven in Groningen, 
9 Juni 1584, benevens eenige andere stedelijke ordonnantien betreffende 
verschillende onderwerpen van 1456 tot 1640. Fol. 203— 207ve"o, x)e eerste 
gedrukt achter het Stadboek (Verh. P. E. I. P. V, blz. 208 vlg.). 

Instructie voor den Stadspander, 25 Jan. 1640. Fol. 208—210. 



326 

LiJHt van A^erwanten, die niet sanien in den Raad niogen zitten. 8 Juli 

1G23. Fol. 210^«»^ — 211. Benevens eenige losse extracten uit vonnissen, 

1628—1646. Fol. 21lv«"o— 212^er8o. 
Ordonnantien op de Weeskanier, z. J. Fol. 213~2l8^er8o. FoI. 219— 222^««o 

onbeschreven. 
Het Winsunimer Zijlrecht, op dage Pliilippi et Jaeobi 1464. Fol. 223— 229^««*>. 

In Lat. extraet gedr. bij Gleintz, Groningae praefectura, blz. 90 vlg. 

Het HS. is in 184^ aangekocht op de auctie-Mr. T. P. Treslmg (Catal n«. lOHf), 
In XVII^-eeuwschen perk. band. 



37. Papier. 16^4 x 27,/. 265 foL Bestaat uit verschillende , vroeger 

gescheiden handschriften nam. 1. foL 1 — 27. XVI^^ eenw; 2. 

foL 28—43. XVII^' emw; S. foL 44—60. XVI^^ eeuw; 4. foL 

61—70. XVII^^ eeuw; 5. foL 71—85. XVII^^ eeuw; 6. foL 

86—97. XVII^^ eeuw; 7. foL 98—171. XVII^^ eeuw; 8. foL 

172—182. XVIIf^ eeuw; 9. foL 183—206. XVII^^ eeuw; 10. 

foL 207—214. XVIir^' eeuw; 11. foL 215—226, XVII^ eeuw; 

12. foL 227—232. XVIII^' eeuw; 13. foL 233—236. XVIII^^ 

eeuw; 14. foL 237—250. XVIII^ eeuw; 15. foL 251—265. 

XVIII^ eeuw. 

Van Koning Karel en Redbod. Fol. 1—2^«»^. Vgl. Richthofen, Friesische 

Rechtsquellen , blz. 439 vlg.; Hettema, Oude Friesche Wetten II, blz. 63. 

Van veer sakenn de de waerheyt neder slaen nae Keysern rechtenn ennde 

pawes rechtenn. Fol. ^verso _ avereo. 
Vann vijff rechtenn de Keyser Frederijck sprack. Fol. 3ver»o__6ver8o, 
De VII Magnuskeuren. Fol. 7—S'''^^. Vgl. Richthofen, blz. 440 vlg.; Hettema, 

II, blz. 66 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 8ver8o_i4. Vgl. Richthofen, blz. 3 vlg. ; Hettema, II, blz. 69 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 14—20. Vgl. Richthofen, blz. 40vlg.; Hettema II, 

blz. 82 vlg. 
Het Zeendrecht. Fol. 20— 23ver8o. Yo\. 24—27. Een ander zeendrecht bq Richthofen, 
blz. 401 vlg.; Hettema II, blz. 97 vlg. Op fol. 27^«»^ is later een beschrqving 
ingevoegd der landen in Jan Klasens Heerd in Westerdijkshom van 1604. 
liandrecht van Selwerd van 1629. Fol. 28-43^^^80. Oedr. Verh. P. E. VI, 597 vlg. 
Zijlrecht van Oterdum van 1603. Fol. 44—57. 
Dijkrecht van Oterdum van 1664. Fol. 57— 60^«rso. 
Ordonnantie op het stnck vande Weeskamer midtsgaders van 't Protocol 

van 19 Mei 1613. Fol. 61—69. Fol. 69ver8o__70ver8o onbeschreven. 
LegCH Academiae ftroninganae annornm MDCXY usqne MDCXXI. Fol. 
71— 84ver8o, Fol. 85— Soverso onbcschreven. 

Revis-ordre vau Luitenant en Hoofdmannen van 1615. Fol. 86 — 97. Foi. 
97ver8o onbeschreven. 



327 

Landrecht van Selwerd van 1662. Met bijbehoorende stukken van 1G52. 
Fol. 98—168. Vgl. daarover Mr. H. 0. Feith in Verh. P. E. I. P. VI, 
663 vlg. Fol. l68ver8o_i7iverso onbeschreven. 

Garst Boek van het Carspel Wagenhorgen van 1664. Met provisioneele 
Clauwe enz. Fol. 172— ISlverso. FqI. 182— ISSverso onbeschreven. 

Keurwetten voor de Heeren Borgeniesteren ende Raadt, saiupt tael- 
mauuen ende Geswooren Meente in dato den 26 Angusti A^ 1668. 

Fol. 183—205. Fol. ^Onverso onbeschreven. Fol. 206— 206ver8o. Extract uit 

het Secreet Resolutie boek van 3 Februari 1663. 
Instructio pro venerandis Synodi Deputatis. 1669. Fol. 207— 213ver8o. YoI 

214— 214ver8o onbeschreven. 
Copia uyt het Reglement A^an Houwerzijl. 1672. Geverifieerde copie van 

18 Dec. 1676. Fol. 215—223. Fol. 223ver8o__226ver8o onbeschreven. 
Extracten nit het Resolutiehoek van Stad en Lande van 5 Jan. en 24 Maart 

1694 betrefFende het verkoopen der provincielanderijen. Fol. 227 — 228, 231. 
Collatien in de Omnielanden. Fol. 228ver8o_229 , 230ver8o. 
Schepperijen , door de Stad aangekocht. Fol. 229verso_230. Fol. 23lverBo__ 

232ver8o onbeschreven. 
Princeps Nassavins de Insnlaruni obsidione convitiis proscissns ac lace- 

ratus. Epigrammata Latina in Joannem Guilielmum Frisonem anni 1709, 

quorum unum subscripstum: Buurmanja, aliaque: M. J. Fol. 233 — 236. Fol. 

236ver8o vacat. 

Concept School Reglement, door de S^^node van Stad en Lande opgemaakt 

in 1771. Fol. 238—248. Fol. 248ver8o_250ver8o onbeschreven. 
Meniorie over het Stapelrecht. Fol. 251—265^^^80. 

Het HS. is afkomslig van Mr. J. W. Keiser en op diens aiictie in iSOl door het 
Genootbchap aangekocht (Catal. n°. 77). 

In XVIII^c-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



38. Papier, 14^4 x 20,2 348 pag, , waarvan een groot gedeelte onbe- 

schreven. Door verschillende handen geschreven. XVI^^ en XVII^ 
eeuw (1615), 
Itlijcke eedenn woe datmen de behoerdt tho staevenn. Pag. 1 — 7. 
Verbond van Stad en Lande van 1482. Pag. 7 — 16. Vgl. van Idsinga, Staats- 

recht II, blz. 418. 
Brief van Margareta van Parma aan de Staten van Stad en Lande, 
betreffende de erfenis van Frederik Ripperda, 7 Juni 1562. Pag. 16 — 19. 
Pag. 20 onbeschreven. 
Oosterwarfsconstitntie van 7 November 1660. Pag. 21 — 27. Gedr. Feith, 

Warfsconstitutien (Verh. P. E. I. P. VII, 167 vlg.). 
Ene beduidinghe van allen Rechten. Pag. 29 — 112. 



328 

Pag. 29. Wat is dat recht. Dat recht is een wark van die persoenen . . . 

Pag. 112 ... en schuldich in der waerheyt. 

Mr. n. 0. Feith vergelykt in een noot op Wz. 28 dit stuk inet liet 

hoofdstuk ,,Wat is rechf uit de Friesche wetten (ed. Kanipen 1782, 1 vlg., 

Richthofen, 4.S4) en met de Jurisprudentia Frisica, uitg. Hettema, (Leeii- 

warden 1834). 
WarfsconHtitntien en oordeelen van 147«» (Feith, t. a. p. 110), ir)41 (t. a. p. 

159), 1528 (t. a. p., 14G). Pag. 113—114. 
Verdrag tnnschen Stad en Tiande van 4 — 5 Aug. 1564. Pag. 11.5 — 123. 
Plakaat van Lnitenant en Hoofdmannen tegen de Wederdoopers. 21 Jan. 

1556. Pag. 124 — 127. Oevolgd door twt?e dei-gelijke plakaten van 3 Dec. 1556 

(pag. 127— 1 28) on een ongedateerd (pag. 129— IHl). 
Plakaat van I)ez. tegen landlooperij. 28 Juni 1561. Pag. 131—133. 
Verdrach der dre Caspelen yn Dnyrntwolt, Syddebuyren, Hellem unde 

Schylwolde, angaende de naboute. l'p Simte Oallen dach 1481. Pag. 

133—134. (redr. Feith, Het (ironinger l»eklemrecht II, 347 vlg. 
Verdrag over de Redgerrechten van Siddeburen en Oostwold. Up pynxter 

achten 1508. In een vidimus van des dages Margaretae virginis 1530. Pag. 

135 — 137. Met eenige v(>nnissen van 1548 en 1502. Pag. 138. 
WarfHConstitutien en Ordelen van 1552 (Feith, t. a. p. 161 vlg.), 1559, loGO 

(t. a. p. 166 vlg.), 1547, 1548, 1562, 1557 (t. a. p. 164 vlg.), 1564 (t.a. p. 

170 vlg.). Pag. 139—149. Pag. 150— 2()0 onbeschreven. 
Kenige Recepten. Pag. 201—203. Pag. 204—206 onbeschreven. 
Clanwbrief van het ten Boerster red^j^errecht. Des frijdages voer annun- 

ciationis Alariae 1455. Met de sljjtinge van dit gerecht van 1470 tot 1576. 

Pag. 207—227. Pag. 228—252 onbcschreven. 
Slijting van de Redgerrechten van 't Zandt. 1514 tot 1620. Pag. 253—256. 

Pag. 257 — 262 onbeschreven. 
Slijting van het Lanckrecht van *t Zandt en Leermens. 1545 tot 1602. Pag. 

263—265. Pag. 266—270 onbeschreven. 
Siyting van het Kenummer Lanckrecht. 1554—1603. Pag. 271—272. Pag. 

273 — 278 onbeschreven. 
Slijting van het Eester Red^errecht. 1545 M 1606. Pag. 279—281. Pag. 

282—286 onbeschreven. 
Slijtin^ van het Eester Lanekrecht. 1544 tot 1583. Pag. 287—288. Pag. 

289—292 onbeschreven. 
Afstammelingen van Bonno Alberda. Pag. 293. 
Extracten uit het Clauwboek van Leermens etc. in 1615 gemaakt door 

H. Gruys. Pag. 294—295. Pag. 296-348 onbeschroven. 

Misschiiiti afkomstitj rau Mr. li. K. Driesseii {CataL IfSS. qunrto n^. 3), Tn den 
(Uitalofjus vati iSrr} opgenometi. 

fti X [X^f^-eeuwsrheti cnrtontieti batui met lederen ruy. 



329 

Papier, 20,1 X 32. 49 fol. XVIir'^ eeuw. 
ladiciani abbataiu ct cccleHiaHticoraiii nonnuUoi^ain in litc inter EpiHCopani 

MonaHteriensem et inonasteria EniiHgoniae. Brocinaniae, Reidiae et 

de Alda Oinbeclit. Datum . . . apucl Falerna anno Domini MCCLXXV, 

(id est 1276) XV Kalend. Aprilis. Cop. Fol. 1— iV^^rso. Haec charta edita est 

apud Friedlaender, Ostfriesisches Urkundenbuch I, pag. 23seq. : Richthofen, 

Friesisehe Rechtsquellen , 140 vlg. 
Statata iadicani Brocnianniae et EineHgoniae. Sine anno. Cop. Fol. — 11. 

Fol. Ilver60_i2verw) vacant. Edidit Richthofen, Friesische Rechtsquellen , 

137 seq. 
Ijandrecht voor Fivelgoo. Hansing^oo en de Stad (Troningen van 1448. 

De twee boeken vereenigd, met tafel. Fol. 13 — 2J^^'e>^". Gedr. Richthofen, 

315 vlg. Fol. 29— 29^e»^o onbeschreven. 

Da.s alt Frisische Seendrecht, so wie es in deni Friesischen zu erst in 

Coln gedrackte landrechte. welches C. Schotanas in seiner ,,Beschry- 

vinge van de heeriykheijt van Frieslandt'* . . . inittheilet, befindlich 

ist in '» Teutschen ubersetzt. Oudfriesche tekst met Duitsche vertaling. 

Fol. 30 — 49. Gedr. Richthofen, 401 vlg. Schotanus' Beschrijvinge verscheen 

voor het eerst in 1655. 

Voorin een uitvoerige aanteckeniny van den vroegcrenhezitter WiardaiJlM) — IH^X). 
llet HS. ia op de auclie zijner boekerij in IH^H aangekocht {Catal. n^. iS31). 
In XVIIIfff-eemvschen cartonnen hand. 

40. Papier. 20,6 x 31,o. 280 fol. XV W^ emw (1690). 
Laudtdaeghsche Resolutien in 't korte (van Stad en Lande). 1595—1620 

en 1637—1664. 

Op fol. 90 deze aannierking: De Resolutien van den Tare 1621 tot den 
lare 1636 incluis sijn in een Boeck in quarto, begint daeromme alhier hot 
laar 1037 en soo voort. Fol. ^o^^'*'"*^— 280^^"« Register. 

. Fol. '280ver8i>: Taco Eckens Oosterheem. Gesclirccven int Jaar 10%. Het HS. is 
afkomstig van Mr. R. K. Driesaen en op diens auctie in iSS^ aangekocht (Catal. 
HSS. fol. nO. 16). 

In XVIIdi''eeuwschen perk. txtnd met lederen riempjes. 

41. Papier. 10^6 X 16^4. 20 foL, benevens eenige ongenummerde 

onbeschreven fol. XVII^^ eeuw (1693). 
£xtract uit het Prot<»col door Petrus Cornelii . . . der Oinmelanden van 
Groniugen Secretarius in naken . . . soe op gemene liandsdagen. bij- 
eenconisten der Heeren Oedep. of anders wegen . . . gedaen. 
Loopt van 19 Dec. 1573 tot 19 Maart \hll. 

Geschreven hlijkens het sht van het Register {fol. lOf^fftf—rKf) ,.1093 in Aug.". 
Afkomstig van Mr. .1. ./. de Sitter enop diensauctie in IH63aangekocht {Catal.n^Kii>ri). 
In XVIlIdo-eeuwsvhen hruin lederen hand met opschnft in vergulde letters. 



330 

42. Papier. 20,5 X 31,5. 194 foL, benevens talrijke ongenummerde 

foL XVII^ eeuw. 
Soniniair Extraict nit de Resolntien der £d. Mog. Her. Staten van Stadt 
Groningen ende Ommelanden. 1595 — 1640. 

Bovendien nog voorin: 

1. Meniorie op 't doen van de Propositie op de Staatsche Vergaderinghe 
deser Provintie. 1633. 

2. Verklaringe van de nieuwe Comparanten op den Landdaeh van de 
Provintie van Stadt ende Lande. Z. d. En aehterin: 

3. Quotisatie van 't Jaer 1617 in de 100,000 guldens. Met bqbehoorende 
berekeningen. 

Bij den titel staat : Sum Joannis a Julsingha A^. 1653. Deze was of degene^ die in 
i642 en '43, i045 en '46, i6oi en 'or^ als lid der Swoome Meente, in i654 en '55, 
i657 en '58, i600 en '6i , i663 en '64 als Raadsheet' van Groningen voorhomt , oj 
diens naamgenoot Johan van Juhingha Jr., die in i655 en '56 lid der Swoome 
Meente, in i658 en '59, i66i en '6^2, i664 en '65, Raadsheer en in i07^ en '73, 
i676 en 77, i680 en '8i, i684 en '85, i688 en '89, i69^ en '93, i096 en '97, i700 
en i70i Burgenieester van Groningen was. 

Het HS. is aangekocht in i832 op de auctie-Mr. R. K. Dnessen (Zie Catal. HSS. 
fol. n*). io). 

In XVJh^^-eeuwscfien perk. band met lederen riempjes. 



43. Papier. 21,4 x 83,7. 14 beschreven, benevens talrijke onbeschreven 

fol. XVime eeuw. 
Instractie voor de Gedepnteerden der stadt Oroningen ende Ommelaiiden 
. . . arresteert den 3 Feb. 1659. 

Gevolgd door deu eed (fol. ri^ei^^^ — 13) en het gebed der Gedeputeerde 

Staten (fol. l^verso^U^e^o). 

In den Catalogus van i85^ voor het eerst genoemd. 
In XVlIIde.eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



44. Papier. 15 x 20. 25 fol. XVII^^ eeuw. 

Verteeckenonge oder Upstellinge der Landt Maeten, soe van oldinges 
heer in Stadt Groningen ende de Ommelanden gebmickelick ^ewest 
bint. Fol. 1— 10ve«<>. Fol. 11— 13^e"o onbeschreven. 
Fragment van de Instmctie van Luitenant en Hoofdmannen. Fol. 14. Fol. 

14ver8o_i6ver8o onbeschreven. 
Landrecht van Selwerd van 1629. Fol. 17— 25verso. Oedr. Verh. P. E. L P. VI, 
599 vlg. 

In i860 door Mr. J. J. Smits te Xijkerk gekocht bij Fred. Muller te Amsterdam 
en door hem in i81''2 aan het Genootschap geschonken. 
In XVIII^-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



329 

39. Papier. 20,1 X 32. 49 foL XVIW^ eemv. 

ludieiuni abbataiu et erclesiaHticcirani nonnnlloruin in lite inter Epi8C0|)ani 
MonaHterienseni et inonasteria EmiHgoniae. Brocnianiae, Keidiae et 
de Alda Onibeclit. Datum . . . apud Falerna anno Domini MCCLXXV, 
(id est 1276) XV Kalend. Aprilis. Cop. Fol. 1— iVerso. gaec charta edita est 
apud Friedlaender, Ostfriesisches Urkundenbuch I, pag. 23se<i. : Richthofen, 
Friesische Rechtsquellen , 140 vlg. 
Statuta iadieuiu Brocnianniae et Enies^goniae. Sine anno. Cop. Fol. G — II. 
Fol. iiverso_x2^«'^ vacnnt. Edidit Richthofen, Friesische Rechtsquellen , 
137 seq. 
Landrecht voor Fivelgoo. Hunsing^oo en de Stad Oroningen A^an 1448. 
De twee boeken vereenigd, met tafel. Fol. 13 — ^S^erso Oedr. Richthofen, 
315 vlg. Fol. 29— 21»verRo onboschreven. 
Das alt Fridische Seendrecht, so wie e.^^ in dein FriesiHchen zu erst in 
Coln gedruckte landrechte. welches C. Schotanus in seiner ,3e8chrq- 
vin^e van de heerlijkheijt van Frieslandt" . . . inittheilet, befindlich 
ist in 's Teutschen uber.setzt. Oudfriesche tekst met Duitsche vertaling. 
Fol. 30 — 49. Gedr. Richthofen, 401 vlg. Schotanus' Beschrijvinge verscheen 
v(K>r het eerst in 1655. 

VooHn een uitvoerige aanteckenimj van dfn vroegcren bezitter Wiarda (/7)0* — IH^h. 
llet HS. is op de auctie zijner boekerij in IH^Tl aangekocht (Catat. n^. I.^iSt). 
In XVJIh^f^-ecuwRchen cartonnen band. 

40. Papier. 20,6 x 31,5. 280 fol. XVir^' eeuw (1690). 
Laudtdaeghsche Resolutien in 't korte (van Stad en Lande). 1595—1620 

en 1637—1664. 

Op fol. 90 deze aaniuerking: De Resolutien van den lare 1621 tot den 
lare 1636 incluis sijn in eon Boeck in quarto, begint daeronime alhier hot 
laar 1637 en soo voort. Fol. 259v«r8o_280^^'*8" Register. 

. Fol. "ZSOver»»: Taco Eckens Oosterlieem. Gesrliiveven int Jaar 1G*K). flet IIS. is 
afkomstig van Mr. R. K. Driessen en op diens auctie in fSS'^ aangekocht (Catal. 
HSS. fol. nO. Ui). 

In XVIIdi^-eeuwschen perk. band mvt lederen riempjes. 

41. Papier. 10,6 X 16,4. 20 fol. , beyievem eenige ongenummerde 

onbesckreven fol. XVII^"^ eeuw (1693). 
Extract uit het Protocol door Petrus (^ornelii . . . der Onnnelanden van 
Groningen Secretarius in saken . . . soe op geniene Landsdagen, hij- 
eenconiHten der Heeren (iedep. of anders wegen . . . gedaen. 
Loopt van 19 Dee. ir)73 tot 19 Maart 1577. 

Geschreven blijkens het sht van het Regisfer {fol. /f>''<''>">--!^>) ,.1<>93 in Aug.*'. 
Afkomstig van Mr. .1. J. de Sitter cn op diens auctie in tSGS aangekocht (fiatal.u^K Ik^Tt). 
In XVIII^ff^-eeuwschen bruin lederen band met opschrift in vergulde letters. 



332 

49. Papier, 10^5 X 15^5, 44 foL^ tvdarvan de 4 eerste uitslaande ta- 

bellen. XVIl^^ eeuw (1660), 
Warfs-Gerichten , Besclireven door Johan Tjassens. Anno 1660. 

Johan Tjassens was van 1626 tot 1641 Secretaris, in 1647/8, 1655,6, 
1659/60, 1G634, 1667,8 lid der Hoofdmannenkamer , in 1649,50, 1653/4, 
1657/8, 16G1/2, 1665 6, 1669/70 Burgemeester van Groningen en bovendien 
in andere hooge anibten werkzaam. 

Afkomstig vaa Mr. A, J. de Sitter {ilAH—iSi^) en in i803 op diens auctie aan- 
gekocht (Catal. w». i0^2). 

In XVIlde-eeuwschen p(*rk. band. 



50. Papier. 21,2 x 32 J. 173 foL XVm^ eeuw. 

Korte vonnisseu van de Hoofdmannenkanier. 1680 — 1694. Met een Register 

achter elk jaar. Waarsehijnlijk afkomstig van een lid van genoemde Kamer. 
Fol. 74—79, 92, 93, 97, 142 en 143 onbeschreven. 

In 1879 komt het HS. voor hct eerst in den Catalogm uoor. 
In XVIpfe.eeuwschen perk. hand nu*t groen zijden linten. 



51. Papier. 19,6 X 32. 2 dln. te zamen 858 pag. XVI W^ eeuw. 

Geverbaliseerde Sententien. uitgesproken door de Hooge Jnstitie-Kamer 
van Stad en Lande. 1750—1770. 

Met registers. 

In den Catalogus vun iS70 vermeld. 

In XlX^^^-eeuwsche cartonnen handen mct linnen ruggen. 



52. Papier. 16.5 X 21,5. 96 genummerde beschreven , benevens talrijke 

ongenummerde onbeschreven pag. XVIII^^ eeuw. 
Modas procedendi in Camera Hooftniannornm caeterisqae ladiciis infe- 
rioribas Onilandiae. 

G^edeeltelijk Latyn, gedeeltelijk Nederlandsch. 

Afkomstig van Mr. J. W. Keiser^ op wiens auctie het in i86i is aangekocht 
{Cat. n». iiO). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



53. Papier. 6 X 11,5. 5 beschreven, benevens eenige onbeschreven foL 
Da^hgelt A^oor Getaigen en Anderen soo voor de Hooge Justitie Camer 
komen voor te vallen. 

Aangekocht in i86*} op de auctie-Mr. A. J. de Sitter (Catal. n^. iOS). 
In papieren omslag. 



54. Papier, 14 x 19,4, XII en 230 foL Met roode initialen en titels, XVP^^ 

eemv (1567). Met enkeh toevoegsehn uit lateren tijd ^± 1584). 
Regii^tori^. Een iiit de IG'*^ eeuw (fol. I— Ivciso) en een Nader Register van de hand 

van Mr. H. 0. Feith (fol. II— Ill^e''»"^). Fol. IV— Vverso onbeschreven. 
Stadboek van (ironingen. Fol. VI— XII, l-.l09v«^rso 

Vooraf gaat een Register (fol. VI— XIP*^"»). Dit HS. is een Copie van het 
offieieele Stadboek, zooals het in 1828 door P. E. I. P. is iiitgegeven (Verh. 
P. E. I. P., V). Het bevat 9 boeken en eindigt met een bepaling van 1556 
op fol. 98 (t. a. p. V, *J06). In margine en clders zyn aant. met latere hand 
bijgeschreven. Door een latere hand zijn nog toegevoegd bepalingcn van 1584 
(fol. 98ver8^^— 101><^""». Gedr. Verh. P. E. I. P., V, 208 vlg.), de ordonnantie op 
het broodbakken van 1404 (fol. 102 — 104) en de ordonnantie bctreflPende het 
zegel van 1587 (fol. 104^*''*«^— lOovers^). Fol. 106— 109^*e»-^ onbeschreven. 
Algemeene Gildebrief van 14B6. Fol. 110—116. 

(Jedr. Verh. P. E. I. P., V, 217 vlg. 
Ordonnantie op den koers van het ^eld bij betaling van renten en hnren. 
Up ons lieven vrouwen avent piiririoitionis 1492. Fol. 116—117^®'^. Oedr. 
Verh. P. E. I. P., V, 212 vlg. 
Ordonnantie betreffende den invoer van bnitenlandsch graan. Des niaen- 
dages voer St. Bartholomeus dach 1457. Van een latere hand. Fol. 118 — 
llSvewo, Yo\. 119— 122^ ^^^»'^" onbeschreven. 
Het Oldermansboek. F(»l. 12:^-^150. 

(ledr. Het Oldermansboek door Mr. H. 0. Feith, 1 vlg. Daarop volgen 
nadere bepalingen van het Gildrecht van 1446 en 1510 (fol. Ul^erso — u^verso, 
Gedr. Feith , t. a. p. 33 vlg.) , gevolgd door cen bepaling van den muntvoet. 
Vervolgens van ccn andere latcrc hand : bcpaling omtrent de scheepvaart van 
1453 (fol. 144— H^v^^i^so), en de Instructic van den Olderman (fol. 145—150. 
Gedr. Fcith, t. a. p. 54 vlg). Fol. 150^<^'''*" onbeschreven. 
Landrecht van Sehverd, in 1529 door Karel van (rolder verleend. Fol. 
151—164. Fol. IG^^e'*'*'^— lU8^'^'rs'^ onbeschreven. Gedr. Verh. P. E. VI, 59.0 vlg. 
Copioen van verdragen en andere stnkken. op Groningen en de Omme- 
landen betrekkelijk : 

Fol. 169 — 173. Tractaat van Karel van (relder met Groningen van 1514. 
Fol. n^v*"»'^^' onbeschrcvcn. 

Fol. 174 — 175^'<^»"^". Edict van Karcl van Gclder ovcr het hooger beroep 
op Luitenant en Hoofdmanncn , waaraan ook Burgemeestcren en Raad worden 
onderworpen, 13 Maart 1520. 

Fol. 176— n^^'^''^^. Tractaat van Karcl V met Stad en Lande, 15 Juni 1536. 
(ledr. Schotanus, Jirievcn cn Documenten, blz. 108 vlg. 

Fol. 179 — 179^^*"«^'. Convocatie van den Landdag door Luitenant en Hoofd- 
mannen, ten eindc den eed van trouw af tc leggen aan prins Philips, 
3 Jan. 1550. 



Fol. 179ver8o_i8i, Eed van trouw, door Stad en Lande gedaan aari 
Aremberg als vertegenwoordiger van prins Philips, 10 Jan. 1550. Fol. 
ISlverso onbeschreven. 

Fol. 182— lOS^erso^ 194— 202verso. Bevestiging der privilegien van Groningen 
betreffende den stapel, het brouwen enz. door Philips II, 30 Oet. 1582. 
Later bijgeschreven. Fol. 203 — 206^«'^'^ onbeschreven. 
Kroniek vau Sieke Benninge II (Kroniek van Yan Lemego). Fol. 207 — 221. 

Fol. 207. Cronica van Groniger lant. In allen saken de tijtlick ende 
verganckelick sint . . . Fol. 221 .. . unde deszgelickes als dese Stichtes 
Lueden. De laatste bladzijde is door een latere XVI^^e-eeuwsche hand bijge- 
schreven. Het HS. behoort tot de derde en slechtste rubriek der handschriften 
der kroniek. Vgl. Blok, Inleiding op de uitgave van Feith (Werken Hist. 
Gen. N. R. n° 48), blz. XLII. Behoudens het ontbreken van het tractaat der 
Zeven Zeelanden , komt dit HS. overeen met de uitgave door Matthaeus van 
de kroniek van van Lemego (Analecta I , blz. 67 vlg.). Noch in de Inleiding 
van Blok, noch door Muller (Lijst der Noord Ned. Kronieken. Werken Hist. 
Gen. N. R. 31) wordt dit HS. genoemd. Fol. 221^er8o — 225verso onbeschreven. 
Copieen van eonigo stakken, op Groningen betrekkin^ hebbende: 

Fol. 226— 227vei-8o, aiftbrief van Hendrik III van 1040, waarbij hij aan 
de Utrechtsche kerk een bezitting te Groningen schenkt. Ned. vert. van het 
Lat. origineel, dat is gedr. Oorkondenboek van Groningen I, blz. 14 vlg. 

Fol. 227vei"8o_228^e»^o. Verklaring van Egbert, graaf van Bentheim, bene- 
vens zijn vrouw en kinderen, dat hunne geschillen met Groningen zijn 
bijgelegd, den darden dach nae Petri ad cathedram 1293. Ned. vert. van 
Lat. origineel, te vinden t. a. p. I, blz. 131. 

Fol. ^^Sve»'^»— 230. Tractaat van bisschop Frederik van Blankenheim met 
Groningen , des woensdages na Invocavit 1399. Gedr. Mon. Gron. , blz. 504 vlg. 

Fol. 01: Hyr eudet dut seste boeck. Le fin de la sixieme livre escript par moy Loys 
Schults 15G7. Den ^3 Juni 1507 werd Lodewijk Schultes mel den oldennan At^nd 
ther Braeck aangewezen oni de boekcn der convoyen en licenten in de forien en 
schansen der Onimelanden te onderzoeken (Reg. Arch. Gron. i597 n^. 75). De later 
bijgeschreven gedeelten zijn na 1584 toegevoegd {Vgl. fol. 98*^8o vlg.). In il89 is dit 
HS. aangekocht op de auctie-Wolthers {Cat. HSS. ^» n«. ii). 

In XVllJde-eeuwschen bruin lederen band. 



55. Papier. 19^8 X 30^4. 625 pag. Pag. 1—187 met roode initicUen 

en opschriften. XVI^ eeuw (1579). 
Stadboek van Groningen. Pag. 1 — 201. 

Waarschijnlijk afgeschreven naar het officieele exemplaar, zooals het door 
het Genootschap P. E. I. P. (Verhandelingen V) is uitgegeven. Art. 52—56 
van boek IX ontbreken, terwijl het HS. eindigt met art. 58, dat een 



,^35 

bepaling van 1556 bevat. Pag. 202—208 onbeschreven. Pag. 209—226. Re- 
gister. Pag. 227 — 292 onbeschreven. 
AlKenieene Groninger Oildebriof van 1436. Pag. 293—302. Gedr. achter hot 

Stadboek in Verh. P. E. I. P., V, blz. 217 vlg. 
Uilderol der Groninger Koudsiueden vau 1512, benevcns andc^re bepalingen, 

betrefiFende dit gild en de munt van 1438 tot 1492. Pag. 302—321. 
Eenige stedelijke politieniaatregelen van 144B tot 1555. Pag. 321—322, 

325—341. Pag. 323—324 onbeschreven. 
Het Oldermansboek van Gronin^en. Pag. 341 — 394. Uitg. door Mr. H. 0. Feith, 
Het Oldermansboek , blz. 1 — 33. Toegevoegd zijn de nadere bepalingen van 
1446. Pag. 394—397. Gedr. bij Feith, blz. 33—36. 
Copieen van een reeks verordeningen , te Groningen uitgevaardigd , en 
van verdragen, door Gronin^en gesloten: 

Pag. 398 — 401. Verordening np het broodbakken van 1404. Pag. 402 
onbeschreven. 

Pag. 403 — 409. Instructie van den Schulte (van Groningen?). Z. d. 

Pag. 410 — 415. Plakkaten tegen de wederdoopers en ketters van 1535, 
1536, 1544 en 1556. 

Pag. 416 — 420. Eenige andere verordeningen , 1464 — 1556. Pag. 421 
onbeschreven. 

Pag. 422—429. Verbond van Stad en Lande van 1482. 

Pag. 429 — 433. Uitspraak van koningin Maria in het geschil van Groningen 
en Appingedam, betreffende het stapelrecht, 3 Aug, 1541. 

Pag. 434—437. Verdrag tusschen Groningen en de graven Edzard en Uko 
van Oostfriesland , up Sunte Marcus (er staat: Martinus) avont 1506. Gedr. 
bij Brouerius van Nidek, Analecta, blz. 167 vlg. Bonevens kort bericht over 
de verovering van Appingedam in 1514. Pag. 437 — 438. 

Pag. 438 — 442. Verdrag van bisschop Frederik van Blankenheini met 
Groningen, 15 Mci 1419. Gedr. van Idsinga, Staatsrecht II, blz. 240. 

Pag. 443 — 445. Verbond van George van Saksen en Edzard en Uko van 
Oostfriesland tegen Groningen, 13 Aug. 1518. 

Pag. 445 — 450. Brief van bisschop Philips van BourgondiS aan Groningen, 
28 Sept. 1521. 

Pag. 451 — 462. Tractaat tusschen Karel van Golder en Groningen, 18 
Februari 1518, geverifieerd met het origineel den 30 December 1579. Gedr. 
bij Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 960; met den huldigingsbrief 
van vrijdach na Mattliei apostoli 1518. Gedr. Rengers van ten Post, Wer- 
ken I, blz. 218 vlg. 

Pag. 463 — 464. Eed van de Hoofdmannen en van hun Secretaris. 

Pag. 465 — 46(>. Brief van Karel van Gelder, belovende zijn bescherming 
aan Stad en Landc, 20 Juni 1521. 

Pag. 467 — 471. Uitspraak in het geschil tusschen de Oroninger gilden en 



33(5 

de Ominelander kloosters, des frijdachs na den hilligen F^inxter dach 1520, 
met bevesliging door Karel van Gelder, 3 Oet. 152-4. Het eerste stuk gedr. 
Oldermansboek, ed. Feith, blz. 37. 

Pag. 472—473. Extracten uit het Oldermansboek. 

Pag. 474 — 478. Uitspraak in een geschil tnsschen Earel van Gelder en 
Groningen over de regeering, dunderdach voer Iiidica 1525. Met missive 
van Groningen aan Karel daarover, 7 April 1525. 

Pag. 479 — 484. Tractaat van Karel V met Stad en Lande, 15 Juni 1536. 
Gedr. bij Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg. 

Pag. 485 — 487. Huldiging van Aremberg, namens prins Philips, door 
Stad en Lande, 10 Jan. 1550. 

Pag. 488 — 491. Beslissing van Margareta van Parma in het geschil tus- 
schen Stad en Lande, 14 Mei 15G1: met een extract uit het verbond van 1482. 

Pag. 492—494, Brief van Margareta aan de Staten van Stad en Lande, 
betrefFendc de erfenis van Frederik Ripperda, 7 Juni 1562. 

Pag. 495 — 496. Uitspraak van Aremberg in het geschil tusschen Stad en 
Lande, 7 Maart 15()n. 

Pag. 497 — 499. Overeenkomst der Ommelanden tegen de Stad, 3 Maart 1561. 

Pag. 500 — 501. Aremberg aan Luitenant en Hoofdmannen, betreffende een 
klacht van den Dam, 22 Juli 1562. 

Pag. 502 — 504. Margareta aan Dez. , over de erfenis van Frederik Rip- 
perda, 16 Jan. 15()2. 

Pag. bOb — 506. Iluldiging van Karel van Gelder door Stad en Lande, up 
Sunte Urbanen dach 1521. Gedr. Nijhoff, Gedenkwaardigheden, VI, blz. 690 vlg. 

Pag. 507 — 508. Verklaring van Egbert, graaf van Bentheim, met vrouw 
en kinderen, dat hun geschil met Groningen is vereffend, den derden dach 
na Petri ad Cathedram 1293. Het Lat. originoel gedr. Oorkondenboek van 
Groningen en Drenthe I, blz. 131. 

Pag. 509 — 510. Lijst vau Ilanzesteden. Pag. 511 — 512 onbeschreven. 

Pag. 513 — 526, 547 — 556. Bevestiging der privilegi^n van Groningen, 
betreffende het stapelreeht, hot brouwen enz., door Philips II, 31 Oct 1582, 
uit Spanje den S Juni 1583 door Ubbena en de Gouda medegebracht. Pag. 
527 — 546, 557 — 570 onbeschreven. 

Pag. 571 — 574. Scheidsrechterlijke uitspraak in de geschillen tusschen 
Groningon en de Friezen, in commemorationo beati Pauli 1338. Gedr. Oorkon- 
denboek I, blz. 248 vlg. 

Pag. 575 — 586. Vrodesverdi*ag tusschen Ocko ten Broeck, Sibet van Rus- 
tringon, Groningon en de Ommelanden met Oostergoo en Westergoo, up 
onser lieven vrouwen avent Purificationis 1122. Gedr. FriedlSnder, Ostfr. 
Urkundenbuch I, blz. 263 vlg. 

Pag. 587 — 590. Bevestiging van dit verdrag door Focko Ukena en vele 
anderen, eod. die. Gedr. t. a. p. I, blz. 268 vlg. 



53? 

Pag. 590. Verdrag van Hunsingoo en Fivelgoo met Groningen, op snnte 
Odolphus dach 1417. Gedr. van Idsinga, Staatsrecht II, blz. 234 vlg. 

Pag. 591 — 593. Verdrag van Albrecht van Saksen met Edzard en Uko 
van Oostfriesland , 15 Oct. 1490. 

Pag. 594 — 596. Karel V aan Burg. en Raad van Groningen over het geschil 
met den Dam, G April 1540. 

Pag. 596 — 598. Brief van Aremberg, bevelende de handsluiting van den 
Olderman gedurende zes weken, 18 Maart 1560; voorloopige verlenging 
daarvan, 14 Mei 1560 (pag. 598 — 599); interpretatie daarvan door Margareta 
van Parma, eod. die (pag. 600—602). 

Pag. 603 — 607. Verdrag van George van Saksen met Groningen, 21 Aug. 
1500. Gedr. Brouerius van Nidek, Analocta, blz. 51 vlg. 

Pag. 608 — 615. Lqst van alle dorpen tusschen Geerkensbrugge en Win- 
schoten, met opgave van de schatting, die zij aan Groningen betalen, en 
van het getal priesters. 

Pag. 615 — 618. Lijst der Zijlvesten in de Ommelanden. 

Pag. 619 — 621. Plakaat van Burg. en Raad van Groningen over den koers 
van het geld bij betaling van renten en huren, op 0. L. V. avont purifica- 
tionis 1492. Gedr. Verh. P. E. I. P., V, blz. 212 vlg. Benevens twee andere 
verordeningen van 9 Jimi 1584 en 29 Juni 1570 (Pag. 622—625). 

Van den ouden hand zijn nog bewaard hvee stukken perkatnent, waarop in gouden 
lettera: Borgemester Johan van Hallen en: Anno 1585. Johan van Ballen toas in d584 
en '85 , 1588 en '8i)j 150^2 en VS burgemeester van Groningen. Voor hem zullen dus 
deze afschriften zijn vervaardigd ; dil is te ivaarschijnlijker y daar de luxnd^ waarmede 
alles is geschreven^ in dien tyd in of/icieele stukken meer voorkomt. Pag. 456 werd 
den 30^^ December 1570 geveripeerdj zoodat in dezen tijd ook het andet^e zal geschreven 
Z{jn. Volgens een aanteekening las men vi^eger op het schutblad: Suin Cleinentis 
Hermii ; deze is ^5 Jan. 1664 te Groningen als student ingeschreven en leefde nog in 
1693 {VgL HS. n<>. 381 der Univ. Bibliothcek). In 1836 is het HS. aangekocht op de 
auctie-Van Eerde (Catal. n^ (^778). 

In XlX^^-eeuivschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



Papier. 9 X 14. 242 foL , benevens eenige onbeschreven bladen. Met 
roode initialen en opschriften. XVI^^ eeuw. Door drie handen 
geschreven (Fol. 1^3; 7—2P^^'^ m 28—225; 22—24 en 
225—242). 
Stadboek van Groningen. 

Fol. 1 — 3. Het Privilege der Friezen, Lat. tekst. Gedr. Richthofen, Frie* 
sische Rechtsquellen , 351 vlg. Fol. 3ver8o__6ver8o onbeschreven , behalve een 
korte aant. op fol. 0. Fol. 7—24. Tafel van het Stadboek. Fol. 22—24 door 
een latere hand bijgeschreven. Fol. 9 — ^^erso, 24^«*^** — 27^«*^'^ onbeschreven. 
Daama begint op fol. 28 het Stadboek, zijnde een copie van het oflRcieele 
cxemplaar, zooals het door P. E. I. P. (Verh. V) is afgedmkt. Het eindigt op 
Codices Groning. 22 



836 

de Ommelander kloosters, des frijdachs na den hilligen F^inxter dach 1520, 
niet bevesliging door Karel van Gelder, 3 Oct. 1524. Het eerste stuk gedr. 
Oldermansboek , ed. Feith, blz. 37. 

Pag. 472—473. Extracten uit het Oldermansboek. 

Pag. 474 — 478. Uitspraak in een geschil tusschen Karel van Gelder en 
Groningen over de regeering, dunderdach voer ludica 1525. Met missive 
van Groningen aan Karel daarover, 7 April 1525. 

Pag. 479 — 484. Tractaat van Karel V met Stad en Lande, 15 Juni 1536. 
Gedr. bij Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg. 

Pag. 485 — 487. Huldiging van Arembcrg, namens prins Philips, door 
Stad en Lande, 10 Jan. 15.50. 

Pag. 488 — 491. Beslissing van Margareta van Parma in het geschil tus- 
schen Stad en Lande, 14 Mei 15G1; met een extract uit het verbond van 1482. 

Pag. 492—494. Brief van Margareta aan de Staten van Stad en Lande, 
betreffende de erfenis van Frederik Ripperda, 7 Juni 1562. 

Pag. 495 — 496. Uitspraak van Aremberg in het geschil tusschen Stad en 
Lande, 7 Maart 15G0. 

Pag. 497 — 499. Overeenkomst der Ommelanden tegen de Stad, 3 Maart 1561. 

Pag. 500 — 501. Aremberg aan Luitenant en Hoofdmannen, betreifende een 
klacht van den Dam, 22 Juli 1562. 

Pag. 502 — 504. Margai-eta aan Dez. , over de erfenis van Frederik Rip- 
perda, 16 Jan. 1502. 

Pag. 505 — 506. Huldiging van Karel van Gelder door Stad en Lande, up 
Sunte Urbanen dach 1521. Gedr. Nijhoff , Gedenkwaardigheden , VI, blz. 690 vlg. 

Pag. 507 — 508. Verklaring van Egbert, graaf van Bentheim, met vrouw 
en kinderen, dat hun geschil met Groningen is vereffend, den derden dach 
na Petri ad Cathedram 1293. Het Lat. origineel gedr. Oorkondenboek van 
Groningen en Drenthe I, blz. 131. 

Pag. 509 — 510. Lijst van Hanzesteden. Pag. 511 — 512 onbeschreven. 

Pag. 513 — 526, 547 — 556. Bevestiging der privilegi^n van Groningen, 
betreffende het stapelrecht, het brouwen enz., door Philips II, 31 Oct 1582, 
uit Spanje den 8 Juni 1583 door Ubbena en de Gouda medegebracht. Pag. 
527 — 546, 557 — 570 onbeschreven. 

Pag. 571 — 574. Scheidsrechterlijke uitspraak in de geschillen tusschen 
Groningen en de Friezen, in commemoratione beati Pauli 1338. Gedr. Oorkon- 
denboek I, biz. 248 vlg. 

Pag. 575 — 586. Vredesverdrag tusschen Ocko ten Broeck, Sibet van Rus- 
tringen, Groningen en de Ommelanden met Oostergoo en Westergoo, up 
onser lieven vrouwen avent Purificationis 1422. Gedr. Friedlander, Ostfr. 
Urkundenbuch I, blz. 263 vlg. 

Pag. 587 — 590. Bevestiging van dit verdrag door Focko Ukena en vele 
anderen, eod. die. Gedr. t. a. p. I, blz. 268 vlg. 



339 

Papier. 15,9 X 19,7. 198 fol, Met gekleurde initialen en opsehrifien, 
AT/rf« eeuw, behalve foL 152—174^''^, die uit de XVII^^ eeuw zijn, 
Stadboek van Groningen. Fol. 1 — 77. 

Het Stadboek , verdeeld in 9 boeken , afgeschreven naar het officieele exem- 

plaar, dat door P. E. I. P. is iiitgegeven (Verh. V), eindigt met een bepaling 

van 1448 (Boek IX, art. 20, Verh. P. E. I. P., V, 179). Fol. 77ver8o onbeschreven. 
Ordonnantie over den koers van het geld bij het betalen van renten 

en hnren. Op onser vrouwen avent purificationis 1492. Fol. 78 — 79. Gedr. 

Verh. P. E. I. P., V, 212 vlg. 
De algemeene Gildebrief van 1436. Fol. 79^«»^« — 84. Fol. 84ve»-8o onbeschreven. 

Gedr. t. a. p. 217 v]g. 

Het Sehuttenrecht Fol. 85— 86^««^. Fol. 87—91^^^0 onbeschreven. 

Cronica van den eersten Bischoppen ende anderen Heren die de Stadt 

Groeningen geeedet ende geholdet hebben ende voert van andere vromen 

daden. Kroniekje van 1416 tot 1506. Fol. 92—93. Fol. 93ver8o onbeschreven. 

Tractaat van Karel V met Stad en Lande van 1536. Fol. 94—97. Gedr. 

Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg. 
Beslissing van Koningin Maria in het geschil van Groningen en den Dam. 

3 Aug. 1541. Fol. 97vcrso_99. Fol. 99ver8o onbeschreven. 
Warfsconstitntien en Ordelen van 1445 tot 1530. Fol. 100— 107ve«»o. Meeren- 

deels afgednikt door Feith, Warfsconstitutign (Verh. P. E. VII «). Fol. 108— 

lOQverso onbeschreven. 
Aanvollende bepalingen tot het Stadboek van 1456 tot 1584. Boek IX, art 

21—60 (Verh. P. E. I. P., V, 179—211). Fol. 109— ll^verso^ ii7_-ii9venio^ 

121—123. Fol. 116— 116ver8o^ 120— 120ve>*so, 123vei-8o_i27ver8o onbeschreven. 
Instructie voor den Olderman van het Gildrecht. Fol. 128 — l^l^erso. Gedr. 

Oldermansboek , ed. Feith, 54 vlg. 
Ordonnantie van Parma ter bevestiging van Groningens stapelrecht 15 

April 1581. Naar een copie van den Secretaris Julsing van 26 Mei 1581. 

Fol. 132— 133^er8o, Fol. 134— 134ver8o onbeschreven. 

I^ndrecht van Selwerd van 1529. Fol. 135— 146ve"o. Fol. 147— 151ve«o 

onbeschreven. Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, 599 vlg. 
Het Oldermansboek , benevens de bepalingen van 1446 en 1510, en een lijstje 

der Groninger raunten. Fol. 152 — l^^^ereo, Gedr. Oldermansboek , ed. Feith, 

1 vlg. en 33 vlg. Fol. 175—188 onbeschreven. 
Re^sters, een met dezelfde hand als de rest van het HS. (Fol. 188veroo — igg. 

fol. 196ve"<^ onbeschreven) ; en een met de hand van Mr. H. 0. Feith. 

(Fol. 197— 198verso). 

Hei HS, tms in de voinge eewv in het hezit van H, A, Werumeus {Catal. HSS, 
quarto W. W.). Op de auclie-T. P. Tresling door P. E. I. P, aangekocht in i8^t5 
{Catal. 1030). 

In XVIIIfie.eeuwschen perk. band. 

~ 22» 



U6 

S9. Papier. 15,5 X 19,6. 263 pag. XVII'^" eeuw (16181. 
Stadboek van Groningen. Pag. 1 — 104. 

Pag. l. Titel, benevens eenige spreuken. Pag. 2 onbeschreven. Pag. 3 — 2U. 
Index. Pag. 21 — 1G7. Stadboek, afge.schreven naar het officieele exemplaar 
zooals het is uitgegeven in de Verh. P. E. I. P. , Y. Het eindigt met art. 17 
van het IX*^® boek (t. a. p. blz. 176). Daarop volgen: Additio. Dese na 
volgende articulon sint nae der tijd( gevonden van den Raede besloten (pag. 
168 — 182). Bevat bepalingen van 1446 tot 1528, de laatste bepaling door een 
XVIIIde-eeuwsche hand bijgeschreven (Boek IX art. 18 — 47. t, a. p. blz. 
176 — 195). Ten slotte: Refonuata. Se^uitur secunda additio Reformata (pag. 
183—194), bevattende bepalingen van 152.3 — 1609 (grootendeels de bepa- 
lingen van Boek IX art. 48—60. t. a. p. blz. 195—211). 
Het Oldermansboek. Pa^^ 195—230. 

Pag. 195—199. Index. Pag. 200—227. Oldermansb(»ek, zooiils liet gedrukt 
is door Mr. H. O. Feith, Het Oldermansboek , pag. 1 — 33. Daama volgen de 
bijvoegsels van 1446 en 1510 (pag. 226—230. Gedr. t a. p. pag. 33—36). 
Het Selwerder Landrecht van 1629. Pag. 231 — 249. Pag. 250 onbeschreven. 
Niet het landrecht van 1482, liocwel de daarbij passende slotclausule is 
toegevoegd. Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, 601 vlg. 
Copieen van eeni^e charters, op (irronin^en betrekking hebbende: 

Pag. 251 — 257. Scheidsrechterlijke uitspraak in de geschillen tusschen de 
Friezen en de stad Groningen, in commernoratione beati Pauli 1338. Gedr. 
Oorkondenboek van Groningcn I, blz. 248 vlg. 

Pag. 258 — 260. Giftbrief. waarbij Hendrik III een bezitting in Groningen 
aan de Utrechtsche Kerk schenkt, XII Kalendas (hier staat: Kalendis) 
Junii 1040. Ned. vcrt. van het Lat. origineel, gedr. t. a. p. I, blz. 14 vlg. 

Pag. 262 — 263. Verklaring van Egbert, graaf van Bentheim, met vrouw 
en kinderen, dat hunne geschillen met (Ironingen zijn bijgelegd, den darden 
dach nae Petri ad cathedram 1293. Ned. vert. van het Lat. origineel, gedr. 
t. a. p. I, blz. 131. 

Pag. 1: Int Jaer onses llerenii 1618. Aiuujekocht op auctie-Mr. /?. K. Driessepi 
{CaUtl HSS. f/Harto n^. 7). 

In X [X'^**'eemvschen cavtonnen band met lederen rug. 



60. Papier. 15,6 X 19,2. 120 fol. XVIP^^ eeuw. 
Ktadboek van Groningen. Fol. 1 — 110. 

Vooraf gaat een Register (fol. 1 — S; fol. H'''^^ onbeschreven). Het HS. is 
een copie van het officieele Stadboek, zooals het door P. E. I. P. is uitge- 
geven (Verh. P. E. I. P., V), tot art. 56 van het IX^® Boek (t. a, p. blz. 202). 
Daarop volgen dan nog eenige stedelijke bepalingen als: op de hovelingen 
van de schutten, betrelTende de reinheid en veiligheid der straten (1497 en 

1510). Fol. 110ver8o__lllver8o. 



341 

Cronika van den Eerts Bissehop ende andere lieeren die der Stadt 

Groningen geeedet ende gehnldet hebben. 1416 — 1536. Fol. 112—113. 
Regeling van den koers van het geld bij betaling van hnren en renten. 

Up ons liever vrouwen avent Purificationis 1492. Fol. 113^®»^ — 114. Oedr. 

Verh. P. E. I. P., V, blz. 212 vlg. 
De algenieene Groninger Gildebrief van 1436. Fol. lU^e»*»® — llS^erso. Gedr. 

t. a. p. blz. 217 vlg. 
Beslii!$8ing in het ^eschil der Oniuielander kloosters en der Groninger 
g^ilden. Vrijdags na pinksteren 1520. Oedr. Feith, Oldermansboek , 37 vlg. 

Voorin: Henricus Manasse van Elverinus, L. L. S. S. Stud. me |)Ossidet die 10 
Apriiis 1670. Deze is '21 Aug. 1667 ,fironinganu8 PhiV in het album te Groningen 
ingeschreven. Ifet HS. werd in IRily door F. E. I. P. aangekocht op de auctie-Tresling 
{Catal. n». 19,^/). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



61. -Papier. 20,4 x 32,1. 142 foL Door 2 handen gesehreven: een XVW^- 

eeuwsche (foL 1 — 80, waarbij kantteekeningen van dehandvan 
Mr. A. Bertling) en een XVIII^-eeuwsche (foL 83 — 142). 
Stadboek van Gronin^en. 

Dit HS. komt in hoofdzaak overeen met het officieele exemplaar van het 
Stadboek, uitgegeven door het Oenootschap P. E. I. P. Het is een copie 
naar een onbekend origineel , maar door Mr. A. Bertling vergeleken met het 
perkamenten officieele exeniplaar en met het handschrift van Menso Alting, 
blykens de aant. in margine. (Mr. Adriaan Bertling was in 1781 — '83 ambt- 
man van het Oericht van Selwerd en in 1788 en '89 Raadsheer te Oroningen). 
Dit handschrift eindigt op fol. l^^f^y^ met een bepaling van 1556 (Verh. 
P. E. I. P., V, blz. 206). Daarna is fol. 74 onbeschreven , volgt de Tabula 
(fol. 75 — ^^v^^rso)^ is fol. 79 onbeschreven en vindt men op fol. 80 een bepa- 
ling van 1584 (Verh. P. E. I. P., V, blz. 210). Fol. 81— 82ver8o onbeschreven. 
Vergelgkin^e van 't onde Groninger Payement met dat van den Rhijn . . . 

alHmede van ^t Oost . . . ab anno 1435. Fol. 83. 
Kort Berieht van de Maoht en wijze van Wetten te maken binnen 

Groningen. Afkomstig iiit het HS. van Menso Alting. Fol. 84 — 85. 
Anmerkingen op het Stadboek in 't genieen. Afkomst als boven. Fol. 85 — 86. 
Uittreksels nit het ^esehreven Stads Boek van Burgemeester Menso 

Alting, met Desselven Marginale aantekeningen. Fol. 86^*^80 — g^vereo, 
Extracten uit andere Groninger wetten. 1436—1627. Fol. 96— 128ven.o. 
Register van Woorden in dezen Boeke i^ebruikt Fol. 129 — 142ve"o. 

Dit HS. heeft waarschijnlijk toebehoord aan Mr. A. Bertling. Ilij gaf het aan zijn 
zuxiger^ Mr. H. L. Wichcrs (/747 — 1840), tviens handteekening op de binnenzijde van 
den band voorkomt. Deze schonk het op zijn beurt aan P. E. I. P.j in welks 
Bibliotheek het zich in 1831 beuond. 

In XVIb^^-eeuwschen perk. band. 



342 

62. Papier. 26,5 X 37,2. 73 fol. XIX^ eeuw (1802). 
Stadboek van GroniDgen. 

Copie^ ten behoeve van P. E. I. P.j wjarschijnlyk voor de uilgave, die echter 
eerst in i8^2S verscheen^ gemaakt en geverifieerd in iSO-} door J. van Westenbery ^ 
J. R. van Eerde, K. J. Koers en H. A. Spandaw als gecommitteerden van genoemd 
Genootschap , afgeschreven naar de authentieke copie van het origineel, die in ilSO 
krachtens Raadsbesluit tot stand kwam. (Vgl. de uitgave in Verh. P. E. T. P., K, 
Voon^ede). Waarschijnlijk dadelijk in 1802 onder de HSS. opgenomen. 

In XlXde-eeuwschen rood lederen band. 



63. Papier. 15,7 X 19,7. 99 fol. XVI^^ eeuw. 
Geeorrigeerd Stadboek van Groningen. 

Dit HS. bevat noch het officieele Stadboek uitgegeven door P. E. I. P. 
(Verh. V), noch de oudste redactie ervan (uitg. Telting, Werken der Vereen. 
tot uitg. der bronnen van Oud Vad. Recht, Eerste Reeks, 9), maar is een 
wyziging van het Stadboek tusschen de jaren 1536 en 1555 ontworpen. Dit 
ontwerp is verdeeld in 7 boeken en geheel gelgkluidend met het HS. der 
Univ. Bibl. n«. 287 en de HSS. P. E. I. P. n«. 36 en 64. 

Het HS. is in iS^.") door P. E. I. P. aangekocht. 

In XlX^^eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



64. Papier. 20,8 X 31.9. 85 genummerde , benevens talrijke ongenum- 

merde onbeschreven foL XVII^^ eeuw. 
Gecorrigeerd Stadboek van Groningen. 

Fol. 1 — S^erso onbeschreven. Fol. 4— 5^'e"o. Classificatien van rechtshan- 
delingen. Fol. 6 — Q^^^ onbeschreven. Fol. 7. Classificati6n als boven. Fol. 
8 — 14v«'^o onbeschreven. Fol. Xb—l^^f^^^. Gecorrigeerd Stadboek , z|jnde noch 
de oudste tekst, door Mr. Telting uitgegeven (Werken d. Ver. t uitg. d. 
bronnen v. h. oude vad. recht, 1® Reeks n*. 9) noch de officieele tekst, 
uitgegeven door het Genootschap P. E. I. P. (Verhandelingen V), maar een 
wijziging van het Stadboek, tusschen de jaren 1536 en 1555 ontworpen. 
Dit ontwerp is verdeeld in 7 boeken. Dit HS. is blykens aant. op fol. 79^*^: 
Gecollationeert tegens d'originele deses und mit denselvenn van woorde tot 
woorde accorderende bevonden. Oesewolt Hindrixsz. Het korat overeen met 
HS. der Univ. Bibl. n« 287 en P. E. I. P. n«. 36 en 63. Fol. 80— SQverso 
onbeschreven. Fol. 81. Contenta libri quarti. Fol. Hl^erBo onbeschreven. 
Voertekeninge der grof heit der maten van grasen , deiniaten enz. Fol. 82 — 85. 

Op fol. i: A. Julsing grocn hooren. Fol. i5. Ilenric Casimir Hoorn, beide onbekend , 
evenals de bovengenoemde OesexvoU Ifindrixsz. Op foh i : Dr. Driessen , een niei nader 
aangeduid lid der bekende familie. In iSS^ is het HS. aangekocht op de auctie" 
Mr. n. K. Driessen {Cat. HSS. fol. n^. 1^2). 

In XVIId^-eeuwschen pei'k. band. 



343 

Papier. 21,8 X 27,6. 96 foL XVIII^ eeuw fna 1786). 
Copieen van eenige atukken, meent betrellende het Stadboek van Groningen: 

Fol. 1 — 3^«"^. Rapport van het presidiaal departement van Groniogen over 
het dnikken van het Stadboek. 18 Jan. 1786. Fol. 4 — ^^erso onbeschreven. 

Fol. 5 — 6^«"o. Kort bericht van de Macht en wijze van Wetten te maken 
binnen Groningen. 

Fol. 6^®"^° — 8. Aannierkingen op het Stadboek in 't algemeen. 

Fol. 8^e"o— 64ver8o ^ 85 - 88ver8o. Uittreksels uit het geschreven Stads boek 
van Burgemeester Menso Alting met desselven marginele aanteekeningen. 
Aan het Stadboek z^jn allerlei additioneele bepalingen toegevoegd, vooral 
uit de XVII<Je eeuw, benevens copiefin van den Kremer gildebrief van 
Donderdach na S. Martini translacionis 1434, dien der goudsmeden van 
Zaterdags voor ludica 1512 en het tractaat van Reductie van 23 Juli 1594. 

Fol. 65 — 82ver8o, Register van verouderde Woorden in het Stads Boek van 
Groningen voorkomende, met derzelver verklaringen door de Burgemeester 
Menso Alting. Fol. 83 — 84ve«^o onbeschreven. 

Fol. 89 — 89^®*^. Acte, verleden voor Johan de Mepsche, waarbij Sjabbo 
Abbringhe zich verbindt op alle landdagen te stemmen naar den wensch van 
Duirt Elama van Allersma, 11 Juni 1670. Fol. 90--90ve'»o onbeschreven. 

Fol. 91 — 94. Eenige oude Historien van Wester Embden . . . uit eenige 
oude relatign . . . opgeteekend door Wilhelmus Walraven pastor te Wester 
Embden . . . en vervolgd door Gerhardus Wilhelmus Goltsna. 1614 — 1668. 
Walraven was van 1614 tot 1620 (Vgl. Adami, Naamlyst, blz, 53) en Goltsna 
in de 18^® eeuw predikant te Westeremden. 

Fol. 96. Vergelyking van de Groninger munt met de Rynsche. Fol. 96^«r8o 
onbeschreven. 

In i83^ aangekocht op de auctie-Amizenius (Catal. n^, iijof). 
In XlXde-eeuwschen carlonnen band met lederen rug. 



66. Papier. 16,6 y 21,2. 3 voL, resp. 418, 418 en 419 pag. XVIII^^ eeuw. 
Herkwaardige processen en daarop gevallen vonniHsen, gewezen door 
BnrgemeeBteren en Raad van Groning^en. 

Ingedeeld als volgt: 

I. Stads volle gericht. 14 Maart 1739—26 Jan. 1743. Met Register. 

II. Stads volle gericht. 29 Jan. 1743—22 Juni 1745. Met Register. Pag. 1—208. 
Oldambtster volle en neder gericht, 24 April 1739 — 18 Juni 1745. Met 

Register. Pag. 209—384 

Stads volle gericht. 16 April 1739—21 Maart 1746. Met Register. Pag. 
385—418. 

III. Stads neder gericht. 1 Febr. 1741—5 Dec. 1747. Met Register. 

In 1878 door P. E. I. P. verworven op de auctie-J. D. Hesselink {Catal. »0. 847). 
In XVJII<ic-eeuw8che cartonnen handen niet lederen ruggen. 



844 

67. Papier. 15^7 X 20^8. 49 foL Tot foL 18 met roode initialen. Door 

6 verschillende handen geschreven IfoL 1 — 18; 20 — 26; 26^'^ — 
28verso. 29—45; 46— 46^"^^; 47—49''^'^). Begin XVI^^ tot begin 
XVir^^ eetmK 
Het OldermanHboek. Fol. 1— Ki^^»^»^. 

Boek I—III, benevens de hepalingen van 144() en 1510. Gedr. Feith , Het 
Oldermansboek , pag. 1 — 3C. 
HcHliHsing in liet gesehil tnsschen de Groninger gilden en de Oiumelander 
kloosters. Vrijdag na Pinksteren 1520. Fol. 17 — 18. Gedr. t. a. p. pag. 87 — 38. 
Fol. 18vereo_i9ver8o onbeschreven. 

Het Schuttenrecht. Bepalingen van 1482, 1497 en 1543, voomamelijk betrefTende 

de orde en veiligheid op de straten. Fol. 20 — 26. 
Bepalingen onitrent het Bnr^erschap. 1584. Fol. 26ver8o_28verfio, Gedr.Stad- 

boek (Verh. P. E. I. P., V, 208 vlg.). 
Bescheyt van de gelegen diijcken van Watuin af tot Wt\^'yrder dijcken 

toe, Anno 1579. Fol. 29— SOverso. 
De Schepperen ende Rechteren de oever dese verschreven dQcken . . . 
de overschouwynp^e hebben . . . Verklaring, voor Johannes Laxten, predi- 
kant te Holwierde, afgelegd door Freerck Clasen, in togenwoordigheid der 
getuigen Peter Bolt en Symen Peters. .loh. Laxten, priester te Siddeburen, 
is in 1595 aldaar predikant geworden en daama van 1599 tot 1G22 te 
Holwierde (Adarai, Naamlijst, 36 en 31). Fol. 31— Slverso^ 32ver8o_44verso 
Fol. 32 en 45 onbeschreven. Op fol. 45v«rso ^en kort gedichtje van 18«*«- 
eeuwsche hand. 
Korte beschryving van Groningen en ouigeving, met historische b^zonder- 
heden en afschriften van Romeinsche opschriften. Fol. 46 — 49'«^. 
/n /7«> ouxngekochl op de auctie-Wolthers {Catal. HSS, 4<>. n». '20'), 
In XVfll^e-eeuwschen cartonnen band. 



68. Papier. 16 X 19^4. 47 genummerde, benevens talrijke ongenurh' 

merde onbeschreven foL XVIP^^ eeuw. 
Ordonnanfie op het stnck van de Wees-Caamer mitsgaders van Prothoeol 
nnd verse^elde Obligatien. 

Uitgevaardigd door Burgemeestei-s en Raad van Groningen met Taalmans 
en Gezworen Meente den 19 Mei 1613. 

Bovendien tal van copie^n van stukken, de Weeskamer betrefFendo, tot 1699. 

In fKy2 hevond dit IfS. zich in de boekerij van het Genootschap. 
In X VIIPi*^-eetiwschen perk. hand met lederen rienipjes. 

69. Papier. 18,6 X 24,6. 47 foL XVI^^' eeiiw (1585). 
Landrecht van het Oldampt van U71. Fol. 1-— 24^«"^. 



345 

Uet is „wth acht verscheidene Exemplaren und olde Landi-echten alTge- 
sehreven . . . 1585. Ferendum et sperandum." Gedr. Verh. P. E. I. P. YI, 
071 vlg. Hierin is tevens het oude Landrecht van 1327 of 1427 opgenonien. 

Landrecht van Fivelgoo, Hnnsingoo en Cironingen van 1448. Fol. 25 — 39ver»o. 
Het is „vth 4 verscheiden Exemplaren affgeschreven unde gecoUationeort." 
Verdeeld in 2 boeken. Gedr. Richthofen, Friesische RechtsquelJen , 315 vlg. 

KegiHter. Fol. 40—47. 

In i78!f aangekocht op de auctie- WoUhers (Cutal. IIt>S. «". 77). 
In XVlIIffe-eeuwschen cartonnen band met lederen rtig. 



TO. Papier. 19,5 X 24,1. 22 fol. XVIII^^ eeuw. 
Hct OldaiubtHter Jjandrecht van 1471. 

„lJth acht verscheiden exemplaren und olde hmdtrcchten afgeschreven 
. . . 1585. Ferendum et sperandum." 
Copie van het vorige HS. Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, 671 vlg. 

In nSH aangehocht op de auctie-U. A. Werumeus {Catal. IISS. ^ O. O.) 
In XVIIItf^-eeuwschen carlonnen band. 



71. Papier. 16,8 x 21. SS fol, XVIII^^ eetiw. 

Het Oldanibtster Landrecht van 1471. 

Op fol. 33 volgen nog de 2 eerste artikelen van het Landrecht van FiveJgoo, 
Hunsingoo en Groningen van 1448 (er staat 1440). Gedr. Richthofen, Frie- 
sische Rechtsquelien , 315 vlg. Het Landrecht van het Oldambt is gedr. Verh. 
P. E. L P. VI, 671 vjg. 

Op fol. SS^^^t^rso : Dit lioort inij oiiderjresclireveii T. Bregenbeek {die verder onbekend 
is). Ilet IIS. is aangekocht op de auclie-Mr. R. K. Driessen in 183rl {Catal. IISS. 
quarto n^K 8). 

In XVII I^-eeuwschen rood leileren band. 



72. Perkament. 20,8 x 29,8. 18 fol. XVI^ eeuw (1567). 
Het origineele I^ndrecht van Westerwolde van 1667. 

Vastgesteld door de Koninlclijlce commissarissen Boudewyn van Roon, 
Raad en Kanselier in Overijsel en Johan de Mepsche, Lieutenant der 
Hoofdmannenlcamer van Stad en Ijande. Het officieele stuk is door lien 
onderteekend en was van hun uithangende zegels in rr^oden was voorzien, 
hangende aan roode linten, waarvan echter nog slechts een stiik van dc 
Mepsche^s zegel over is. Gedr. Verh. P. E. 1. P. IV*, blz. 1 vlg. (doch 
naar 't schijnt niet naar dit HS.) en bovendien in de 17^*^ en 18<J« eeuw 
eenige malen. Vgl. ook Rielithofen, 279 vlg. 

Ilet IIS. moet oorspronkelijk hebben berunt in de archieven der Stad Groningen. 
(Vgl. de publicalie van Burg. en liaad voor de uitgave van het Westerwolder Land^ 



340 

recht van UHl). Ifoe het daaruit verdwenen i«, hlijkt niet, Jlet was in het begin 
dezer eeuw in fianden van Mr. II. L. Wichers, die het in J8(X) aan J\ E. I. J\ ten 
tjeschenke gaf. 

Jn den origineelen perk. band met koperen shiiting. 



73. Papier. 15,2 y 20. 47 foL Met roode initialenfol. l~-25^^\ XVI''^' 

(foL 1—25'*^'^) m XVir'^ eeuw (1623) ffoL 29—47''^). 
liandrecht van Westerwolde van 1470. Fol. 1— 25^e"<>. Fol. 2(3— ^S^^»"»» 

onbeschreven. Gedr. naar dit HS. : Verh. P. E. I. P. IV', Analecta, 3 vlg. 

en daarnaar Richthofen, 258 vlg. 
Landrecht van Selwerd van 1529. Fol. 29— 38^«^«). Qedr. Verh. P. E. I. P. VI, 

599 vlg. 
Selwerder Gerechtsorde van 164«. Fol. 39— 40^«"°. (ledr. t. a. p. 027 vlg. 
Costnnien van het Gerecht van Selwerd van 1571. Fol. 41 — 44^«»^. Gedr. 

t. a. p. 032 vlg. 
Constitutie voor het Gerecht van Selwerd van 1596. Fol. 45 — 47. Vgl. 

t. a. p. , 002 vlg. 
Eed van den Anibtnian en den Gerechtschrijver. Fol. 47^«"»«. Vgl. t. a. i>. 

641 noot. 

Qp fol. "ii): Anno aerae Christianae 16!23 14 Jiinii ex originali descriptuno. AlbtTt, 
Hooftman van Eyckelberch. Albert Ilooftman was in iGW en VW, Jo3S en *S-%^ 
JliSO en W Raadsheer, in JOSf) en '//0, J64^J en '^S, um en '47, J050 en 'oJ Bur- 
gemeester van Groningenf in JO*iS, J6AJ ^ JtiVt en M5, JO-M eti *4i) en JGty^i lid dev 
J Joofdmannenkamer , in welk laatste jaar hy gestorven is. Jlet JIS. ilhis later in het 
bezit van Mr. D. F. J. van Ilalsema (J73lr — /7^^), die zijn naam voorin schreef. 
Waarschynlijk na zijn dood in de Bibliotheek van P, E. I. J\ gekomen^ waar het zich 
in J8.*iJ bUjkens den catalogus becond, 

Jn XVJJde.eeuwschen perk. band. 



74. Papier. 15,7 X 20. 52 foL XVim' eeuw. 

Uitvoerlijke Noten ofte Aannierkingen over de Selwerder I^ndregten. 

Deze aanteekeningen zijn naar de hand te oordeelen geschreven door 
Mr. D. F. J. van Halsema (1736 — 1784). Het HS. is hier en daar verbeterd 
door den schrijver. Na den dood van Halsema kwam het in het bezit van 
C. Star Lichtenvoort , wiens handteekening op het schutblad staat en die in 
de jaren 1772 en 1773, 1775 en 1776, 1778 en 1779, 1781 en 1782, 1784 
en 1785, 1788 en 1789 (tevens taalman), 1791 en 1792 (tevens taalman) en 
1794 (tevens taalman) als lid der Gezworen Gemeente voorkomt. Zie H. O. 
Feith Sr., Bekn. gesch. overzicht van Selwerd (Verh. P. E. I. P. VI, 666) 
en J. A. Feith, Het Gericht van Selwerd, 5 noot 2. 

Ilet II S. wordt voor het eerst in den Catalogus van 1870 vermeld. 
Jn XVJfJfie-eeuwschen perk. band. 



347 

74". Papier. 16,2 y 20,3. 80 pag. XVIII^' eeuw. 

Uitvoeriyke Noten ofte Aaninerkingen over de Selwerder Landregten. 

Zie de verhandelingen van H. 0. Feith Sr. en J. A. Feith aangehaald in het 
vorige nummer. 

Copie van het vovige HS., geschreven doov Adriaan BerlUng ^ die Ambtman van 
het Gericht van Selwerd was van il8i tot ilSSj zooals Mr. H. 0. Feith in een aan- 
teekening op het schutblad vermoedt, voor Mr. H, L. Wichers. Laler kwam het HS. 
in handen vati Mr. T. P. Tresling^ op wiens auctie het in i84o door het Genootschap 
werd aangekocht (Catal. n^. i94o). 

In XVIIIde^eeuwschen cartonnen band met rood lederen i^ug. 



75. Papier. 14 y 19,1. VII en 165 fol. Door 4 verschillende handen 

geschreven (fol. I—VI, 165'^^^''; 1—76'-'''^^'*; 91'-101'^''^; 104— 
leSversoy XVI^ eeuw. 

Nieuw Ommelander Landreeht. Fol. I— 76v««^<^. 

Coneept, tusschen 1540 en 1550 opgemaakt door Dr. Hermannus Abbrinck, 
Dr. UfPko UfFkens, Dr. Hieronymus Frederici en Edzard Rengers. Dit con- 
cept, verdeeld in 7 boeken, is in hoofdzaak gevoJgd bij de vaststelling van 
het Landrecht van Hunsingoo, Fivelgoo en het Westerkwartier, dat in 1601 
tot stand kwam. Fol. I. Titel, later doch v66r 1601 bijgeschreven blijkens het 
toevoegsel: nondura confirmatum. Fol. Ivereo onbeschreven. Fol. II — VI. Re- 
gister van boek I— III. Fol. Vlverso^ynverso en 77— 90v«"»o onbeschreven. 
Copieen van eenige stnkken, betreffende de Zqlvestenijen. 

Fol. 91 — 94^«^. Dykbrief van Ly werderwolde , Ghelkingelandt en Middel- 
buurschap, Palmdach 1509. 

Fol. 95. Lyst der Kerspelen, die aan het Aduarder Zijlvest zglschot 
moeten betalen. 

Fol. ^ove»^ — 98ver8o^ grief waarbij aan het klooster Selwerd en den Pad- 
depoel wordt vergund in het Aduarder Zijlvest uit te wateren, up sunte 
Gregorii dach 1430 (en niet gelijk hier staat: 1435). Gedr. Mon. Gron., 
blz. 279 vlg. 

Fol. 99. Bevestiging van de confoederatie der drie geprivilegieerde Zy Ivesten , 
20 Juni 1598. Lat. vert. bij Gleintz, Groningae praefectura, blz. 102 vlg. 

Fol. 99ver8o — lOlvereo. Verdrag tusschen de buren van Gelkinge en Krane- 
landen over het kiezen van dijkrechters, up pinxteravond 1506. Fol. 102— 
lOS^erso onbeschreven. 

Fol. 104 — 135ver8o. Register der Zijlrechten, toebehoorende aan de abdq 
van Wittewierura, in 1470 opgesteld, waarin zijn opgenomen eenige copieSn 
van charters van 1424 tot 1438 betreftende de genoemde Zylrechten. Fol. 
135ver8o onbeschreven. 

Fol. 136 — 163^«''»®. Copiegn van charters, benevens lysten van landerijenf 
betreffende het Zijlvest der Drie Delfzijlen uit de jaren 1422 tot 1511, 



348 

wuarondor ook de Z^jlbrief van 1445 (gedr. b^j Geertsema, De Z^lve8ten^cii 
in de Groninger Ommelanden, blz. 71 vlg.). Fol. 156 en 156^«^. Fol. 
164 — 165 onbeschrevon. 

Fol. 165v®"<>. Verklaring van heer Wybrand, pastoor te Siddeburen, over 
de hamrikken te Las^iuert, up sunte Donatus dach 1422. 

Aangekocht op de auctie-Mr. /?. A". Diueasen {CataL HSS, 4^K n^K ih. 

In XIXf^^-eeuwHchen cartonnen band met lederen rng. 



76. Papier. WJ X 21,6. 214 foL Op foL 26—126''^'''*'' roode ifutialefi 

€71 opschriflen. Door zeven verschillende handen gesehreven: foL 
l—20^'''^'>; 21—23''^^', 127—127'"'''*''; 25—126"^; 129—153; 
155—179; 180—197''*'''»''; 1 99^-2 W^^-^^ XVI'i^(foL25—126''*'^, 
155-^179), XVII'^'' (foL 1-20"^''^' y 180—197''^), XVIII^UfoL 
129-^153, 199—214''*'''^'') en XW emw (foL 21—23''^, 
127—127''*''''*''}. 
Ins Onilandicnm in niemoriae Hnl)si(linni per tabellas analj^ice dispo- 
sitnm. Geeft den inhoud der 7 boeken van genoemd recht systeniatisch 
ingedeeld. Fol. 1— ^O^erso. 
Missive van eenig^e Ouimelander heeren aan den Abt van Wittewiemm e. a. 
verklarende , dat zij zieh aan het g^eprojecteerde Landrecht niet zallen 
onderwen^en. 2 Maart 1551. Fol. 21— 2H. Fol. ^.Sve^^o^^^venio onbeschreven. 
Het Nieuwe Oninielnnder Ijandrecht. 

Geconcipieerd tusschen 1540 en 1550. Vgl. voorg. n*. Fol. 25— l^^^®"^*». 
Fol. 127 — 127^«»^" een boricht betreflende de oorzaken, waardoor de totstand- 
koming van dit Landrocht is mislukt. Fol. 12S — l^svereo onbeschreven. 
Oldamptster T^ndrecht van 1471. Fol. 129— 15:J. 

Bevat tevens het oude 1-iandrecht van 1427 of i:V27. Gedr. Verh. P. E. I. 1*. 
VI, 673 vlg. Fol. 15:^**r«o— IS^^cr^^o onbeschreven. 
UHantie ende gebrniclt bg Lientenant ende HoefftnianHkanier van Ythdc- 
linge der penning^en der verooffte ^oderen bg der barder keersen. 
Fol. 155— 157^«*"«. 
Extracten nit het Ordelboek der Warven. Fol. 158— 163^««^. 

Constitutit^n van 1446 tot 1527, meerendeels gednikt bjj Feith, Warfs- 

constitutign (Vorh. V. E. I. P. VII), benevens een reeks korte aanteekeningen 

uit gemelde constitutiCn onitrent erfrecht, 1453 — 15(M.), en de nieuwe constitutie 

van 1560 (t a. p. 167 0. C). 

Het Winsnnimer Z^lrecht van 1464. Fol. 164—175. 

Dqkbrief van 't Zandt van 1424. Fol. 175ver8o__i79. in Lat. vert. gedr. bq 

Gleintz, Groningae praefectura, blz. 90 vlg. p'ol. nOverso onbeschreven. 
Aanteekenin^en op Boek VI en VTI van het Ommelander Landrecht. Bl^kens 
den titel ,,a quodam Singulari D<xjtori excerptae." Fol. 180—197'««». Op fol. 
198 nog eenige korte aanteckeningen. Fol. l^S^^w»** onbeschreven. 



S4fl 

iiitehooi order in de pi^ovincie van Stadt en Lande, j^earresteeri . . . deii 
4«>«'» Maii 1654. Fol. 109— 202^»^»^>. Fol. 203—204^6^80 on1)eschreven. 

Regleuient endc Instrnetie voor de Depntafen Synodi . . . tHaamgestelt 
vol^ens . . . art. 6« aetornui Synodi anni 1669. Fol. 205— 213verso. 

Fornuilier van diuiissie der Predickanten. 1682. Fol. 214—214^'«»^». 

llet HS, is ontstaan uit de samenbinding van de bovengenoenide stukken. Het uvts 
in ome eeuw in het bezit van Mr. J. W. Keiser en i> op zijn auctie in ifWi aangekovht 
(Catal. n«. ^). 

In XVFFIffe-eeuwschen cartonnen band met tederen rttg. 



T7. Papier. 7 X 13,8. 45 beschreven, he?ieve?is talrijke onbe^chrei^en 

ongenummerde foL XVI^^ eeuw (1550). 
('lanwe breven van die Redgerechten , Lanckreehtenn nnnde Overrechten 
yn Fywelinge nnde Honsynge landen. 

Achterin is een begin gemaakt mct de Winsummer Zylrechten. Daama 
oen Bladwijzer van de bovengenoemde Clauwbrieven. 

Fol. i. Onder den titel: Siim Kwssumani nec muto nomcn. 1550. Op het achter- 
schutblad eenige aanteekeningrn omtrent sterfgevatlen in de familie der Ewsums van 
i;\*^f en i5S7. Uet boekje is dns geschreven door en voor de Ewsums in de eerste 
hetft der Uht^' eeuw. In onze' eenw wns hct in het bezit van Mr. A. ./. de Sitter^ op 
wiens auctie het in 180:1 is aangekocht {CataL n^\ im\ 

In origineel perk. omslng met koperen slot. 



78. Papier, 20,2 X 31,8. 020 blz., waarvan eenige onbeschreven. XVIM* 

eeuw (1626—1641). 
Clanwe Boeck van Redgerreehten en Overrechten uit verseheyden pro- 
thocollen , andere Boecken en Schriften geeollig^eert . . . van mij Johan 
Tiassens seerctarius. 

Met Registers, extractcn enz. 

Johan Tjassens was van 162G tot 1641 Secretaris der Hoofdmannenkamer. 

1n f84^i door P. E. I. P. op een anrtie te Groningen aangekocht. 
In XVffhi'''eenwschen bruin tederen band met groene linten. 

79. Papier. 16 y 21. 292 fol. XVII^^ eeuw. 

Tns Omlandicnui explicitnm eonstitationibns, sententiis, Hooftuiannoraui , 
Senatns, Indicnin pedaneoruui aliarnnique curiarnm eonfiriuataui. 

Gedeeltelyk Latyn, grootendeels Nederlandsch. 
Door wien het HS. geschreven is, blijkt niet. 

ffet was in onze eeuw in het l>ezit van ^fr. J. \V. Keiser en is op diens auctie in 
tSOt aangekocht {Catal. n^. 8fi). 

fn XVfffti^-eeuwschen cartonnen batid met perk. rng. 



350 

flO. Papier. 21 x 33,2. 2 vol. van 446 en 131 fol. XVII^ m XVIII<^^ emuf. 
Deel I. Aanteckeningen op liet Ominelander Landreeht. 
Deel II. Evenzoo op de Instrnetie en Uevisordre van Lientenant en 
Hoofdiuannen. 

Van toie deze aanteekeningeti afkomstig zijn, hlijkt niet. l)e iS^^-eeuwsche zijn 
misschien van Mr, A, J. de Sitter (ilAS — iSil)^ op wiens anctie in iHlH deze HS» 
zijn aangekocht (Catal. n^. HSf). 

In XVflfJ^-eeuwsche perk. banden. 



81. Papier. 20,9 X 33,3. 149 fol. XVIIP^ eeuw. 

Copieen der Stnliken in liet proces betreffende het beklenirecht van den 
Raadsheer Johan van Hoorn tegen de kinderen van Abel Derks. 
1788—1787. 

Met Register. Men zie het vonnis in deze zaak Feith, Beklemrecht II, 1 vlg. 

llet IIS. ifi afkomstig en op de auctie aangekocht (i86i) van Mr, J. W. Keiser 
{Vgl. catalogus n". ii^i). Waarschijnlijk had deze hct van zijn familie^ daar Gerhard 
Ja£ob Keiser van 11^)0 tot iloO lid en daarna tot ilHTt Lieutenant der Uooge Justitie" 
kamer vxis, terwgl Jacob Wartnold Keiser van illS tot ilHii als secretaris en van 
ilSli tot il9o als lid van genoemde kamer voorkomt. 

In XVfM<^-eeuwschen cartonnen hand met hruin lederen r\ig. 



82. Papier. 21 X 32,7. 774 fol. XVIIpi^ eeuw (1784). 

Copia van Salvatien in casu revisioniH aan . . . Lieutenfint en Hooffdt- 
mannen . . . overgegeven door Abel Derks kinderen . . . gerevideerden 
op en tegens de Raadsheer J. van Hoorn, revident 

Copie, geverifieerd door den Secretaris S. W. Tjassens. Dit stuk telt 5075 ariikeh. 
Op het schutblad: Dezen geextradeert nan den President met de blijken daarin goalle- 
geert, actum den 20 December 1784. .f. W. Keiser, secret. 

Uit HS. is in i88^ door Mevr. Wed. Mr. ./. /. Cremers uit de bibliotheek van 
wijlen haren echtgenoot geschonken. 

In XVIIhie-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rwj. 



83. Papier. 14,4 X 20,4. Met roode initialen. I en 238 fol. XVL^^ 

eeuw (1546). 
Ken seer snverlick ende profiteliek boeck der gheestelijken ende wart- 
lijken rechten. 

Fol. I. Aaniiianing aan de rechters om rechtvaardig te oordeelen. Fol Iver»o 
onbeschreven. Fol. 1 — 4^'®»*«. Register. Fol. 5 — 7 onbeschreven. Fol. 7^««*«. 
Hier nae beghynt een seer suverlick ende pn>fitelick boeck der gheestel^ken 
ende wartlijken rechten wt dem originalen ghetocghen ende myt groeter 
arbeyt tot nutticheyt ende onderwysinge aller richters ende regenten b^een 



551 

tergaddert , bec[wemelick by titulen deelt ende underscheyden. fol. 8 — 8^®^ 
onbeschreven. Fol. 9. Dat eerste b<>eck. Van de hillichste drievoldichhevt 
ende ghemene ghelove. Van dc hillighe drevoldicheyt ende ghemene ghelove 
sal niemant opentlick disputeren . . . Fol. 238^'®rso ^ ^ ^ /^Wq^ regulen lijden 
straffynghe. Vide auteni cuni § se<|. Autem de non alie rebus ecclesie coll. II. 
Het werk is verdeeld in tien boeken en behandelt en verklaart het geheele 
geestelijk en burgerlijk (d. i. staats- en straf- zoowel als privaat) recht in 
systematische volgorde. Het is waarschijnlyk in Groningen opgesteld, daar 
het zich voornamelijk met Groninger recht bezighoudt. 

Fol. ^SSt^erso; Finis fena sexta antc Penthecoston anno (lotniiii iniUesimo quingen- 
tesimo 46. F. A. G. E. F. FoL J m 8: P. \V. 11. v. Harssens 1091. In i870 bevond het 
IfS. zich in de boekerij van P, E. I. l\ 

In XVIde.eeuwscJien houlen^ nxet brnin leder overtrokken band, waarin ingepernie 
figuren; de twee koperen haken zijn verdwenen. 



84. Papier. 14,8 x 20,3, 276 foL Met roode initialen. XVI^ eeuw. 
Dit boeck begripet alle saken der ^ebrekcn of ondaden to onbinden ofte 
Htraffen nn inholt der reehten. 

Fol. 1. Van der godheit der heiliger drevoldioheit ende dat gelove sall 
de geraeente opelick neet disputeren gmnderen dan de wyjsheit der heiliger 
kercken . . . Fol. 273 . . . Alle regulen rechten lijden ende pr^sen straffinge. 
Finis utriusque legis valor. Fol. 273^'e*^'*— -276. Tabula totius libri huius 
utriusque iuris. 

Dit handboek van het recht, dat veel overeenkomst vertoont met het 
voorafgaande nummer, is verdeeld in 163 capita. 

ffet i» klaarblijkelijk uit Groningen afkomstig daar het het in dit gewest vigeerend 
recht betreft. Op het schutblad staat de naam : J^ghertus Upkena. Deze was in ir>Hti 
Otderman van het Gildrechl, in ioHO en 'SI , 158.3 en 84 liaadsheer, in io81 en W 
Kluftmeester, in 0)8^^ /.VW, irtOi en I.W Burgemeester en in /;Vtt en 'W, i't8i) 
/vi '90 en i59S Lid der Iloofdmannenkamer. Ilij heeft dit boek dus waarschijnlijk 
in de uitoefening zijner verschitlende vechterlijke functien gebruikt. In 1879 wis het 
in het bezit van het Genootschap. 

In XVW^-eeuwschen perk. band. 



85. Papier. 20 J X 31. 124 foL XVm^ en XVIII^^ eetiw (1685—1703). 
FranHche spotverzen op Lodewijk XIV en zqn hof. 

Op het schutblad. Geschreven door Menso Alting. 
Epistola de methodo exaniinandi caui!>saram processa». 1672. Copie door 

Denz. Fol. 1. 
Lij^iten van elassieke schrijvers; aanteekeningen uit Paffendorf over de 
taak der kerk; aanteekeningen over procesrecht. Van Denz. Fol. 2— 5verso^ 



355 

Vota Oaiiieralia iii eans^is scripto ventilatiH. 16.*^5— 1700. Oet. op fcl. 6i 

M. A., d. i. Menso Alting. Fol. 6— Tfjv*''^^. 
Advien van Menso Altin^ en Renel^e Bnscli, leden der Hoofdmannen- 

Itanier. over de erfenis van Frericli ten Henvel. 20 Oet. 1702. 

Gecorrigeerd door Alting. Pol. 77 — 78. Fol. 78^«"^ — 79 onbeschreven. 
Taalliandig^e aanteekeningen. Door Denz. Wij vinden hier vergel^kende woorden- 

lysten raet vreemde talen , voomaraelyk Latyn en Hoogduitsch. Fol. 79ve«o — 81, 

82verso_83ver8o^ 85—91, 92—94, 97— 97^'^r8<>. Fol. 81ver8o_82, 84— 84^'««^ 

91verso^ 92vei-so^ ^.S^orfio^ ()4ver80_9(^vcr8o^ 1)8— lOl^erso onbeschreven. 

LosHe aanteeliening^en , nieest van jnridischen aard. Door Denz. Fol. 
102— 103vei-««>. 

Casns propositus. Ontwikkeling van een zmik over geleende gelden. Door Denz. 
Fol. 104- 107^'«»*«''. 

Vervolg der taall^nndige aanteel^eningen. Door Uenz. Fol. 108—111, 112 — 124. 
Gedeeltelijk geschreven op cJe rngzijde van een particulieren brief, aan 
Alting gericht, van 25 Sept. 1708. 

Brief van Lodewqlt XIV aan de Staten-Generaal, dankende voor de erkenning 
van Philips Y als Koning van Spanje. H Maart 1701. Cop. do<^)r Alting. 
Fol. lllv^''^*'. 

Memo AUittff (IO:n—nt:}) mts van Hn'2—IOTJ Ambtinan van hel Gerichi van 
Sehvenl, in /677 en ns, tOm en W/, tim en '8't liaadslieer, in 1086 en W, mH) 
en '01, Um en Vr>, ms en f^J, IHt^i en m, 1700 en '07, lllOenli Burgenieester 
van Groningen, en in //Wl>, 1088 en 1089, Um en iOa^t, Um en i(»7, ilOO en ilOt , 
110^4 en nOo, il08 en 1100 en 17 1*2 lid der tloofdniannenkamer ^ in wellie qualiteit 
h\j bovengenoenide adviezen gaf en deze stuliken te hoek slelde, Het IfS. werd in 
18r)8 door Prof. //. W. Tgdeman aan /'. K. 1. P, aangeboden. 
tn XVIIdf-eemvsclien perk. band. 



86. Papier. 20,3 x 31^7. 153 foL Door versehillende handen geschret^m. 

XVIP^^ en XVIW\ eeuw. 
Adversaria inris. Alphabetisch gerangschikt met Index. Fol. 1 — 61^«"^ 
Dergelijke verzameling. Uevolgd door eenige concepten. Fol. 62 — 87^«"^. 
Notabele DiHpniten en Gewijsde saken in prima et secnnda instantia 

voor de hooge Gerichts-Cainer van Stadt en Lande. 1683—1689. Fol. 

88—89^'«'^". 
Notabiles atqne illnstres aliqnot Inris quaestiones. 1665. Fol. 90 — 94^«^. 
Advertissement van Rechten . . . den Ed. Hove van Holland overgege- 

ven . . . van wegens Teekla Elisabeth Sickinge . . , jegens Sibrant 

Waltha Verrnci . . . Fol. 95—103. Fol. I03verso onbeschreven. 
Notabilia in Praxi hac nostra. Fol. 104— U^verso, 117. 
Index der Camerale Deoisien. Fol. 110—116^«»*»«. 



353 

Decisiones Camerae Hovetniannornin. 1683—1753. Fol. 117^«"«— 150^«"«. 
Rei^isters en losse aanteekenin^en. Foi. 151 — 153. Fol. 153verso Qj^^^^gchreven. 

Van wien dit IIS. afkofnsliij i«, hlykt niet. Verschiltende rechtsgeleet^den hehben 
er (tan geschreven. Ilet is van klavieren voorzien. 

Eerst in den Catalogiis van 1870 wot^t het vernield. 

In XVIIIf^^-eeuwschen hruin lederen band^ waarop geschreven is n'. 3. 



87. Papier. 16,6 X 21,2. 464 pag. XVIII^^ eeuw. 

Slot van het Werkje van T. I). AViarda . . . Geschiclite der ansgestor- 

benen alten friesischen oder sachsischen Sprache. Anrich en Brenien , 

1784. Nederl. vert. § 23— einde. Pag. 1-12. 
Aanteekeningen betreffende de Landrechten der Omnielanden. Toegelicht 

door copie^^n van desbetrefFende stukken (1550 tot 1601). Voorin een inhouds- 

opgave van de hand van Mr. H. 0. Feith. Pag. 13 — 53. Pag. 54 — 70 

onbeschreven. 
Aanteekeningen betreffende de I^ndrechten van Stad en Lande, vooral 

van de beide Oldanibten. Toegeliclit als boven. 1375— 1G18. Voorin een 

inhoudsopgave als boven. Pag. 71, 73-76, 79—119, 121, 125—139, 

141—232. Pag. 72, 77 en 78, 120, 122—124, 140, 23.3— 252 onbeschreven. 

Hierin copieCn van verschillende Oldauibtster Landrechten. 
Aanteekeningen betreffende de liandrechten van Selwerd. Toegelicht als 

boven. 1529 tot 1673. Hierin verschillende Landrechten van Selwerd. Vooraf- 

gaat een inhoudsopgave als boven. Pag. 253, 255—257, 261-319, 325—352. 

Pag. 254, 2.58-260, 320—324, 3.53—368 onbeschreven. 
Aanteekeningen betreffende de Ijandrechten van Wedde en Westerwolde. 

Toegelicht als boven. 1393 — 1649. Hierin verschillende Landrechten van 

Westerwolde. Voorafgaat een inhoudsopgave als boven. Pag. 369, 371 — 375, 

377—445. Pag. 370, 376, 446—464 onbeschreven. 

Uet IIS. is afkomstig van Mr. J. W. Keiser en misschien door een zijner voorva- 

deren y die in Stad en Ijinde in hooge rechterlijke colleges zuten^ geschreven. fn iS(»i 

op de auctie-Keiser aangekocht {Catal. n^. 18). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen hand met lederen rug. 



88. Papier. 20,4 x 31,8. 420 pag. XVIW^' eeuw. 
Chronica der Freeszen. 

Op het schutblad een uitvoerige aanteekening van Wiarda omtrent deze 
kroniek. Pag. 1. Titel. Pag. 2 onbeschreven. Pag. 3. Wy lesen voers eerste 
dat nae der Geboerte onsers Heeren Jesu Christi 75 . . . Pag. 420 . . . un 
wurde nu wedderum van den Groeningers van sein husz tho (open ruimte) 
und van sein goiden (Slot ontbreekt). 

Ctyiires Groning. -3 



354 

Deze Friesche kroniek beschrijft de Friesche geschiedcnis van de ver- 
woesting van Jeruzalem tot het jaar 1443. In margine zijn verwijzingen 
toegevoegd naar Winsemiiis, Beninga, Schotanus en anderen. Wiarda (zie 
de bovengenoemde aanteekening) en Dr. Acker Stratingh (volgens Dr. Pan- 
nenborg, doch deze zegt niet, waar) schatten haar vry hoog, doch zij schijnt 
een compiiatie uit Emmius en Schotanus te zijn. Daar het werk van dezeii 
laatste in 1658 verscheen, zou zij dus na dat jaar moeten geschreven zijn. 
(Vgl. Dr. Pannenborg in het Jahrbuch der Geseilschaft ftir bildende Kunst 
und Vaterlandische Alterthumer zu Emden 11, 1, blz. 100). 

Het HS. is afkonistig van Tilenmn Dothias Wiarda {il46 — iSW)^ landssynciictt^s 
van Oost-Friesiand en op zijn auctie in i8^27 door P. E. /. P. aangekocht (Cat. n®. i.')(/7). 
In XVnid^^-eeuwschen cartonnen band. 



89. Papier. 20,6 X 32. XXII m 551 fol. XVIII^ eeuw. 

Kroniek van Sicke Benninge 11 (Kroniek van Van Lemego) en TII. 

Fol. I. Cronica van Groninger Landt. In allen saeken de tijdtlick . . . 
Fol. XVII . . . en desgelicks als des Stichtes Luyden. Fol. XVn^e^^ onbe- 
schreven. Fol. XVIII. Privilegiuni FrisoniHn. Carolus divina favente gratia . . . 
Fol. XXII . . . Et sic est finis Privilegii Frisonum. Fol. XXIIver^o onbe- 
schreven. Fol. 1. Incipit Prologus. Copia Copiae. In nomine Domini Amen. 
Godt Almachtich die door sijne Godtlijke voorsichtichheit . . . Fol. 3 . . . 
ten sij dat Godt Almachtig dat anders voege. Hyr begindt dat darde deel 
van deesen boecke der Cronijcken der Vriesschen landen mith de sooven 
seelanden en Gronningen. In den eersten soo wil ick . . . Fol. 516^«»^'* 
onbeschreven. Fol. 546 . . . in goede vreede ende regimente. Fol. 547 — 551. 
Lijsten der regeering van Groningen van 1594 tot 1597. 

Dit HS. behoort tot de derde , slechtste nibriek der manuscripten van deze 
kroniek. Vgl. Blok, Inleiding op de uitgave van Feith (Werken Hist. Gen. 
N. R. 48), p. XLIL Vgl. verder Muller, Lijst (Werken Hist. Gen. N. R. 31), 
p. 50 vlg., waar evenwel dit HS. niet genoemd wordt. 

In IS^ aangekocht op de auctie-Wiarda (Catal. n*. i^Tl.f). 

Tn XVIIIde.eeuwschen cartonnen band met perk. mg. 



90. Papier. 20,2 X 30,1. 342 fol. XVW eetiw. 

Kroniek van Sicke Benninge II (Kroniek van Van Leniego) en III. 

Fol. 1. Hyr begindt dat anderde part ofte deel des boecks ende Cronikels. 
In allen saken, de tijdtlijck sint . . . Fol. 2 . . . Ende in den selven reise 
hadden do Vreesen. Fol. 2^'«»*»<» — 10 onbeschreven. Fol. 11. Incipit Prolojjus. 
Copia (-opiat*. In nomine domini amen. Godt Almachtich die doer sijne 
Goddelijeke voersichticheit . . . Fol. llvereo^ Hyr begint dat derde <leel van 



355 

desen Boecke der Cornijken (.S7>) der Vi-eescher Tjanden mit de Soeven 
Zeelanden onde Groningen. In den eersten soo wil ick . . . Fol. 2<;3v«»'«" 
onbeschreven. Fol. 2^1^^'''*'» . . . in goede vreede ende regimente. Fol. 
282 — 284 onbeschreven. FoJ. 285—280^'«««". Lijsten der Regeering van 
Groningen van 1594 tot 1597. Fol. 287—342 onbeschreven. 

Van het tweede deel der Kroniek is slechts een gering deel aanwezig. 
Vandaar, dat van alle critena die aanwijzen, tot welke rubriek het HS. 
V)ehoort, slechts ei''n aanwezig is (Johan van Lemego borgomeester in Gro- 
ningen). Terwijl dit dus tot de tweede rubriek zou doen besluiten, zou het 
voorhanden zijn van de regeeringslijsten eer pleiten voor de derde. Vgl. 
daarover Blok, Inleiding als boven, p. XXXVI vlg., waar dit HS. evenwel 
niet voorkomt. 

fn 1HI}H aantjekocht op de aitrtie-liaart de la Faille {(Jatal. II j n^. u^'^!), 

In XVII^^-eeawHchen perk. hand. 



91. Papier. 20 J X 33. 2 dln., te ztmien II en 1158 pag. XVIILf^' 

eeuw (1760). 
Kroniek van Abel Eppens. 

Pag. I, II. Eenige ajintcekeniupen omtrent den schrijver der Kroniek. 
Pag. L Excerpta Ex Cronico MSS. cui titulus. Der Vresen Cronicon . . . 
anno 1580 tsamen gebrocht dorch Abelum Eppens tho E«iuart. Anno 1540. 
Was die soiuer so droge ... Op pag. L-3(i'^— L36J later tusschengevixigde 
regeeringslijst van Groningen, van het jaar L580. Pag. 1149 . . . Und soe 
sie des na Hollandt ofFte anders. Pag. 1150 onbeschreven. Pag. 1151 — 1152. 
Kosten der belegering van Groningon in \\u^. Pag. 1153 — 1158 onbeschreven. 
Passim aanteekeningen in margine, o. a. vcrwijzingen naar do Kroniek van 
Rcngers en naar Bor. 

Zie nver dit HS. MulJer, Lijst. blz. (12. 

Paij. 1 : I). K. .1. van llabcina hoeft ilit iiitjretrokken iiit do Orij^incle Chronijk zoo 
verre de /tiaken v:in Studt (tion. en Oinl. njinji^iiat en dic nien bij de ^ediukte sehrij- 
v<»i"s in 't j;cheel iiiet of «luister vermeld vind. Vag. /t^/0: Hiir iisque MSS. in folio ea, 
qiiu sen[»si, lin^ua exaratuni. Sed (luaedani deesse videntnr. Deseripsi et excer|>si ej;o 
\). V. .1. ab Halsenia anno ITW) Mense .hinio. Het IIS. is das een excer/d uit het 
orifjine^i., thans ten Ilijksarrhieve in dronuujen herustend. Ilet is waorschijntijk na 
den dtHHl vnn llalsema {tl:Hi ITK^/) in het Itezit ran P. E. l. I\ fjekomen en wontt 
in den (Itttaliifjus vayi tS:il rerniehl. 

fn XVfff't''-eeuwsche cftrtonnen handen niet bruin lederen rufjtjen. 



92. Papier. 16^3 x 20,2. 42 foL, waarvan vele oyibeschra^en. XVIII''*' eeuw. 
rittreksel iiH : ...lohan Hon^ers van ten Post. Van don standt. politie 
offte re^iment der Oninielanden.'' 



356 

Dit werk is geschreven in 1580 en nitpogcvcn door Mr. H. 0. Feith: 
Werken van . . . Johan Rengers van ten Post, III. 

Dit HS. heeft behoord aan Mr. R. K. DriesHen en is o/> dietis auctie in ISS^J dour 
het Genootschap aangekocht (Catat. I/SS. tjmtrto w'>. /;>). 
In XV l IN*^-eeuwschen rooit tederen Itand. 



93. Papier. 14,5 X 19. 227 fol. XVII^'' eeuw. 

Recit historial fort remarquahle de Testat den Pays Bas depuis I^an 

1559 . . . jusques en Tan 1566 inclas. Met een inhoudsopgave. Fol. 1 — 50. 

Dit is het „Recueil et mcmorial des troubles des Pays Bas" van Joachiin 

Hopi)enis, gedrukt in Ho^^nck van Papendrecht, Analecta 11, 2, 17 vlg. 

en M6moires de Viglius et dllopperus (CoUection de M^moires relatifs a 

rhistoire de Belgique), 231 vlg. 
Brief recit et diHCOurs, coniment le Roy par le Ducq d'Alve pensoit 

remedier aux trouhles des Pays Bas. Dit „brief r6cit'* zou gevonden 

zijn „apres le trespas de feu Presi<lent Viglius en sa bibliothec/iue." Fol. 

59ver80_68. 

Grondelicke Onderrichtingh aen de ^emeene Ingesetenen van Nederlant 
van 't groot gemack of ongemack, dat te verwachten staet, indien men 
den Peys na Hulcken Articulen , a\» hij de Cuervorsten . . . geraenipt 
Hqn, aenneempt of afflaet. Grammeye . . . Int Jaer MDLXXIX. Eindc: 
Gedaen den l*^"^ Novenib. 1579 bij eenen liefhebber des vredons ende 
walvaerens van 't gemecn Vaderlandt, Fol. 68^«»^— 92^'^""^. Fol. 93— 96v^rso 
onbeschreven. 

Dit is een copie van het pamflet, waarin de Keulsche vredesonderhande- 
lingen van 1579 worden gecritiseerd , te vinden bij Knuttel, n*. 497. 

Over Jean Baptiste Gramaye, die het exemplaar, waamaar deze copie 
vervaardigd is, waarschijnlyk bezat, zie de Biographie Nationale in voce. 

Fra^mentum hiHtoriae helli Belgici auctore Elberto Leonino. Fol. 97 — 111. 
Tot fol. 103 liat., vervolgens Fransch. Loopt over 1559 tot 1567. 

Excerpta ex Historia manuscripta E. Leonini. Fransch. Fol. 111 — i21^er8o. 
Fol. 122— 124v<^'"«<^ onbeschreven. Loopt van 1567 tot 1580. 
De Wind vermeldt Leoninus niet als geschiedschrijver. 

Vitae Ahhatum omninm. (|ui coenobio Adoverdiano praefuerunt. Fol. 
125 — 146. Oontinet hic codex prolegoniena et vitas abbatum XXXIII omniuni 
inde ab anno 1192 us<iue ad annum 157?^. Typis excusum est opus in Historia 
Episcopatus Groningensis, p. 32 seii. atque a Fra. Koppio in Diss. inaiig. 
(iron. 1850. Neque Koppius (cf. p. XIV) ne(j[ue Muller (Lijst, p. 80) hunc 
codioeni novisse videntur. Cf. hunc catalogum, p. 59. 

XVn Petitionen. Fol. 146^«^'-«^— 149. Sunt quae Frisice XVII Kesten dicuntur: 
typis excusao sunt apud Richthofen, Friesische Rechtsquellen , p. 2 seq. 



XXIV Constitutiones. Fol. 149— 152v^'>-«". Sunt <iuae Bel^nce XXIV Landrechten 

(licuntur; typis excusae sunt 1. c. p. 40 seq. Accedunt suppiementa scil. 

constitutiones XXV et XXVI. 
Leges poenaleH Frisicae. Fol. lo2ver8o_]5r,, giuit ijuae Belgice Algemeene 

Boettaxen dicuntur; typis excusae sunt 1. c. p. 82 sei]. 
Priyilegiam Caroli Magni Frisiis datum. Foi. 155 — 157. Typis excusum 1. c. p. 

351 seq. Fol. 157^erso__i(50ver8o vacant. 

Voet ende beraminge, waernae . . . die Magistraet ende Raet der Stadt 
Lienwarden sal worden bestelt. Vastgesteld door Gedeputeerde Staten 
van Friesland den 5 Juli 1615. Met bijbehoorende publicatie van denzelfden 
datum. Fol. 161 — 166. Fol. 1 66^«"''^— 168^«»^« onbeschreven. 
Copies de qaelqnes docunients sur l'histoire de France, du conimencement 
du XVir™* siecle. 

Fol. 169—171. Renouvellement de TEdit de Nantes par Louis XIII, 
15 d6cembre 1612. 

Fol. 171^er8o— 186. Lettre du Prince de Cond6 a la Reine, 18 fevrier 1614; 
avec la r6ponse de la Reine, 27 fevrier 1614. 

Fol. 186— ISO^e'^^^. Lettre du Prince de Cond6 aux Etats G6n6raux des 
Pays-Bas, 25 mai 1614. 

Fol. ISGverso __ i9iver8o. Cousilium datum archiduci Alberto, sine anno (1619?). 

Fol. 19lv«»^<> — i92ver8o, Copie du grief propos6 par le Magistrat de la ville 
de Paris dedans leurs cahiers en Tassembl^e des Estats Generaulx, 1614. 

Fol. l^^v^i^o — 194. Lettre 6crite de Turin sur les n^gociations entre le 
duc de Savoye et la Ligue en Allemagne, 30 Sept. 1620. 

Fol. 194-196. Dresdani praedicantis epistola ad N. Francofurtensem de 
Calvinistis bello perse^uendis , 20 Nov. 1620. In fine: Descripta est haec 
epistola ex impresso exemplari. 

Fol. 196 — 219. Meditations de I'hermite Valerian,' traduites de bon Nor- 
mand en vieux Gaulois par un Pelerin du Mont St. Michel en faveur de 
tous bons Frangois. MDCXXI. Vraisemblablement copie d'un pamflet. 

Fol. 219—227. Copia litterarum quas F. R. B. C. P. R. E. etc. ad M. Ansp. 
misisse fertur (Germanice, sine anni significatione). 

Dit JIS. was iri het hezit viin Mr. R. K. Driessen en is op diens auctie in IH:H door 
het Genootschap aangekocht {Catal. USS. R n^. IH). 
In XlX'i^-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



94. Papier. 9,8 x 14 J. 140 foL Mit einigen Zeichnungen. XVII 

JaJirh, (1691). 
Johannis Cadovii Mulleri 3Ienioria1e lin^uae Frinicae. 

Fol. iverso, j^at. Brief an Engelbertus Brunnerus, dynastiae Wittmundensis 
pastor primarius, d.d. ipsis Calendis Januarii MDCXCI. Foi. 2. Titel. Fol. 



85S 

2ver8o_3ve"o unbeschrieben. Fol. 4— lO^ereo, Deutsche Dedieation an Georg 
Albrecht, Erbprinz von Ostfriesland. Fol. 11 unbeschrieben. Fol. llverso — 17, 
Deutsche Dedication an Huldericus ab Eyben , assessor beim Reichskammer- 
gericht zu Speyer, d. d. ipsis Calendis Jan. MDCXCI. Fol. 17ver8o__3overso. 
Gemeine Vorrede uber die Oist Frisische Sprache. Dann das Buch selbst: 
Verzeichnisse friesischer Worter , Namen u. s. w. mit deutscher UeberEetsung. 

Herausgegeben von Kukelhan (Leer, 1875). 

Ccukhjius Muller tcar Pfarrer lu Stedesdorp in Ostfriesland, Ueber Huldericus ah 
Eyben s. (Tjaden)^ Gelehrtes Oslfricsland, 

Im Jahre iSiH erworben in der Auction-Wiarda {Catal, n^, 8^, 

In Perganientband des XVIL Jhs. 



95. Papier. 20^6 X 32^2, 470 beschriebene y nebst einigen unbeschrie- 

benen foL XVIII^^ Jahrhundert. 
Gerhard Feltmann» Anffsatz vom Strandt Recht 

Entworfcn anno 1696. Dieser Aufsatz scheint noch ungedruckt zu scin. 

Die HS. wurde in der Atu^tion-Wiarda (18^27) erworben {Cf. Catal. n^. 34). 

In Papierband mit Perganientrucketi des XVIII. Jhs. 



96. Dat nije Land-Kecht van Hunsingo, Fyvelingo ende het Wester-quartier. 

Groningen, Ilans Sas. 1618. 

Met handschiiftelijke aanteekeningcn in marginc cn op dc doorsi'hotcn bladcii iiit 
de XVlIde eeuw. 

In den Catalogus van i85'l vermeld. 

In XVIUie-eeuwschen perk. band. 

97. Land-Recht (als boven). 

InHtmctie voor den Luytenant ende Hooftmannen, Samt voor den Secretaris 
ende Dienaren des Gericht Camers . . . der Stadt Cfroningen ende der 
Omlanden . . . . z. pl. 1619. 

Doorschoten en met manuscript aanteekeningen voorzien, zooals een latere aant. op 
den titel vermeldt van den ,,Raadsheer S. Gockinga, overleden 1683." 

Scato Gorkinga tvas van iCn)! tot i663 een der Secretarisseu der Stad, van /f»7.5 
tot i079 ontvanger van Wedde en Westerwolde, in i08(f Drost van het Wold- 
Oldambt, in i67i en 7:2, i676 en 77, 1079 en '80, 108^2 en '83 Raadsheer, in lOHO, 
i08^ en i083 Curator der Academie, en in iOH-2 en '83 Gedeputeerde ter Generaliteil. 

Geschenk van Mr. J. J. Cremers {i879). 

In XVIhie.eeuwschen perk. band met zijden linten. 

98. Landrecht (als boven). De V® Druck . . . Groningen, Hans Sas. 1647. 
Instrnctie (als boven). Groningen, Wed. Edz. Huysman. 1654. 

Ordre waer nae geprocedeert sal werden in Revisie vande Sententien van 
Lieutenant ende Hooftmannen der Stadt Groningen ende Ommelanden. Gro- 
ningen, Wed. Edz. Huysman. 1655, 



359 
Landrecht der Beydeii Old-Ambten . . . Groningen, Wed. Jan Claessen. 1654. 

Dooischoteii eii rnet inunusoript aantcckeningcn vun ecn XVlWe-eeuwsclic hand. 
Achterin staat: Ihirco Busch. Deze mis in 110-2 en 'Wi cn 1703 en '06 lid der 
Gezivoren Meente te Groningen. 
Afkonut als hoven. 
In X Vllitf^-eenwschen perh. hand, 

Landrecht van HunHin^o, cnz. (als boven). 
InHtractie (als boven). 
Ordre (als boven). 

Doorschoten en van nianuscript uantcckcnin«^cii voorzicn iloor ccn XVIldc-eeuw- 
sclie hand. 

Afkonuit alti boven. 

In X/Xde-eeuwschen cnrtonncn hand met ledcrcn rug. 

100. Landrecht (als boven). 
In^trnctie (als boven). 
Ordre (als boven). 

Doorschoten cn inct nianuscript iuinteckcningen door ccn XVlldo-ccuwschc hand. 

Afkomst als hoven. 

In XVI [ftc.eei(wschcn cartonnen Inind ^ ivaarvan het perkatnent hlijkhmtr in verwijderd. 

101. l^ndrecht (als boven). 
Instructie (als boven). 
Ordre (als boven). 

Alle** doorschotcn cn van tniiniiscript aant. voor/ien door een XVIlde- en een XVlIItlc- 
eeuwsche liand. 

In 1^1 aangekocht op dc anctie-Mr. ./. IV'. Kciser {Catal. /*'*. /f/7). 
In XVIbf^-ecnwschcn perk. hand. 

102. Land-Recht (als boven). 

Land-Recht der Beyden 01d'-arabten . . . Groeningen, Hans Sas. 1650. 

Doorschoten en mctrnanuscri|itaanteckcningcn voor/itMi doorcen XVIldc-oeuwschehand. 
Afkomstig van Mr. A. J.dc Sittercn in lS0'Iop dicnsaucticaangekocIU{Catul, n^.SU). 
In XVIMf-eeuwschen perk. hand. 

103. Ijandrecht van HunHin^o, enz. (als boven). 

Reglenient van Sijne Doorlugtigste Hoogheid den Heere Prince van Orange 
en Nassan etc. ora te dienen tot een fundanientele . . . wet, waar na alle 
saken, soo van politie als justitie ... in de stad Groningen en in de 
Ommelanden sullen werden beleid en bchandclt, Groningen, N. J. Crans. 1749» 
Extract uit het Resolutie Boek der Staaten van Stad en Lande, 
21 April 1755. 

Het cerste doorschoten en vaii aanteekcningen voorzicn door cen XVIIde-eeuwsche liand. 
In 1S70 geschonken door Mr. J. J. Cremers. 
Band als ttoven. 

104. Landrecht (als boven). 

Doorschoten en rnet manusciipt aantcckcniiij;cii door ccn XVIIde-ocuwsche hanil. 
Voorin is met potlood geschreven: Docu* Doctor Micheels dit Umtrecht voorth MackenC^). 
Afkomst en hand als hoven. 



105. Land-Kecht (als boveii). Groniiigen, Wed. Ed/^ixl Huysmun. 16<^i. 
InHtrnctie (als boven). Groningen, Wed. Edz. Uuysmans. 1G67. 
Opdre (als boven). Groningen, Hemb. Huysman. 1673. 

Xader Ordre ofte Ampliatie ende correctie van eenige poincten in de 
instructie voor Lieutenant ende Hooftmannen . . . van Stadt Ciruningen onde 
Ommelanden. Groningen, Wed. Edz. Huysman. 1668. 

Pnblicatie dcr Staten van Stad en Lande , betreffende de Hoofdmannenkamer , 
28 Maart 1673. Gedr. 

Derg^elijke pnblicatie van 5 December 1679. Gedr. 

AUes doorschoten en met manuscript aanteekeningen voorzien door een XVll<lc- 
eeuwsclie hand. 

Almanach ofte Tonrbenrten van Generaliteits ende Provinciale Anipten 
der Oninielanden. Over de jaren 1699 tot 1734. HS. 1 fol. 

Notabilia in Praxi hac nontra. HS. van een XVn<*«-eeuwsche hand. 
Afkomstig van een Groninger reehtsgeleerde. 33 foi. 

Jlet HS. is afkomsiig vttn Mr. A. J, de Sitter en op diem auctie in itSG"} aangekucht 
(Catal. h". 80)' 
Band als boven. 

106. Landrecht (als boven). 
InHtmctie (als boven). 

Ordre (als boven). Groningen, Wed. Edz. Iluysman. 1655. 
Nader Ordre (als boven). 

Doorschoten en met aanteekeningen door ecn XVlide.eenw.sche liand. 

\a 181{) door /*. E. I. P. verworven, waarschijnlijk van Mr. J. ./. Cremers. 

In X I X^te.eeuwschen papieren hand. 

107. Ordonnantie ende instructie op de stijl ende manieren van procedei-en die- 

men voorts-aen sal houden voor den Hove van Utreeht, soo in i-ivile al8 
criminele saecken. Utrecht, W. van Paddenburgh. 1680. 
Anipliatie vande Ordonnantie ofte Instructie van den Hove van Utrecht . . . 
Aldaar. 1670. 

Dooi-schottMi en van aant<?ekeninjj:cn uiet evw XVlIIde-eeuwsche hand voor/.ien. 
GeschenU van Mevr. Wed. Mr. J. J. Cremers in 1HH^2. 
In XVni'ft''eeinvschen bruin lederen band. 

108. Anleiding tot de eerste beginselen der Groninger Regtskennis. Met ver- 

scheiden Aanmerkingen ende Bedenkingen vermeerdert. Twede Druk. Te 
Groningen, Bij Hajo Spandaw. 1754. 

Geschroven door Panlus Lanian (van Doorninck U n^*. 36, waar ten onrechtc 
P. I<amaii wordt gevondcn). 

Dooi-schoten en van handschriftelyko aanteekeningcn voorzien cioor prof. D. G. van 
dor Keessel (173H— islfi), sedert 1762 lloogleeraar in de Hechtswetenschap te Groningon. 
sedeil 1770 te Leiden. Deze aanteekeningen dateeren dus waarschijnlijk uit 7.ijn Gro- 
iiinger tijd. 



361 

iMtev ivas dil hoek in hei hezii min zijn leerliwj prof. II. W. Tydeman {HIS — I8G5). 
In den Catalogus vari ISd'^ vermeld. 
In XVIIIde.eeuwschen lederen band. 

109. Aanleiding tot de Eerete Beginselen der Groninger Regts-Kennis. Met ver- 

scheidene Aanraerkingen ende Bedenkingen vemieerdei-t. Derde Druk. Te 
Groningen, Bq Jacob Boit. 1778. 2 dln. 

Dooi^schoten en van handschriftelijke aaiiteckeningen voorzien door cen XVIIIde. 
eeuwische hand. 

/n den Catalogus van ISu^i vermeld. 

In XVIIIde^eeuwsche cartotineti haytden met wit letleren ruggen. 

110. S. H. van Idsini^a, Bedenkingen over de leezing, het verstand en den zm 

van 't Selwerder Landrecht III. Boek, artikel XXIX. 

Ovei-dnik uit Verh. P. E. i. P., I, 150 vlg. 

Dooi*schoten en met HSS. aanteekeniugen voorzien door den schrijver. Vgl. Verh. 
P. E. I. P. VI, (m. 

Op de auctie-Mr. T. P. Tresling door P.E.I. P. anngekocht in IHir> (Catal. n^. I^). 
In XlX^^-eeinvnchen atrtonnen band met lederen rug, 

111. Papier. 48,5 x 60,5. XVIII^^ eeuw. 
Kaart van het in den Dollard verdronken land. 

Onderaan: M. van Oliii, (looopiccrt iia 't Ongiiieel vaii L. T. van Starkenhorch : 
en: Aldiis geiopiecrd in d'Aniierveciise Coiii|»jigni , dcii ^iO Maart 1701. C\\, Kcetelaar. 



SUPPLEMENTUM. 



64«. Chartac. 19 X 23, II et 28 pag. Saec. XVIII (1763). 

Menrici Alberti Schnltens Oratio de nionoinachia DavidiH et Goliathi. Gum 

poematibus in honoreiu Schultens. Pag. 27 — 28 vacant. 

/y. A. Schultem {il49 — il93) oratione hahita ad acadetnicas levtiories anno 110:} 
dimissus est, Poemata gratulatoria cecinenint loan Egberts te Raa, Jacob van Neck 
{Beigice) et anonymus. 

Donum viri doct. W. A. Enschede professoris Groningani. 

In ligatura chartacea. 



68*. Chartac. 16,5 x 21^2. 232 pag. Saec. XIX (1801). 

I. BoHnian Logicae precepta secundnm clariHS. Van de Wijnperse. 

7. Uosman (HrAf — /S9^/) fuit professor philosophiae Groningae. 

Vir tiob. G. W. vati Vierssen Trip anno 18U1 hunc codiccm Bibtiothecacdotiu dedit. 

In tigalura cluxrtacea. 



88«. Chartac. 16,8 x 21,4. 168 pay. Saec. XIX (1819— 1820). 
C. A. van Enschut Encyclopaedia iuris universi. 

C. A. vati Enschut ^1118 — ISSo) fuit pt^ofessor iutus llarderovici Gt\ttiitigae UUra- 
jecti ad Bhctium. 

Origo et ligaturu ut supra. 



88\ Chartac. 16,7 X 20,5. X et 208 pay. Saec. XIX (1820—1821). 
C. A. van Enschuf Lectiones de iure publico. 

(h'igo ut supru. 

In tigatura chartacea dorso coriaceo. 



88«-. Chartac. 15,7 X 20,4. VIII et 268 pag. Saec. XIX (1820-^1821), 
C. A. van Enschut Lectiones de iure criniinali. 

Origo et ligatura ut supra. 



363 

Chartitc. 16,8 X 21,2. 3 voL IV ct 264; IV et 352; VIII, 111, 
V et 88 pag. Saec. XIX fpost 183617). 
1. H. PhilipHe Dictata ad Institntioneri Instiniancan. 

/. fl. Pfiilipse {tT,J7 — iStn) fuit professor iuris Groniwjae. 

Vir nob. G. Albenta van Menketna haec dictata anno iSi/7 Bibliotheaic dono rtedit. 

In lujatnra rhartacea dorso coriaceo. 



98*. Charta>c. 39 x 62. 2 vol. 502 et 108 fol. inscripta. Dtiahu^i mayiibus 

exaratm. Saec. XVIII (1733 cet.J. 
Caroli Pluniierii Plantas Amcricanas di^essit Heruiannns Boerliaave. Cuni 
tabulis delineiitis et sculptis. 

loannes Burrnannns Pl:intarum Americanaruni fasciculos X edens (Amst. 1755) hoc 
codico usus est (vid. Ft*aefationem). 
In cataloyo anni iSS3 invenitur. 
In tigatura coriacea saec. XV lU. 

151«. Chartac. 16,5 x 21,2. II et 96 pay. Saec. XIX f 1818-^1819). 
I. K. van Eerde Dictata de antiqnitatibu.s Koiiianis. 

Scripsit (t. W. H. van ImliolV. 

[. R. van Eerde iniA — tKiij) fuit professor historiae Uroninijae. 

Vir nob. G. \V. van Vierssen Trip hunc codivein anno t^Jl JHbliothcvaedonodedit. 

In liyatura chartucea. 

151"». Chartac. 16,3 X 20,2. 174 pay. Sacc. XIX. 

1. A. C. Kovers Dictata de liistoria ^entiuiii (pars 1). Pag. 1)1 — 174 vacant. 

Scri|»sit I. E. Alberda vaii Menkemu, qui \M) Auj:. 18i7 in .\IIm) Univer&itatis Gro- 
ninganae inscriptus est. 

7. A. G. tiovers abafino iSi:)usi/uead annum /S.^') fuit professor hisloriacGroniwjac. 
Vir nob. G. Alberila van Menketna anno IHin hunc ciKtic*mi liiblwttwcae dono dedit. 
tn ligatura r/mrtacea dorso coriaceo. 

151^ Chartac. 16,3 x 20,4. 2 vol. 180 et 200 pay. Sacc. XIX. 

I. A. C. Kovers Dictata de antiquitatibus Koiiianis. I ])ag. 115 — ISO et II 

pag. 94 — 2U0 vacant. 

Scri|»^it 1. K. AU^erda van Menkcnui. 
Oriijo et liijatura ut supra. 

151'«. Chartax^ 16,3 X 20,2. 184 pag. Saec. XIX. 

I. A. C. Kovcrs Dictata de liistoria recentiore (ir><Mi— INOI). l»ag. IIG— 1S4 
vacant . 

Scri|isit 1. \L Albenla van MenkiMua. 
Oriyo et liijatura ut supra. 



364 

181«. Chartac. 20,5 X 26. 8 fol. Saec. XVIII. 

P. Barnianiii Pax et Libertas. Elegia. Fol. 1, 6 — 8 vacant. 

Hoc poema typis excusum est in libro cui titulus est P. Buniianni 
Poematum lib. IV, p. 204 sqq. 

I*. Bumiannus {1668 — 774^) fnit professor eloquentiae cet. Ultrajerti el Lugd. 
Balnvorum» 

Donum viri doct. W. A. Enschede professoris Groningani. 
In ligatura chartacea. 



209«. Chartac. 19 X 23. 2 fol. Saec. XVIII (1791). 
1. G. C. Adler fipiHtola ad U. A. SclmltenH. 

Hafniae d. X. Septemb. MDCCXCI. Fol. 2ver«o vacat. 
/. G. C. Adter fuit Theol. Dr. et Prof. Hafniae. 
Donum ut supra. 



209\ Chartac. 18,5 x 22,5. 2 fol. Saec. XVIII (1791). 
P. F. Aurivillii fipistola ad H. A. SchnltenH. 

Upsaliae d. XV. Novembr. MDCCXCI. Fol. 2 vacat. 

I*. F, Auriviltius fuit praefectus Bibliothecae Academiae Upsaliensifi. 

Donum ut supra. 



\ Papier. 21,2 x 33,5. 393 fol. XVII^^ m XVIII^ eeuw. 

Land-Recht van Hunsingo, Fyvelingo ende het Wester-qnartier . . . De 
vijfde Dmck . . . (Ironingen. Hans Sas . . . 1647. Aanteekeningen van 
een XVlI<*«-eeuw8che hand zijn toegevoegd in margine en op de ingevoegde 
bladen. Fol. 1—159. 

fixtract(en) uyt Warffs prothocol soo op de Secretarij van de Hoog^e 
Gerichts Canier van Stadt Groningen ende Ommelanden zqn (is) 
hemstende. 1444 tot 1466. Fol. 160—177. Fol. 178—180 onl^eschreven. 
Genomen uit het Protocol van Popeo Everhardi en Rembert Ackema, thans 
ten archieve te Groningen (Catal. dor Recht. Archieven, blz. 15), uitgegeven als : 
Warfsconstitiitien en Oordeelen, iiitg. Mr. H. 0. Feith (Verh. P. E. I. P. VII»). 

Ex Remb. Ackenia Warffs Protocol, 1696 tot 1663. Van een andere hand 
dan de vorige extracten. Fol. 181 — 206. 

Extract nit de Warfs Prothocollen heginnende met den 19 May 1695 en 
eyndigende met den 26 8ept. 1701. fix Remh. Ackenia Warfs-Pro- 
thocol. Met een andere hand dan de beide vorige. Het extract loopt tot 
19 Maart 1708. Fol. 267—286. Fol. 287—290 onbeschreven. 

fixcerpeerde praejndicien. Uit de Protocollen der Hooftniannen Camer . . . 
heginnende 16 Jannarij 1682 en eindigende 18 Dec. 1686. Yan dez. hand 
als het laatste extract. Fol. 291— B39. 



365 

Excerpeerde praejudicien. V\i de Protocollen der Hooftniannen Canier . . . 
over de jaren 1686, 1687. 1688, 1689. Appart over 't jaar 1690, 1691. 
1692, 1693, 1694, 1696. Van dez. hand. Fol. 340—303. 

Uit het volfjende nnmnier blijkt^ dut dil handHchnft heeft behoord aan Dr, Petnm 
Alberthonia, die van /7;V> tot :t701 lid der Uooge Jimtitiekamer tms. Van hetn ver- 
erfde het a/> mr. A. /\ Drietisen (± tl-^} — Iffif)). Daarna kwam het in het bezit van 
den archivaris ^fr. R. K. Driefmenj na wiens doott in i8:}i de liibtiotheek hetverwierf. 
{Catal. MSS. fol. n». 9). 

\ Papier, 21 y 32 J. 47 foL XVIL^' m XVIIL^^ emw. 
Hnndel diversen; 

Fol. 1— Gverso. Extracten uit de Warfsprotocoilen. 1 Nr>v. 1631 — 24 Oc-t. 
1G70. Fragment, daar fol. 1 genummerd is pag. 21. XVir^e eeuw. Fol. 7 — 7^*®»^" 
onbeschreven. 

Fol. 8 — 10ve«*o. Evenzoo uit die van de Hoofdmannenkamer. 26 Jan. — 12 
April 1692. XVIIde eeuw. Fol. 11 — 13^«"»*^ onbeschreven. 

Fol. 14 — l^verao^ Lossc aanteekeningcn omtront de gcscliiedenis van Gro- 
ningen. 1320—1539. XVIII*»^ eeuw. 

Fol. IG — lf)VerBo^ Ijosse aant. omtrent eenige vonnisseii, 1G03— lGr»6. 
XVIIde eeuw. 

Fol. 17— nverso, Evenzoo. 1603—1654. Bestemd voor Dr. An»orthoma. 
XVIRde eeuw. 

Fol. 18 — lOvereo^ Extract uit het protocol der Hoofdmannenkamer. 11 Mjiart 
1G28. Voor denz. XVIIIde eeuw. 

Fol. 20— 20verso. Aant. als boven. 1605— 169G. XVIIIde eeuw. 

Fol. 21— 22ver8o. Aant. als boven. 1G41— 1650. XVII^e eeuw. 

Fol. 23. Vonnis van Marritje Willems, overtuigd van viervoudigen kinder- 
moord. Loosdrecht 28 Aug. 1665. Gedr. 

Fol. 24 — ^ovei^o. Rei|uest van Henricus Hermannius, gewezen predikant in 
Hrazilie aan de Groningsche Kamer der West-Indische Comp., aandringende 
oD uitbetaling van aan hem competeerende sommen. Z, d. Met gunstige 
beschikking van 25 Maart 1675. XVII^ie eeuw. 

Fol. 26 — 27'''^^'^. Ex C. Baukens WarfFs Prothoc^l (van de Hoofdmannen- 

kamer). 1 Nov. 1G25. XVIJ<i^ eeuw. 

Fol. 28— 3G, 38—47. Losse aant. als boven. XVIIIde eeuw. 

Fol. :{7. Vorberioht van Wieht. Korte aant. omtrent Cauchen en Friezen. 

XVIIpi- eeuw. 

Deze losse stukken tatjrn vroeijer in het vorige n^. en zijn van getijke /lerkomst, 
fn portefeuille. 

351". Papier. 21,5 x 32,6. 49 fol. XVL'*' emw. 

Van den Staet der tegenwoerdijcer Nederlandtsche reKierun^ . . . A". 
Doniini 1683. Fnl. 1— IG. Fol. Igvth^' onbesc^hrevon. 



366 

Met de bijvoeging: Aldns in Oetobri tot Arnhem gestroyet als volget. 
Copie van het pamflet van der Wulp 560, Knuttel 652. 
Vervolg van het vorige. Fol. 17 — 31. Fol. Slvereo onbeschreven. 

Aan het einde: Explicuit A". millesimo quingentesimo octuagesimo «luarto. 
Hetzelfde vervolg. Fol. 32—49. 

Het begin, naar 't schijnt 2 fol. , ontbreekt hieraan. 

Dit HS. ifi in iS07 vnn het Rijkmrchief te Groningen nfiar d** Ifniversiteits- 
hibliotJieek overgehracht. 

Tn XIX^Jf^-eeuwHchen band met groene lintjes. 



431 ••. Papi^. 19 X 2S. 102 fol. XIX^^' emw. 
U. Vrolik, Verloskundige UittrekHel». 

G. Vrolik (i77.^ — iS^)0) was professor te Amsterttam. 

Op fol. 88: Geleesen in de vergadering van «le Maatscliappij der Wotens<»lia|»|>en te 
Middelburg den Maart im 

Geschenk van de erfgennmen vnn Prof. I)r. W. M. //. Siinffer (/At'l*J — i8f)8) ^ */i> 
hoogleeraar in de verloskunde enz. te Groningen was. 

Tn portefeuiltc. 



432". Papier. 20 x 32,5. 10 foL XLX'^ emw (18S8). 

.1. H. Sanger, Aanteekeninjifen onitrent eene nia^n.etisc1ie behandelinf^. 

Op foL iO^^-rso: (ieeindigd :U) Noveinber iX\H. 
Gesrfiefik nis tmven. 
/n portefenille. 



432^. Popier. 16 y 21. 24 fol. XIX*^*' emw. 

.1. H. Silnger, (lezondheid en Ziekteknnde. Fragmont. 

Geschenk als Inwen. 
In portefenille. 



432^ Papier. 21,5 X S5. 208 m 54 pag. XIX'**' emw. 
A. R. Siuion Thonias, LeHsen over Verlosknnde. 

Simon Thomas {iSW — 1880) was professor in de verlosknmle enz. te Leiften. 
IJoorschoten e^emplaar met nanteekeningen van deti schrijver van het dirtnal ^ 
W. M. II. Sanger. 

Geschenk als hoven. 

tn papieren iMind ynet lederen rng. 



367 

434«. Papier. 18,5 x 32,5. 2 foL XIX^'*' eeiiw (1817). 
M. V. Manim, Bricf aan Baron C. R. T. Krayenhoff. 

Haarlem 19 Jan. 1817. Ovcr oen electriseermachine. Fol. ^v^"*»" onbeschreven. 

M. van Marnm {iToCf — JK^y?) was secrelaria der lloUandsohe Maalsrhappij van 
Welensrhappeti te Haarleni. 

Gesrhenk van Prof. Dr. W. A. Enschede te Gronhujen. 



570'*. Baptista Mantuanus (Buschoducis 1519). 

Cum notis manuscr. saec. XVI. 

«. E. J. Thomassen a Thnessinli, Waarnemingen over de vaccine of koo 
pokken. 2 dln. 's Hage, 1803. 

Dooi-sclioteii exemplaar mei ei«];enhan<lige aanieekenin«;en van lien schrijver. 



ADDENDA ET CORRIGENDA. 



Png. 3^2 lin. 3*2 et pag. 3:) liii. 4: Origo (ut supra), lej^e: Donuiu viri iloct. I. A. Feith 
anno 18%. 

Pag. 41 lin. 3: in Prisia, lege: in conventii Thabor prope Sneek. 

\^. i5 sqq. Co<iices n». 117, 118, 121. 122, 132, i:^^ 1.52, 348, .^85 ex bibliotheca Simonis 
Abbes Gabbema historiographi P^risiae, qui tituios in dorso scri[isit, in bibliothccaiii 
loanuis van dcr Waeyen eius successoris tmnsiati siint, iit patot ex (Kxlice asservnto 
in Bibliotheca Societatis Frisicae Leovunliae cui titulus est Invcntaris van ile Boeken 
ctc. ten sterfhuyse van Gabbema (IfiOO), Mss. in folio 4, 7, 23, 28, a3 et Mss. in 
quarto 3, 8, 10, "20. 

Pag. 117 lin. 1: Mengeler, lege: Wengeler. 

Pag. 13,3 liii. 19 — 27: Gedr. Mon. Gron. ct., lege: Gedr. Oorkondenb. van Gron. en l)i. I, 
blz. 114 vlg.; blz. 14<» vlg.: blz. 394 vlg.: 11, blz. 88 vlg. 

Pag. 1(>9. Codex n". 320 anno 1897 ex Ribliotheita iii Archivum Groning:iuuin titmslatus est. 

Pag. 170 lin. 39: 1332, lege: ± 132:^. 

Pag. 171 lin, 11: 332, legc: 322. 

Pag. 235 liii. 39: Panthons{)eus, lege: Pailhonopeus. 

Pag. 2fi3 liu. 18: 4,39, lege: 539. 

I^ig. 2fifi lin. 20: 508—570, lege: r»67— .5(i9. 

I^ig. 291 lin. 21: S. Gockinga, lege: J. Gockinga. 



I N D E X. ^) 



A. 



Aanteekeningen , Varia, 342. 
Abacus de metrorum pedibus, 103. 
Abbenbroek, Familie, 347. 
abu-Abdallah Mohammed ibn-D^wud a(,*-r^'in- 
hadji , Compend. grammatices Arab. , 461. 
Abelstokstertil (Onderhoud v. d.), 328. 
Achtkarspelen , Zeendbrief, P. E. 29. 
Ackema, Remb., vid. Warfsconstitutien. 
Acro, 204. 

Acta apostolorum Arabice et Lat., 459. 
Acta Emdana, 1606—1607 sqq, 142. 
Acta Synodi Drenthinae, 576. 
Adhortatio ad piebem rusticam, vid. Emmius. 
Adler, I. G. C, Epistola, 209^ (SuppL). 
Adrichum, Familie, 347. 
Aduard, Klooster, 258, 283, 386, 387. 

— Zijlrecht enz., 321, 328, P. E. 75. 
Adversaria iuridica, 75. 
Adversaria iuris, P. E. 86. 
Aeyanus, Cl., 195, 197. 

— Opera omnia (Tiguri 1556) cum not. mss. , 
514, 515. 

— Varia Hist. (Lips. 1829) cum not. mss. , 
516. 

Aenigma de progressione , 103. 
Aertsz, Hendrik, 365. 
Aeschines, 195, 205. 

Aeschyius, Tragoediae (Lips. 1853) cum 
not. mss., 408. 

— Prometheus (Leipz. 1878) cum not. mss. , 
499. 

Afbeeldingen van Chineesche visschen , 433. 
Africa, Aardrijkskunde, (Middelned.) , 405. 
Alberda (Afstammel. v. Bonno), P. E. 38. 
Alberthoma, Rob., Adversaria Biblica, 574. 
Albertus Magnus, Summae theol. pars. 1, 12. 

— Commentarii in libr. I et IV Senten- 
tiarum, 13. 

— Tractatus de anima, 101. 

— Speculum astronomiae, 103. 



Alblas, Familie, 347. 

Albrecht v. Saksen, Verdrag met Edzard 

en Uko v. Oostfriesl., P. E. 55. 
Alda Ombecht, ludicium abbatum, P. E. 39. 
Alfonsus de Spina, Fortalitium fidei (Ex- 

cerptum), 103. 
Alkemade, Familie, 347. 
Alkemade, K. v., en P. v. d. Schelling, 

De moord van Fioris V, 363. 
Allert thoe Oesterwerum , Gcschil met liet 

klooster, 258. 
Almeloo, Overdr. van rechten, 249. 
Almanacli van Ampten der Ommelanden, 

P. E. 105. 
Almanak 1536—1555, P. E. 21. 
Almonde, Familie, 347. 
A. L. P., Gedichten, 410. 
Althusius, Brief, 142. 
Alting , Bernard , Verliandelingen (extr.) , 336. 

— Syndicus ofte Pensionarius, 337. 
Altingius, Daniel, Epistoke, 207. 

— Memorie, 142. 

Alting, Gerliard, Gedichten, 410. 
Altingius, Henr., Theologia theoretica, 35. 

— Menso, Vita, vid. Emraius. 

— Menso Ir., Notulae itineris per Germ., 
Helv. et Galliam, 114. 

— Geographia de Bat. et Fris. cet. , 115. 

— De itineribus per Graeciam cet. , 115. 
Alting, Menso, Lat. gedicht, 297. 

— Varia iuridica, P. E. 85. 

— Taalkundige Aanteekeningen , P. E. 85. 
Amama, Sixtus van, Brieven, 142. 
Ambachten in de kloosters, 255, 299, 300, 

389. 
Amphilochius episc. Icon., 196. 
Ampliatie v. d. Ordonn. v. d. Hove v. 

Utrecht (Utr. 1679) met liss. aant., P. 

E. 107. 
Amstel, Familie, 347. 
Amsterdam, Waterrecht, P. E. 12. 

— Burgemeesters , 351 (p. 190). 

— Pachtersoproer enz., 351 (p. 195, 196). 



I) U. B. = Bibliotheca Bockeriana. 

P. £. = Bibliotheca Societatis Pro Excolendo lurc Patrio. 
Codices Groning. 



24 



370 



Andel (den), Schutstal, 283. 

Andree, Brief, 142. 

Anna, Gouvernante, 351 (p. 197). 

Annotat. in physicam, vid. Lammers. 

Anonymus Nordanus, Chronicon Frisiorum , 

140. 
Antiphonarium , 2G. 

Apel (Memorie van het klooster ter), B. B. 23. 
Apologia urbis Emdanae, 143. 
Appianus, 195. 
Appingedam, PrivilegiGn en rcchten, 257, 

283, 321, B. B. 2, 32, P. E. 12. 

— Qeschillen en overeenkomsten met Gro- 
ningen betr. stapelrecht, 255, 3U0, 388, 
389, B. B. 2, P. E. 55. 

— Verover. door de Saksers, P. E. 31, 34, 
35, 54. 

Apuleius, Apologia (Berol. 18G4) cum not. 

mss., 539. 
Arba'in, Sylloge traditionum, 474. 
Arckel, Corn. van, Lijkdicht, 351 (p. 187). 
Aristophanes, 185. 

— Comoediae (Lips. 1842) cum not. mss. , 
501. 

— (Lips. 18G7 — G8) cum not. mss. , 502. 
Aristoteles, De coelo, 101. 

— De generat. et corrupt., 101. 

— Meteorologica , 101. 

— Naturalia parva, 101. 

— 1G3 - 165, 167, 168, 195, 205. 

— (Pseudo-), Secreta secretorum, 15. 
Arkel, Familie, 347. 

Arminius, Jacobus, Misc. theol., 31. 

— 351, (p. 184, 193, 195). 
Arnhem, Privilegien en keuren, 237. 

— 2 charters en register van brieveu , 365. 
Amtzenius, H. J., De origine et progessu 

iur. Belg. civ., 91. 

— Redev., P. E. 11 (no. 99). 
Arrianus, 195. 

Arusianus Messus , Exempla elocut. ex Yir- 

gilio cet., 180. 
Arzachel, Canones universales, transl. Gcr. 

de Cremona, 102. 
Asperen, Famiiie, 347. 
Assendelft, Famiiie, 347. 
Athanasius, 197. 
Athenaeus, 198. 
Attena, Genciilogia, 146. 
Augsburg, Verdrag van, 300. 
Augustinus (S.), De civitato Dei, 6. 

— Manuale, 10. 

— De musica , 103 (p. 40). 

— Over het kind voor dc geboorie, 256, 
257, 279. 



Augustinus (S.), Hantboexkijn , P. E. 8. 

— (Ut S.) Suchtinge, P. E. 8. 

— (Van S.) enz., P. E. 20, 22, 24-2G, 
30-33, 36. 

Aurich, Gravamina, 142. 
AuriviUius, P. F., Epistola, 209^ (Suppl.). 
Ausonius Burdigal., Opera (Amst 1669) 
cum not. mss., 542. 

— Opera (Mannh. 1782) cum not. mss., 
543. 

— Opera (Bipont. 1785) cum not. mss. , 544. 

— Opuscula (Berol. 1883) cum not. mss., 
545. 

Aventmael (Dat) ons Heren vergadert wten 

vier Ewangelisten , P. E. 8. 
Avercampius , Everii. , Album amicorum, 210. 
Avicenna, Canon (Excerpta), 466. 

— Hortus, 467. 

Avienus, Descriptio orbis terrarum, 180. 



B. 



Back, Abraham de, 351 (p. 187). 

Backer, Wessel, 351 (p. 188). 

Bacon , Roger , Perspectiva applic. natuml. 

103. 
Bahr, Gedichten, 408. 
Baehrens, Aem., Notae in Lucilium, 521. 
— Notae in Ovid. Halieutica, Gratii et 



— 


Nemesi 
Notae i 

77 "i 
77 ! 


ani Cynegetica, 523. 
n Vergilium, 526. 
, Catull., Tibull., Propert. 
, Lucanum, 534. 


, 531. 




77 ' 


, Lucilium lun., 535. 






77 1 


, Val. Flaccum, 536. 






77 7 
77 7 
77 J 


, Papinium Statium, 537. 

, Apuleium, 539. 

, lulium Florum, 540. 






77 ^ 
7' 7 


, Orestem tragoed., 541. 
, Ausonium, 54.S — 545. 






77 7 
ji 7 


, Corippum, 546. 
, Dracontium, 547. 




— 


^7 ' 


, Orientium, 548. 




— 


77 7 


, Maximianum Etruscum, 


549. 




77 7 


, Cic. Brutum, 551. 




— 


77 7 


, C. Tac. Dial. de orator., 


557. 


— 


77 7 
77 7 
'7 7 
77 7 


, C. Tac. De vita Agricoiae 
, Script. ^iist. Aug. , 562. 
, lib. de orig. gentis Rom. 
, Catonis Disticha, 567. 


, 558. 
, 564. 




77 7 
?1 ^ 


, Panegyr. lifit XII, 568. 
, Priscianum, 569. 




Bakenesse, 


FamUie, 347. 




Baj 


3tista ^ 
not. ms 


[antuanus (Buschod. 1519) 
s., ^^O--* (Suppl.). 


cum 



371 



Barbeyrac, I., Histoire des anc. traitez 

(Amst. 1739) cnra not. mss., 573. 
Barri^re-steden , 351 (p. 191). 
Basilins Magnus, 204. 
Batenburg, Rechten enz., 244. 
Bankcns, Cebes, vid. Warfsconstitutign. 
Beaumont, Familie, 347. 
Beckering, L., Redev., P. E. 11 (no. 185). 

Beduidinghe (Ene) van allon Rechten, P. 
E. 38. 

Beka, Joa. de, Chronicon, 118, 119. 

Bekesteyn, Familie, 347. 

Beklemrecht (Stukken over het), 81, B. B. 
24—28. 

Bellen, S. V., 351 (p. 195). 

Bellingwolde , Lijst v. Richters, 261. 

— Landreeht epz., 310, 336, B. B. 21, 22. 
Bempdon, D. H. Gilles v.d., 351 (p. 195). 
Beninga, Genealogia, 146. 

Benninge, Sicke, Kroniek, 380 — 384, B. 

B. 41, 42, P. E. 54, 89, 90. 
Bentink, Graaf v., 351 (p. 195). 
Berg, Paulus v. d. , 351, (p. 197). 
Bergmannus, Egb., Disput. iurid. de iure 

antichretico , 74. 

— Cessio Schwartzenbergica , 74. 

— Disceptatio de coena domini et anima 
rationali, 74. 

Berk, Famiiie, 347. 
Berkenrode, Familie, 347. 
Berkhout, Familie, 347. 
Bemardus (S.)j Sermones, 9. 

— Meditationes ad humanae conditionis 
cognitionem, 10. 

— Enlike sprekinghe, P. E. 8. 

— (Soven puncten van S.) teghen die soven 
hovet sunden, P. E. 8. 

Bertling, A., Redev., P. E. 11 (no. 146). 

Beveren, Familie, 347. 

Bevergeerne, Arn., Kroniek van Munster, 

348. 
Beverwijk, Familie, 347. 
Beyer, Gerrit, Gedichten, 410. 
Beza , Theodorus , Observationes ex praelec- 

tionibus in Euangelium Johannis, 28. 
Biblia Latina, ex vers. S. Hieronymi, 2 — 4. 

— Hebraica, 455. 

— Hebr. (Lips. 1739) cum not. mss., 587. 

— Nederd. (Arast. 1044) cum not. mss. , 
574. 

Bibliotheca Johannis van Hoorn, B. B. 1. 
Blaedegem, Farailie, 347. 
Bieeker, P. , Brieven, 433. 
Blijenburg, Familie, 347. 
Blijham, Sententien, 336. 



Boddaert, Pieter, Gedichten, 410. 
Boddens, Abraham, 351 (p. 197). 
Boeck (Eyn) der rechtonge geh. Excerpta 

legum, P. E. 22—24, 28, 32, 36. 
Boeck der gheestel. ende wartl. rechten, 

P. E. 83, 84. 
Boendermaker, Matheus, 351 (p. 196). 
Boerhave , H. , Tractatus collegii chemici , 98. 

— Annot. in C. Plumierii Plantas Ameri- 
canas, 98^ (Suppl.). 

Boer (ten), Redgerrecht, 258, P. E. 38. 

— Klooster, 258. 
Boethius, Geomctria, 103. 

— Arithmetica, 103. 

— 201 , 204. 
Boetzelaer, Familie, 347. 
Bogaart, procureur, 351, (p. 188). 
al-Bohtori, Hamasah, 464. 

Bol. Joost V. d., Gedichten, 410. 
Bolten, Jasper, 351 (p. 197). 
Bonaventura (S.), Soliloquium de IV exer- 
citiis, 10. 

— Profectus (Nederd.), P. E. 9. 
Bonhart, Nic, Quaest de individuis, 164. 

— Dict. in Aristot. physica, 165. 

— Quaestiones, 166. 

— Quaest. in physica Aristot, 167. 

— Dict. in Aristot metaph. , 168. 
Bonifacius IX papa, Epistolae, 120. 
Bontekoning, Floris, 351 (p. 197). 
Booth, Familie, 347. 

Boreel, 351 (p. 194). 

Borghom, Tapperij, 283, 321. 

Boschuysen, Familie, 347. 

Bosman , I. , Logicae precepta , 68* (SuppL). 

Boudewijnszen, 351 (p. 194). 

Boukhorst, Farailie, 347. 

Boursault, Gedichten, 408. 

Bovilius, C, De circuli quadratura, 103. 

— De cubicatione sphaerae, 103. 
Boyer, IL, Brief, 142. 

Brake, Pieternella, 351 (p. 187). 
Brakel, van, Adnot in Horatium, 192. 
Brandt, G., Stukken betr. de Historie der 

Reforraatie van , 227. 
Brink, Jan ten, vid. Dict in Hor. 1. I Od. 

I-IIL 
Brocraania, Lidiciura abbatura, P. E. 39. 

— Statuta iudicura, P. E. 39. 
Brocraanni, Verbond, 386, 387. 
Broke, thora, Genealogia, 146. 
Broukhusius, J. , Epistola, 2i)9. 
Brugraans, Ant, Dictata in logicara, 68. 

— Dict. in Euclidis georaetriani, 113. 

— Redev., P. E. 11 (n^^- 72, 90, 103). 



372 



Bnino, H., 351 (p. 187). 
Bnmsema, Mellaeiis, Oratio pro nova iurid. 
facoltate Gron., 73. 

— Dictata in Instit. lust. I, 73. 
Bronsw^k, hertog van, 351 (p. 191). 
Bullae variae, 23, 120, 124. 
Bnren, Landrechten, 243. 

Buig, Claesge v. d., 351 (p. 186). 
Burkena, Gedichten, 408. 
Burmannus, A., Adversaria linguae et litt. 
Lat., 179. 

— P., Elegia, 18 1» (SuppL). 

— Sec. , Petr. , Index scriptor. hist cet, 149. 

— Dict in libr. I et n Odar. Horatii , 182. 
Busch , M. J., Redev. , P. E. 11 (n"»- 110, 143). 
Buurmanja, Epigr. in J. G. Frisonem, P. 

E. 37. 



C. 



Caesar, C. lul., De bello Gall. et civ. (Lips. 

1844) cum not mss., 555. 
Calaminus, Petrus, Misc. theoL, 3L 
Calculatio areae circuli, 103. 
Calendarium anni 1307, 104. 
Camminga, V., Verklaring, 142. 
Cankena, Geneedogia, 146. 
Capitularium chartarum Yenetarum, 130. 
Cappelle, J. P. v., Aanm. op Hooft's His- 

torien, 414. 

— Voorlez. over den Nederd. Stgl, 414. 
Cannina Turcica, 474. 49 L 

Carolus Magnus, vid. Privilegium. 
Caron, Brief, 142. 
Carspelen, Zeendrecht v. d. 7, 283. 
Cartularium praecipue de III Ord. S. Fran- 

cisd, 120. 

Cassianus, Tractatus de , 8. 

Cassiodonis, 204. 

Catalogus Bibliothecae Julsinghianae . 18 L 

Catalogus libr. bibL Univ. Gron. (Gron. 

1669) cum not mss. , B. B. 50. 
Cato, Disticha de mor. (BeroL 1869) cum 

not mss. , 567. 
CatuUus, 204. 

— (Lips. 1863) cum not mss., 531. 
Changuion, Frans, 351 (p. 188). 
Chaulieu, abb6 de, Gedichten, 408. 
Chevallier, Panlus, Institutiones theoL, 64. 

— Commentatio de naturalistis , 65. 
Christmannus, J., Institut Arab. et Turc. 

linguae, 169. 

— Meditationes sermonis Turc. , 169. 

— Lexicon Arabicum in Acta apost. , 459. 

— Exercitationes linguae Turdcae, 485. 



I 



Christoffiel van Oostfriesland, Verklaring, 142. 
Chrysostomus, loa., 196. 
Cicero, M. T., De offidis, 158. 

— 175, 176, 180, 189, 194, 195, 201, 204. 

— de oratore (Venet c 1470) cum not 
mss., 550. 

— Brutus (Regim. 1844) cum not mss., 
551. 

— Opera (Lips. 1849) cum not mss., 552. 
Cirksena, Genealogia, 146. 

Clage, Hier begint een droevel^cke, 222. 

Claghe, Onzer Vrouwen, 405. 

Clant, Ludeken, Geschil met Ewsnm en 

Heemstra, 386. 
Claudianus, 204. 
Clusenaere (Van den), 405. 
Cocoejus , J. , Lexicon Hebr. et Chald. (Franc. 

ad M. 1689; Franc. et Lips. 1714) cum 

not mss., 590, 591. 
Cock, G. Th. de, Gedichten, 410. 
Coenders de Helpman, Abel, Qiuiest et 

observ. ex iure civili, 72. 

— Brieven enz., 142. 

Coenders van Helpen, W., Nobiliarium 

Groninganum, B. B. 43. 
Coene, DEUiiel, Gerijmde Leerstukken n, 

407. 
Coeverden, vid. Koeverden. 
Comestor, vid. Petnis. 
Comminaeus, 172. 

Concilium Basileense, Epistolae, 120. 
Cond6 (Lettres du Prince de), P. E. 93. 
Consilium datum archidud Alberto , P. £. 93. 
Constitutien behels. Ordonnantien op Saaken 

van Houl^ken etc (Gron. 1721) met hss. 

aant. B. B. 56. 
Constitutiones , XXIV, P. E. 93. 
Corippus (Berol. 1878) cum not mss., 546. 
Comelii , Andreas, Chron. Frisiae(Extr.), 139. 

— Kroniek v. Friesland, 366, 36V. 

Court , P. de la , 't Welvaren der Stad Ley- 

den, 233. 
Craroerus , Mich. , Xotae in Herodotum , 509. 
Crantius, Alb., Metropolis (excerptum), 138. 

— Saxonia (extracten), 3()0. 

Cras, H. C, Aant op H. de Groofs HolL 

regts-geleertheyt , 577. 
Crinitus , Petnis , De honesta disciplina , 103. 
Chronicon ducum Brabantiae, 122, 123. 
Chronica der Freeszen, P. E. 88. 
Chronicon Fris., vid. Anonym. Xord. 
Cronicon (Rarum) Gelriae, 365. 
Chronicon Gron., 138. 
Curtenius, Petr., 351 (p. 198). 
Curtius (Q.) Rufus, 175, 178. 



373 



Cuyck, P. van, Gedichten, 408. 
CyriUus, 196, 201. 



D. 



Dam, vid. Appingedam. 

Damme, Hendrik van, 351 (p. 188). 

Damsterdiep, 258. 

Dares Phrygius, 201. 

David episc. Ultrai., Epistolae, 120. 

Decalogus Arabice, 458. 

Deckerius , loannes , Dictata in primam par- 

tem Summae S. Thomae, 29. 
Dedel, I. Hudde, 351 (p. 195, 196). 
Deductio de agris allutis in Fris. Or., 146. 
Delfzijlen (Zijlrecht der drie), 256—258, 

321, 322, 324—326, B. B. 32, P. E. 

26, 34, 75. 
Deli Burader, Opusc, 488. 
Demosthenes, 195. 

— Orationes (Lips. 1852) cum not. mss., 508. 
Deventer, Verbondbrief enz., 247, 248. 
Dictata in librum Porphyrii, 164. 

— in categorias Aristotelis, 164. 

— in Aristot. de interpretatione , 164. 

— in Aristot. anal. prior., 164. 

— de relationibus , 164. 

— in Horatii libr. I Odas I— IH, 190. 
Dionysius Halicam., 205. 

— Opera omnia (Lips. 1829) cum not. mss. , 
513. 

Dioscorides, 197. 
Diploma Turcicum, 486. 
Discussio contra Arminii et Utenbogartii 
Rationes synodi f uturae praeparatorias , 33. 
Dispositie (Nadere) voor de Hooge Justitie 

Kamer (Gron. 1734) met hss. aant. , 582. 
Disputatio de habitibus, 165. 
Divisiekroniek , vid. Henricus Goude. 
Diwftn poetae Turcici anonymi (fragmen- 

tum), 491. 
al-Djauhari, Lexicon Arabicum, 462. 
Dokkum, Admiraliteits-college, 260. 
Dollard (Oetuigenissen betr. den), 300. 

— Kaart van het verdronken land, P. E. 

m. 

Donatus, Artis gramm. pars, 160. 
Doorn, M. v., Dict. in Aristot. analyt. 
prior., 164. 

— Dict. in Aristot. topica, 164. 

— Quaestiones in paedicamenta , 164. 
Doorneweert (Weg van), 328. 
Dordrecht (Kerkenorde v.), 223, P. E. 10. 
ibn Doreid, Poematicon (Hardervici 1768) 

cum not. mss. , 593. 



Douvelde, Dijkrecht, 365. 

Dracontius, Orestes tragoed. (Wratisl. 1875) 

cum not. mss., 547. 
Drayer Jr., R., Gedichten, 408. 
Drenthe, Landrechten en Privilegi6n, 248, 

249, 252, 255, 259, 388, P. E. 27. 

— Verdragen met Groningen, 284. 

— Kerkel. zaken; acta Synodi, 576. 

— Zeendrecht, P. E. 33. 

— Verhouding tot den bisschop vanUtrecht, 
P. E. 30. 

— Verschillende stukken, 258, 387, 388. 
Drenterwolde , Afwatering, 321. 
Driessen, A., Gedichten, 410. 

— A. P. , Aant. omtr. beklemrecht voor 
Abei Derks kinderen, B. B. 25. 

Driessen, R. K., Redev., P. E. 11 (no. 179, 
187, 201, 209, 232, 253, 259, 300, 326, 
334, 343, 344, 346). 

Dsahni Efendi, Carmen, 489. 

Dumouriez, 351 (p. 191). 

Duraeus, lohannes, Epistolae, 36. 

— Pensa ad unitatem evangelicorum , 36. 
Duurewold, Verklaring der brouwers, 299. 

— Verdrag betr. naboute, P. E. 38. 



E. 



Eck- V. Noordwijjk, A. E., Gedichten , 410. 

Edict, Eeuwig, 364. 

Edzard van Oostfriesland , Verdrag met 

Groningen, 300. 
Eekhout, G. W., Redev., P. E. 11 (C). 
Eemsgoo, Verbond, 386, 387; cf. Emsiger. 
Eenummer Lanckrecht (Slgting van het), 

P. E. 38. 
Eennim, Dijkrecht, 322. 
Eerde, E. van, Redev., P. E. 11 (C). 
Eerde, I. R. v., Dictata de antiquitatibus 

Rom., 151a (Suppl.). 
Eester Redgerrecht (Slijting van het), P. 

E. 38. 

— Lanckrecht (Slijting van het) , P. E. 38. 
Egten, Casper van, 351 (p. 198). 
Elburg, Willekeuren enz., 237, 241, 242, 

365. 
Emden, vid. Acta. 
Elmasin, Hist. Saracenica (L. B. 1625) cum 

not. rass., 588. 
Emery (d'), 351 (p. 184). 
Emisgonia, ludicium abbatum, P. E. 39. 

— Statuta iudicum, P. E. 39. 

Emmery , C. C. , Redev., P. E. 11 (no«- 6 , 23). 
Emmius, Ubbo, Historia Frisiae 1499—1564, 
137. 



374 



Emmiiis, Ubbo, Eerum Gron. commentar. 
breves, 138. 

— Extracta ex Andr. Com. Chron. Fris. , 
139. 

— Annot. de Frisia Orient. et urbe Emdana, 
141. 

— Epistolae, 142, 206, 207, 385. 

— Vindiciae iuris populi, 143. 

— Adhortatio ad pleb. rust., 143. 

— Historia nostri temporis, 143 — 145. 

— Genealogiae, 14G. 

— Annotat. de privil. Brab. et de historia 
Flandriae, 147. 

— Itinerarium in Genevam, 153. 

— Excerpta Aristotelica , 163. 

— Testimonia, 207. 

— Notitiae breves, 207. 

— Varia, 207. 

— Extracten uit werken van, 385. 

— Notae in Giseken. Apol. pro Hamel- 
manno, 571. 

— Vita Mensonis Altingii, P. E. 3. 
Emo, Chronica, 116, 117. 

Empereur, Constantinus T, Misc. theol., 

31. 
Emsiger Landrecht (Friesch), P. E. 13, 14. 

— (Nederd.), P. E. 15. 
Enekens , Eygerdt , Stukken , 256. 
Engelbert, Afwatering, 258, 325. 
Engeihard, J. A., Redev., P. E. 11 (no»- 

16, 32). 
Engelinus, Joh. , Dict. in Aristot. topica, 
164. 

— Dict. in Aristot. physica, 164. 
Enkhuizen, Hantvesten, 232. 
Enno III, Brieven enz., 142. 

Enschut, C. A. v., Encyclopaedia iuris, 
88^ (Suppl.) , 92. 

— Lectiones de iure publico,88*> (Suppl.). 

— Lectiones de iure criminali , 88^ (Suppl.). 
Epictetus, 105. 

Episcopius, Sim. , 351 (p. 193, 195). 
Epistola ad quendam novicium, 23. 
Epistola de mothodo examinandi caussarum 

processus, P. E. 85. 
Epistolae Paulinae Graece, 1. 
Epistoiae Catholicae Arab., 460. 
Eppens, Abel, Kroniek, P. E. 91. 
Esaias die propheet seyt, 222. 
Essen, klooster, 258. 
Esther, lib. , Hebr. , 456. 
Euclides, vid. P. a. Schooten et Ant. Bnig- 

mans. 
Euclides door F. v. Schooten (Leyd. 1617) 

met hss. aant., .586. 



Euripides, 205. 

Eusebius, 201. 

Evaluatielijsten, 365, P. E. 27, 31, 35. 

Everhardus de Warendorp, Canon, 103. 

Ewsum (Jonker van), 258. 

Ewsum (gebr. v.), Geschii met L. Clant , 386. 

Excerpta legum, vid. Boeek. 

Exempel (Een) van der doot, 222. 

Exempla varii scripturae generis , 487. 

Extract uit decisien van Arbiters der Om- 
landen (Gron. 1655) met hss. aant. , 580. 
j Eyben , Martinus , Annot de Graec. et Neo- 

ter. auctoribus, 172. 
: — C. Tacitus in ord. alph. digestus, 173. 
! — Index in L. Fiorum , Vell. Paterc. et C. 

— Sallust. Crisp., 174. 

— Annot. de Lat. scriptor. minor., 175. 

'' — Index in Ciceronis libr. de offioiis cet, 
176. 

— Index in C. Plinii Sec. epistolaa, 177. 

— „ „ Q. Curtium Rufum, 178. 
Eygemans, Henrick, 365. 
Eygemans, Joh., 365. 



F. 



Faan, Zijlrecht, P. E. 33. 

Fagel, Raadpensionaris, 351 (p. 187, 191, 

192). 
Faidhi, Mesnewi, 480. 
Faille, J. Baart do la, Redev., P. E. 11 (0). 
Farmsum, Brug en Schot, 258, 321. 
Feith, H. 0., Redev., P. E. 11 (C). 

— Brief, 142. 

Feith, R., Gedichten, 410. 
Feltmann , G. , De libertate gentis Frisicao , 
sigillatim Jeveranae, P. E. 4. 

— AuflFsatz vom Strandt Recht, P. E. 95. 
Firuzabadi, Q^lmfts, 463. 

Fi velgoo , Landrechten , 254 , 256 , 258 , 279 
P. E. 14, 20— 28, 30— 36, 39, 69. 

— Erfrecht, 254, 256, 279, P. E.20— 28, 
30—36. 

— Keuren, 279, P. E. 12, 25, 31, 34, 35. 

— Clauw V. Redger-, Lanck-, en Over- 
rechten, P. E. 77. 

— Zeendbrief, 257, 279, P. E. 23, 29, 
31, 33, 34. 

— Verbond en verdrag, 386, 387, 389, 
P. E. 22, 33, 55. 

Fivelingoo, vid. Fivelgoo. 
Fledorp, Dijkrol, 267. 
Florus, L, Epitomae (Lips. 1852) cum not. 
mss. , 540. 



375 



Plonis, L, 174, 175. 

Fockens, J., Redev., P. E. 11 (no- 11). 

Fokswolde, Zijlvesten, 258. 

Folkers, Peter, Getuigenverhoor, 267. 

Fons et origo iuris, P. E. 31. 

Fontenelle, Gedichten, 408. 

Formulierboek , Juridisch, 335, 341. 

Formulierboek voor offic. acten, 340. 

Fonim Groninganum, 76, B. B. 3. 

Fortalitium fidei, vid. Alfonsus de Spina. 

France (Quelques documents sur rhistoire 

de), P. E. 93. 
Franciscus de Viila, Postillae, 20. 
Francken, C. M., Epistola, 180. 
Fredericus ill episc. Ultrai., Epistolae , 120. 
Freytag, G. W., Lexicon Arab.-Lat. (Hal. 

Sax. 1830 — '37) cum not. rass., 594. 
FriesJand, Rechten, 253, 254, 256, 258, 

279, P. E. 13-39, 93. 

— Oude Fr. Wetten, 254, P. E. 18, 19, 
34, 35. 

— Privilegia, 119, 258, 300, P.E. 30,93. 

— Zeendrecht, 254, 256, P. E. 23, 33, 
34 , 37 , 39. 

— Kerkenorde, 223, P. E. 10. 

— Resol. d. Staten , Registers daarop , enz. 
351 (p. 194), 371—379. 

— Resolutie der Gedep. Staten, 36. 

— Memorien, 260. 

— Geschiedk. aant., 300. 

— Defensie, 260. 

— Geschil met Groningen, 386, 387, P. 
E. 55 59. 

— Vredc' en Zoenbrief , 249, P. E. 30. 

— Landmaten, 103. 
Friezen vid. Friesland. 
Friezenveen, Privilege, 249. 
Fuigentius, 204. 



G. 



Gaerden (Van den drie), 405. 

Gallus, 204. 

Gansfort, vid. Wessel. 

Gnrmerwolde, 258. 

Gaykinga, Famiiic, 283. 

Gebeden, 405. 

Ghebet (Een seer schoon) van dcr hilligher 

drievoldicheit, P. E. 8. 
Gedichten , Nederl. en Fransche , 256 , 408 — 

410. 
Gedichten (Histor., Spot- en and.), 351. 
Gelderland, Rechten en Privilegien, 245, 

364, 365. 
— ErfopvoJging 1538, 247. 



GelderJand , Stukken over de gesch. v. , 364 , 

365. 
Gelkingelant , Accoord, 322. 

— Dijkbrief enz. , P. E. 75. 
Gelre, vid. Gelderland. 
Genealogiae aliqu. nobil. Fris. Or. , 146. 
Genesis, c. 1 — XII Hebr., 456. 

George v. Saksen , Verdrag met Groningen, 

P. E. 55. 
Goorgius Hamartolus, Chronica, 202. 
Gerardus Groet sive Magnus, De matrimo- 

nio, 21. 

— Epistola do statu mod. presbyt., 21. 

— „ de quodam volente beneficium 
curatum accipere, 21. 

— De presbyteris .... focaristis, 21. 
Germanus archiepisc. Constantinop. , 196. 
Gerson, lohannes, Do contractibus eraptio- 

nis et venditionis, 21. 
Gesta Romanorum, 162. 
Ghetiden (Van deu zeven), 405. 
Getijdenboek , Nederi., 219, 220. 
Ghieze, Philips v. d., 351 (p. 189). 
Giethoorn, Rechten, 365. 
Gildrecht, vid. Groningen. 
GiUes, Jacob, 351 (p. 188). 
Gisekenus, G. , Apoi. pro H. Hamelmanno 

(Lemgov. 1600) cum not. mss., 571. 
Gockinga, J., Redev., P. E. 11 (no»- 9, 

25, 39). 
Gockinga , R. B. , Redev. , P. E. 1 1 (n<»- 4, 52). 
Gockinga, S. , Aant. op Gron. Recht, P. 

E. 97. 
Godlinze, Indijking, 317. 
Goes, Privilegien, Handv. enz. , 235. 
Goevemeur, J. J. A., De Keesiade, B. B. 48. 
Golius, J., Notae in Elmasin, Hist. Sara- 

cenica, 588. 

— Lexicon Arab.-Lat. (L. B. 1653) cum 
not. mss., 589. 

Goltsna, G. W. , Hist. v. Westeremden, 

P. E. 65. 
Gomarus, Franciscus, Misc. theol., 31. 

— Loci communes theol. , 34. 

— Comm. in Ep. Jacobi, 34. 
— . 351 (p. 184). 

Goor, Vrijstoel, 246. 

Goor den Oosterling, J. A. v., Gedichten, 

408. 
Goorecht, Kerspelen, 258. 

— Praefecten, 201. 

— . Afwatering, 321, 336. 
Goutura, Staat v. Patroonslandcn , 370. 
Graeuwen, S. C. 's, Gedichten, 410. 
Grafhorst, Rechten, 247. 



376 



Gratama, S., Dictata in ius natiirale, 89. 

— Dictata in ius sociale, 89. 

— Proleg. iur. publ. universalis, 90. 

— Dict. in ius naturae, 92. 

— „ „ hist. iur. Rom., 92. 

— „ „ Institut. lustin., 92. 

— „ „ Pandectas, 92. 

— „ „ ius publ., 92. 

— „ „ „ crirainale, 92. 
Grave, Zoen, 365. 
Gravenhage ('s), Kerkenorde, 223. 

— Offic. stukken, 359. 
Gregorius Magnus, Dialogi, 7. 

— seyt, 222. 

— Nazianz. , 196. 

— Nyssa episc. , 196. 
Groenenberg, Afwatering, 321. 
Groningen (Prov.), Charters en and. Stuk- 

ken, 283, 284, 300, 313-315, 321, 
322, 336, 342, 386—389, P. E. 31, 
36 54 55. 

— Resol. der Staten, 36, 225, 390, 391, 
393, 394, 399, B. B. 6, P. E. 37, 
40—43. 

— Resol. v/h. Secreet Besoigne, 394. 

— Extr. uit Actenboek v. Gedeput., 398. 

— Staatsrcsoluti^n betr. kloosterlandien en 
beklemrecht, B. B. 24. 

— Resol. over geestel. zaken, 299. 

— Landrecht enz. 249, 254—258, 279, 
P. E. 20—39, 87. 

— Regeeringsiysten, 261, 262, 272, 297. 

— Zeendrecht, P. E. 33. 

— Resol. d. Prov. Synode, 226. 

— Instructio pro Svnodi Deputatis, P. E. 
37. 

— Kerkel. zaken, 575, P. E. 10. 

— Ordinare quaesita in visit. classium, P. 
E. 10. 

— Kerkenorde, 223—225, P. E. 76. 

— Schoolordre en -reglem., 223, P. E. 
37 , 76. 

— Placaten en Ordonnantion , 266, 267. 

— Instructien voor regeeringspersonen en 
-collegies, 224, 263—265, 267, 271, 
272, 299, 339, 393, B. B. 7—9. 

— Stukken van en over de Hoofdmannen- 
kamer of Hooge Justitie Kamer enz., 
258^ en 258^ (Suppl.), 270—275, 315, 
B. B. 2, 10—12, P. E. 30, 31, 34, 
37, 38, 44, 50—55, 76, 80, 86. 

— Warfsconstitutien en Oordeelen, 255 — 
257 , 258« en 258^ (Suppl.) , 260 , 267— 
269, 315, P. 20-22, 24—26, 28—33, 
36, 38, 46—49, 58, 76. 



Groningen (Prov.), Begeving van ambten, 
291, 295, 299. 

— Regeeringszaken , 342. 

— Het Depart. Bestuur aan het Staatsbe- 
wind, B. B. 30. 

— Verponding, 260. 

— Molens, 260. 

— Memorign enz, 260. 

— Defensie, 260. 

— Prov. landen en vaste goederen, 276, 
277. 

— Taxatie 1730/31, 278. 

— Gewicht, 283. 

— Munten, 284. 

— Bodeloonen, 299. 

— Dijkwezen enz., B. B. 35, 36. 

— Kanaal naar de Eems, B. B. 39. 

— Staatboek van landen, 277. 

— Landmaten, P. E. 31, 44, 64. 

— Geschil en verdrag tusschen Stad en 
Lande, 284, 389, 398, B. B. 13, P. 
E. 55. 

— • Verdragen en Tractaten, P. E. 27,32, 
33, 36, 54, 55, 58. 

— Varia historica, 258^ (Suppl.), 300. 
Groningen (Stad) , Register van Stadsarehief- 

stukken, 260. 

— Rechten, Wetten, 254, 256, 258, P. E. 
61, 65, 69. 

— Stadboek, 279—283, 285—287, B. B. 
17, 18, P. E. 32, 36, 54—65. 

— Keurwetten, 224, 282, 283, 286, 288— 
296, 299, B. B. 18, 19, P. E. 10, 37. 

— Resolutign en Ordonnantign , 224, 282, 

299, 336, 392, B. B. 16, P. E. 36, 
37, 54, 55. 

— Regeeringslijsten, 261, 262, 297, B. B. 
14, 15, P. E. 9L 

— Vonnissen van Burgemeesteren en Raad 
P. E. 66. 

— Brieven v. Gedeput. der Stad, 270. 

— Verschillende Instructien, 299; cf. Gron. 
(Prov.) 

— Burgerrecht, 299, P. E. 67. 

— Priv-ilegiSn Stapelrecht, 280, 283, 287, 
299—301, 303, 336, 398, B. B. 2, 13, 
P. E. 37, 54, 55, 58; cf. Appingedam. 

— Waterrecht, 257, 299, 303. 

— Schuttenrecht, 283, P. E. 58, 67. 

— Oldermansboek, 255, 256, 283, 299, 

300, 303, 388,P.E. 32,54,55,58,59, 
67. 

— Gilden, 255, 261, 283, 299, 300, 303— 
305, 336, 389, B. B. 20, P. E. 36, 54, 
55, 58, 60, 65, 67. 



377 



Groningen (Stad), Recht van brouwen, 287. 

— Broodzetting, P. E. 27. 

— Stads-Weeskamer , 261, 200, P. E. 68. 

— Kluftmeesters, 201. 

— Voogden der Akerk, 261. 

— Stads Pondcamer, 302. 

— Schatting der ianden, 256. 

— in betrekking tot den bisschop en de 
kerk van Ttrecht, P. E. 30, 55, 50. 

— Kerkenorde, P. E. 10. 

— Acta V. h. Conventus, P. E. 10. 

— Kerkel. verdeel. d. kluften. 225. 

— Kesol. V. Kerkeraad enz. , 225. 

— „ betr. de Academic, 225. 

— IjCges Academiae, P. E. 37. 

— Zaken betr. de Diaconic, 225. 

— Schoolzaken, 225. 

— Armverzorging , 225. 

— Wederdoopers e.a. , 283. 

— Concepten van huwelijkscontracten , tes- 
tamenten enz. , 208. 

— Verbond en verdrag, 240, 270, 386, 
387—380, P. E. 22, 24, 26, 27, 30— 
36, 38, 54, 55. 

— (leschil mct de ()mmelanden, vid. (Iron. 
(Prov.). 

— Cxeschil mct de Friezen, 386, 387, P. 
E. 55, 50. 

— (leschil met Appingedam, 380, P. E. 
55, 58; cf. Appingedam. 

— (ieschil mct den gi-aaf v. Ikntheim, P. 
E. 55, .50. 

— Tractaat v. Reductie, 256, 287, B. B. 
13. 

— Korte Kroniek, 388, 380. 

— (Korte beschrijving van), P. E. ()7. 

— Cronica van de eorste bisschoppen, P. 
E. 58, 60. 

— Verschill. stukken, 388, 380. 

— Koers van het geld, P. E. 55, 58, (50, 
61 , 65. 

Gronovius, Abr. , Xotac in Aelianum, 514, 

515. 
Gronovius, J. F., Notao in Plautum, 510. 
Groot, Hugo de, 351 (p. 1«4). 

— Ini. tot de Holi. regts-gcleertheyt (Amst. 
17(H)) niet hss. aant. . 577. 

Gualtheri, Cornelius, Civit. Duisburg. pri- 

mordia, 132, 133. 
Guilick, Picuntje van, 351 (p. Is7). 
Guilliclmus < )ctavicnsis , 204. 
Gulik (Stukken over), 365. 
Gijselaar, Kornclis, 351 (p. 180). 



CodiccH Groninrj, 



11 



H. 



Halbertsma, Tj., Collationes cod. Tolet. 
100—0, 104.' 

— CoIIationes ex Bibl. Imper. Paris., 105. 

— „ ,, „ Escorialensi , 106 — 
108, 204. 

— Apparat. crit. ad. Synesii Ilymnos, 100. 

— Inscript. Lat. in Hispania rcpertao, 200. 

— CoIIationes factae Toleti, 201. 

— Collatio cod. Trbinatis III, 203. 

— Collationes factac Parisiis et in Italla, 
205. 

— Notac in Iliadem, 405, 406. 

— ,, „ Poetas Scenicos (rracc, 407. 
„ Aeschylum, 408, 400. 
,, Sophoclem, 500. 

— „ ,. Aristophancm , 501, 502. 

— „ „ Lysiam, 5U3 — 5U6. 

— „ „ Isocratcm, 507. 

— „ „ Demosthenem, 508. 

— ,, „ Xenophontem, 5lu, 512. 

— „ „ Historiam (iraccam, 511. 

— ,, „ Dionysium Halicarn., 513. 

— „ „ Aelianum cet. , 516. 

— „ ,, Terentium, 520. 

— ,, „ Ovidium, .522. 

— „ ,, Phaedrum, 533. 

— „ „ Ciceronem, 552. 

— „ ,, Xepotem, .553. 

— „ „ Sallustium, 554. 

— „ „ Cacsarem, 555. 

— „ „ Livium, 556. 

— „ „ Suetonium, 5(K). 

— „ „ Justinum, 563. 

— „ „ Plinium Scc. , 566. 
Halfambt, Vcrdrag met Groningen, 386, 

387. 
Hall, H. C. v. , Journ. v. c. reisje door 
(iclderland, 401. 

— Journ. V. e. Duitsch reisje, 402. 

— Journ. V. c. reis n. Brussel en Parijs, 
403. 

Hal.sema, D. F. J. v. , Annot. in Chron. 
Emonis et Menconis, 117. 

— Kortc Schets der Kegceringsform van 
Stad en Lande, B. B. 4. 

— Kcdev., P. E. 11 (nos. 17, 28, 53). 

— Aant. over dc Selwerder Landrechten, 
P. E. 74, 74^^- 

Hamburg, koopliedcn, 386. 

Handelingen des Nationale Synodus 

Dordrecht (Hotterd. 1732) mct hss. aant. , 

575. 
Handschriften , Copie der Loidsche, 421. 



25 



378 



Hanswijk, Antli. v., 351 (p. 185). 
Hanze, 247. 

Hanzcstedcn (Lijst van), P. E. 55. 
Harderwijk , Willckcuren cnz., 239, 240. 

— (Tilden enz. , 3G5. 

Haren, 0. Zw. v. , Gedicliten, 410. 
Haren, Willem van, Gedichten, 408. 

— 351 (p. 190, 193, 195). 

Haren (Mem. wegen de tijnde te), 284. 

Harkstedcn (Dc beide), 258. 

Ilarlingcn, Admiraliteits-College, 2G0. 

Harssebruich , Caspar, Brievcn, 142. 

Hasselt, Rechtcn, 247, 24S. 

Heomstra, Menko, Geschil mct L. Clant. 

3S6. 
Heerde, Dijkbrief, 247. 
Jleere (Die) spreect tottcn mcnschc, 222. 
Heiligenkalender , P. E. 21, 28. 
Heinsius, Nic, Dan. fil., Advcrsaria (Harl. 

1742) cum not. mss., 532. 
Hellum, Afwatcring, 321, 322. 

— Verdrag bctr. nabouto, P. E. 38. 
Hemelum, Kroniek, 127. 
Henrici, L., vid. Warfsconstitutien. 
Henricus de Belle, De VII sacmnientis , 14. 
Henricus Goude, Chronicon, 127, 129, 300. 
Henricus de (T^orinchcm , Dc divina praede- 

stinatione, 15. 
Henricus de Oyta, De contractibus redi- 

tuum, 21. 
lleraclidcs Pontic. (Ijips. 1829) cum not. 

mss., 516. 
Ilcrmannius, H,, Request a.d. Gron. Kamer 

d. W. Ind. Comp., 25^^^ (Suppl.). 
Hermannus Josephi, vid. Hystorie. 
Hermes, G. , Vorles. uber spcc. Dogmatik, 

447. 

— Phil. Einl. in die Thcologio, 448, 450. 

— Posit. Einl. in die Theologie , 449 , 450. 

— Vorles. liber spec. Theologie, 451. 
Hermogcnes, 197. 

Hero, 198. 

Herodianus, 172. 

Herodotus, Historia (Gencvae 1566 et 1570) 

cum not. mss. , 509. 
Hcsiodus, 205. 
Hesselink, G., Verhandelingcn over spraak 

en spreken der doofstommen, B. B. 49. 
llesychius, 196. 
Hieronvmus (S.), Epistola ad Demctriadcm , 

11.' 

— Incrcpatio contra Monachum, 11. 

— vid. Biblia Lat. 
Hippolytus, 195. 
Hoeckelum, Joh. v., 365. 



HoflFcrus, Rochus, Advcrsaria iuridica , 333. 
HofFmann, J. J. , Brieven, 433. 
Hogerbcets, P., 351 (p. 183). 
Hogcrwaard, W., 351 (p. 192). 
Holkot, Robcrtus, Postilla super librura sji- 

pieutiae, 16. 
Holland, Resol. d. Staten, 357, 361, 302. 

— Zoenbrief, P. E. 30. 
Holst, Coraelia, 351 (p. 189). 
Holwerda, J. H., Annot. crit. in Xeno])h 

llellenica (Amst. 1866) cum not. mss. , 

512. 
Holwicrde, Heerl. rechten, 319. 
Homan, R., Redev., P. E. 11 (no- 223). 
Homerus, 141, 197, 205. 

— Ilias (Berol. 1874) cum not. mss.. 40.5. 

— „ (Berol. 1877 — 79) cum not. mss., 
496. 

Hoogstraten, .lohan v., Gedichten, 410. 
Hop (RcsoIutiSn enz. betr. Jacob), 355, 35G. 
Hopperus, Joach., Recit liistorial de Pestat 

des Pays Bas, P. E. 93. 
Iloratius, 182, 190—193, 204. 

— in prozavertaling , H. B. 45. 

— ad Pis. (Lips. s. a.) cum not. mss., 527. 

— Eclogae (Lips. 1752) cum not. mss., 528. 

— Poemata (Amst. 1636) cum not. noiss., 
529. 

— Ep. ad Augustum (Gron. 1831) cum 
not. mss., 530. 

Horsscn, Rechten der lieerlijkheid , 244. 
IlouliOrcs, mad. des, Gedichten, 40S. 
Houwerzijl, Dijkroeden , 267. 

— Reglement, P. E. 37. 
Howerda, Gcncalogia, 146. 
Hudde, 351 (p. 194). 

Hugo de Folieto, De claustro animae, 10. 
Hugo do Sancto Victore, Soliloquium de 
arrha animae, 10. 

— De substantia amoris, 10. 

— ? De disciplina claustralium, 10. 

— ? Dc tribus dictis, 10. 

— ? De oratione, 10. 

— De archa >ioe, 11. 

Huisinga, .1., Redev., P. E. 11 (n<>- 12). 
Huisman, R., vid. Warfsconstitutien. 
Ilumsterland, Rcchten, P. E. 30. 

— Xeuren, P. E. 12. 

— Erfrecht, P. E. 12. 

— Dijkrccht, P. E. 12. 

— HeGediging van dijki-echters, P. E. 34. 

— Verhaal v. d. stichting der proostdii, 
P. E. 29. 

— Zcendbrief, P. E. 29. 

— Verbond, 279, 386, 387. 



379 



Hnninga, Johan, Getuigenverhoor , 267. 
Hunsingoo, Reehten, 2r4, 256, 258, 270, 
P. E. 14, 20—28, 30—36, 39, 69. 

— Kcuren, 279, P. E. 12, 25, 31, 34. 

— Erfrecht, 254, 256, 279, P. E. 21—28, 
30—36. 

— Overrecht, 279, P. E. 23, 31, 34. 

— Clauw V. Redger-, Lanck- en Overrech- 
ten, P. E. 77. 

— Zeendbrief, 257, 279, P. E. 23, 29,31 , 
33, 34. 

— Verbond en Verdrag, 386, 387, 389, 
P. E. 22, 33, 55. 

Huybert, Anth. Joh. dc, 351 (p. 198). 

Huydecoper, 35 1 (p. 194). 

Huvgen , Ad. , Beschrij vinge van Doesborch , 

"^365. 
Hystorie (Die nuwe) der XI dusent maghe- 
' den, P. E. 9. 

I. en J. 

lacobus de Amersfordia, Comm. in Aristo- 

telem, 101. 
lacobus FJorentinus. Prologus, is. 
lacobus I, Epistolae, 142. 
Jagt, WiJlem v. d., Gedichten, 410. 
Jan van Beieren, Tractaat, 30o. 
Idema, Hero, Het Wonderjaar 1748, 396. 
Idsinga, S. II. v., Kedev., P. E. 11 (u«- 65). 

— Bedenkingen over 't Selwerder Land- 
recht (Overdr.) met hss. aant. , P. E. 
110. 

Idzardus (iravius, Chronicon Frisiae, 119. 
Jesus Maria, dat Jicht der genaden, 222. 
Jezus aan het kruis, 405. 
Jever und Wangerlandt (militos terrao) , Ue- 

nealogia, 146. 
ibn-al-IratUl al-Aqfahsi, Tractatus duo, 477. 
Impostoribus (Do tribus), Traduct. franr., 454. 
Indeveide, Micault van, Brief, 142. 
Inn- und Knipphusen, (renoaJogia, 146. 
Inhausen und Knvpliausen , Wilheim von, 

Brief, 142. 
In- en Kniphuizen . Vr. A. M. Oraafland 

Wed., Memorio, B. B. 29. 
Innersdijk, Sche[)perij , 330, 331. 
Instructie voor den Luytenant endo Hooft- 

mannen (1619) met liss. aant. , P. E. 97. 

— (Oron. 1631) met liss. aant. , B. B. 54. 

— ((iron. 1651) met hss. aant. , 5vSl , 5X2, 
P. E. 9s-l()l, 258^ (SuppJ.). 

— ((iron. 16(j7) met liss. aant. , 579, 5.S0, 
B. B. 54, P. E. 105, 10(). 

Johan Adolf v. SJeesw. — Hoistein, Brief, 142. 



lohannes Damascenus, Orthod. fld. c. 68, 

98—100 Arab., 460. 
Johannesevangelie (Begin v. h.) , Middelned. , 

405. 
loliannes de Lineriis, Excerpta canonum, 

102. 
lohannes de Muris, De correctione kalen- 

darii, 103. 
Jolian van Oostfriesland, Verklaring, 142. 
lohannes de Orsna, Sermones, 20. 
lohannes XXIII papa, Epistolae, 120. 
lohannes dc Sacrobosco, Algorismus, 104. 

— Computus ecclesiasticus , 104 

— De sphaera mundi, 104. 

lohannes Wallensis, Communiloquium sivo 
Summa collationum (CoUationes ad omnc 
genus hominum), 15. 

Joncoust, Gedichten, 40S. 

Ippius, E., Redov., P. E. 11 (nos- 20, 34). 

Isidorus Hispalensis, Origines sive Etymo- 
logiae, 8. 

— De natura rerum , 8. 

— Epistolae cet. , K 

— Sententiao sive Do summo bono. 10. 

— Synonyma sive Soliloquia animae pccca- 
tricis, 10. 

— 201 , 204. 
Isocrates, 203. 

— Orationes (Lips. 1S51 — 56) cum not. 
mss. , 507. 

ludicia de Duraei consiliis, 36. 

luJianus Cardinalis, Epistola, 120. 

Julsingh, B., vid. WarfsconstitutiSn. 

Julsingha, FamiJie, 334. 

Junckcrn (Der) und Doctoren rrphede, 142. 

lunius, Franciscus, Misc. theol., 31. 

J uiisterbu vrfack (Kegister der juktalen cnz. 

van het), 267. 
lustinus, 201. 
Justinus, Historiae (Lips. 1843) cum not. 

mss., 563. 
lustitia (De), 20. 
luvenalis, 204. 

— Satiren in prozavertaling , B. B. 46. 

— et Persius (Venet. 1501) cumnot. mss., 
538. 

luvenibus in arte dictandi . . . , 105. 



K. 



' KaJender, 405. 

, Kampen, Verbondbrief enz., 230,247,248. 

— (gijzeJaars gezonden naar), P. E. 34, 35. 
1 Kamperveen, Dijkrecht, 247. 

Karel van Oclder, Tractaat, 300. 



378 



Hanswijk, Anth. v., 351 (p. 185). 
Hanzc, 247. 

Hanzesteden (Ijijst van), P. E. 55. 
Harderwijk, Wilickeuren enz. , 239, 240. 

— Gilden enz., 365. 

Haren, 0. Zw. v., Gedichten, 410. 

Haren, Willem van, Gedichtcn, 408. 

-- 351 (p. 190, 193, 195). 

Haren (Mem. wegen de tijnde te), 284. 

Harkstedcn (Do beide), 258. 

Harlingen, Admiraliteits-Collegc , 2f30. 

Harssebruich , Caspar, Brieven, 142. 

Hasselt , Rechtcn , 247 , 248. 

Heemstra, Menko, Gcschil mct L, Ciant, 

386. 
Heerde, Dijkbrief, 247. 
Heere (Die) spreect tottcn menschc, 222. 
Heiligenkalender , P. E. 21, 28. 
Heinsius, Nic, Dan. fil., Advcrsaria (Harl. 

1742) cum not. mss., 532. 
Hellum, Afwatcring, 321, 322. 

— Verdrag betr. nabouto, P. E. 38. 
Hemelum, Kroniek, 127. 
Henrici, L., vid. Warfsconstitutign. 
Henricus de Belle , De VII sacramentis , 14. 
Henricus Goude, Chronicon, 127, 129, 300. 
Henricus de Gorinchem , Dc divina praede- 

stinatione, 15. 
Henricus de Oyta, De contractibus redi- 

tuum, 21. 
Heraclides Pontic. (Lips. 1829) cum not. 

mss., 516. 
Hcrmannius, H,, Request a.d. Gron. Kamer 

d. W. Ind. Comp., 258t> (Suppl.). 
Hermannus Josophi, vid. Hystorie. 
Hermes, G. , Vorles. fiber spcc. Dogmatik, 

447. 

— Phil. Einl. in dic Tlicologie, 448, 450. 

— Posit. Einl. in die Theologic , 449 , 450. 

— Vorles. liber spec. Tlieologie, 451. 
Hcrmogcnes, 197. 

Hero, 198. 

Herodianus, 172. 

Herodotus, llistoria (Gencvae 1566 etl570) 

cum not. mss. , 509. 
Hesiodus, 205. 
Hesselink , G. , Verliandclingcn over spraak 

en sprekcn der doofstommen, B. B. 49. 
Hesychius, 196. 
Hieronymus (S.) , Epistola ad Deractriadcm , 

11. 

— Incrcpatio contra Monachum, 11. 

— vid. Biblia Lat. 
Hippolytus, 105. 
Hoeckelum, Joh. v., 365. 



Hofferus , Rochus , Adversaria iuridica , 333. 
Hoflfmann, J. J. , Brieven, 433. 
Hogerbcets, P., 351 (p. 183). 
Hogerwaard, W., 351 (p. 192). 
Holkot, Robertus, Postilla super librura sa- 

pientiae, 16. 
Holland, Resol. d. Staten, 357, 361, 362. 

— Zoenbi-ief, P. E. 30. 
Holst, Comelia, 351 (p. 189). 
Holwerda, J. H. , Annot. crit. in Xeno])h. 

Hellenica (Arast. 1866) cura not. mss. , 

512. 
Holwicrde, Heerl. rechten, 319. 
Homan, R., Redev., P. E. 11 (n»- 223). 
Homerus, 141, 197, 205. 

— Ilias (Berol. 1874) cum not. mss., 495. 

— „ (Berol. 1877 — 79) cum not mss., 
496. 

Hoogstraten, Johan v. , Gedichten, 410. 
Hop (ResoIutiSn enz. betr. Jacob) , 355 , 356. 
Hopperus, Joach., Recit historial de Tcstat 

des Pays Bas, P. E. 93. 
Horatius, 182, 190—193, 204. 

— in prozavertaling , B. B. 45. 

— ad Pis. (Lips. s. a.) cum not. mss., 527. 

— Eclogae (Lips. 1752) cum not. mss., 528. 

— Poemata (Amst. 1636) cum not. mss. , 

— Ep. ad Augustum (Gron. 1831) cum 
not. mss., 530. 

Horssen, Rechten der heerlijkheid, 244. 
Houliercs, mad. des, Gedichten, 408. 
Houwerzijl, Dijkroeden , 267. 

— Reglement, P. E. 37. 
Howerda, Genealogia, 146. 
Hudde, 351 (p. 194). 

Hugo de Folieto, De claustro animae, 10. 
Hugo de Sancto Victore, Soliloquium de 
arrha animae, 10. 

— De substantia amoris, 10. 

— ? De disciplina claustralium , 10. 

— ? De tribus dictis, 10. 

— ? De oratione, 10. 

— De archa Noe, 11. 

Huisinga, J. , Redcv., P. E. 11 (n^- 12). 
Huisman, R., vid. Warfsconstitution. 
Humstcrland, Rechten, P. E. 30. 

— Keuren, P. E. 12. 

— Erfrecht, P. E. 12. 

— Dijkrccht, P. E. 12. 

— BeCcdiging van dijki-echters, P. E. 34. 

— Verhaal v. d. stichting der proostdij, 
P. E. 29. 

— Zeendbrief, P. E. 29. 

— Verbond, 279, 386, 387. 



381 



Lewe van Middelstum, Schepperij, 288. 
Leydekker (Aanm. op het gedrag van .lac.) , 

227. 
Libellus arithnieticus , 105. 
Liber chronologicus, 105. 
Lier, B. M. v., Gedichten, 410. 
Lier, J. v. , (Tedichten, 410. 
Lierebroick, Rechten, 247. 
Lil, II. V., Spreekwoorden , 411, 412. 
Liuwerderwolde , Zijlvesten , 25s. 

— Dijkbrief, P. E. 75. 
Livius, 201, 204. 

— (Lips. 1820) cum not. mss. , 550. 
Lodewijk XIV, Brief aan de Staten Oenc- 

raaf, P. E. 85. 

— (Spotverzen op), P. E. 85. 
Lodewijk XYI, 351 (p. 185). 

Looflf, Ph. J., Redev., P. E. U (n««- lOG, 

134). 
Loppersum, Rechten, 250. 

— Wvmers, Afvvatering, 325. 

— Zeendbrief, 250—258, 270, 322, P. E. 
23, 29, 31, 33, 34. 

Losdorp, Indijking, 317. 
Lucanus, 204. 

— Pharsalia (Argent. 18n7) cura not. mss. , 
534. 

Lucianus, Dialogi, 157. 

— 205. 

Lucilius, C. , Saturae (Lips. 1872) cum not. 

mss. , 521. 
Lucilius Jun., Actna (Lips. 1820) cum not. 

mss., 535. 
Ludolphus Suchensis, De itinere in Terram 

Sanctam, 152. 
Lutherus, M. , Xotiie in Erasmi novum 

testamentum, 404. 
Luytgen, Petr., Jr. . (lelriae descriptio, 131. 
Luytke Berents, 258. 
Lynslager, Carel, 351 (p. 105.) 
Lysias, 107. 

— (Turici 1838) cum not. mss. , 50:^. 

— Ausgew. Reden (Berlin 1IS50) cum not. 
mss. , 504. 

— Orationes et fragm. (Amst. iHiy.V) cum 
not. mss., 505. 

— Orationes selectae ((iron. 1803) cum not. 
mss. , 5uO. 

Ijijst van Predikanten, 305. 



M. 



Maanen, (r. A. <i. van, Redev., P. E. 1 1 (C). . 
Maarten van Russuni (Erfenis van), 304. I 
Maas en Waal (Rechten van), 244. ' 



I 



Maastricht (Stukken betr.), 359. 
Maccovius, Johannes, Misc. theol. , 31. 
Mac^iuet, J. , Gedichten, 410. 
Macrobius, 204. 
Maerlant, Jac. v., Rijmbijbel, 405. 

— Die miraele van onser Vrouwcn, 405. 

— Ene disputacie van onser Vrouwen, 405. 

— Van den V bloemen, 405. 

— Van den verkeerden .Martijn, 405. 

— Van ons Ileren wonden, 405. 

— Die Clausule van der Bible, 40.5. 

— Van Jacob ende van Martijn, 405. 

— Van den lande van Overzee , 405. 

— Van der Drievoudichede , 405. 

— Die Wrake van Jherusalem. 405. 
Magnus (De) keuren , 254, 279, P. E. 27, 

31 , 35, 37. 
Maiilet, (ledichten, 4(kS. 
Maire, Sara, 351 (p. 184). 
Malherbe, (redichten, 408. 
Malieus maleficarum, xid. Sprenger. 
Manier om ronselen te maken, 103. 

— (Een corte) om te biechten, 222. 
Manningha, Unico, Notae in Erasmi nov. 

test., 404. 
Marche, Olivier de la, Hofhouding van 

Xarel den Stoute, 350. 
Marck, Fr. Ad. v. d. , Resolutiones quaes- 

tionum et dubiorum iuris naturae, 80. 

— Commentatio de contractu Beklem- 

minge, 81. 

— Redev., P. E. 11 (n«s- 2, 18, 35, 50). 
Margareta van Parma, Brief, 304. 
Margarita physicii de lineis (Excerpta) , 103. 
Marne (Omniegang d. heerden in de), P. 

E. 22. 
Marsch (Stukken betr. het geschil tusschen 

(felderl. en Utr. over de), 245. 
Marsum, Heerlijke rechten, 319. 
Martena, Kempo v. , Landboek v. Friesland, 

128, 3()8— 370. 
Martialis, 204. 

Marum, M. v., Brief, 434»* (Suppl.). 
Martinus V papa, Epistolae, 12(>. 
Mastenbroek, Rechten, 230, 247, 248. 
Materia de indulgentiis promerendis , 21. 
Mauricius, J. J., Gedichten, 408. 
Maurits, 351 (p. 183). 
Maximianus Etruscus, Elegiae (4 exx.) cum 

not. mss. , 549. 
Mazarin, 351 (p. 184). 
Meditations de rhermite Valerian, P. E. 

r/« ». 
Memorie v. Vrouwe A. M. Graafland, Wed. 

In- en Kniphuizen, B. B. 29. 



380 



Karel van Gelder, Testament, 365. 
Karel V, Tractaat v. Yenloo, 247. 

— vid. Groningen etc. 

Karolus (Van Konynck) endo K. Rabbodus , 

279, P. E. 23, 37. 
Keessel, D. G. v. d., Praelect. de iurisprud. 

crim., 82. 

— Aant. op Laman's Gron. Regtskennis, 
P. E. 108. 

Keiser, J. W., Verhandel. over Gron. ze- 
gels, P. E. 45. 

— Redev., P. E. 11 (C). 
Keizerrccht, 247, 279, P. E. 23, 25, 31. 
Kerkenordeningcn , 223—225. 
Kerkenordeningo .... Dordrecht (Rotterd. 

1733) raet hss. aant., 575. 
Kerkenordre .... Drenthe (Meppel 1730) 

met hss. aant. , 570. 
Keston, De XVII, 254, 256, 279, P. E. 

13, 15—17, 20, 22—27, 30—37. 
Keuchenius, Petr., Album amicorum, 211. 

— Rob., Album amicorum, 212. 
Keuren enz Rhijnlandt (Leiden 1664) 

met hss. vervolg, 578. 
Kinder (Stukken betr. Joh. Ter), 228. 
Klcef, Verscli. stukken, 365. 
Klein, J. Th., Tentamen methodicae dispo- 

sitionis echinodermatum , 99. 
Klinkenberg, Nuys van, 351 (p. 190). 
Kloosterburen , Dijkroeden, 267. 
Kloosters, vid. ambachten. 
Koeverden, 248, 240, 261. 
Koopmans , R. , Verhandel. over het spraak- 

vermogen, B. B. 49. 
Kranelanden, Dijkrecht, P. E. 75. 
Kremer , Hs. , Aardr.- en geschiedk. beschr. 

d. prov. Gron. (Gron. 1818) met hss. 

aant., B. B. 57. 
Kroniek van Hemeium, 127. 
Kroniek, Ommelander Waterstaat, 258. 
Kruyflf, J. de, Gedichten, 410. 
Kruiswoordcn , De zeven, 405. 
Krijgswezen, 393. 
Kuinder, Privilege, 249. 



L. 



Laman , Paulus , Groninger Regtskunde , 306. 
[Laman, P.], Anleiding tot dc eerste be- 

ginselen der Groninger Regtskennis (Gron. 

1754) met hss. aant, P. E. 108. 
— (Gron. 1778) met hss. aant. , P. E. 109. 
Lammers, G. (?), Annot. in physicam, 97. 
Landhuur (Bepalingen omtr.), P. E. 28, 

31, 33. 



Landrecht, vid. Groningen, Friesland etc. 
Landrecht (Dat nije) van Hunsingo, Five- 

lingo unde het Westerquartier (Gron. 

1603) met hss. aant. , 579. 

— (Gron. 1618) met hss. aant, P. E. 96 , 97. 

— (Gron. 1647), met hss. aant, 580, 581, 
B. B. 51, P. E. 98-104. 

— (Gron. 1664) met hss. aant, B. B. 52, 
P. E. 105, 106. 

— (Gron. 1679) met hss. aant. 582, B. 
B. 53. 

Landrecht der Beyden Old-Ambten (Gron. 
1650) met hss. aant, P. E. 102. 

— (Gron. 1654) met hss. aant, 580, B. 
B. 55, P. E. 98. 

Landrechten, De XXIV, 254, 256, 279, 

P. E. 13, 15—17, 20, 22—27,30—37. 

Langewold, Rechten, 256, 386, P. E. 30. 

— Keuren, 279, P. E. 12, 31, 34. 

— Erfrecht, 279, P. E. 21, 25, 30, 31, 
34, 36. 

— Verbond, 279. 

— Zeendbrief, P. E. 29. 
Lannoy, J. C. de, Gedichten, 408. 
Lasquert, Hamrikken, P. E. 75. 
Laurentius Ruzius , 204. 
Lectionarium , 26; Nederl., 215. 
Leens, Dijkroeden, 267. 

— veeschutten, 283. 
Leermens , Fundatiebrief , 283. 

— Clauwboek, 317, 329, P. E. 38. 

— SUjtboek, 329, P. E. 38. 
Leeuwarden, Magistraatsbestelling , P. E. 

93. 
Legende (Die) van S. Alyt, P. E. 9. 

— (Die) van S. Magdalene, P. E. 9. 
Leges Frisiorum, 253. 

— poenales Frisicae, P. E. 93. 
Leiden, Regenten, 351 (p. 183, 185). 
Leiste, C. L. D., Notae in Hor. Eciogas, 

528. 
Lemego (Kroniek van Van), 380 — 384, B. 

B. 41, 42, P. E. 54, 89, 90. 
Lennep, D. J. v., Annot in Taciti Germa- 

niam, P. E. 6, 
Leoninus, E. , Historia belli Belgici, P. E. 

93. 
Lettre sur les n^gociations entre le ducde 

Savoye et la Ligiie en Allemagne, P. 

E. 93. 
Levene (Van den) ons Heren, Fragment, 

405. 
Leven (Het) van Jezus, 217. 
Leven (Dat) des heil. bysscop S. Sen^aes, 

P. E. 9. 



381 



Lewe van Middelstum , Schepperij, 283. 
Levdekker (Aanm. op het gedrag van Jac.) , 

'227. 
Libellus arithmeticus , 105. 
Liber chronologicus , 105. 
Lier, B. M. v., Oedichten, 410. 
Lier, J. v. , Gedichten, 410. 
Lierebroick, Rechten, 247. 
Lii, H. V., Spreekwoorden , 411, 412. 
Liuwerderwoide , Zijisresten, 258. 

— Dijkbrief, P. E. 75. 
Livius, 201, 204. 

— (Lips. 1829) cum not. mss., 550. 
Lodewijk XIV, Brief aan de Staten Gene- 

raaf, P. E. 85. 

— (Spotverzen op), P. E. 85. 
Lodewijk XVI, 351 (p. 185). 

LoofF, Ph. J., Redev., P. E. 11 (no«- 106, 

134). 
Loppersum, Rechten, 256. 

— Wvmers, Afwatering, 325. 

— Zeendbrief, 256—258, 279, 322, P. E. 
23, 29, 31, 33, 34. 

Losdorp, Indijking, 317. 
Lucanus, 204. 

— Pharsalia (Argent. 1807) cum not. mss. , 
534. 

Lucianus, Dialogi, 157. 

— 205. 

Lucilius, C. , Saturae (Lips. 1872) cum not. 

mss. , 521. 
Lucilius Jun. , Aetna (Lips. 1826) cum not. 

mss., 535. 
Ludolphus Suchensis, De itinere in Terram 

Sanctam, 152. 
Lutherus, M. , Xotae in Erasmi novum 

testamentum, 494. 
Luytgen, Petr., Jr. , Gelriae descriptio, 131. 
Luytke Berents, 258. 
Lynslager, Carei, 351 (p. 195.) 
Lysias, 197. 

— (Turici 1838) cum not. mss. , 503. 

— Ausgew. Reden (Berlin 1859) cum not. 
mss. , 504. 

— Orationes et fragm. (Amst. 1863) cum 
not. mss., 505. 

— Orationes selectae (Gron. 1863) cum not. 
mss., 506. 

Lijst van Predikanten, 365. 



M. 



Maanen, G. A. G. van, Redev., P. E. 11 (C). 
Maarten van Rossum (Erfenis van), 364. 
Maas en Waal (Rechten van), 244. 



Maastricht (Stukken betr.), 359. 
Maccovius, Johannes, Misc. theol. , 31. 
Macquet, J. , Gedichten, 410. 
Macrobius, 204. 
Maerlant, Jac. v., Rijmbijbel, 405. 

— Die miraclo van onser Vrouwcn, 405. 

— Ene disputacie van onser Vrouwen , 405. 

— Van den V bloemen, 405. 

— Van den verkeerden Martijn, 405. 

— Van ons Heren wonden, 405. 

— Die Clausule van der Bible, 405. 

— Van Jacob ende van Martijn, 405. 

— Van den lande van Overzeo , 405. 

— Van der Drievoudichede , 405. 

— Die Wrake van Jherusalem, 405. 
Magnus (De) keuren, 254, 279, P. E. 27, 

31, 35, 37. 
Maillet, Gedichten, 408. 
Maire, Sara, 351 (p. 184). 
Malherbe, Gedithten, 408. 
Malleus maieficarum, vid. Sprenger. 
Manier om ronselen te maken, 103. 

— (Een corte) om te biechten, 222. 
Manningha, Unico, Notae in Erasmi nov. 

test., 494. 
Marcho, Olivier de la, Hofhouding van 

Karel den Stoute, 350. 
Marck, Fr. Ad. v. d. , Resolutiones quaes- 

tionum et dubiorum iuris naturae, 80. 

— Commentatio de contractu Beklem- 

minge, 81. 

— Redev., P. E. 11 (n«8- 2, 18, 35, 50). 
Margareta van Parma, Brief, 364. 
Margarita physica de lineis (Excerpta) , 103. 
Marne (Ommegang d. heerden in de), P. 

E. 22. 
Marsch (Stukken betr. het geschil tusschen 

Gelderl. en Utr. over de), 245. 
Marsum, Heerlijke rechten, 319. 
Martena, Kempo v. , Landboek v. Friesland , 

128, 368—370. 
Martialis, 204. 

Marum, M. v., Brief, 434» (SuppL). 
Martinus V papa, Epistolae, 120. 
Mastenbroek, Rechten, 230, 247, 248. 
Materia de indulgentiis promerendis, 21. 
Mauricius, J. J., Gedichten, 408. 
Maurits, 351 (p. 183). 
Maximianus Etruscus, Elegiae (4 exx.) cum 

not. mss., 549. 
Mazarin, 351 (p. 184). 
Meditations de rhermite Valerian, P. E. 

93. 
Memorie v. Vrouwe A. M. Graafland , Wed. 

In- en Kniphuizen, B. B. 29. 



382 



Menco, Chronica, 116, 117. 

Mengeler scaer, vid. Wengelo. 

Mensinga, Joh., Notae in Hor. Poemata, 

529. 
Mensnratione (De) per numer. proportiones , 

103. 
Mepsche, Johan de, 258. 
Meppche, Rud. de, ontvanger in Wedde 

enz. , .312. 
Merckelbach, Chr. Mich., Album amicorum, 

213. 

— Redev., P. E. 11 (no». 91, 97). 
Merken, L. W. v., (redichten, 410. 
Merkman, Pieter, Gedichten, 408. 
Meteren, Em. v. (Annotationes excerptae), 

144. 
Meverus, lac, Do rebus Fiandricis, 147. 
Middagsterland , Verbond, 279, 386. 
Middelbert, Afwatering, 258, 325. 
Middelburg, 351 (p. 187). 
Middelbuurschap , P. E. 75. 
Middendorp, R. H., Verhandel. over de 

Oron. voikstaal, 418. 

— Aant. omtr. de Q-ron. volkstaal, 419. 

— Woordenlijst , (-boek) der Gron. volks- 
taal, 420, 422. 

Midhalen, Dijkroeden, 267. 
Mi^re, de, Gedichten, 408. 
Mingard, Gedichten, 408. 
Mirkhond, Hist. pars I. Persice, 481. 
Miscellanea theologica, 31. 

— philol. praesertim ad V. T. sec. LXX 
spect., 184. 

Missale Romanum, 27. 

M. J., Epigr. in L G. Frisonem, P. E. 37. 

Molema, H., Spreekwoorden , 413. 

— Woordenb. d. Drentsche Volkstaal , 423. 
Moreau, OfiBc. stukken, 359. 

Moronius, carmen, 351 (p. 183). 
abu-'l-Motarrif Abdarrahman ibn-Wafid, 

Compendium medicinae, 465. 
Mulerius, Nicolaus, Tabul. Frisic. pars II 

planetarum cet. , 106. 
Muller, Joh. Cadovius, Memorialo linguae 

Frisicae, P. E. 94. 
Muntendam (Protocol des kaspels), 223. 
Muntinghe, busheer, Gron. Rechten, 303. 
Muntinghe, Hermannus, Instit. hermeneut. 

vet. focderis, 70. 

— Annot. ad ioca sel. vet. foederis, 71. 

— Onderwijs in de Predikkunde, 229. 
Musica, De, 103. 

Mutationibus (De) aeris ad pluviam, 103. 
Muylman, Nicolaas, 351 (p. 196). 
Muysterzijl, 258. 



N 



Nantes (Renouvellement de TEdit de), P. 

E. 93. 
Napoleon, 351 (p. 194). 
Nasr-ad-din Khodscha, Facetiae, 488. 
Neander, Joachim, Gedichten, 410. 
Nepos (Lips. 1848) cum not. mss., 553. 
Nicephonis imperator, 198. 
Nicetas, 172. 
Nicolaus Cusanus , De mathem. complemen- 

tis, 103. 

— De mathem. perfectione, 103. 

— De reparatione kalendarii, 103. 

— Ideota de stat. experimentis, 103. 

— Determinatio carenae quadragenae et sep- 
tenae, 103. 

Nicolaus Damasc. (Lips. 1829) cum not 

mss. , 516. 
Nicolaus Orayme, De intensione qualitatum, 

103. 
Niekerk, Zijlrecht, P. E. 33. 
Nienhuis, H., Over het Burgerl. Wetb. , 92. 

— Over het Wetb. v. Burgerl. Rechtsple- 
ging, 92. 

— Voorlez. over h. Ned. Wisselrecht, 344. 

— Voorlez. over h. Ned. Burgerl. Recht, 345. 

— Dictaat over het Beklemrecht , B. B. 28. 
Nobel, B., Gedichten, 410. 

Nomina stellarum fixanim, 103. 
Nonius Marcellus , 204. 
Noorddijk, 258. 

Norden (Verklaringen der stad), 142. 
Notabilia in praxi hac nostra, P. E. 105. 
Nova Palus, vid. Nijenbroek. 
Numan, C. Star, Scholae de iure criminali, 
96. 

— Voorlez. over Algem. Nederl. Strafrccht , 

346. 
Nijenbroek, Dijkrecht enz., 247, 365. 
Nylaut, Afwatering, 328. 
Nyloe, Jac., Adversaria Biblica, 574. 
Nijmegen , Rechten , 236. 

— Burgemeesters , 351 (p. 185). 



O. 



Observatione (De) festorum, 21. 
Observationes quibus via panditur ad orig. 

Graec. investig., 193. 
Ocko ten Broecke , Verdrag , 300 , 386 , P. 

E. 55. 
OquIi, Diwan, 490. 
Oene, Dijkbrief, 247. 



383 



Oerspronck der Y5chten etc. van Gelre 
(Niemegen s. a.) met hss. aant., 585. 

OfFerhausius , Leonard. , Observ. in antiquit. 
Rom., 148. 

— Monita in epistol. conscript. observan- 
da, U8. 

— Monita in orat. conscrib. et pronunt. 
observanda, 148. 

— Adnot. in geogr. novam, 156. 
Oldambt, Landrecht, 257, 308—310, P. 

E. 20, 24—26, 30, 32, 34, 36, 69— 
71, 76, 87. 

— Keuren, 279, P. E. 34. 

— Erfrecht, P. E. 34. 

— Vonnissen, 336, P. E. 66. 

— Ambtmannen en Richteren, 261. 

— Drosten, 261. 

— Wetten van 't klassis, 575. 

— Klooster, P. E. 39. 

— Verbond, 386, 387. 
Oldekerk, Zylrecht, P. E. 33. 
Oldenbarneveld, 351 (p. 183, 184). 
Oidenbarneveveld gen. Tuliingh, J. G. v., 

408. 
Oldenklooster in de Marne, Muntverorde- 

ning, 386. 
Oldennansboek , vid. Gron. (Stad). 
Oldersum, Genealogia, 146. 
Ommelanden, cf. Groningen (Prov.). 

— Rechten, 254—259. 

— Landrecht, 315, 339, P. E. 17, 75— 82, 
87. 

— Zijivestenijen, 258, 322, 388, 389, B. 
B. 34, 35, 37, 38, P. E. 28, 55, 75. 

— Lijst van dorpen enz., 38iS, 389, P. E. 
55. 

— Heerlijke rechten, 318, 319, B. B. 29, 
30. 

— Regeering, 314. 

— Schepperijen, P. E. 37. 

— Clauwbocken, 267, 315—317, P. E. 78. 

— Almanach v. Ampten, P. E. 105. 

— Syndici, 261. 

— Kierken enz. , 261. 

— Geconimitt. Raden, 261. 

— Monstcrrol v. Landsdags Comparanten, 
397. 

— Rekening v. d. Rcntmeester, 299. 

— Verdeeling der kas, B. B. 31. 

— Beklemrecht, P. E. 81, 82. 

— CoUaticn, P. E. 37. 

— Zeondreclit, 279. 

— Gecstel. jurisdictio, 254, 256, 279, P. 
E. 22—24, 26—29, 31—33, 36. 

— Klousters, P. E. 55, 60, 67. 



Ommelanden, Ketterij, 255. 

— Geschil raet Gron., 313; cf. Gron. (Prov.). 

— Verbond , P. E. 22 , 24 , 26 , 27 , 30 , 
32, 33—35, 36, 38, 55. 

— (Brieven enz. der Staten van de), 270. 

— Huidiging v. d. Vorst van Gelre, 283. 

— Tractaat met Rennenberg, B. B. 13. 

— Dijkroeden enz., 267. 

— Landmaten, 267, 300. 
Ommering, Adr. v. , 351 (p. 190). 
Onderrichtingh (Grondelicke) aan de ge- 

meene Ingesetenen van Nederlant (1579), 

P. E. 93. 
Onosander, 204. 

Onsta, Abel en Eylko, Geschil, 386. 
Oostergoo, Verdrag en verbond, 300, 386, 

387, P. E. 55. 
Oosterstadshamrik , Afvvatering, 258, 325. 
Oosterwarf, vid. WarfsconstitutiCn. 
Oosterwierum , Klooster, 258. 
Oostfriesland , Landrecht , 332, P. E. 16, 

17. 

— Dijkrecht , B. B. 16. 

— (Stukken betr.), 142, 349. 
Oostwold, Verdrag betr. Redgerrecht, P. 

E. 38. 
Oorlogszaken , 393. 

Opus Turc. theol. (fragmentura), 493. 
Oranje-Nassau , Familie, 347. 
Oratio contra Magos, 170. 
Ordo et method. feriarum in Ostfrisia , 142. 
Ordonnantie op Saecken van Huwelyckon 

enz. (Gron. 1701 — 1703) met hss. aant, 

583. 
Ordonnantie voor den Hove van Utrecht 

(Utr. 1680) met hss. aant., P. E. 107. 
Ordre waer nae gheprocedeert sal worden 

in de revisie van Lieut. ende Hooftm. 

(Gron. 1615) met hss. aant. , B. B. 54. 

— (Gron. 1648), 579. 

— (Gron. 1655), 580—582, B. B. 54, P. 
E. 98—101, 106. 

— (Gron. 1673), P. E. 105. 

Ordre (Nader) voor Lieutenant ende Hooft- 

mannen (Gron. 1668) met hss. aant., 

B. B. 54, P. E. 105, 106. 
Ordre in civile zaken voor Borgemeesteren 

enz. (Gron. 1773) met hss. aant. , 584. 
Orestis tragoedia (Pmg. 1867) cum not. 

mss. , 541. 
orientius , Carmina (Vindob. 1888) cum not. 

mss. , 548. 
Origine (De) ducuni Brabantiae H, 121. 

— (De) gentis Rom. (Eichst. 1885) cum not. 
mss. , 564. 



384 



Oterdum, Zyl- en Dykrecht, P. E. 37. 
Otto, Ev. , Notitia praec. Eur. rerumpubl. 

(Traj. ad Rh. 1739) cum not. mss. , 572. 
Oudaen Jr. , Joach. , Gedichtcn, 408. 
Oultremont, Comte d', 351 (p. 189). 
Overdencken (Van dat) des doots, 222. 
Overijsel, Privilegien, Kechten enz. , 230, 

246—249, 365. 
Ovidius, 201, 204. 

— Opera omnia (Lips. 1845) cum not. mss. , 
522. 

— Halieutica (Lips. 1838) cum not. mss., 
523. 

P. 

Paape, Oerrit, 351 (p. 186). 
Pacificatie van (irent, 364. 
Paddepoel, Uitwatering, P. E. 75. 
Paehlig, C. Chr. , Dictata in Institut. lustin., 
83, 87. 

— Dictata in praxin forensem, 84. 

— „ „ Pandectas, 85. 

— „ ad codicem de ordine iudic. civ., 
86. 

— Dictata in locos difficiles Institut. , 88. 

— Dict. over 't Code Napoleon, 343. 
Paehlig, J. E., Redev., P. E. 11 (C). 
Paffendorf , Over de taak der kerk , P. E. 85. 
Panegyrici Lat. XII (Lips. 1874) cum not. 

mss., 568. 
Pareau, L. O., Notae in Coccej. Lexic. 

Hebr. et Chald., 590. 
Paris, Grief propos6 par le Magistrat (1614), 

P. E. 93. 
Parthonopeus v. Bloys, Dietsche Fragmen- 

ten, 406. 
Passio S. Dorotheae virginis, 23. 
Patemoster, Beyersche, 351 (p. 192). 
Patriottentijd , 351 (p. 184, 185, 189, 191). 
Paulus apostolus, vid. Epistolae. 
Paulus Diaconus, 204. 
Paulus de Middelburgo , X quaestioncs pro- 

pos. Johanni Lichtenberger (Excerptum) , 

103. 
Peizo, Zijlvesten, 258. 

— Verdrag met Groningen, P. E. 30. 
Penon, G., Taalkund. Woordregisters , 424. 

— Stukken betr. Huygens en zijn familie, 
425, 426. 

— AanvuUing op Verwijs, Glossar.-Bloem- 
lez.-Middelned. Letterk., 427. 

— Register op Antwerpsch Liedeboek , 428. 

— Registers op 17<^«-eeuwsche auteurs, 
vooral Vondel, 429. 

— Letterk. cn geschiedk. Aant., 430. 



Pentateuchus Hebr. , 457. 
Perfectione (De spirituali), 11. 
Persius, 204. 

— Satiren in prozavertaling , B. B. 47. 

— (Venet. 1495) cum not. mss., 524. 
Petitien van Oorlog, 354, 393. 
Petitioncs, XVII, P. E. 93. 

Petrus Alfonsus, De disciplina clericali, 

15. 
Petrus Comestor, Ilistoria scholastica, 5. 
Petrus Crinitus, vid. Crinitus. 
Phaedrus, Fabulao (Lips. 1884) cum not. 

mss., 533. 
Philipse, H., Historia iuris Rom., 94. 

— Dict. in libr. aliqu. Institut. , 95. 

— Dictata ad Instit. lustin., 96=^ (Suppl.). 

— Redev., P. E., 11 (C). 
Phocylides, 195. 

Pitt., 351 (p. 191). 

Pizzi, Italo, Notae in Maximianum Etrus- 

cum, 549. 
Platanus, Fr., Dict. in 1. Porphyrii de lo- 

gica, 165. 
Plautus, 204. 

— Comoediae (Wittonb. 1612) cura not. 
mss., 519. 

Plinius maior, 204. 

— minor, 175, 177, 201, 204, 205. 

— Epist. et Panegyr. (Lips. 1829) cum 
not. mss. , 566. 

Plumierius, C, Plantae Americanae, 98^^ 

(Suppl.). 
Pluralitate (De) beneficiorum , 21. 
Poetae Scenici Graeci (Lips. 1830) cum not. 

mss., 497. 
Polanus, Amandus, Misc. theol. , 31. 
Polybius, 172. 
Pomponius Laetus, 204. 
Poot, H. K., Gedichten, 410. 
Popkens, Tammo, Aant. betr. do 3 Delf- 

zijlen, 324. 
Porphyrius,' 164, 165. 
Post (ten), Schepperij, 258. 
Praedicans Dresdanus , Epistola de Calvinis- 

tis bello persequendis , P. E. 93. 
Praedinius , R. , Notae in Erasmi nov. test , 

494. 
Praefatio in explicationem logicae, 164. 
Preces Arab., 471—473, 475, 483, 484. 
Preces Turcico, 471—473, 483, 484, 491, 

492. 
Predikanten in do Rcpubliek, 575. 
Priscianus Caesar., Institut. gramm., 160, 

161. 

— Do acccntibus, 160. 



385 



Priscianus Caesar., 204. 

— PeriegevSis e Dionysio (fragm.) cum not. 
rass. , 569. 

Privilege de non evocando, 864. 
Privilegia III ord. S. Francisci, in diocesi 

Traiectensi 1 20. 
Privilegium Frisiorum, 119, 25.S, P. E. 98. 
Processionibus (Dc) ecclesiasticis , 21. 
Processus iuris in Camera Hovetm., 76, 

B. B. 2. 
Proclus archiepisc. Constantiiiop. , 196. 
Prodromus rernm Frisie, sigillatim Ilarlin- 

giae, P. E. 4. 
Progressione (De) numerorum, 108. 
Propertius, Sext., Elegiae, 159. 

— 204. 

— Elegiae (Lips. 1868) cum not. mss. , 581. 
Psalmi Graece et Latine, 195. 

— I— LXXXII Arabice, 458. 

— I — XXXVIII Persice cum vers. Ital. et 
Belgica, 479. 

— Fragmenta Lat. et Frisice , 404. 
Psalter, Nederi., 221. 

Psychologia empirica methodo Baumoi- 

steri, 452. 
Ptolemaeus, Cl., Geogr. (Basil. 1538) cum 

not. mss. , 517. 

— vid. Vossius. 

Publicatie der Staten van Stad en Lande 
(1673 en 1679) met hss. aant., P. E. 
105. 

Putman, Everh. Herm., 851 (p. 190). 



Q. 



Qoran, 468—478, 488. 
Quadraten (Over) en cirkcls, 103. 
Quaestiones iuris, P. E. 86. 



Raad van State, Instructie enz. , 898. 
Raadt, M. W. de, Redev., P. E. 11 (no«- 

111, 116, 180). 
Ranitz, H. de, Redev., P. E. 11 (C). 
Ravensperger , Herraannus , Misc. theol. ,81. 
Rayraundus de Pennaforte, Sumraa, 14. 
Raynerius Pisanus, Pantheologia , 18, 19. 
Rechten (Keizers) vid. Keizerr. , Gron. , 

Friesl. etc. 
Rechten des Rijcks endo Stads Nieuwrae- 

gen, 286. 
Rechten (De veer). P. E. 28, 81, 88, 87. 
Rechten (Do viil), P. E. 28, 88, 87. 
Receptboek, 481. 

Codicea Groning. 



Recepten (Eenige), P. E. 88. 

Recit (Brief) et discours, comment le Roy 

j)ensoit remedier aux troubles des Pays 

Bas, P. E. 98. 
Reddieboek (Het), P. E. 27. 
Redevoeringen gehouden in het Genootsch. 

P. E. L P., P. E. 11. 
Reductie (Tractaat v.) , vid. Groningen (Stad). 
Regpster der Dorfer der Gauen Hugmerchi , 

Hunusga und Fivelga, 458. 
Regleraent v. Orde v. d. Const Comraissie 

(1797), 360. 
I^glement (Nader) op de Hoofdraannenka- 

mer (Gron. 1679) raet hss. aant. , 582. 
Regula S. Augustini, 23; (Nederd.), 216. 
Reiderland, Ijandrecht, 257, 309, 310, P. 

E. 20, 25, 26, 30, 32. 

— Verbond, 886, 387. 

Reidia, ludicium abbatum, P. E. 39. 
Reinesius, Thoraas, Eponymologium , 171. 
Relatio miracul. S. Guiberti, 132. 
Heraonstranten , 351 (p. 183). 
Remy, predikant, 351 (p. 190). 
Hengers toe Dijcke, Duthmer en vrouw, 

Geschil met Abel Onsta, 386. 
Rengers van ten Post, Johan, 258. 

— Kroniek, 385. 

— Verhandel. over Staat en Politie der 
Omraelanden, 385. 

— Redevoering daarover, 385. 

— Van den standt der Oraraelanden , 

P. E. 92. 

Rengers van ten Post, Edz., Stukken,256. 
Rengers van Slochteren, Schepperij, 283. 
Repartitie van algemeene lasten, 260. 
Republiek, Bat., 351 (p. 194). 
ResoIiitiGn van Gedeput. Staten v. Gron. en 

Omrael. (1665 en 1673) raet hss. aant , 

B. B. 54. 
Resolutien, vid. Groningen, Friesland etc. 
Reyd, Everh. v., Hist d. Nederl. Oori., 352. 
Revner v. Apeldoorn, 365. 
Rhoer, C. W. do, Redev., P. E. 11 (no- 

145). 
Rhoer , lacobus de , Dictata in ep. Pauli ad 

Rora. , 66. 

— Dictata de stilo S. Scripturac, 67. 
in Aristoplianis Plutura, 185. 

C. Suetonium Tranqu. , 186. 
Taciti de raor. Germ., 187. 

— „ „ Antiquit. patriae nostrae, P. 
E. 5. 

— Redev., P. E. 11 (n»»- 68, 69, 78, 102). 
Rhijnland, Keuren enz. v. h. Hoogheemraad- 

schap, 578. 

26 



"i^ 



» 



"> 



51 



55 



3S6 



Richard. Offic. Stiikken, 359. 

Richard de Wassebourg, Aiiti^uiti^s de la 

Gaule bel^'jue (ExtraitJ, 132. 
Riehardus de Sancto Victore. De XII pii- 

triarchis. 11. 
Riedel, H.. vid. Hor., Over de Digtk., li»3. 

— Xotae in Hor. Ep. ad Auinistum. 33«». 
Riedel. P. W. C. , Album amict»nim, 214. 
Ripperda. Genealogia. 140. 

— (Erfenis v. Frederik), 3S^, 3S9. 
Rivi^re <abl>t> de la), 3ril ^p. 1S4). 
Robertus Lincolniensis . De fractionibus ra- 

dionim. 103. 
Roden, Zijlvesten, 2.">S. 
Ro^iolphus episc. Ultrai., Epistolae, 12<>. 
Roelfsema — v. d. Horst, Anna. Gediohten. 

410. 

Romans. Jan. 3r>l ip. 1061. 
Roose, Abraham. 331 (p. ISS). 
Rottum. Muntveroniening , 3SG. 
Rousseau. Gedichten. 40S. 
Rovers, I. A. C. Dict. de historia gentium . 
151*» (Suppl.). 

— Dict. de antiquitatibus Rom.. 131^ 
(Suppl.). 

— Dict. de historia recentiore, 131'^ (Suppl.L 
Royer, I. Th.. Geilichten. 4mS. 

Ruardi. lohannes. Dictata in ep. II Pauli 
ad Cor., 69. 

— Dictata in antiquit. Graecas, 151. 

— ., ., analogiam Graecam, l^S. 

— „ ., Cicen:»nis epistolas, 1S9. 
Rudolfsboek. 234, 23«j, 279, P. E. 22. 23. 

33 — 33. 
Ruhnkenius. D. . Observanda in Hor. de arte 

poet. li»i.. 193. 
Ruinen , Venirag mot Gn>ningen . P. E. 3« ». 
Ruiter. Michiel de. 331 ip. 1^0). 
Rulaous (Aanm. op het getirag van Ds. H.). 






Ruyl. Henr.. 331 (p. lS«i). 
Ruyl, Maria. 331 ip. 1*^6). 

S. 

S., Gedichten. 41«». 

Saaxumhuizen , Afwatering. 32n 

Sanger. J. H.. Aant. oratr. e. magnvt. lie- 

handeling. 432=* iSuppI.). 
— Gezondheid en Ziektekunde, 432** 

iSuppl.). 
Sak>en>piei:».-1 iDe» in iiet Diet>ch. 23«». l*. 

E. 12. 
Salland. Dijknvlit. L;indrei.-ht enz.. 2Hn. 

24ri— 24;*. 



Sallnstius iC.i Ciispus, 174, 173. ISO, 201. 

— Opera <.^. i. et a.) cum not. mss.. 324. 

— Cat. et lug. (Lips. 1^52) cum not. mss. , 
334. 

Salvatien in ca.<u revisionis overgeg. door 

A})el Derks kinderen , B. B. 26 , P'. E. S2. 
Sautijn. J., burffem. v. Amsterdam, 331 

tp. 196). 
Saxe. Prince Clrment de, 331 (p. 1S9). 
Schaffer. Johan. 23s. 
Schaphalsterzijl , Zijlrecht , 23S , 321 . 322 , 

327. 
Scharl . Occo v. , Kroniek v. Friesland , 366 , 

367. 
Scharmer Zijlvest, 23^, 323. 
Schelius, Eb., Urbis Romae Topigraphia, 

1:4. 
Scheltinga. Geriacus, Dict. 6ver Hngo de 

Groots HoU. Regtsgel.. 33S. 
Schenkl, C. De c«>d. ms. Veron. dist. Ca- 

tonis . 367. 
Schie. Salomon v., 351 (p. 1S6). 
Schildwolde . Afwatering, 321, 322. 

— Verdrag betr. naboute. P. E. 3S. 
Si-hmfining. Empirische Psychologie. 452. 
S^hneiter, A. , Redev., P. E. 11 (C). 
Sehoiten, Jan A., 331 (p. 195). 

Sohonk, A. C. Gedichten, 4uS. 
Schrtoten, Franc. a, Problemata geometr. . 
lOS. 

— Mathesis universalis, 109. 

— Arithmetica, 1^»9. 

— Dict. «iver Logarithmen, 43.5. 

— Dict. over Ari^thmetica, 436, 440. 

— Dict. over Wislunde, 437. 

— AlgebraTsche vraagstukken, ^^^^. 

— rittr. uit Bachet's Diophantiis. 439. 
Sch«»ten . Petr. a , Euclidis elementa expiie. . 

111. 

— Pmblemata alerebraica, 112. 

— Pierre de, Arithm^^tique . 441. 

— Veriiandei. over logarithmen. 441. 

— Over deelingen van tiguren, 441. 

— Oyer vestinebouwkunde , 441. 

— Meetk. en algebr. vraagst, 442. 

— <?osinus-rekeninir en verhandeL over ir- 
rat. irn»otheden, 443. 

— Over de sphaer. driehoeksmeting v. Fr. 
V. Sch«>«»ten. 444. 

— Petr. et Franc, Varia arithmetica, 110. 
Srhoitus. Andreas. ISO. 
Sch-'uwerzijl. Rechten, 32S. 
Schreuder. • ». J., 2ol. 

Srhri.teiler. X. G., Dictata in antiquit. Hebr., 



•»•" 
•>•- 



387 



Sehroeder, N. G. , Observ. philol. in ITo- 
seam, 3^S. 

— Observ. philol. in I libr. Samuelis, 39. 

— „ ,, „ Deuteronomium , 40. 

— „ in Thi-enos, 41. 

— Annotationes in leremiam, 42. 

— Prdelect in antiquit. Hebr. , 43. 

— „ „ „ eccl. et polit. , 43. 

— Observ. philol. in lesaiam, 44. 

— Dictatii in Iloseam, 45. 

— Observ. philol. in Genesin, 40. 

— Observationes in Psalmos, 47. 

— Dictata in loclera , Amosum et Obadiara, 
48. 

— Observationes in Nahumum et Habacu- 
cum, 49. 

— Observationes in Zefaniam, Haggai et 
Zachaiiam, 50. 

— Dictata ad Ezechielem, 51. 

— Observ. exeget. in Hoseam et loelem, 
52. 

— Observ. exeget. in Amosum , 53. 

— Dictata in Obadiam, 54. 

— Observ. philol. in Micham, 55. 

— „ in Psjilmos, 50. 

— Proleg. et observ. in lercraiam , 57 , (iO. 

— Observ. philol. in Pontateuchum , 5S. 

— „ sel. in loca difficiliora libri Psalm., 
59. 

— Observ. (^uaed. in Threnos, (il. 

— „ in lonam , 02. 

— „ ad Malacliiam , ()3. 

— Lectiones publicae, 1h3. 

— Notae in Bibliam llebr. 5S7. 

— Notae in J. Gol. Lexic. Ai-ab.-Lat., 
5S9. 

— Notae in Coccej. Lexic. Hebr. etChald., 
591. 

— Notae in ibn Doreid, 593. 
Schulenborch , Johan, Missive, 3(). 
Schultens, 11. A., Oratio, 04''* (SuppL). 
Scriptores hist. Aug. (Hasil. 151S)eumnot. 

mss. , 501. 

— (Lips. ls(;5) cum not. mss. , 502. 
Scrivenus, Petr. , ISo. 

Secreta mulierum (s. 1. et a.) cum not. mss. , 

570. 
Seendrecht, vid. Zeendr. 
SeLs, W. H., Gedichten, 410. 
Selwerd, Laiidreuht, 255, 259, 307, B. B. 

20, P. E. 27, 31, 33, .37, 14, 54, 5S, 59, 

73—74', S7. 

— Uitwatoring, P. E. 75. 

— Praefectcn, 2t)L 

Selwerd , Muntverordening , 3Sf), 



Seneca, 205. 

— (Amst. 102S) cum not. mss., 505. 
Sententie van Abel Derks kinderen, B. B. 

27. 
Septuaginta, 1S4. 
Sermoenen , NederL, 21S. 
Sermones in varios textus, 25. 
Servius, 204. 
Sibet van Rustringen, Verdrag, 300, P. 

E. 35. 
Sichterman, H. F. , Groninger Rechten, 

303. 
Siddeburen, Afwatering, 321, 322. 

— Verdmg betr. naboute, P. E. 38. 

— „ „ Redgerrecht, P. E. 38. 
Sigismund, vid. Friosland (Privilegien). 
Signis (De) complexiommi homimum, 103. 
ibn-Sintl, vid. Avicenna. 

Sitter, A. J. de, Redev., P. E. 11 (n0'212, 

B. n"»- 10, 19, 24, 25, 27). 
Sitter, W. de, Redev., P. E. 11 (B. n<»- 

20, C). 
Slingelandt, S. v., Extr. uit de staatk. ge- 

schr. van, 358. 
Slochteren, Zijlrecht, 25S, .321, 325. 
Smits, Mr. L J., Brief, 253. 
Smitten, Hendrik ter, 351 (p. 198). 
Smitten, Ter, 351 (p. 189). 
Snakenburg, II., Gedichten, 410. 
Solwerd, Heerl. rechten, 319. 
Sophocles, 195. 

— Tragoediae (Lips. 1885) cum not. mss., 
500. 

Spandaw, H. A., Gedichten op het Doof- 

stommeninstituut, B. B. 49. 
Spanheim , Andreas, Journaal, 270. 
Speculum disciplinae, 23. 
Spreekwoorden , NederL, 411 — 413. 
Sprenger, Jac. , Malleus raaleficanHn (Ex- 

cerpta), 103. 
Spijk, Aanwas, 283, 2S4. 
Stad en Lande, vid, Groningen (Prov.). 
Stadshamrikken, Afwatering, 258, 321,325. 
Staet (Van den) der NederL regiering, 

(1583/S4), 351«» (SuppL). 
Stapelrecht, vid. Groningen (Stiid). 
Staten Generaal, Resolutien , brieven en no- 

tulen, 30, 142, 224, 283,351 (p. 194), 

353, 357, 359, 393, B. B. 13. 
Statius Papinius, 2(H , 205. 

— (.)pei*a (Ijips. 1 85 1) cum not. mss. , 537. 
Steen, Jeghen den, 405. 

Stobjieus, 197. 

Straelinan, Mattijs, 351 (p. 198). 

Stukken, Cop. v. offic, 359. 



388 



Successieoorlog, Oostenr., 351 (p. 193, 195). 
Suetonius, 175, 186, 204, 205. 

— (Amst. 1650) cum not. mss. , 559. 

— Vitae Xn Caes. (Lips. 1845) cum not. 
mss. , 560. 

Sufficientia divisionis mathematicae , 103. 
Suffridus Petri , Appendix Chron. duc. Brab. , 
122. 

— Annotationes , 118, 122. 
Summa doctrinae Socinistarum , 32. 
Superstitionibus (De) resecandis, 21. 
Swaagman, J. S. , Verhandel. over het Gron. 

dialect, 417. 
Swaneveld, T. v., Redev., P. E. 11 (no»- 

29, 43). 
Swederus episc. Ultrai. , Epistolae, 120. 
Swinderen, A. Q. v., Redev., P. E. 11 (n^^, 

105, 112, 136). 
Swinderen, Th. v. , Autobiographie, 400. 
Sydebert, vid. Siddeburen. 
Slje Johan Timansz., 258. 
Synesius, 199, 205. 
Sqpkens, T., Redev., P. E. 11 (no- 362). 

T. 

Tabula cordarum mediataruni, 103. 

— differentiae minut. propoi-t., 103. 

— longitud. calamor. in Westergoo, 103. 

— talentatorum Frisicorum, 103. 
Tabulae et figurae astronomicae , 102, 104. 

— de victualium foro, 103. 

— de mensuratione terrarum, 103. 
Tacitus, 173, 187, 201. 

— Dial. de orator. (Lips. 1868) cum not. 
mss. , 557. 

— De vita Agricolae (Wirceb. 1875) 

cum not. mss. , 558. 

Tafel van roeden, voeten en duimen, 103. 

— van morgens en pondematen, 103. 

— van landhuren, 103. 

at-Taftaza.ni , Comment. in an-Nasafii Com- 

pendium Theologiae, 476. 
Tam6, F., Gedichten, 408. 
Tamminga, Genealogia, 146. 
Teekens (De) van den Dierenriera, P. E. 21. 
Teepken, Christiaen, 351 (p. 188). 
Temminck, Egbert de Vrij, 351 (p. 197). 
Terentius (P.) Afer, Comoediae, 157. 

— 180, 204. 

— Comoediae (Lips. 1826) cum not. mss. , 
520. 

Termunten, Zijlrecht, 323. 
Terwolde, Dijkbrief, 247. 
Testaraentum novum ex Erasmi recogii. 
(Basil. 1527) cum not. mss. , 494. 



Theatrum geogr. vet. (L. B. 1619) cum not. 

rass., 518. 
Theellanden en Theelreoht, vid. Deductio, 

146. 
Theodorus, 196. 

Theologi Sueci , Postulata Duraeo tradita , 36. 
Theophrastus, 195. 
Thesinge, Klooster, 258. 
Thomas , A. E. Simon , Lessen over Verlos- 

kunde, 432^ (Suppl.). 
Thoraassen a Thuessink, E. J., Verhande- 

lingen, 432. 

— Over de vaccine ('s Hage 1803) met 
hss. aant., 586» (Suppl.). 

Thucydides, 172, 201. 

Thunberg, Plantae Japonicae, red. H. C. 

V. HaU, 100. 
Tibullus, 204. 

— (Lips, 1862) cum not. mss., 531. 
Tiddens, T., Redev., P. E. 11 (n«- 24). 
Tiel, Rechten, Coustuimen enz. , 238. 
Tielreweert, Privilege, 365. 
Titsingh, Abr., 351 (p. 197). 

Titular Buechlein, 446. 

Tjamsweer, Hamrik, 258. 

Tjassens, H., Redev., P. E. 11 (n<>»- 14, 

30, 36). 
Tjassens , Johan , Groninger Stapelrecht , 

283 , 301. 

— vid. Warfsconstitutifin. 
Toenen, Johan van, 365. 
Toneel (AdeUjk), 347. 
Tooneelstukken in Gron. dial., 416. 
Tossanus, Daniel, Misc. theol., 31. 
Toverlantaaren (Groninger), 351 (p. 192). 
Tractatus philos.-theol. vers. Arab., 478. 
Trelcatius, Lucas, Misc. theol. , 31. 
Trip, H., Redev., P. E. 11 (C). 

Trip, L., Gedichten, 410. 

— Redev., P. E. 11 ( n««- 19, 49, 66). 
Ti-ojen, J. K. v., Redev., P. E. 11 (n^*- 

10, 26, 40, 45, 47. 
Trotz , Chr. H. . Compendium iuris naturae , 
77. 

— Dictata in ius publicum, 78. 

— „ „ „ feudale patrium, 79. 
Twente . Privilegifin , Rechten , 246 , 249 ,250. 
Twickel, v., 351 (p. 193). 

Twist, A. J. Duymaer v., Over het Wet- 
boek Nap., 92. 

— Praelect. de lure Gron., Transisal. et 
Frisico, P. E. 1. 

— Commentarius ad Laman, Groninger 
Regtskennis, P. E. 2. 

Tymens, Hendrik, Verklaring, 270. 



389 



U. 



XJbalduB, Quido, Planisphaer. univ. theoria, 

107. 
Ubbo Udonis, Annotationes , 187. 
Ubertinus de Casali, Arboris vitae cnici- 

fixae lesu t. I et III, 17. 
Uchtman , E. W. , Redev. , P. E. 1 1 (n«- 38). 
Ueberwasser, Empirische Psychologie , 452. 
Uiikens, H. J., Redev., P. E. 11 (n^- 392). 
Uithuizen, Clauw v. Redgerrecht enz., P. 

E. 28. 
Uithuizermeeden , Clauw v. h. Redgerrecht, 

P. E. 28. 
Uitwierde, Heerl rechten, 319. 
Ukena, Genealogia, 146. 
Ukena, Focko, Verdrag, 300. 
Uko van Oostfriesland , Tractaat en Ver- 

drag met Groningen, 300, 386, 387, 

P. E. 30, 31. 
Uirich van Oostf riesland , Zoenbrief, P. E. 

30. 
Ulricus a Werdum, vid. Prodromus. 
Umlanden (Der) vriheit van oldes , P. E. 29. 
Upstalsboom, Wiilekeuren, 254, 256, P. 

E. 22, 28, 27, 31, 33—85. 
Urspronck der Herren zu Cleve etc. (s. 1. 

et a.) met hss. aant. , 585. 
Usquert, Zeendbrief (Friesch), P. E. 12. 
Utrecht, Privilegien, Rechten, 230, 245, 

247, 249. 

— Resolutie der Gedep. Staten, 86. 

— Verhouding tot Groningen , 886 , P. E. 
30, 55, 59. 

— Duitsche huis der Balli, 3()5. 

— Sticht, 351 (p. 193). 



V. 



Valckenaer, vid. Miscellanea. 
Valckenarius , L. C. , Dict. in antiquit. Grae- 
cas, 150. 

— Dict. in hist. litt. Vcterum, 150. 

— „ ,, gnimmat. Graecam , 150. 
Valerius Flaccus, Argon. (Hal. Rax. 1868) 

cum not. mss. , 586. 
Varia iuridica, P. E. 86. 
Varro, 204. 

Veenderijen, Stukken betr., B. B. 16. 
Velleius Paterculus, 174, 175. 
Veluwe, Rechten, 287, 805. 
Venema, G. A., Verhandcling over den 

DoUard, B. B. 44. 
Venloo , Traetaat , 247 , 864 , 365. 
Vergilius, 180, 204. 



Vergilius, Opera (Venet. 1499) cum not 
mss., 524. 

— Opera (Argent. 1502) cum not. mss., 
525. 

— Opera (Lips. 1868) cum not. mss., 526. 
Verliandeling over sterrekunde en zeevaart- 

kunde, 445. 
Verhandeling over het Stape]recht,B. B. 2. 
Verhandeling over den Regeeringsvorm van 

Stad en Lande, B. B. 5. 
Vermaningho (Een corte) om die wereltte 

versmaeyen, 222. 
Verver, B., Verhandel. over den Damp- 

kring, 434. 
Vettckeuken, Margareta, 351 (p. 187). 
Vierhuizen, Redgerrecht, P. E. 21. 
-— Dijkroeden, 267. 
Vincent. Bellovacensis, Speculum nat. (Ex- 

cerpta), 103. 
Viris (Excerpt. e libro de illustribus), 24. 
Viron, Michael, Dict. in libr. de coelo, 165. 

— Dict. in libr. de ortu et interitu, 165. 
Visser, Jan, 351 (p. 196). 

Visvliet, Heerl. i*echten, 819. 
Vita (De Aristotelis) et morte, 15. 

— b. Christinae de Hasbavio, 28. 

— S. Odgeri, 23. 

— S. Lebuini, 23. 

— S. Wilholmi, 23. 

— S. Dominici, 23. 

— S. Victorini et Severini, 23. 

— S. Christinae virginis, 23. 

— S. Ludovici Tolosani, 23. 

— Mariae et Marthao, 28. 

Vitae patnira (Exempla e p. L), 20. 

— ac gesta abbatum Aduardensium , 135, 
186, P. E. 93. 

Vitiis (De VII) capitalibus, 24. 

Vitruvius, 201, 204. 

Vlaanderen, Core v. d. 4 Ambagten van, 

281. 
Ylieg, Barend, 351 (p. 1S8). 
Vliterp, Joannes, Kroniek v. Friesland , 366 , 

867. 
Vociibularium Arabicum cum explic. Tur- 

cica, 482. 
Voeth, Johan, 865. 
Vollenhove, J. v., Gedrag tegenover G. 

Brandt, 227. 
Vollenhove en Ommel., Rechten , 247 , 249. 
Voltaire, Gedichten, 408. 

— 851 (p. 100, 193). 
Vondel, 851 (p. 188, 184). 

Voorst, A. v., Vocabul. Belgic. etymoL, P. 
E. 7. 



390 



Vorchten, Dqkbrief, 247. 
Vorstius, Conradus, Commentarii in Epi- 
stolas Paulinas, 30. 

— Commentarii in Ep. lacobi. Petri, lo- 
hannis et ludae, 30. 

Vossius, G. J. , vid. Oratio. 
Vossius, Is. , Comment. in Ptolomaei geogr. 
II, 2—6, 155. 

— Epistola, 208. 

— Notae in Ptolemaeum , 517. 

— Notae in Theatr. geogr. vet., 518. 
Vraagstukken enz. , civiel en crimin., 334. 
Vredewold, Rechten enz., 3S6, P. E. 30. 

— Erfrecht, P. E. 12, 31, 34. 

— Keuren, P. E. 31, 34. 

— Dijk- en Zijlrechten, B. B. 40. 

— Wegenrecht, P. E. 24. 

— Zeendbrief, P. R 29. 

— Verbond, 279. 

Vries, J. de, Redev., P. E. 11 (n^ 139, 

158, 184, 191). 
Vries, M. de, Dict. over Nederi. taal,41.5. 
Vrolik, G., Veriosk. Uittreksels, 431« (Suppl.). 
Vunde, Bnien, 258. 



W, 



Waal, Simon v. d. , Gedichten, 410. 
Wagenborgen, Gastboek, 32o, B. B. 33, 

P. R 37. 
Wal, G. de, Dict. in ius publ. et gent, 92. 

— Dict in ius criminale, 92. 

— Encyclop. et methodol. iuris, 93. 
Walraven, Wilh., Hist v. Westeremden, 

P. E. 65. 
Warfhuizen, Dijkroeden, 267. 
Warfsconstitutien , vid. Groningen (Prov.). 
Watum, Dijkzaken, P. R 67. 
Wedde, Landrecht, P. E. 87. 

— (Stukken betr.), 311, 312, 336, B. B. 
21 22. 

— Drosten, 261. 
Weerdum, GeneaJogia, 146. 
Weesel, H. van, 351 (p. 191). 
Wehe, Dqkroeden, 267. 
Weiwerd, Dijkrecht, 267. 
Wengeloo (Mengeler scaer), 247. 
Weraabe, Ortgise von, Brieven, 142. 
Wessel (Jansfort, De oratione dominica , 22. 
Westendorpius, Georg., Diarium, 134. 
Westeremden. Afwatering, 325. 

— Historien, P. E. 65. 

Westergoo, Verdrag en Verbond, 300, 386, 

387, P. E. 55. 
Westerstadshamrik , Afwatering, 258, 325. 



Westerwarf, vid. Warfsconstituti^n. 
Wester^olde , Landrecht enz. , 259 , 311, 
312, 336, 387, P. E. 72, 73, 87. 

— Richters. 261. 

— Gerecht, P. E. 30. 

— Deductien enz. , B. B. 21 , 22. 

— Wetten van 't klassis, 575. 
Wetten (Friesche), vid. Friesland. 
Weyeis, H. E. , Notae in Willmet, Lexic. 

in Coran. cet, 592. 

— Notae in Freytag, Lexic. Arab.-Lat., 
594. 

Wiarda, T. D. , Gesehichte d. fries. od. 

sachs. Sprache, P. E. 87. 
Wichers, H. L., Aanteek., 385. 
Wichers, J., Redev., P. R 11 (n^ 5, 22, 

64). 
Wicht, E. Fr. a, Annales Frisid, 143, 146. 
Wieringa, J. B., Redev., P. E. 11 (no- 15). 

— J. R., Redev., P. E. 11 (n^ 31). 
Wilkes, Eng. Patriot, 351 (p. 189). 
Willem VI, Graaf, Brief, 120. 
WiUem I, Prins, 351 (p. 190). 
Willem II, Prins, 351 (p. 184). 
Willem III, Stadh., 351 (p. 186, 192). 
WiUem IV, 351 (p. 185, 190, 193, 194, 

195—197). 

— Brief aan prof. van Velzen, 395. 
Willem V, 351 (p. 185, 186, 190, 198). 
Willem V. Gelder-Gulik , Tractaat, 247. 
Willem van Gulik-Kleef, 365. 

Willmet, J., Lexic. in Coran. Harir. et vi- 

tam Timuri (L. B. 1784) cum not. mss., 

592. 
W^ilvorden, Inventaris van charters, 365. 
Windesheim, Klooster, 247. 
Winsum, Zijl- en Dqkrecht, 256, 258,321 , 

322, 324, 327, 328, P. E. 23, 28, 

33, 34, 36, 76, 77. 

— Uitspraken v. d. Warf, 386. 
Winter, Generaal de, 351 (p. 194). 
Winwood, Brieven, 142. 
Wirdum, Rechten, 256. 

Wisby, Zeerecht, 257. 
Witt, Jan de, 351 (p. 187). 
Wittewierum, abt, 258. 

— Zijlrechten der abdq, P. E. 75. 
Wold-Oldambt , Tractaat met Rennenberg, 

B. B. 13. 
Wolf , apotheker de, 351 (p. 197). 
Wolif-Bekker, E., Gedichten, 410. 
Woltersum, Afwatering, 258, 325. 
Worperus Thaborita (Worp van Thabor), 

Chronici Frisiae libr. I— m, 125—128, 

140. 



391 



Worperus Thaborita, Kroniek lY, 125 — 

128. 
— Kroniek V, 127, 1H7. 
Wijhe, 247. 

Wvngaerd , S. , Curae crit. in Horatiiim , 191. 
Wijtwerd, Dqkzaken, P. E. 67. 



X. 



Xenophon, 107, 205. 

— Expeditio Cyri (Lugd. Bat. 1859) cum 
not. mss. , 510. 

— Hist. Graeca (Amst. 1862) cum not 
mss., 511. 



Y. 



York, le Chevalier, :^51 (p. 191). 
Ypey , A. , Redev., P. E. 1 1 (C). 



Z. 



Zalk, Dijkrecht, 247. 
Zandeweer, Overrecht, P. E. 29. 



Zandt ('t), Dijkbrief, P. E. 76. 

— Slijting van de RedgeiTcchten , P. E. 38. 

— „ „ het Lanckrecht, P. E. 38. 
Zanen, J. van, 351 (p. 192). 
az-Zarnudji, Enchiridion studiosi, 476. 
Zeoland, Zoenbrief, P. E. 30. 
Zeendreeht, 283; cf. Gron. , Friesl. otc, 
Zeerecht, vid. Wisby. 

Zinzendoi-f, N. L. Grave van, 351 (p. 190). 
Zon- en Maaneclipson enz. , 405. 
Zoutkamp, Dijkroeden, 267. 
Zuidbeveland , Privilegien enz. , 234 
Zuidbroek (Pi-otocol des kaspels), 223. 
Zutj>hen , Hechten van de graafschap , 237 , 
245. 

— Privilegi5n, 364. 

— Kondichboek, 365. 
Zwaanenburg, H., Mengeldichten , 409. 
Zwolle, Verbondbrief enz., 230, 247, 248. 

— Stedelijke ordonnantien , 251. 
Zijlvesten (Acht), Zijlbrief, 258, 325. 
Zijlvestenijen in de Ommelanden, vid. Om- 

melanden. 
Zijwerder Warf, Accoord, 322. 



INDEX EORDM aUI CODICES DESCRIPSERUNT, POSSESSERUNT, 

BIBLIOTHECAE DONAVERUNT. 



A. 



Abdij Marienweerd a/d Linge, 405. 
Abresch, Petr., 171. 

— W. J. W., 155, 518. 
Adriani, M. I., 154. 

— Theodonis, 135. 
Alberthoma, Anna Christ, 211, 212. 
Alb. 226 494. 

— P., 2ir, 212,* 258« en 258»> (SiippL), 
274, 283, 284, 315, 321, 322. 

Albertus Bartholomei , presb. eccl. S. Mar- 

tini Gron., 21. 
Alkemade, K. v., 363. 
Allamand, F., 570. 
Aiting, Christ., 158. 

— lac, 172—178. 

— Joach., 2, 350. 

— Sr., Menso, 28, 158. 

— Jr., Menso, 114—116, (119?), P. E. 85. 
Appolloniiis Ijeonis, 11. 
Archiva Gron., 27, 32, 33, 74—76, 105, 

114, 115, 119, 12.5—129, 139, 140, 144, 
146, 170, 180, 207, 208, 210, 213, 333— 
335, 337, 340, 342, 351«, 368, 370, 395, 
396, 400, 410, 431, 445. 

Archivum Drenthiae, 404. 

Amoldus lustus comes Benthemiensis , 19. 

Amtzenius, H. J., 66— 6S, 74, 77—79,91, 
113, 151, 161, 185—187, 230—232, 236, 
237, 239—244, 246, 247, 249—251, '' 
254, 257, 281, 287, 288, 299, 300,301, 
308, 309, 333, 335, 365, 366, 369, P. 
E. 65. 

Aykema, Theodora, 381. 



B. 



Backer, Mello, B. B. 1 — 57. 
Badouacius, Is. , 493. 
Ballen, Johan van, P. E. 55. 



Baehrens, Aem., 521, 523, 526, 531, 534 
—537, 539—541, 543—549, 551, 557, 
558, 562, 564, 567—569. 

Beningha, Eggerik, P. E. 16. 

Bentes, Albertus, 405. 

Bere in Holke, 218. 

Bernhardi, Andreas, 258. 

— Petrus, 258. 

Bertling, A., 385, P. E. 61, 74». 

Binger-Penon , 220, 407—409. 

Bondam, P., 231, 232, 236, 237, 239— 
244, 246, 247, 249—251, 2.54, 257, 
333, 335, 364, 365, 371—374. 

Borgesius, Joach., 102, 169. 

Bosch, Salomon, 363. 

Botnya, Sydts van, 126. 

BQttger, Heinrich, 453. 

Bregenbeek, T., P. E. 71. 

Brouwer, C, 576. 

Bruin, Florentius de, 405. 

— Franco de, 405. 

— Isaac de, 405. 
Buning, A., 573. 



C. 



Camper, Petrus, 481. 

Cannegieter, H. ? 148, 

Christenius, Joh., 334. 

Christmannus, Jac, 102, 169, 458—461, 

465—467, 478, 4S2, 485—487, 492, 

493. 
Cleven, Justus a, 8. 
Clinge, J. , B. B. 54. 
Coenders, Bawe, 125. 
Coenders de Helpman , Abel , 72. 
Coenobium Oberaltaich Bavariae, 161. 

— Wittewierum, 404. 

Conventus Clarissarum Gron. , 17, 23, 217. 

— Thabor pr. Sneek, 27, 103 (AC). 

— fratr. ord. S. Crucis Trai. ad Mosam , 18. 



393 



Comelius, Petrus, 386, 387. 

Cras, H. C, 577. 

Creiners, J. J., P. E. 07— 100, 103, 106. 

Cremers, Wed. J. J., 415, P. E. 82, 107. 

Cuperus, A. L, 82. 



D. 



Deusingius, A., 316, 469. 

Driessen, J. P., 211, 212, 258» en 258i> 
(SuppL), 274, 279, 336, 397. 

— R. K., 145, 211, 212, 258» en 258i> 
(SuppL), 260, 261, 264, 269, 274, 279, 
282—284, 297, 298, 315, 318—322, 
325, 327—329, 331, 336, 339, 386, 387, 
389, 390, 397, P. E. 10, 17, 38, 40, 42, 
59, 64, 71, 75, 92, 93. 

Duyfkens, T., 450. 



E. 



Ecclesia S. Martini Gron., 6, 7, 11—16, 

21, 24. 
Ecclesia S. Waiburgis Gron. , 10. 
Eckens, Taco, P. E. 40. 
Eerde, J. R. van, 37, 43, 116, 150, 188, 

189, 248, 256, 265, 292, 317, 384, 593, 

P. E. 21, 28, 33, 55, 57. 
Efkens, Heriuan, P. E. 20. 
Egidius a Wachtendonck , 27. 
Eimke, Hinrick, 287. 
Emden, stad, 349. 
Eramenius, 33. 
Emmius, Ubbo, 116, 137—139. 141, 147, 

153. 163, 206, 207, P. E. 3.' 
Enschedi:!, W. A., 351; 64'S 181^,209", 

209b, 434» (SuppL). 
Eppens, Abel, 256. 
Everard, I.. 447—449. 
Ewsum, Familie, P. E. 77. 
Eyben, Martinus, 172— 17S. 



F. 



Faille, Jac. Baart de la, 107—112, 163, 
221, 222, 2S9, 290, 363,43.5—414,570, 
571, P. E. 90. 

— Baart de la, en Vitringa, 271, 272,280, 
285, 293— 2!)6, 303, 341, 579, 58 L 

Feith, H. 0., Jr., 89, 90, 93—96, 127, 128, 
211, 21 2, 234—236, 242, 243, 344—346. 

— L A., S9 en 90 (AC), 93—96, 344— 
346, 431. 

Fmtres IIJ. ord. S. Fmncisci, Tnii. ad Mo- 
sam, 9. 



G. 



Gabbema, S. A., 117, 118, 121, 122, 132, 
133, 152, 348, 585 (AC); 219, P. E. 17. 
Ganderheyden , A. A., 142. 
Genootschap Praedinius te Winsum , 416. 
Gerhardus de Metelen, 19. 
Ghimart, J., 334. 
Gockinga — Wolthers, L. C, 431. 
Goemans, Pieter, 454. 
Graeuwen , Ch. C)hr. 's, 410. 
Greuve, Fr. Chr. de, 452.' 
Gronauw, L., 519. 
Gronovius, J. F. , 519. 
Gronovii, 514, 515. 
Groot, C Hofstedo de, 400. 
— Petr. Hofstede de, 70, 71. 
Grothe, J. A., 142, 383, 388. 
Guilielmus IV, dux Bninsv., 154. 



H. 



Halbertsma, Tj., 194- 205, 495—508, 510 

-513, 516, 520, 522, 533, 552—556, 

560, 563, 566. 
Halsema, D. F. J. v., 117, 335, 368, 369, 

18 27 32 73, 74 91. 
Harssens,'p. \v. H. v., P. E. 30, 31, S3. 
Heeck, C {of E.) van, P. E. 21. 
Heinsius, Nic. , Uan. fil., 532. 
Helt, Lamb., 254. 
Henricus Engberti, 17. 
Henricus Goude? 129. 
Herbell, J. F. :\L, 117, 118, 121—123, 

131-133, 152, 348. 
Herens, Leo, 25(). 
Hermanni, Cornelius, 116. 
Hermannus de Langen, 19. 
Hermans, J. B. , B. B. 40. 
Herniius, Clemens, 381, P. E. 55. 
Hesselink, J. D., 305, P. E. 66. 
lleymans, Matthias, 134. 
Ilieronvmus, Jan, 306. 
Hille Beroldij, 217. 
Hooftman, Albert, P. E. 73. 
Hoorn, H^ C, P. E. 64. 
Horenkcn, Vidua .lohan, 127. 
Ilottingcr, J. H., 468, 476. 
— liL, 4S4, ISS. 
Ilulen, Christianus, 470. 
Iluninga, Joh. , 253. 



\, en J. 



Jalm, 0., 541. 



394 



lerghes, Bei-toldus, 162. 

ImhofF, (}. W. n. V., 151« (Suppl.). 

lohannes II, dux Cliv., ir»7. 

lohannes Alberti (rroningensis, lol. 

Joliannes Claes, IS. 

loha. Dem., 21 s. 

lohannes Franc-isci, P. E. 8. 

lohannes Lyndonensis, 100. 

lohannes de Nussya, 15, 16, 20, 21. 

lohannes Wolteri, 10. 

I. R., 280. 

Isinck, Adam Mensonis, 2S, 106, 21.5, P. E. 3. 

luckama, Althildis <le, ;U)7. 

ludicium cantonnale A])pingedam. , 75. 

Julsing, A., P. E. 64. 

Julsingha, Joh. v., 181, 334, P. E. 42. 



K. 



Kabinet des Konings, 216. 

— V. Nat. hist. Clron. , 433. 
Keessel, D. G. v. d., 82. 
Keetelaar, Ch., P. E. 111. 

Keiser, J. W., 121, 224—226, 253, 314, 
332, 580, B. B. 4, 5, 14. is, P. E. 2o, 
24, 25, 30, 31, 37, 46, 47, 52, 7f), 7!), 
Sl, 87, 101. 

Kemper, J. M. , 577. 

— J. do Hosch, 577. 
Keuchenius, Rob. , 211. 

Klooster der Clarissen te Hoorn, P. E. 0. 

— der regularissen bij Mneseyok, 216. 
Knijpingji, B. , 31)6. 

Koning, J. S. (K, 76, 340. 
Koppius, Fr. , 116. 

— W. J., 116. 
Kuypers, G., 588. 



Laurentius Guilielmi, 16-1 — 168. 

Leeuwen, Simou van, 105. 

Le<mtius, Theodorus, 368. 

Lichlenvoort, C. Star, P. E. 74. 

Lil, II. V., 411, 412. 

Limburg, Arn. v. , 241). 

Lnng, 1. le, P. E. 1). 

Loon, E. V.. 306. 

-— I. Potter van, 210. 

Lonnga, E. , 146. 

Lulofs, 405. 

Ijutherus, M. , -104. 

Lynge, Johauuos van, P. E. 22. 



M. 



Maerhusen, Petrus van, P. E. 34. 
Magistratus (jron., 116. 
Manninga, Edz. , 254. 

— U., 494. 

Marcke, Campe van, P. E. 16. 
Marcus, Jac. , 246. 
Marees, R. B. de, B. B. 34. 
Matthaeus, A., 122. 

Maximilianus Henricus de Bavaria, 161. 
Meckama, Jette Lucie, 3^1^ 382. 
Meder, (J. C.?), 08. 
Menco, 116. 

Menkema, G. Alberda v., 06», 151^— 151^ 
(Suppl.). 

— L E. Alberda v., 151»> --151d (Suppl.j. 
Mensinga, Joh. , 382. 

Mepsche, Familie de, 3S3. 
Mepsche, Evert de, Jr., 221. 

— (ierardus de, 221. 

— Joh. d\ 127. 
Meursinge, A. , 252. 

Middendorp, Erven R. II., 417 — 120. 422. 
.Ministerium Regium, 0, 18. 
.Mische, Henr. , 480. 
Modderman, A., 411, 412. 
Moeusvenbrouck , Hermannus van, 20. 
Molema, H., 413, 415, 421—423. 
Monasterium nemoris b. Mariae pr. Nord- 
liorn (Benth.), 8. 

— montis orientis in Tecklenburg, 10. 

— Wiblingense in Wurtembergia , .5. 
Muller, firma Frederik, 271, 272,280.28.5, 

203—206, 303, 341, 577, 570, 584, P. 
E. 44. 
Muntinghe, L., 2()5. 



N 



; Nauta, J. H. , 201. 

' — Henr. Joh., 134, 13(). 

Nieveen, Hugo van, 315. 

Nijsingh, Johannes, 134. 

O. 

= Otferhaus, Leonard., 480. 
Ortclius, Abr. , 517. 

P. 

Pabus, R., 08. 

Paelilig, C. Chr., 81, 83—88, 308, 343. 



395 



Pels, Marcus, 157. 
Penon— Binger, 407—409. 
Penon, Erven 0., 424-430. 
Pepengden, Engelbertus a, 30. 
Peth , Johan , 30. 
Pieternel Cornelisdr., 222. 
Pietemel Jansdr. , 222. 
Popkens, Tammo, 256. 
Posthius, Joa., 159. 
Pott, Henr., 252. 
Praedinius, Regn. , 158, 494. 
PjTiacker, Com., 160. 



R. 



Raerdt, Titus, 366. 

Ranitz, Corn. de, 92. 

— S. M. S. de, 92. 

Reiners, Reinoldus, 142. 

Reinesius, Thomas, 171. 

Rhoer, lac. de, 66. 

Riedel, Henr., 182, 190—193, 530. 

Ripperda, Orako, 254. 

Roever, A. I. de, 333. 

Rossal, Michael, 4. 

Rossmit, Johannes, 8. 



S. 



Sambucus, Joa. , 159. 

Sanger, W. M. H., 431>S 432» — 432^ 

(Suppl.). 
Santen, Casper van, 220. 
Santenius, L. , 532. 
Schaep, G., 2S1. 
Sehaffer, Nicolaus, P. E. 21. 
Scheidius, Ev., 462, 463. 
SchelUng, P. v. d., 363. 
Schierbeek, R. J., 29, 214, 414, 434, 447 

—452, 454. 

— RJzn., R. J., 100, 401—403, 432. 
Schmit^s, Joh. , 489. 

Scholte, H. P., P. E. 6. 
Schooten, Franc. a, 108. 

— Petrus a, 107, 436. 
Schottus, Andreas, 159. 

Schroeder, N. 0., 37— ()3, ISH, 457, 464, 

477, 4S0, 490, 491, 5S7. 
Schulton , Joh. , 249. 
Schults, ].ndo\vijck, P. E. 24, .54. 
Scriverius, Potr. , 514. 
Seegerts (V), M. J., 2Sl. 
Senii van Basel, M. J. , 43ii. 
Sibrandus, Ij«>o, :{Vu. 



Sitter, A. J. de, 138, 148, 310, 359,360, 
P. E. 29, 41, 49, 53, 77, 80, 102, 105. 
Sjobbema, J., 329. 
Sluzinc, Joh., 157. 
Smit, S. M., 306. 
Smith, Edz., 97. 

— E. P., 156. 
Smits, J. J., P. E. 44. 
Staring, A. W. C, 405. 

Steinmetz, N. G. Schroeder, 38—42, 44— 
63, 183, 457, 587. 

Stockum (firma van) en Zoon, 233. 

Straub, J. G., 407. 
' Stuivinga, G. W., 229. 

SufFridus Petri, 118, 122. 

Swaegh, Everh. Petr. v. d., 306. 
: — H. v. d., 306. 

Swinderen, R. M. A. de Marees van, 146. 

— V. Allersma, R. M. A. de Marees, 368, 
B. B. 34. 

I Syvert Allertsz., P. E. 9. 



T. 



, Tamminga, Schotto, 559. 

i TeUegen, J. A., P. E. 22. 

, Theodericus de Doeden weerda , P. E. 12. 

Tiassens, Corn., 315. 

— Johan, 267—269. 

Til, Salomon v., 494. 

Tingis, Herbordus, P. E. 20. 

Tresling, T. P., 304, P. E. 3, 32, 36, 56, 
58, 74^ 110. 

Trip, G. W. V. Vierssen, (^S^ HS^—HHc, 
151» (Suppl.). 

Twist, Fam. Duymaer van, P. E. 1, 2. 

Tydeman, H. G., 64, 65, P. E. 5, 85, 108. 

U. 

Ubbo Udonis, 137. 
' rchtman, A., P. E. 15. 
I Ufko de Roidis , 254. 

Upkena, Egb., 297, P. E. 84. 



V. 



Valokenaer, 1S4. 
Veldtinan, <). (K, 307. 

— T., 134. 
Viagiers, do, 254. 
Vitringa, vid. Faille, de la. 

I Vollonhoven , ( 'orn. v. , :i6.3. 
Vossius, <ierardus lohannes, H2. 

— Ls., 155, 2()S, 517, filS. 



396 



Vossii, O. J. et Is.. 17«». 

W. 

Waeven. L v. d., 117. IIS. 121, 122 

132, 133. ir/2, 34S. T^sTj (AC). 
- Jr.. 117. 

\VaIteni.s ab Enchusen. 1*.»3. 
Welftch. (j. II. . 470. 
Wenckebach. C. J.. 51. "i. .519. .5-2fi. .542. 
Weriiraeus, A. S.. 3. 21 S. 210. 25^, 2SG 

310, 370. 377. 

Wenimeus, H. A.. 72, 218. 273, 3os 

311, 381, P. E. 12. 23, 27. 58, 70. 
Wessel Gansfort. 15s. 
Westendorpius . Georg., 134. 
Wevchendorff. C. A. v., P. E. 9. 
Wevers, H. E., 592, 594. 

Wiarrla, T. D, 14:^, P. K. 4. 13, 14, 10 
39. S^, 89, 94, 95. 



Wichers, H. L.. .-Jv». P. E. »51. 72. 74= 

Widmer. DanieL 49« ». 

Wilhelmi. Matthias. .30v 

Willemsen. Johan. 2>L 

Witte. J.. 33. 

Woerden. Jan van. -UCj. 

Wolthers. 347. 307. P. E. .'4 

— H., 137. 141. 147. i:.3. 

Wycheringe . R«>J« ilphu*. 



07 . 0'.>. 



73. 



Y. 



Ypey. Ann. . P. E. 7 — 9. 



Zandt, J. H. E. v. d.. P. E. -29. 
Znilenus, Stephanus. 3Ss 



\ 




I 



I 

. t 

1 

1 



iij-— 



ec
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Catalogus codicum manuscriptorum Universitatis groninganae biblioghecae"

See other formats
